1. Ontwikkelprogramma Stadshart ‘Ons Stadshart van Morgen’
Tekst van het document
Ontwikkelprogramma
Ons stadshart van morgen Samen halen we het beste uit de stad Februari 2022
Voorwoord Wij Zwollenaren zijn trots op onze bruisende, gastvrije stad. Het
betekenis als gezellige historische Hanzestad, die een bezoek waard
rijke verleden is terug te zien in de historische binnenstad en de
is. Een ontwikkelprogramma voor het Stadshart heeft oog voor al deze
prachtige bolwerken van de oude vesting die nog steeds intact zijn.
verschillende functies die de binnenstad en de omliggende wijken
Het verleden gaat hier hand in hand met de toekomst: Zwolle groeit
vervullen.
en ontwikkelt zich steeds meer tot een creatief en innovatief centrum in de regio en in Nederland.
‘Samen maken we de stad’ is de basis voor ons handelen in Zwolle. Samenwerking is dus ook wat we hebben opgezocht om te komen tot
Om ervoor te zorgen dat we in de toekomst met dezelfde trots blijven
een ontwikkelprogramma voor het Stadshart. We zijn de stad in gegaan
praten over ons Zwolle, bouwen we steeds verder aan de stad. De
om inwoners, studenten, ondernemers, ontwikkelaars en belangen-
afgelopen 20 jaar hebben we daarin al grote stappen gemaakt. Ook
partijen te vragen wat Zwolle tot ‘ons Zwolle’ maakt. Onder de vlag van
nu bewegen we mee met de actuele ontwikkelingen. Corona laat
‘Jouw Stukje Zwolle’ is een schat aan informatie opgehaald. Over de
zijn sporen na voor met name winkeliers en horecaondernemers en
meest favoriete plekken in de stad, de wensen en behoeften en waar
tegelijkertijd zien we ook de enorme groei van de stad, in aantallen
we de grootste opgaven zien. Deze informatie is de basis voor dit
inwoners, ondernemers en bezoekers. We staan aan de vooravond
ontwikkelprogramma, waarmee we samen het beste uit de stad halen:
van een schaalsprong die erom vraagt om keuzes te maken in hoe we
Ons Stadshart van Morgen.
in onze binnenstad willen wonen, werken, ondernemen en recreëren. In dit ontwikkelprogramma voor de komende jaren gaan we aan de
Met Ons Stadshart van Morgen ligt er een ambitieus ontwikkel-
slag met het Stadshart. Een uniek stukje Zwolle waarin de historische
programma, waarmee we de komende jaren flink investeren in het
binnenstad, de groene Singel en de gevarieerde wijken daaromheen
herstellen, behouden, versterken en doorontwikkelen van het Zwolse
zorgen voor aantrekkingskracht op inwoners, ondernemers,
Stadshart. We geven groei de ruimte en durven grote gebaren te
investeerders en bezoekers uit de regio en ver daarbuiten.
maken, maar gaan daarbij niet voorbij aan onze kenmerkende identiteit en eigenheid. En vooral: we maken het nóg fijner om
Voor Zwollenaren voelt het Stadshart als thuis, waar we op straat
te wonen, werken, ondernemen en leven in ons stukje Zwolle.
bekenden tegenkomen en waar we met het grootste gemak onze dagelijkse bezigheden kunnen combineren met een terrasje, een
Op naar een toekomstbestendig Stadshart!
theaterbezoek of het bijwonen van een evenement. Ook inwoners van de regio weten Zwolle te vinden als plek voor ontspanning of
René de Heer
om een niet-alledaagse boodschap te doen. Nationaal heeft Zwolle
Wethouder Gemeente Zwolle
Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting 1. Inleiding 2. Ons Stadshart van Morgen
2 4 7 10
4. Focusgebieden
38
4.1 Historische binnenstad
41
4.1.1 Zuidwestelijke kwadrant
41
4.1.2 Zuidoostelijke kwadrant
43
4.1.3 Noordoostelijke kwadrant
44
4.1.4 Noordwestelijke kwadrant
46
4.1.5 Thorbeckegracht
47
2.1 Een knooppunt in Nederland
11
4.2 Singelzone
49
2.2 Een knooppunt in de regio
12
4.3 Noorderkwartier
54
2.3 Een knooppunt in de stad
13
4.4 Roelenkwartier
58
2.4 Ons Stadshart van Morgen
15
4.5 Willemsknoop/Stationsbuurt
61
2.5 Een toekomstbestendig Stadshart
17
5. Samen halen we het beste uit de stad
65
21
5.1 Ons Stadshart maken we samen
66
3.1 De gezonde, groene en waterrobuuste deltastad
23
5.2 Ruimte voor ideeën en initiatieven
69
3.2 De duurzame en circulaire stad
26
5.3 Instrumenten
70
3.3 De ondernemende en creatieve stad
29
5.4 Gefaseerde publiek-private investeringen
71
3.4 De stad met de menselijke maat
32
3.5 De bereikbare stad
35
3. Vijf ontwikkelprincipes
3
Samenvatting Een bruisend Stadshart in een groeiende regio Zwolle leeft! In Zwolle komen wonen, werken, ontmoeten, leren, winkelen en cultuur samen in een bruisend en gastvrij Stadshart waar altijd iets te beleven is. De historische binnenstad, de Singel en de omliggende wijken kennen veel bijzondere plekken en hebben ieder hun eigen, kenmerkende sfeer. Daarin is terug te zien hoe de stad op historische wijze is gegroeid en zich stap voor stap verder heeft ontwikkeld. Het Stadshart is het hart van Zwolle. Een stad die een steeds belangrijker onderdeel wordt van het stedelijk netwerk van Nederland en die naar verwachting zal groeien van 130.000 inwoners nu naar 143.000 inwoners in 2030. Een stad waarin innovatie, ondernemerschap, onderwijs en cultuur belangrijke speerpunten zijn en waar de prachtige historische binnenstad, het vele groen en de diversiteit aan voorzieningen zorgen voor grote aantrekkingskracht, op de regio en daarbuiten. Een regio, die zelf ook een steeds grotere aantrekkingskracht krijgt. Regio Zwolle is een groeiregio, een regio waar bedrijvigheid, werkgelegenheid en de grootte van de bevolking bovengemiddeld groeien en die zich ontwikkelt tot één van de motoren van de Nederlandse economie.
De regio is een inspirerende plek voor innovatie en vernieuwend ondernemerschap, waar gewerkt wordt aan de maatschappelijke uitdagingen van morgen op gebied van klimaatverandering, voedsel en gezondheid. Leven met water zit van oudsher in de genen. In Regio Zwolle wordt dan ook gebouwd aan het nieuwe klimaatadaptieve landschap van Nederland: de delta van de toekomst.
Ons Stadshart van Morgen Zwolle is een fantastische stad en om ervoor te zorgen dat het nog beter wonen, werken en recreëren is in het Stadshart, kijken we vooruit. Dat doen we met dit ontwikkelprogramma: Ons Stadshart van Morgen. In gesprek met meer dan 600 inwoners, organisaties, belangenbehartigers, bedrijven, ontwikkelaars en jongeren is opgehaald wat ons trots maakt op de stad, hoe onze favoriete stukjes Zwolle eruitzien en welke opgaven er liggen voor de komende jaren. Op basis van deze input is Ons Stadshart van Morgen vormgegeven: een ontwikkelprogramma dat de eerste uitwerking is van de Zwolse omgevingsvisie Ons Zwolle van Morgen 2030 en dat als doel heeft koers te bepalen en richting te geven aan een gezonde ontwikkeling tot een toekomstbestendig Stadshart.
