1. onderzoeksrapport Zwolse Wijkaccommodaties

De omvang de vraag/behoefte aan sociaal-maatschappelijke accommodatie in Zwolle (nu en in de toekomst) is door ons becijferd. Die behoefte is uitgedrukt in het kengetal ‘m² bruto-vloeroppervlak sociaal maatschappelijke accommodatie per inwoner’. Die becijfering heeft plaatsgevonden op basis van: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Het aantal inwoners per wijk. De samenstelling van de bevolking naar leeftijdsklassen en multiculturaliteit. Het karakter van de wijk (dorps of stedelijk). De sociaal-economische positie van de inwoners. De samenstelling naar leefstijlen. De bevolkingsprognoses.

In de volgende figuren is het resultaat van die exercitie weergegeven. De wijken zijn gepresenteerd in een volgorde van een relatief hoge behoefte naar een relatief lage behoefte. De details zijn opgenomen in de bijlagen. Figuur 13: Behoefte aan sociaal-maatschappelijke accommodaties per wijk in 2021, uitgedrukt in m² per inwoner.

Uit de figuur blijkt dat de behoefte relatief het grootst is in de stedelijke wijken waar relatief grote groepen inwoners in een kwetsbare positie wonen en in wijken met een dorps karakter. De behoefte is relatief het laagst in Binnenstad, Stadshagen, Schelle en Veerallee.

EINDRAPPORT

27 | 55

Vervolgens is de vraag/behoefte in absolute zin per wijk berekend. Daarbij is onderscheid gemaakt naar de vraag/behoefte op dit moment en de vraag/behoefte in het jaar 2031. Figuur 14: Behoefte aan sociaal-maatschappelijke accommodaties per wijk, uitgedrukt in m² BVO.

In totaal bedraagt de behoefte aan sociaal maatschappelijke accommodatie in Zwolle op dit moment circa 14.000 m² BVO. In absolute zin is de behoefte het grootste in de stedelijke wijken Stadshagen, AA-Landen, Assendorp en Holtenbroek. De vraag/behoefte stijgt de komende 10 jaar naar circa 15.000 m². Belangrijkste oorzaken van die stijging zijn de toename van het aantal inwoners en de toename van het aandeel ouderen onder de bevolking. In het vorige hoofdstuk is vermeld dat het huidige aanbod circa 11.500 m² beslaat.

3.3

AARD VAN DE VRAAG/BEHOEFTE

Dit project richt zich niet alleen op de omvang van de vraag/behoefte, maar ook of vooral op kwalitatieve aspecten. In dat kader zijn spreiding, activiteiten en de passendheid bij de sociale opgave van belang. SPREIDING Bij het onderwerp spreiding is gekeken naar het belang dat inwoners hechten aan de nabijheid van voorzieningen. Nabijheid van voorzieningen is – relatief gezien – het grootst binnen de volgende typen wijken: ▪

▪

▪

De wijken met een dorps karakter, waarin nog kleinere dorpskernen zichtbaar zijn en sprake is van een rijk verenigingsleven en hechte sociale samenhang. Binnen dergelijke wijken leeft sterk de behoefte aan voorzieningen binnen de ‘eigen’ kern. Die nabijheid is vooral van belang voor de dorpen in de buitengebieden en nog deels in Berkum en Westenholte. In de laatste twee wijken geldt dit vooral voor de inwoners die ‘van oudsher’ woonachtig zijn in de wijk. In de volksbuurten in de grotere stadswijken is de nabijheid van voorzieningen ook van belang. Het betreft vaak buurten met nog een eigen karakter en saamhorigheid onder de inwoners. In deze buurten bestaat vaak de behoefte om in ‘eigen kring’ samen te komen in een buurthuis. Het zijn in ieder geval de wijken Kamperpoort, Dieze, Indische Buurt en Holtenbroek. In de wijken waar grote groepen senioren (75 jaar en ouder) woonachtig zijn is de behoefte aan een goed gespreid netwerk van accommodatie vanzelfsprekend ook relatief groot. De mobiliteit van de doelgroep vereist voorzieningen in de directe woonomgeving. In elke wijk treffen we deze groep inwoners aan, maar vooral in Wipstrik, Berkum, Spoolde, Windesheim, AA-Landen en delen van Zuid.