4
Samenvatting
Een toekomstbestendig Stadshart
ontwikkelen. Dat vraagt om een integrale aanpak. En om groen. Groen zorgt voor frisse
Het realiseren van een toekomstbestendig Stadshart, dat is de
lucht in een drukke stad, zorgt voor biodiversiteit en nodigt uit om naar buiten te gaan, te
centrale ambitie van het ontwikkelprogramma. Een Stadshart
bewegen en te ontmoeten.
dat hoort tot de top 5 van beste binnensteden in Nederland. Een Stadshart dat in balans is; dat talent aantrekt, een gevarieerd
De Singel als groene motor van de stad
woningaanbod heeft en waar zowel overdag als ‘s avonds altijd
Eén van de belangrijkste speerpunten voor de komende periode is de ontwikkeling van
iets te beleven valt, maar waarin ook aandacht is voor gezondheid,
een Singelzone. Deze Singelzone brengt letterlijk lucht en ruimte naar het Stadshart. De
leefruimte en groen. Een Stadshart dat groeit naar een nieuwe vorm
Singelzone draagt bij aan het buitengeluk van Zwollenaren, door de leefbaarheid in de
van stedelijkheid, met behoud van de belangrijkste kenmerken en
stad te vergroten met ruimte voor voetgangers en fietsers, voor cultuur en recreatie. De
kernwaarden van Zwolle: een historische stad, een groene deltastad,
Singelzone creëert daarnaast een aantrekkelijk vestigingsmilieu voor bedrijven en verbindt
een ondernemende stad, een culturele stad, een compacte, gastvrije
de historische binnenstad met de wijken daaromheen, wat het Stadshart completer,
en bereikbare stad, die toegankelijk is voor iedereen.
diverser en fijner maakt. Bovendien wordt met een Singelzone op klimaatbestendige wijze vormgegeven aan de waterhuishouding van de regio, waarmee de dynamiek in
‘Een toekomstbestendig Stadshart, waarin groei en leefkwaliteit hand in hand gaan.’
het waterpeil (onder andere gevolg van dat de Singel in directe verbinding staat met het IJsselmeer) kan worden opgevangen en er weer ruimte komt voor een grotere biodiversiteit aan de oevers van de Singel. De Singelzone wordt de groene motor van de stad.
Ontwikkelprincipes Om richting en sturing te geven wordt het behoud, de versterking en de ontwikkeling van
Een toekomstbestendig Stadshart biedt ruimte voor groei en ontwik-
het Stadshart benaderd vanuit vijf ontwikkelprincipes:
keling. In Zwolle streven we ernaar die groei en verstedelijking te
1. De gezonde, groene en waterrobuuste deltastad
realiseren met behoud en versterking van landschap en leefkwa-
2. De duurzame en circulaire stad
liteit. We staan daarbij voor belangrijke opgaven met betrekking
3. De ondernemende en creatieve stad
tot wonen, mobiliteit en versterking van onze economische en
4. De stad met de menselijke maat
culturele positie. Met Ons Stadshart van Morgen wordt ingezet op
5. De bereikbare stad
‘binnenstedelijke groei’, dat wil zeggen dat we meer gaan wonen, werken en recreëren in hetzelfde stukje stad. Om een completer en
Door vanuit de vijf ontwikkelprincipes te werken, wordt ervoor gezorgd dat de centrale
veerkrachtiger Stadshart te realiseren, maken we de ‘sprong’ over
ambitie van dit ontwikkelprogramma – het realiseren van een toekomstbestendig Stadshart
de Singel en wordt de binnenstad vergroot door de omliggende
– gerealiseerd wordt in al zijn facetten. Daarnaast helpt deze benadering bij het maken van
wijken beter te verbinden en hier diverse gemengde buurten te
keuzes en de prioritering van projecten die uitgevoerd gaan worden.
5
Samenvatting
Focusgebieden Om focus te geven aan gebiedsontwikkeling in een dynamisch Stadshart, werken we met focusgebieden. In deze focusgebieden worden de belangrijkste ontwikkelingen verwacht en liggen de meeste mogelijkheden tot het maken van grote kwaliteitsstappen, het herstellen van de verbindingen en het versterken van het Stadshart. Samen met inwoners, ondernemers en ontwikkelaars zorgen we ervoor dat de zo kenmerkende diversiteit en eigenheid van het Zwolse Stadshart behouden blijft. Het zwaartepunt ligt op: 1. De historische binnenstad 2. De Singelzone 3. Het Noorderkwartier 4. Het Roelenkwartier 5. De Willemsknoop/Stationsbuurt
Samen halen we het beste uit de stad Het ontwikkelprogramma helpt ons om projecten en initiatieven te prioriteren. Daarbij wordt ingezet op kwaliteitsborging, placemaking én participatie. Samenwerking zit namelijk in ons DNA. Het is de kracht van Zwolle dat we nieuwe ideeën samen ontwikkelen en uitdagingen samen aangaan. Samenwerking is dan ook de basis voor het realiseren van een toekomstbestendig Stadshart. Door de samenwerking te zoeken en continu in gesprek te zijn en blijven met inwoners, ondernemers, culturele instellingen, eigenaren, ontwikkelaars en initiatiefnemers zorgen we ervoor dat de doorontwikkeling van het Stadshart past bij de behoeften van de Zwollenaren. Participatie is daarom een vaste pijler in het ontwikkelprogramma en wordt vormgegeven onder de paraplu van Jouw Stukje Zwolle. Hier valt zowel het participatietraject als de programma- en projectcommunicatie onder. Jouw Stukje Zwolle is ontwikkeld om in samenhang te communiceren over alles wat er gebeurt in het Stadshart en wordt voortgezet gedurende de uitvoeringsperiode. Zo blijven we samen het beste uit de stad halen!
6
1. Inleiding
7
1. Inleiding
Het Zwolse Stadshart is van ons allemaal. ‘Ons’ is een steeds grotere groep van mensen die de aantrekkingskracht van de historische binnenstad, de groene Singel en de gevarieerde omliggende wijken van het Stadshart ontdekken. In Zwolle komen wonen, werken, ontmoeten, leren, winkelen en cultuur samen in een bruisend en gastvrij Stadshart waar altijd iets te beleven is. Zwolle is een fantastische stad en om ervoor te zorgen dat het nog beter wonen, werken en recreëren is in het Stadshart, kijken we vooruit. Dat doen we met dit ontwikkelprogramma: Ons Stadshart van Morgen. In gesprek met meer dan 600 inwoners, organisaties, belangenbehartigers, bedrijven, ontwikkelaars en jongeren is opgehaald wat ons trots maakt op de stad, hoe onze favoriete stukjes Zwolle eruitzien en welke opgaven er liggen voor de komende jaren. Op basis van deze input is Ons Stadshart van Morgen vormgegeven: een ontwikkelprogramma dat de eerste uitwerking is van de Zwolse omgevingsvisie Ons Zwolle van morgen 2030 en dat tot doel heeft koers te bepalen en richting te geven voor een gezonde ontwikkeling tot een toekomstbestendig Stadshart. Een toekomstbestendig Stadshart biedt ruimte voor groei en ontwikkeling. In Zwolle streven we ernaar die groei en verstedelijking te realiseren met behoud en versterking van landschap en leefkwaliteit.
We staan daarbij voor belangrijke opgaven met betrekking tot wonen, mobiliteit en versterking van onze economische en culturele positie. Met ons Stadshart van Morgen wordt, volgend op de Omgevingsvisie van Zwolle, ingezet op ‘binnenstedelijke groei’, dat wil zeggen dat we meer gaan wonen, werken en recreëren in hetzelfde stukje stad. Dat vraagt om een integrale aanpak. En om groen. Groen zorgt voor frisse lucht in een drukke stad, zorgt voor biodiversiteit en nodigt uit om naar buiten te gaan, te bewegen en te ontmoeten. Een groene en klimaatadaptieve stad is rand voorwaardelijk voor het realiseren van een
In Zwolle komen wonen, werken, ontmoeten, leren,
toekomstbestendig Stadshart. De ontwikkeling van een Singelzone als groene gordel rond
winkelen en cultuur samen in een bruisend en gastvrij
de binnenstad, vormt dan ook de motor van het ontwikkelprogramma.
Stadshart waar altijd iets te beleven is.
8
1. Inleiding
Aangrenzend aan de Singelzone werken we aan het behoud en versterken van de historische binnenstad en ontwikkelen we de omliggende wijken met een eigen stijl en karakter. Juist die Singelzone zorgt voor een betere verbinding en meer samenhang. Naast de binnenstad en de Singelzone, gaan we aan de slag met het Noorderkwartier, het Roelenkwartier en de Willemsknoop/Stationsbuurt als focusgebieden. Samen werken we toe naar een Stadshart dat groeit met behoud van de belangrijkste kenmerken en kernwaarden van Zwolle: een historische stad, een groene deltastad, een ondernemende stad, een culturele stad, een compacte, gastvrije en bereikbare stad, die voor iedereen toegankelijk is. Ons Stadshart van Morgen.
‘Het is gezellig druk en knus. Een heerlijke balans tussen levendigheid, groen en water.’ Leeswijzer Hoofdstuk 2 introduceert Ons Stadshart van Morgen aan de hand van een omschrijving van Regio Zwolle, de stad Zwolle en het Stadshart als knooppunten in hun omgeving. Ook wordt de centrale ambitie van het ontwikkelprogramma gesteld en toegelicht. Om de centrale ambitie te kunnen realiseren, wordt deze benaderd vanuit vijf ontwikkelprincipes. Deze komen in hoofdstuk 3 aan bod. Op basis van de gestelde ambities wordt werk gemaakt van vijf focusgebieden in het Stadshart. Hoofdstuk 4 gaat per focusgebied in op het kenmerkende karakter van en het toekomstbeeld voor het gebied en geeft een eerste inzicht in de plannen en ideeën die er voor het gebied zijn. Hoofdstuk 5 gaat tenslotte in op de uitvoering van het ontwikkelprogramma, gebaseerd op de belofte dat we samen het beste uit de stad halen.