EINDRAPPORT

28 | 55

Het belang van spreiding in deze wijken wordt nog eens onderstreept als wordt gekeken naar de samenstelling van de bevolking naar leefstijlen. In wijken waar vooral de groene en gele leefstijl dominant zijn, is goede spreiding het meest belangrijk. Vooral inwoners met een groene leefstijl hechten aan vrijetijdsbesteding in de eigen buurt, omringd door vrienden, bekenden en familie. In de volgende grafiek zijn die wijken weergegeven. Uit de grafiek blijkt dat de ‘invalshoek’ leefstijlen een min of meer gelijk beeld geeft over het belang van spreiding. Figuur 15: Behoefte aan spreiding verklaard vanuit leefstijlen.

PROGRAMMERING, ACTIVITEITEN EN DIENSTVERLENING Ook de wensen op het gebied van programmering, activiteiten en dienstverlening verschillen per wijk. Die verschillen vinden hun oorzaak in de sociale opgave per wijk en in de leefstijlen. Leefstijlen De behoeftes van inwoners aan type activiteiten en dienstverlening in de wijkaccommodaties v erschillen per leefstijl. Inwoners met een groene leefstijl bijvoorbeeld, hechten aan vaste, meer traditionele activiteiten, bij voorkeur in gezelschap van een vaste groep mensen. Inwoners met een rode leefstijl daarentegen schuwen het experiment niet. In de volgende figuren is het verschil in behoeften vanuit de leefstijlen schematisch weergegeven.

EINDRAPPORT

29 | 55

Figuur 16: De aard van de behoefte naar leefstijlen.

Figuur 17: Behoeftes aan MFA’s vanuit verschillende leefstijlen (Bron: MFA Lab)

Vrijheid op maat. Je komt er op de fiets. Hip, trendy, industrieel, modern en kleurrijk. Educatie en zelfontplooiing centraal. Professioneel beheer. Gemaksdiensten. Lunch, tapas, wijntje. Niet groter dan nodig. Geen groepsdruk en/of sociale controle. Geen verplichtingen of commerciële uitstraling.

Voorziening is sterk wijkgericht, mix van doelgroepen, vooral ‘gemeenschapsmensen’. Sfeer: gezellig, open, multiculti, informeel. Activiteiten: barbecue, kerstdiner, picknick, yoga, maar ook klaverjassen en bingo. Beheer: veel (samen) zelf doen, inzet mensen met handicap is OK. Baromzet maakt bepaalde zaken mogelijk, is dus financieel relevant. Zaalhuur met goede catering. Ruime openingstijden.

Members only. Je komt er (ook) met de auto. Design, architectuur, (gevestigde) kunst. Exclusief, lidmaatschap op voordracht. Professioneel beheer. Geen vrijwilligers. Diensten als fitness, wellness, check-up, lezingen. Netwerken en ontmoeten zijn belangrijk. Uitstraling van all inclusive. Club geeft prestige, status.

Voorziening is sterk buurtgericht. Vooral mensen uit eigen kring/cultuur, vooral gezinnen en ouderen. Sfeer: traditioneel, warm en huiselijk. Waarden: veiligheid, netheid, elkaar helpen. Activiteiten: biljarten, denksport, koersbal, bingo. Maar ook informatie, onderlinge dienstverlening. Beheer: vrijwilligers onder leiding van buurtwerker. Sterke verknoping met maatschappelijke dienstverleners.