9
2. Ons Stadshart van Morgen
10
2. Ons Stadshart van morgen
2.1 Een knooppunt in Nederland Regio Zwolle barst van energie, van creativiteit en van optimisme. Regio Zwolle is een groeiregio, een regio waar bedrijvigheid, werkgelegenheid en de grootte van bevolking bovengemiddeld groeien en die zich ontwikkelt tot een van de motoren van de Nederlandse economie. De regio is een inspirerende plek voor innovatie en vernieuwend ondernemerschap, waar gewerkt wordt aan de maatschappelijke uitdagingen van morgen op gebied van klimaatverandering, voedsel en gezondheid. Leven met water zit van oudsher in de genen. In Regio Zwolle wordt dan ook gebouwd aan het nieuwe klimaatadaptieve landschap van Nederland: de deltaregio van de toekomst. Regio Zwolle vormt een aanvulling op de Randstadeconomie en is met haar ligging een knooppunt tussen de Randstad, Noord en Oost-Nederland en Duitsland. Regio Zwolle wil samen met Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven de economische hoofdstructuur van Nederland vormen en de driehoek die nu door de Mainports Amsterdam en Rotterdam en Brainport Eindhoven wordt gevormd, ombuigen tot een vierkant. Daarbij is de ambitie om de groei van de regio duurzaam verantwoord te maken. Regio Zwolle staat daarbij voor de uitdaging om wonen, economie, landbouw, mobiliteit, energie, werken en recreëren op een klimaatbestendige wijze vorm te geven.
De basis om invulling te geven aan deze duurzaam verantwoorde groei is gelegd in de Omgevingsagenda Oost Nederland en wordt verder uitgewerkt in de verstedelijkingsstrategie. Daarnaast is Regio Zwolle binnen de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) aangewezen als één van de acht NOVI-gebieden, waarbinnen samen met het Rijk invulling gegeven wordt aan de toekomstige leefomgeving van Nederland.
Bron: Cloudshots Aerial Imaging.
11
2. Ons Stadshart van morgen
2.2 Een knooppunt in de regio De stad Zwolle is op haar beurt een centraal knooppunt in de regio: het economisch zwaartepunt en het hart van het regionale mobiliteitsnetwerk. Zwolle is continu in beweging en valt nooit stil in haar ontwikkeling. Het vermogen om aan te passen aan de tijdsgeest en daarbij goed gebruik te maken van de ligging van de stad, hebben Zwolle gemaakt tot de stad die het nu is. Een stad waarin innovatie, ondernemerschap, onderwijs en cultuur belangrijke speerpunten zijn en waar de prachtige historische binnenstad, het vele groen en de diversiteit aan voorzieningen zorgen voor grote aantrekkingskracht, op de regio en daarbuiten. Zwolle wordt een steeds belangrijker onderdeel van het stedelijk netwerk in Nederland en zal naar verwachting groeien van 130.000 inwoners nu, naar 143.000 in 2030. Een groeiende stad met groeiende aantrekkingskracht, vraagt om een gebalanceerde visie. Een visie op verstedelijking en economisch perspectief, met oog voor het realiseren van een bereikbare, duurzame en leefbare stad. Deze visie is neergelegd in de Omgevingsvisie ‘Ons Zwolle van morgen 2030’, welke voortbouwt op de kwaliteiten van de bestaande stad en haar natuurlijke omgeving. De centrale ambitie van de Omgevingsvisie is dat Zwolle haar ruimtelijke, cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten behoudt en versterkt.
Zwolle wordt gevormd door alle mensen die in de stad en daaromheen wonen en werken. De Omgevingsvisie laat de ontwikkelingen dan ook aansluiten op hoe mensen leven, wonen, werken en genieten van de stad en het buitengebied, nu en in de toekomst. Regio Zwolle vormt een belangrijk knooppunt in Noordoost Nederland. Dit komt door de goede verbinding met de Randstad, het Noorden van Nederland en Duitsland. Het Stadshart heeft daarin een belangrijke rol in de ontwikkeling naar een veelzijdig centrumgebied, passend bij de rol van Zwolle in het stedelijk netwerk van Nederland.
12
2. Ons Stadshart van morgen
2.3 Een knooppunt in de stad Het Zwolse Stadshart bestaat uit de historische binnenstad, de Singel
Versterken centrumgebied
en de verbinding met omliggende wijken. Het Stadshart kent veel bijzondere plekken met een eigen, kenmerkende sfeer. Daarin is
Het versterken van het centrumgebied is één van de belangrijkste ambities in de Omgevingsvisie. Dit centrumgebied bestaat uit het Stadshart, de Spoorzone en de Nieuwe Veemarkt. Het Stadshart heeft grote betekenis als plek van ontmoeting. Retail, horeca, evenementen en cultuur komen hier samen. In de Spoorzone wordt gewerkt aan het realiseren van een innovatief, stedelijk woon-werkgebied en de Nieuwe Veemarkt wordt ontwikkeld tot een nieuwe stadswijk, met wonen, werken en voorzieningen. De combinatie van deze woon-, werk- en recreatieve functies draagt bij aan een sterk economisch, cultureel en sociaal vestigingsklimaat, dat talent aantrekt en vasthoudt, plek biedt aan ondernemers en cultuur. Vanuit de groei van de stad zullen in dit gebied in korte periode, grote en complexe opgaven samenkomen, die fysiek en programmatisch hun weerslag zullen hebben. Dat vraagt afstemming tussen de programma’s Spoorzone, Nieuwe Veemarkt en Stadshart.
terug te zien hoe de stad op historische wijze gegroeid is. Het Zwolse Stadshart is levendig en gastvrij. Werken en ondernemen worden er gecombineerd met wonen en recreëren. De vele horecazaken, winkels en cultuur in de vorm van historische gebouwen, musea en theater trekken mensen naar het Stadshart voor ontspanning en ontmoeting. Een groot deel van de militaire bolwerken van de oude vestingstad is omgevormd tot parken. De continuïteit en gaafheid van de bolwerken maakt dat ze behoren tot de mooiste van Nederland. Ze zorgen voor groen en nodigen uit om te wandelen en buiten te zijn. Juist de diversiteit en afwisseling maakt de historische vestingstad voor veel mensen een interessante en aantrekkelijke plek om te zijn, te ondernemen, te investeren of te bezoeken. De afgelopen jaren is het ook steeds aantrekkelijker geworden om te wonen in het Stadshart. Voormalige fabrieksterreinen, een ziekenhuisterrein, lege parkeerterreinen en gebouwen die hun functie hebben verloren, zijn getransformeerd naar woonlocaties voor Zwollenaren en nieuwe bewoners van onze stad. In het Stadshart kunnen nog zo’n 2.000 tot 2.500 woningen bijgebouwd worden. Uiteraard wordt ook in dit gebied de 30-40-30 norm gehanteerd, tenzij de initiatiefnemer kan aantonen dat een andere verdeling beter is voor de wijk of het gebied. Dit is conform de Ontwikkelstrategie wonen 2019-2024.
De bouw van extra woningen en het feit dat er steeds meer bewoners, ondernemers en bezoekers naar het Stadshart komen, betekent meer druk op de openbare ruimte.
13
2. Ons Stadshart van morgen
Het gevolg is dat onze openbare ruimte multifunctioneel en druk is, en dat in sommige gevallen de verkeersveiligheid onder druk staat. De verwachting is dat de aantrekkingskracht van het Stadshart (en het grotere centrumgebied) alleen maar zal groeien in de komende jaren. Een groei die niet alleen vraagt om meer woningen en arbeidsplaatsen, maar ook om meer groen, meer voorzieningen, meer bewegingsruimte en meer (duurzame) energie. De nieuwe stedelijkheid die groei met zich meebrengt, vraagt erom dat sommige plekken een ander gebruik of een andere inrichting krijgen. Daarbij koesteren we wat we hebben: de bestaande structuren en gebouwen, het historische en moderne erfgoed zijn onderdeel van het Zwols DNA. De oprichting van een ‘gevelfonds’ om de historische gebouwen te herstellen wordt onderzocht. Dit zorgt ervoor dat de zichtbaarheid en aantrekkingskracht van de gebouwen blijft en versterkt wordt, zodat zij behouden blijven voor de toekomst. Hierin krijgt het Lichtplan ook een rol in het sfeervol aanlichten van gevels. Bij het creëren van een leefbare, gezonde en veilige stad, moet ook rekening gehouden worden met de invloed van het water.
De stad Zwolle, met name de gracht rondom het Stadshart, heeft namelijk nog een belangrijke knooppuntfunctie: de gracht is onderdeel van het regionale watersysteem en het water komt vanuit de Vecht, de IJssel, de Weteringen, de grond (kwel), het IJsselmeer en het Zwarte Water bij elkaar in de stadsgrachten. Klimaatverandering zorgt voor extremere periodes van regen en droogte. Wat betekent dat de openbare ruimte in de stad ‘s zomers een aantal graden kan opwarmen en dat regenbuien Dit Ontwikkelprogramma Stadshart Zwolle is gericht op de historische binnenstad, de Singel
steeds vaker voor overlast zorgen. Om te kunnen blijven genieten
en de verbinding met de wijken eromheen; waaronder het Noorderkwartier, Roelenkwartier
van onze mooie historische binnenstad met woningen, werk en
en de Willemsknoop/Stationsbuurt. Het gebied maakt deel uit van een groter centrum met de
voorzieningen voor iedereen, moeten er keuzes gemaakt worden over
Spoorzone en de Nieuwe Veemarkt als belangrijke nieuwe stedelijke ontwikkelgebieden.
14
hoe de openbare ruimte zo goed mogelijk in te richten.
2. Ons Stadshart van morgen
2.4 Ons Stadshart van Morgen Gemeente Zwolle streeft naar groei en verstedelijking met behoud en versterking van landschap en leefkwaliteit. De afgelopen 20 jaar is hier met verschillende ontwikkelprogramma’s vorm aan gegeven. De focus lag eerst op de Grote Markt als huiskamer van de stad, waarna deze is uitgebreid naar de stadspoorten en de groei voorbij de Singel. Het autoluw maken van grote delen van de binnenstad heeft daarbij de leefbaarheid van de stad enorm vergroot. Er is ruimte gecreëerd voor een ander gebruik; met ontmoeting als centrale functie, met gastvrije entrees, ruimte voor voetgangers en fietsers en ruimte om in te spelen op de actuele situatie – zoals het stijgende aantal internetaankopen en de gevolgen van corona voor het winkellandschap en de behoefte van mensen om meer gebruik te maken van de buitenruimte.
‘Het belang van inwoners en ondernemers, die in en om de stad wonen en werken, staat voorop.’ Met de Nationale Omgevingsvisie en de gemeentelijke omgevingsvisie is de trend ingezet om duurzaam verantwoord en klimaatbestendig te groeien. De status van Zwolle als ‘SDG-gemeente’, waarbij de gemeente de sustainable development goals of ontwikkeldoelen van de Verenigde Naties ondersteunt, zoals het creëren van duurzame steden en gemeenschappen (doel 11), het tegengaan van klimaatverandering en de effecten daarvan (doel 13) en het zorgen voor goede gezondheid en welzijn van inwoners (doel 3), sluit daar goed op aan.
15
2. Ons Stadshart van morgen
• Integrale aanpak: Wanneer de ruimte schaarser wordt en de belangen en urgentie
Dit ontwikkelprogramma bouwt voort op de ingezette koers en staat voor een adaptieve, langjarige ontwikkeling. In Ons Stadshart van Morgen wordt de visie voor de komende tien
groter, moet gezocht worden naar oplossingen en aanpakken die meerdere belangen
jaar vastgelegd. Het uitvoeringsprogramma wordt voor de komende vijf jaar gevoerd. Het
dienen. Het belang van inwoners en ondernemers die in en om de stad wonen en werken,
programma is flexibel en dynamisch, waarbij ambities en doelen de koers bepalen. Op zo’n
staat daarbij voorop. Onderdeel van de integrale aanpak is dan ook een uitgebreid partici-
manier dat het uitnodigend is voor investeerders en op breed draagvlak kan rekenen bij
patietraject (Jouw Stukje Zwolle). Zowel aan de voorkant als gedurende de uitvoering
de Zwolse bevolking en politiek. Het programma onderscheidt zich van zijn voorgangers op
van het ontwikkelprogramma wordt het gesprek aangegaan met de mensen die Zwolle,
drie punten:
Zwolle maken. De integrale aanpak komt ook terug in de manier waarop dit ontwikkelprogramma richting geeft: hiervoor wordt gebruik gemaakt van vijf ontwikkelprincipes
• Urgentie: Tot nu toe kon de groei van de stad zonder al te veel problemen plaatsvinden
van waaruit behoud, versterking en ontwikkeling van het Stadshart benaderd wordt. Deze
binnen de bestaande structuur. Inmiddels wordt de druk op de openbare ruimte zo
ontwikkelprincipes zijn gerelateerd aan de centrale ambitie van het ontwikkelprogramma
groot, dat er gezocht moet worden naar een goede balans tussen groei enerzijds en
en zorgen ervoor dat het Stadshart in balans tussen groei en economisch perspectief
het leefbaar, bereikbaar, gastvrij en gezond houden van de stad anderzijds. Er moet
enerzijds en klimaatbestendigheid en leefbaarheid anderzijds verder ontwikkelt.
beter geanticipeerd worden op snelle veranderingen in het winkellandschap en de grote invloed van de auto op de openbare ruimte. Klimaatverandering en de druk op het watersysteem die daarmee gepaard gaat in de stad en de regio, vergroten bovendien de urgentie om klimaatbestendig te werk te gaan.
* Adaptief fundament langjarige ontwikkeling * Flexibel en dynamisch: ambities/doelen bijstellen waar nodig *Uitnodigend voor investeerders, breed gedragen door Zwolse bevolking en politiek * Visie Stadshart komende 10 jaar * Vertaald naar strategische uitvoeringsagenda voor 5 jaar * Bestaande plannen/initiatieven koppelen aan ruimtelijke/economische kansen
• Abstractieniveau: Dit ontwikkelprogramma verschilt van zijn voorgangers in de zin dat Ons Stadshart van Morgen koers en richting geeft op hoofdlijnen, op zowel systeemniveau (zie ontwikkelprincipes) als programmaniveau, in plaats van uitgangspunten op projectniveau. Het is een eerste uitwerking van de nieuwe omgevingsvisie Ons Zwolle van morgen 2030 en geeft antwoord op vraagstukken die zich qua schaal bevinden tussen de Omgevingsvisie en afzonderlijke projecten. Dit abstractieniveau geeft de mogelijkheid om sturing te geven, maar ook om in te spelen op actuele ontwikkelingen en waar nodig de uitvoering bij te stellen binnen de bestaande visie.
16
2. Ons Stadshart van morgen
2.5 Een toekomstbestendig Stadshart De centrale ambitie van dit ontwikkelprogramma is het realiseren van een toekomstbestendig Stadshart. Een Stadshart dat hoort tot de top 5 van beste binnensteden in Nederland. Een Stadshart dat in balans is; dat talent aantrekt, een gevarieerd woningaanbod heeft en waar zowel overdag als ‘s avonds altijd iets te beleven valt, maar waarin ook aandacht is voor gezondheid, leefruimte en groen. Een Stadshart dat groeit naar een nieuwe vorm van stedelijkheid, met behoud van de belangrijkste kenmerken en kernwaarden van Zwolle: een historische stad, een groene deltastad, een ondernemende stad, een culturele stad, een compacte, gastvrije en bereikbare stad, die voor iedereen toegankelijk is.
voldoende aanbod voor onder– nemers
top vijf beste binnensteden
toekomstbestendig stadshart
ruimte voor talent divers woning aanbod
aandacht voor gezond– heid
altijd wat te beleven
voldoende leefruimte en groen
behoud van cultuurhistorie voor iedereen toegankelijk
compact en bereikbaar
Een toekomstbestendig Stadshart biedt ruimte voor groei en ontwikkeling, met verschillende ambities gericht op de belangrijkste kernwaarden.
17
2. Ons Stadshart van morgen
Historisch perspectief Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) is een aaneengeschakeld systeem van wallen en bolwerken aangelegd om de stad te beschermen tegen indringers van buitenaf. In 1789 verloor de vesting haar verdedigingsfunctie en werd een groot deel van de vestingwerken omgevormd tot park. Het begrip “stadwandeling” ontstond, met name onder de gegoede burgerij. Het was mode om te wandelen over de bolwerken en te genieten van het weidse uitzicht op het landschap. In de 19e eeuw werd onder andere de Potgietersingel aangelegd, een park in Engelse landschapsstijl naar een ontwerp van tuinarchitect Hendrik van Lunteren. De Singel is nog steeds continu en grotendeels intact. De Zwolse Singel is uniek en vanwege zijn gaafheid opgenomen in de ruimtelijke Canon van Nederland.