DE MAATSCHAPPELIJKE OPGAVE Als laatste geldt dat de sociale opgave in wijken/buurten van invloed is op de behoefte aan accommodaties. De doelen en ambities van gemeente en maatschappelijke partners hebben invloed op de aard en de omvang van de behoefte. In het kader van dit project is de sociale opgave door ons op hoofdlijnen in kaart gebracht, door middel van: ▪ ▪ ▪

De gegevens uit de buurt-voor-buurtonderzoeken van Zwolle. Beleidsdocumenten op het gebied van bewegen, cultuur, sport, het sociale domein en zorg. Gesprekken met de wijkmanagers en beleidsmedewerkers van de gemeente.

EINDRAPPORT

30 | 55

Op basis van deze gegevens is door ons een aanzet gegeven om de sociale opgave te typeren en te groeperen. Daarbij moet direct worden opgemerkt dat de gemeente Zwolle op dit moment bezig is om de sociale opgave gedetailleerd in beeld te brengen en te verbijzonderen naar wijken en buurten. De onderstaande typering van de sociale opgave is dan ook niets meer of minder dan een aanzet, gebaseerd op de informatie die ons nu ter beschikking staat. De sociale opgave is door ons als volgt gegroepeerd: ▪

▪

▪

▪

▪

Faciliteren: Dit is de sociale opgave in wijken die bovengemiddeld scoren in de buurt-voorbuurtonderzoeken, waar de inwoners overwegend zelfredzaam zijn, waar sprake is van sociale samenhang en problematiek met kinderen, jeugd en jongeren relatief beperkt voorkomt. De sociale opgave in deze wijken kenmerkt zich door het behouden van deze goede uitgangspositie en faciliteren van de maatschappelijke initiatieven van de inwoners zelf. Modern life: Dit is de sociale opgave in wijken die over het algemeen ook bov engemiddeld scoren, maar waar problematiek zichtbaar is die de moderne leefstijl met zich meebrengt. In die wijken komen bijvoorbeeld relatief veel scheidingen voor met een problematiek met opgroeiende kinderen. Samenhang en verbinding: Dit zijn de wijken waar de sociale samenhang onder druk staat of te laag is. Dat kan door veel doorstroom in de woningen, de leefstijl van de inwoners of door een snel wijzigende samenstelling van de wijk of buurt. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval in de buurten die direct grenzen aan de Binnenstad, waar samenhang tussen inwoners met een ‘grootstedelijke’ leefstijl en de ‘gevestigde’ inwoners een opgave is. Ontmoeten, vitaliteit en gezondheid: Dit is de sociale opgave in de wijken en buurten waar grote groepen senioren woonachtig zijn. De kern van de opgave is de vitaliteit van de inwoners en voorkomen van vereenzaming.

Activeren en participeren: Dit is de sociale opgave in de wijken en buurten waar sprake is van relatief grote groepen kwetsbare inwoners. De opgave in deze buurten is veelzijdig en vereist inzet vanuit verschillende domeinen.

Het is overigens mogelijk dat meerdere van de bovenstaande thema’s van toepassing zijn op één wijk of buurt. In de volgende tabel is de sociale opgave naar wijken samengevat weergegeven. Deze samenvatting zal worden getoetst, aangevuld en genuanceerd tijdens besprekingen met de Projectgroep die dit onderzoek begeleidt. Tabel 8: De sociale opgave in Zwolle naar wijken, een eerste aanzet. Typering

W i jken

Faciliteren

Veerallee, Spoolde, Westenholte, Berkum, Zuid

Samenhang/verbinden

Binnenstad, Assendorp, AA-Landen, delen van Zuid

Ontmoeten, vitaliteit en gezondheid

Wipstrik, Berkum, Spoolde, Windesheim, AA-Landen en delen van Zuid

Modern Life

Stadshagen

Activeren en participeren

Kamperpoort, Dieze, Indische Buurt, Holtenbroek

De sociale opgave stelt eisen aan de activiteiten en dienstverlening die idealiter in de wijkaccommodaties (al dan niet in combinatie met de overige accommodaties) zijn gevestigd. In de figuren op de volgende pagina is weergegeven welke onderdelen van de Arrangementenwaaier idealiter door de wijkaccommodaties worden ingevuld, per sociale opgave.