18
2. Ons Stadshart van morgen
Singelzone Een van de belangrijkste speerpunten voor de komende periode is de ontwikkeling van een Singelzone. Een Singelzone brengt letterlijk lucht en ruimte naar het Stadshart. Met een Singelzone worden de oude landschappelijke lijnen en groenwaarden van de stad hersteld en wordt een groene gordel rond de historische binnenstad gelegd. Om een completer en veerkrachtiger Stadshart te realiseren, wordt een ‘sprong’ over de Singel gemaakt en wordt de binnenstad vergroot door de omliggende wijken beter te verbinden en hier diverse gemengde wijken te ontwikkelen, met de Singel als centrale verbinder. De Singelzone draagt bij aan het buitengeluk van Zwollenaren, door de leefbaarheid in de stad te vergroten met ruimte voor voetgangers en fietsers, voor cultuur en recreatie. De Singelzone creëert daarnaast een aantrekkelijk vestigingsmilieu voor bedrijven en verbindt de historische binnenstad met de wijken daaromheen, wat het Stadshart completer, diverser en fijner maakt. Bovendien wordt met een Singelzone op klimaatbestendige wijze vormgegeven aan de waterhuishouding van de regio, waarmee de dynamiek in het waterpeil (onder andere gevolg van dat de Singel in directe verbinding staat met het IJsselmeer) kan worden opgevangen en er weer ruimte komt voor een grotere biodiversiteit aan de oevers van de Singel. De Singelzone wordt de groene motor van de stad.
‘Mooi als er een soort zwembad en meer aanlegsteigers in de Singel komen’, aldus een bewoner van de binnenstad
19
2. Ons Stadshart van morgen
Impressie toekomstbeeld Singelzone.
20
3. Vijf ontwikkel principes
21
3. Vijf ontwikkelprincipes
Dit ontwikkelprogramma biedt een kader voor gebiedsontwikkeling en het nemen van kwaliteitsstappen in de inrichting van de openbare ruimte in het Stadshart.
Vijf ontwikkelprincipes
Om richting en sturing te geven wordt het behoud, de versterking en de ontwikkeling van het Stadshart benaderd vanuit vijf
HHUB HUB HUB
ontwikkelprincipes: 1. De gezonde, groene en waterrobuuste deltastad 2. De duurzame en circulaire stad 3. De ondernemende en creatieve stad 4. De stad met de menselijke maat 5. De bereikbare stad Door vanuit de vijf ontwikkelprincipes te werken, wordt ervoor gezorgd dat de centrale ambitie van dit ontwikkelprogramma – het
De Gezonde, Groene en Waterrobuuste Deltastad
De Duurzame en Circulaire Stad
realiseren van een toekomstbestendig Stadshart – gerealiseerd wordt in al zijn facetten. Daarnaast helpt deze benadering bij het maken van keuzes en de prioritering van projecten die uitgevoerd gaan worden. HUB M M
‘We staan voor een combinatie van opgaven, door met vijf ontwikkelprincipes te werken zorgen we dat alles aan bod komt.’
De Stad met de Menselijke Maat
22
De Bereikbare Stad
De Ondernemende en Creatieve Stad
3. Vijf ontwikkelprincipes
3.1 De gezonde, groene en waterrobuuste deltastad
Buurt en wijkparken verbonden door
Zwolle is een deltastad met een buitendijks historisch centrum. De binnenstad en het
groen-blauwe straten
omringende deltalandschap van Zwolle zijn van oorsprong sterk met elkaar verbonden en ook vandaag de dag komen er nog verschillende waterverbindingen samen in de Singel die de binnenstad omringt. Deze open verbinding brengt kwetsbaarheid met zich mee. Tot de grootste bedreigingen voor de stad horen wateroverlast door hoosbuien
Stadsparken komen samen aan de Singel
en overstroming uit zowel het primaire systeem (IJssel en Zwarte Water/Vecht) als het regionale systeem (Sallandse Weteringen/Stadsgrachten). De, van nature of historisch aanwezige, groenblauwe verbindingen zijn op een aantal plekken verbroken. Door deze verbindingen te herstellen, kan een robuuster watersysteem gerealiseerd worden. De druk op het landschap, het groen en water zal verder toenemen bij de verdere verstedelijking. Om de groei van de stad te faciliteren, zijn ingrepen gedaan in de infrastructuur
Singel als vliegwiel voor heel Zwolle
die de ruimtelijke verbindingen op meerdere plekken verbroken hebben. Door deze verbindingen te herstellen, wordt de relatie met het landschap versterkt en nodigt het meer uit gebruik te maken van dat landschap. Groei en leefbaarheid kunnen zo hand in hand gaan bij het door ontwikkelen van het Stadshart.
Regionaal watersysteem
Vanuit dit ontwikkelprincipe is de noodzaak om een klimaatbestendig Stadshart te realiseren, met ruimte voor groen en water, waar het aantrekkelijk wonen, werken en recreëren is. De aanpak die daarbij gehanteerd wordt focust zich op het herstellen en versterken van de water- en groenstructuren in en om de historische binnenstad. Ook wordt bij nieuwe ontwikkelingen in de ontwerpfase al rekening gehouden met het veranderende klimaat en toenemende weersextremen. De beoogde Singelzone staat centraal, zowel met het oog op het klimaat en biodiversiteit, als met het oog op de gezondheid en leefruimte van de inwoners van de stad. Stadsparken, zoals het
Regionale ondergrond
Spoolderbos en Park de Weezenlanden, worden direct met de Singel verbonden. In de buurten om de historische binnenstad heen wordt het buitengeluk vergroot, door wijken buurtparken te realiseren met ruimte voor natuur, spelen, sporten en ontmoeten. Bewoners worden geïnspireerd om privétuinen te ontharden, om zo hittestress door verstening tegen te gaan.
23
3. Vijf ontwikkelprincipes
De Singel zelf wordt een ontmoetingsplek met veel verblijfskwaliteit en combineert overstroombare oevers (met het oog op klimaat) met terrassen en ruimte voor groenstructuur met singel het verbindende element tussenvoetgangers binnenstad en regionaal landschap sport, spel enRobuuste educatie. Er wordt meeralsruimte gemaakt voor en fietsers.
Doorgaand autoverkeer wordt geweerd ten behoeve van een gezonde leefomgeving en om een aantrekkelijke en uitnodigende openbare ruimte te creëren. Meer groen en minder automobiliteit zorgt voor minder geluidsoverlast en minder fijnstof in de
Robuuste groenstructuur met singel als het verbindende element tussen binnenstad en regionaal landschap
Singelzone. Door de Singel in haar oude glorie te herstellen, worden stad en land opnieuw met elkaar verbonden en ontmoeten de regio en het Stadshart elkaar in een
uniek stadspark, datalsbijdraagt aanelement de leefbaarheid, en ontmoeting. Robuuste groenstructuur met singel het verbindende tussen binnenstad biodiversiteit en regionaal landschap
Singelpark 2.0
Plekken
Zachte klimaatadaptieve oever
Wijkparken
Harde klimaatadaptieve oever
Buurtparken (pocketparks)
Impuls openbare ruimte
Groene ontwikkeling
Verbijzondering historische Grote AA met
Ecologische verbindingszonde
groenstructuur met singel als het verbindende element tussen binnenstad en regionaal landschap
groen-blauwe openbare ruimte Haakjes naar omliggende landschap 42
Lijnen
Ontwikkelprogramma Centrum-Binnenstad Zwolle
ls het verbindende element tussen binnenstad en regionaal landschap
Stadsparken
Groene ecologische verbinding
Uitbreiding bestaande stadsparken
Groen-blauwe stadsstraat
Spoolderbos 42
Blauwe ecologische verbinding
Sporadisch groen-blauwe straat
Stadspark: DeOntwikkelprogramma Wezenlanden Centrum-Binnenstad ZwolleBoomstraat Nieuwe volwaardige stadsparken
42
Ontwikkelprogramma Centrum-Binnenstad Zwolle
Doorlopend park aan de Singel Kamperpoort park Park de Hogenkamp XL
Robuuste groenstructuur met Singel Ontwikkelprogramma Centrum-Binnenstad Zwolle
als het verbindende element tussen binnenstad en regionaal landschap.
24
3. Vijf ontwikkelprincipes
Een groene Stationsweg Met de herinrichting van de Stationsweg en het Stationsplein is een impuls gegeven aan een betere verbinding tussen de Spoorzone en de binnenstad. Hierbij is veel aandacht besteed aan groen. De statige bomenrij tot aan de Singel versterkt de al aanwezige allure van de monumentale panden en maakt de Stationsweg tot een prettige wandelroute. Het busverkeer is niet meer aanwezig en de auto is hier te gast. Water wordt in enorme ondergrondse voorzieningen gebufferd en maakt van de Stationsweg zowel een groene straat als een oplossing voor klimaatopgaven. De groene Stationsweg is een aanjager voor het opwaarderen van de Singel. De ambitie is om dit verder door te zetten op de Van Roijensingel. De andere kant op vormt de Passarelle een verdere verbinding tussen de historische binnenstad en de Spoorzone.
25
3. Vijf ontwikkelprincipes
3.2 De duurzame en circulaire stad Het Stadshart wordt gekenmerkt door een hoog energiegebruik. Daarnaast zijn nagenoeg alle gebouwen aangesloten op een traditionele energievoorziening van aardgas en elektriciteit, waarbij het huidige elektriciteitsnet tegen de grenzen van zijn maximale capaciteit aan zit. Schaarste aan grondstoffen laat zich steeds meer voelen en komt terug in bijvoorbeeld de hoge bouwprijzen en lange levertijden. Energie is een randvoorwaarde voor ontwikkeling en in een groeiende stad zal de druk op energiebronnen, het elektriciteitsnetwerk en andere grondstoffen verder toenemen. De transitie naar duurzame energie kan uitkomst bieden. De basis bestaat uit drie stappen: het beperken van de vraag, het invullen van de vraag met hernieuwbare energie en tot slot het compenseren van de niet-hernieuwbare energie. De inzichten in hoe deze transitie naar duurzame energie het beste gemaakt kan worden, veranderen in de tijd. Nederland heeft de ambitie om het gebruik van primaire grondstoffen te beperken tot 50% in 2030 en naar 0% terug te brengen in 2050. Onderdeel van de klimaatdoelstellingen en één van de ambities in onder andere de gemeentelijke omgevingsvisie is om in 2050 energieneutraal te zijn. In lijn met deze ambities, wordt bij de te realiseren projecten binnen het Stadshart bewust om gegaan met energie en grondstoffen.
Dit is een forse uitdaging in een bestaande, monumentale binnenstad. Winkels gebruiken over het algemeen veel elektriciteit en er gaat veel warmte verloren door steeds opengaande deuren. Historische en monumentale gebouwen zijn lastig te verduurzamen. Er is bijvoorbeeld veel (isolatie-) materiaal nodig om oude gebouwen goed te isoleren en het verkrijgen van een vergunning hiervoor blijkt in de praktijk lastig te zijn. De status van beschermd stadsgezicht maakt het plaatsen van zonnepanelen slechts beperkt mogelijk.
26
Energietransitie koppelen aan hubs; nieuwbouw als vliegwiel; waterstof/biogas op huidig net Energietransitie koppelen aan hubs; nieuwbouw als vliegwiel; waterstof/biogas op huidig net Energietransitie koppelen aan hubs; nieuwbouw als vliegwiel; waterstof/biogas op huidig net Energietransitie koppelen aan hubs; nieuwbouw als vliegwiel; waterstof/biogas op huidig net 3. Vijf ontwikkelprincipes Voor de bestaande gebouwen in de binnenstad wordt in ieder geval ingezet op groengas. Voor de omliggende wijken wordt vooral geïnvesteerd in een warmtenet en wordt onderzocht hoe energiesystemen en -voorzieningen, zoals transformators, het beste een plek kunnen krijgen. Bij nieuwbouw wordt vooral gestuurd op flexibiliteit, zodat functieverandering mogelijk is. Voor de Singel zal worden onderzocht of een ’energierotonde’ ontwikkeld kan worden als integraal systeem om zowel voor de binnenstad als de aangrenzende wijken de noodzakelijke transitie te kunnen maken. Bij grootschalige herinrichting van het Stadshart komen veel materialen vrij uit de openbare ruimte. Hergebruik van die materialen zal vaker worden toegepast. Bij de afweging om een gebouw te slopen wordt niet alleen de cultuurhistorische waarde in acht genomen, maar ook de impact van de sloop en nieuwbouw op de uitstoot van CO2.
Waar mogelijk biedt transformatie, uitbreiding of het verhogen van gebouwen een aantrekkelijk alternatief voor sloop en nieuwbouw. Wanneer slopen toch de beste optie is, wordt altijd een goede inventarisatie gemaakt van de vrijkomende materialen, zodat deze elders in de stad of de regio kunnen worden hergebruikt. Bij nieuwbouw zijn materialen bestaand uit hernieuwbare grondstoffen te verkiezen boven niet-hernieuwbare materialen. Ook het verbinden
Grootscha Potentie herinrichting Nieuwbouw: 50% groendak en 50% energiedak geldt bij hoogbouw, PV-panele voor energie daken onderzoeken? waarbij FSI>3 = 75% energieneutraal en FSI < 3 = 100% energievan projecten aan elkaar biedt kansen om reststromen te benutten, neutraal (Let op dit is niet zelfvoorzienend!). Laagbouw kan Warmtenet; openbare laadpalen (5 per 100 weq) Nul-Op-de-Meter (=100% zelfvoorzienend). ketens te vormen en kringlopen te sluiten. De verschillende focusgeGrootschalige inzet Grootschalige inzet energieopw Potentie herinrichting Nieuwbouw: inzetdaken ; Grootschalige inzet PV-panelen bestaande (3-6 per weq) Inpassing grootschalige Potentie herinrichting Nieuwbouw: 50% groendak en 50% energiedak geldt bij hoogbouw, Nieuwbouw: 50%Nieuwbouw: groendak en50% 50%groendak energiedak geldtenergiedak bij hoogbouw, Grootschalige inzet Inpassing grootsch Potentie bouw herinrichting en 50% geldt bij Resterend hoogbouw,opwekking bestaande en mobiliteitshubs.
PV-panelen onbenutte PV-panelen onbenutte grote daken PV-panelen of windmolens voor energieGroen daken gasonderzoeken? voorenergieneutraal energie daken onderzoeken? waarbij FSI>3 = 75% FSI < 3daken = 100% energiewaarbij FSI>3 = waarbij 75% FSI < 3 = 100% energiePV-panelen onbenutte grote daken PV-panelen of win vooren energie onderzoeken? bieden vragen aparte afspraken over de concretisering, invulling enenergieneutraal FSI>3 = 75%en energieneutraal en FSI < 3 = 100% energie- / 50% energiedak 50% groendak PV-panelen onbenutte grote daken neutraal (Let op dit is niet zelfvoorzienend!). Laagbouw kan neutraal (Let op dit is niet zelfvoorzienend!). Laagbouw kan Warmtenet; openbare laadpalen (5 per 100 weq) Warmtenet; openbare laadpalen (5 perlaadpalen 100 weq) (5 per 100 weq) neutraal (Let op dit is niet zelfvoorzienend!). Laagbouw kan Warmtenet; openbare Nul-Op-de-Meter (=100% zelfvoorzienend). Nul-Op-de-Meter (=100% zelfvoorzienend). uitwerking van het energievraagstuk. Grootschalige inzet Inpassing grootschalige L : Stadsrandhubs ; inzet PV-panelen bestaande dakenenergieopwekking (3-6 perInpassing weq) Potentie herinrichting ; inzet PV-panelen bestaande daken (3-6 per weq) inzet grootschalige energieopwekking Nul-Op-de-Meter (=100% zelfvoorzienend).