EINDRAPPORT

31 | 55

Figuur 18: Inzet sociale domein naar sociale opgave.

Faciliteren

Modern life

Samenhang/verbinden

Ontmoeten, vitaliteit en gezondheid

Activeren en participeren

3.4

VRAAG VERSUS AANBOD

De vraag/behoefte aan sociaal-maatschappelijke accommodaties in Zwolle is divers en verschilt naar gelang de omvang van de wijken, de bevolkingssamenstelling, de leefstijlen en de sociale opgave. De vraag varieert van het eenvoudigweg ruimte bieden aan initiatieven van inwoners in de wijken met een dorps karakter, tot voorzieningen in de directe woonomgeving voor ouderen (voorkomen vereenzaming, vitaliteit) en accommodaties die activering en participatie in de aandachtswijken ondersteunen. De vraag/behoefte aan

EINDRAPPORT

32 | 55

wijkaccommodaties in Zwolle zal de komende jaren toenemen. Die toename wordt vooral veroorzaakt door een stijging van het aantal inwoners en tegelijkertijd vergrijzing van de bevolking. CAPACITEIT EN SPREIDING Het aanbod van wijkaccommodaties lijkt onevenwichtig gespreid. In de volgende figuur is de verhouding tussen vraag en aanbod (uitgedrukt in aantallen vierkante meters) op stadsdeelniveau weergegeven (jaar 2031). Daarbij moet direct worden opgemerkt dat nog geen rekening is gehouden met het aanbod van ‘overige accommo daties’. De tabel geeft signalen over een te beperkte capaciteit in de stadsdelen Midden, Noord en Oost. Figuur 19: Vraag/behoefte versus aanbod 2031.

De spreiding van de accommodaties is overwegend op orde, althans als wordt uitgegaan van een maximale afstand van 1 kilometer tot aan de woning. Als wordt uitgegaan van een actieradium van 500 meter (van belang voor senioren, in de dorpen en volkswijken), dan lijkt de spreiding in de stedelijke volkswijken onvoldoende, nogmaals zonder rekening te houden met het aanbod van overige accommodaties. In de volgende figuur is de spreiding weergegeven met een actieradius van 1 kilometer (linkerzijde) en 500 meter (rechterzijde). Figuur 20: Spreiding van accommodaties

Afstand woning – accommodatie max 1 km

EINDRAPPORT

Afstand woning – accommodatie max 500 meter

33 | 55

AANSLUITING BIJ LEEFSTIJLEN De meeste accommodaties sluiten op het gebied van uitstraling, programmering en type beheer goed aan bij de leefstijlen van de inwoners van het verzorgingsgebied. Vijf accommodaties hebben een profiel dat onvoldoende past bij de leefstijlen. In de volgende figuur zijn weergegeven: ▪

▪

Linkerzijde: ▪ Boven: de accommodaties die aansluiten bij de leefstijlen. ▪ Onder: de accommodaties die onvoldoende aansluiten en de richting waarin deze accommodaties zich zouden moeten ontwikkelen. Rechterzijde: de samenstelling van de wijken naar leefstijlen.

Figuur 21: Aansluiting van de accommodaties naar leefstijlen.

Leefstijltypering accommodaties

Leefstijlen naar wijken

AANSLUITING BIJ MAATSCHAPPELIJKE OPGAVE Ook voor de sociale opgave geldt dat de meeste accommodaties een functie vervullen die voldoende tot goed tegemoet komt aan de sociale opgave binnen het verzorgingsgebied. De accommodaties die – in relatie tot de sociale opgave – eigenlijk een bredere maatschappelijke functie zouden willen/moeten vervullen zijn: ▪ ▪ ▪ ▪

Bestevaer. De Weijenbelt. Eben Haëzer. Het Anker.