Nieuwbouw: 50% groendak en 50% energiedak geldt bij hoogbouw, Potentie herinrichting Potentie herinrichting Inpassing grootschalige energieopwekking Nieuwbouw: 50% groendak en 50% energiedak geldt bij en hoogbouw, ; inzet PV-panelen bestaande daken (3-6Grootschalige per weq) Resterend opwekking bestaande bouw en mobiliteitshubs. Resterend opwekking bestaande bouw mobiliteitshubs. PV-panelen onbenutte grote daken PV-panelen of windmolens M: Mobiliteitshubs Groen gas voor energie daken onderzoeken? PV-panelen onbenutte PV-panelen of windmolens Resterend bestaande gas waarbij FSI>3 = 75% energieneutraal enFSI>3 FSI 50% < =3 75% =groendak 100% energievoor energie dakenGroen onderzoeken? Grootschalige inzet grote daken Inpassing grootschalige energieopwekking waarbij energieneutraal en FSI <opwekking 3geldt = 100% energie- bouw en mobiliteitshubs. Potentie herinrichting Groen gas Nieuwbouw: en 50% energiedak bij hoogbouw, neutraal (Let op dit is niet zelfvoorzienend!). kan energie onderzoeken? PV grote panelen PV-panelen onbenutte daken of windmolens PV-panelen of windmolens S: Wijkhubs neutraal (LetLaagbouw op=dit is niet zelfvoorzienend!).
kan energievoor energie daken daken onderzoeken? openbare laadpalenvoor (5 per 100 openbare weq) waarbij FSI>3 75% energieneutraal en FSILaagbouw < 3 Warmtenet; = 100% Warmtenet; laadpalen (5 per 100 weq) (opwek en opslag van duu Grootschalige inzet Inpassing grootschalige energieopwekking Nul-Op-de-Meter (=100% zelfvoorzienend). Potentie herinrichting Grootschalige inzet grootschalige energieopwekking L : Stadsrandhubs Nieuwbouw: groendak en 50% energiedak geldt bij hoogbouw, Nul-Op-de-Meter zelfvoorzienend). Grootschalige inzet Inpassing grootschalige energieopwekking L : Inpassing Stadsrandhubs laadpalen Potentie herinrichting ; inzet PV-panelen bestaande daken (3-6 peropenbare weq) bestaande neutraal (Let op dit(=100% is niet zelfvoorzienend!). Laagbouw kan Potentie herinrichting Nieuwbouw: 50% groendak en 50%Potentie energiedak geldt bij50% hoogbouw, ; PV-panelen daken (3-6 per weq) n50% 50%groendak energiedak geldt bij hoogbouw, Grootschalige inzet Inpassing grootschalige energieopwekking L : Stadsrandhubs laadpalen Warmtenet; laadpalen (5 per 100 weq) herinrichting onbenutte grote daken PV-panelen ofenergieopwekking windmolens Warmtenet; laadpalen (5 per 100 weq) ; PV-panelen L: windmolens Stadsrandhubs en 50% energiedak geldt bij Resterend hoogbouw,opwekking bestaande waarbij bouw enFSI>3 mobiliteitshubs.
voor energie dakenopenbare onderzoeken? grote daken PV-panelen of M: Mobiliteitshubs = 75% energieneutraal en mobiliteitshubs. FSI < hoogbouw, 3 Groen =daken 100% energieopwekking bestaande bouwvoor Grootschalige inzet grootschalige L:S PV-panelen onbenutte grote daken PV-panelen ofPV-panelen windmolensonbenutte M: Mobiliteitshubs als buurtbatterij energie Potentie herinrichting Nul-Op-de-Meter (=100% zelfvoorzienend). gasonderzoeken? voorenergieneutraal energie daken onderzoeken? waarbij FSI>3 = 75% FSIResterend <50% 3daken = groendak 100% energieNieuwbouw: en 50% energiedak geldt bij eneutraal FSI < 3 = 100% energieGroen gasrote daken PV-panelen onbenutte of windmolens M: Mobiliteitshubs Inpassing als buurtbatterij ; inzet PV-panelen bestaande daken PV-panelen (3-6 per weq) vooren energie onderzoeken? >3 = 75%en energieneutraal en FSI < 3 = 100% energieS: Wijkhubs neutraal (Let op dit is niet zelfvoorzienend!). Laagbouw kan PV-panelen onbenutte grote daken PV-panelen of windmolens M: S: Wijkhubs voor energie daken onderzoeken? Resterend opwekking bestaande bouw en mobiliteitshubs. neutraal (Let op dit is niet zelfvoorzienend!). Laagbouw kan Warmtenet; openbare laadpalen (5 per 100 weq) waarbij FSI>3 = 75% energieneutraal en FSI < 3 = 100% energievoorzienend!).
Laagbouw kan Laagbouw kan Wijkhubs Warmtenet; openbare laadpalen (5 per 100inzet weq) gas Groen PV-panelen bestaande daken (3-6 per weq) M:S:van Mobiliteitshubs Warmtenet; openbare laadpalen (5 perlaadpalen 100 weq) (5zelfvoorzienend). op dit is niet zelfvoorzienend!). (opwek en opslag van duurzame ener Nul-Op-de-Meter (=100% S: W Warmtenet; openbare per 100 weq) (opwek en opslag duurzame energie) Nul-Op-de-Meter (=100% zelfvoorzienend). ; inzet PV-panelen bestaande daken (3-6 per weq) neutraal (Let op dit is niet zelfvoorzienend!). Laagbouw kan lfvoorzienend). (opwek en opslag van duurzame energie) ; inzet PV-panelen bestaande daken (3-6 perInpassing weq) Warmtenet; openbare laadpalen (5 per 100 weq) ; inzet PV-panelen; inzet bestaande daken (3-6 per weq) Grootschalige inzet grootschalige energieopwekking L : Stadsrandhubs laadpalen Meter (=100% zelfvoorzienend). Potentie Energie is een randvoorwaarde in gebiedsontwikkeling. Samen herinrichting Resterend opwekking bestaande bouw en mobiliteitshubs. geldt bij hoogbouw, (op PV-panelen bestaande daken (3-6 per weq) Resterend opwekking bestaande bouw en mobiliteitshubs. Nul-Op-de-Meter (=100% zelfvoorzienend). de bouw bestaande en mobiliteitshubs.
Groen gasgas Groen S: Wijkhubs Groen onbenutte gas ; inzet PV-panelen daken (3-6 per weq) PV-panelen PV-panelen of windmolens M: Mobiliteitshubs als buurtbatterij pwekking gas voor energie dakenGroen onderzoeken? Grootschalige inzet grote daken Inpassingbestaande grootschalige energieopwekking L : Stadsrandhubs laadpalen 3geldt = 100% energie- bouw en mobiliteitshubs. Potentie herinrichting Groen gas bij hoogbouw, Resterend opwekking bestaande bouw en mobiliteitshubs. metdaken de energietransitie vraagt dit om slimme oplossingen. S: Groen gasPV-panelen of windmolens PV-panelen onbenutte grote daken M:Wijkhubs Mobiliteitshubs als buurtbatterij gbouw kan energievoor energie onderzoeken? 3 = 100% Warmtenet; openbare laadpalen (5 per 100 weq) (opwek en opslag van duurzame energie) Grootschalige inzet Inpassing grootschalige energieopwekking L(opwek : Wijkhubs Stadsrandhubs laadpalen en opslag van duurzame energie) Potentie herinrichting S: geldt bij hoogbouw, gbouw kan ;Warmtenet; inzet PV-panelen bestaande daken (3-6100 per weq) weq) openbare laadpalen (5 per PV-panelen onbenutte grote daken PV-panelen of windmolens M: Mobiliteitshubs als buurtbatterij voor energie daken onderzoeken? (opwek en opslag van duurzamelaadpalen energie) 3eitshubs.
= 100% energieGrootschalige inzet Inpassing grootschalige energieopwekking L : Stadsrandhubs Potentie herinrichting hoogbouw, Laadpalen als buurtbatterij gas ;Groen inzet PV-panelen bestaande daken (3-6 per weq) S: Wijkhubs gbouw kan PV-panelen onbenutte grote daken PV-panelen of windmolens M: Mobiliteitshubs als buurtbatterij voor energie daken onderzoeken? eitshubs. Warmtenet; openbare laadpalen (5 per 100 weq) energieGroen gas (opwek en opslag van duurzame energie) S: Wijkhubs 27 ; inzet PV-panelen bestaande daken (3-6 per weq) Warmtenet; openbare laadpalen (5 per 100 weq) eitshubs. (opwek en opslag van duurzame energie) Groen gas ; inzet PV-panelen bestaande daken (3-6 per weq)
Systemisch niveau; planning meer sturend
Systemisch niveau; planning meer sturend Systemisch niveau; planning meer sturend Systemisch niveau; planning meer sturend
3. Vijf ontwikkelprincipes
Duurzame energie In bestaande bouw verloopt de energietransitie in drie stappen: van energie besparen, naar het opwekken van duurzame energie naar aardgasvrij maken. Zonnepanelen zijn het bekendste middel om duurzame energie op te wekken. Door slimme toepassingen kunnen zonnepanelen (ook wel PV-panelen) gekoppeld worden aan bijvoorbeeld laadpalen voor elektrische auto’s die zich in de buurt bevinden. Op deze manier wordt de energie niet alleen duurzaam opgewekt, maar ook binnen de wijk duurzaam ingezet en wordt het bestaande elektriciteitsnetwerk ontlast.
28
3. Vijf ontwikkelprincipes
3.3 De ondernemende en creatieve stad
werkfuncties en creatieve bedrijven zijn in beperkte mate aanwezig en het aanwezige
Zwolle is als Hanzestad van oorsprong een ondernemende stad, met een handelsgeest en
kleinschalig cultuurprogramma is deels ‘verstopt’. Het gunstige vestigingsklimaat kan
de blik gericht op kansen. Het huidige Stadshart kenmerkt zich door winkels en horeca.
verder versterkt worden door de creatieve en culturele sector te versterken. De ambitie
Hoewel de toekomstige omvang van het winkelaanbod zich niet goed laat voorspellen, is
vanuit dit ontwikkelprincipe is om het economisch vestigingsklimaat te versterken en
de verwachting dat het Stadshart – met een centrumfunctie binnen de regio – een centrale
Zwolle meer te positioneren als creatieve, experimentele en innovatieve stad. De aanpak
positie zal behouden als het gaat om de vestiging van (nieuwe) winkels. Zwolle huisvest
zal zich kenmerken door het ontwikkelen van functies in de breedte en naast horeca en
daarnaast veel creatieve ondernemers en is een levendige cultuurstad. Circa 350 culturele
retail ook richten op wonen, werken, ambacht, cultuur en het gevarieerder maken van het
initiatieven zoeken nog atelierruimte. Functies die reuring geven, zoals kleinschalige
winkelaanbod.
la n We rke n
Werken Winkelen Gezondheid
Evenementen Toerisme
Winkelen
Innovatiedistrict
osterenk id O dhe zon Ge
ntrumgebied; complementair met breed pallet aan leefmilieus
&
lkleurigheid centrumgebied; complementair met breed pallet aan leefmilieus
Z g or
Veelkleurigheid centrumgebied; complementair met breed pallet aan leefmilieus
one z 28 A e d gs
Onderwijs
I CT
wonen
wonen
wonen
werken
werken werken Matewonen van menging (MXI)gemengd huidige situatie werken
Centrumstedelijk
gemengd
Gemengd stedelijk woon-werkgebied
gemengd
Veelkleurigheid centrumgebied; complementair met breed pallet aan leefmilieus. Mate van menging (MXI) huidige situatie huidige situatie gemengd van menging (MXI)gemengd huidige situatie
& ecomm erce en creatieve industrie Legenda
Suburbaan
werken
TOTAAL/ 6000 wo / 105 HA
TOTAAL/ 6000 wo / 105 HA
TOTAAL/ 6000 wo / 105 HA ZACHT/ 1870 wo / 25 HA
ZACHT/ 1870 wo / 25 HA
ZACHT/ 1870 wo / 25 HA
TOTAAL/ 6000 wo / 105 HA HARD / 900 wo / 20 HA
29
Centrumstedelijk Gemengd stedelijk woon-werkgebied Sunurbaan Intensief werkgebied Intensief Spoorzonewerkgebied Studiegebied Studiegebied
Economische clusters.
We rke
Veelkleurigheid centrumgebied; complementair met breed pallet aan leefmilieus
3. Vijf ontwikkelprincipes
Er wordt ruimte gecreëerd voor nieuwe werkplekconcepten, waar meerdere bedrijven op een locatie werken en ontmoetingsruimte delen of waar werken gecombineerd kan worden met winkelen of horeca. Er wordt ruimte geboden aan experiment, (tijdelijke) evenementen en kunst in de openbare ruimte. Er wordt geïnvesteerd in nieuwe trekkers in de binnenstad, aan de randen van de binnenstad en aan de buitenkant van de Singel, waardoor de aantrekkelijkheid van het hele Stadshart vergroot wordt. Door geleidelijk meer ruimte te reserveren voor de makersstad (kunstenaars en makers) kan Zwolle een voedingsbodem worden voor creatief talent. Het versterken van de samenwerking tussen ondernemers en onderwijs geeft een impuls aan het vergroten van de collectieve en gemengde stad en draagt bij aan de uitstraling van experimentele Hanzestad. Samen met een groeiend productieklimaat, musea en belangrijke podia voor muziek en theater wordt de stad zo aantrekkelijker voor een grotere groep mensen. Dit brengt reuring als tegenhanger van de rust die onder andere gecreëerd wordt met het herstel van de Singel en de inrichting van de Singelzone.
Legenda Legenda
Legenda Legenda Legenda LegendaLegendaLegenda Legenda
Makersdistrict Makersdistrict Makersdistrict Makersdistrict Makersdistrict ICT ICT Makersdistrict ICT Makersdistrict ICT Recreatie ICTRecreatie Recreatie & CultuurRecreatie & ICT Recreatie Cultuur ICTCultuur & Cultuur & Cultuur RecreatieOnderwijs & Cultuur Recreatie Onderwijs Recreatie & Cultuur Onderwijs &Onderwijs Cultuur Onderwijs Horeca Horeca Onderwijs Onderwijs Horeca Horeca Nieuw Horeca ontwikkelijng Nieuw ontwikkelijng Horeca Nieuw Nieuw Horeca ontwikkelijng ontwikkelijng Nieuw Nieuwe ontwikkelijng activiteit Nieuwe Nieuw/activiteit Nieuw Nieuwe ontwikkelijng hotspot Nieuwe ontwikkelijng /activiteit hotspot activiteit Nieuwe Bestaande / hotspot / hotsp actiB & Onderwijs Horeca Economie Meer menging en interactiemilieus, clustering
programma, stadsstraten. ersdistrict ICTRecreation-cultural Makersdistrict ICT Makersdistrict ICT Recreatie ICT Recreatie & CultuurRecreatie & ICT Recreatie Cultuur ICT & Cultuur & Cultuur Recreatie Onderwijs & van Cultuur Recreatie Onderwijs Recreatie & Cultuur Onderwijs &Onderwijs Cultuur versterken Onderwijs Horeca Horeca Onderwijs Onderwijs Horeca Horeca Nieuw Horeca ontwikkelijng Nieuw ontwikkelijng Horeca Nieuw Nieuw Horeca ontwikkelijng ontwikkelijng Nieuw Nieuwe ontwikkelijng activiteit Nieuwe Nieuw/activiteit Nieuw Nieuwe ontwikkelijng hotspot Nieuwe ontwikkelijng /activiteit hotspot activiteit Nieuwe Bestaande / hotspot / hotspot activiteit Bestaande activiteit Nieuwe /of hotspot Nieuwe Bestaande activiteit /interest activiteit Bestaande hotspot activiteit //activiteit hotspot hotspot activiteit Bestaande / hotspot / hotspot / hotspot activiteit Bestaande Bestaande / hotspot activiteit activiteit / hotspot / hotspot Education Horeca Development area New point Existing point of interest Nieuwe ontwikkeling/ Nieuwe activiteit/ Bestaande activiteit/ /woningbouw /woningbouw /woningbouw /woningbouw/woningbouw/woningbouw /woningbouw woningbouw
hotspot
30
hotspot
/woningbouw /woningbouw /woningbouw /woningbouw/woningbouw/woningbouw /woningbouw
Cultuur asloper Culturele
3. Vijf ontwikkelprincipes
Cultuur als verbinder Vanuit de wens om cultuur meer zichtbaar en voelbaar te maken in de stad, de groep creatieve ondernemers beter te faciliteren én verbindingen in de stad te herstellen en te versterken, is het idee van de ‘culturele loper’ ontstaan. De culturele loper bouwt voort op de gedachte van het Engelenpad en verbindt verschillende culturele plekken met elkaar. Op deze culturele ‘spots’ worden culturele activiteiten die elkaar versterken samengebracht, om de aantrekkingskracht op zowel kunstenaars/makers als bezoekers te vergroten. De innovatieve maakindustrie die plek heeft in de Spoorzone wordt door de culturele loper verbonden met het Museumkwartier (waar bijvoorbeeld het Celekwartier onderdeel van is), waar het Academiehuis, Odeon en de Fundatie gehuisvest zijn. Hier komt ruimte voor ateliers, galeries en wordt vrijkomend vastgoed ingezet als broedplaats voor (startende) kunstenaars en creatievelingen. De Ossenmarkt leent zich, als verborgen hof, om een spannende en inspirerende plek in de stad te creëren. Museum ANNO is een nieuwe culturele trekker aan de Melkmarkt. In het Broerenkwartier worden nieuwe cultuurfuncties toegevoegd en wordt de culturele loper versterkt door aan de Thorbeckegracht de relatie met de historische Hanzestad nieuw leven in te blazen. De loper loopt door tot op het Noordereiland, waar Hedon en de Spiegel zich bevinden.
Aanvullend op de loper zijn de Stadskade, de Nieuwe Veemarkt, evenementenlocatie Voorsterpoort Oost en een culturele enclave aan de IJssel in Harculo plekken waar cultuur extra aandacht heeft.
31
3. Vijf ontwikkelprincipes
3.4 De stad met de menselijke maat
maat dat de omgeving past bij de mens, prettig aanvoelt, niet te klein is en niet te groot.