EINDRAPPORT

34 | 55

4 NAAR EEN TOEKOMSTBESTENDIG ACCOMMODATIEAANBOD 4.1

INLEIDING

In hoofdstuk 2 zijn de kenmerken van het bestaande aanbod van wijkaccommodaties en overige accommodaties in Zwolle beschreven. In hoofdstuk 3 zijn de kenmerken van de bestaande en zich ontwikkelende vraag/behoefte weergegeven. In dat hoofdstuk zijn ook eerste conclusies getrokken over de verhouding tussen vraag en aanbod. In dit vierde hoofdstuk worden vraag en aanbod meer in detail vergeleken en worden voorstellen gedaan voor: ▪ ▪ ▪

De ontwikkelrichting voor het aanbod van accommodaties. De toekomstige wijze van beheer en exploitatie. De toekomstige wijze van subsidiering.

Het hoofdstuk start met de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de voorstellen voor aanbod, beheer en subsidiering. Daarna worden – per stadsdeel – vraag en aanbod vergeleken en voorstellen gedaan voor de ontwikkeling van het aanbod. Als laatste komen beheer, exploitatie en subsidiëring aan bod.

4.2

UITGANGSPUNTEN

Voorgesteld wordt om de volgende uitgangspunten centraal te stellen: DE FUNCTIE STAAT VOOROP In hoofdstuk 2 is een beeld gegeven van de maatschappelijke functie die de wijkaccommodaties vervullen. Daaruit is gebleken dat veel accommodaties een stevige maatschappelijke functie vervullen die ook past bij de maatschappelijke opgave binnen die wijken. We zien echter ook accommodaties die in beperkte mate invulling geven aan maatschappelijke activiteiten voor het verzorgingsgebied. Centraal staat dat de wijkaccommodaties – in afstemming met overige accommodaties – de functie (gaan) vervullen waar inwoners behoefte aan hebben en die van belang zijn voor de maatschappelijke opgave. Daarbij wordt volledig aangesloten bij de hervormingsagenda van de gemeente Zwolle, die inzet op een sterke sociale basis. De wijkaccommodaties moeten – voor zover nog niet het geval – hun functie binnen die sociale basis gaan vervullen. De sociale opgaves, die in hoofdstuk 3 zijn benoemd, zijn daar vooralsnog leidend in. SAMENHANG In hoofdstuk 2 is een beeld geschetst van het aanbod van ‘overige accommodaties’. Daaruit is gebleken dat niet alleen de wijkaccommodaties een functie vervullen voor de huisvesting van sociaal-maatschappelijke activiteiten, maar dat dergelijke activiteiten ook plaatsvinden binnen een groot aantal overige accommodaties.

Afstemming van vraag en aanbod kan daarom niet plaatsvinden door uitsluitend de wijkaccommodaties daarin te betrekken. Ook het aanbod en de functie van de ‘overige accommodaties’ moeten worden betrokken. Van belang is daarbij het Programma Maatschappelijke Voorzieningen. Dat programma heeft tot doel om – overkoepelend over de sectoren cultuur, onderwijs, sport, welzijn en zorg – integrale afwegingen te maken over de afstemming tussen vraag en aanbod. Om die reden wordt in dit rapport volstaan met het benoemen van verschillen in vraag en aanbod, sec vanuit het oogpunt wijkaccommodaties. In het Programma Maatschappelijke Voorzieningen zullen nadere afwegingen worden gemaakt. AANSLUITEN BIJ LEEFSTIJLEN In hoofdstuk 3 is nader ingegaan op de verschillende leefstijlen van de inwoners van de wijken en buurten en de verschillen in de behoefte aan wijkaccommodatie, die daaruit volgen. Onderdeel van de afstemming van vraag en aanbod en de wijze van beheren en exploiteren is de aansluiting bij de leefstijlen/behoeftes.

EINDRAPPORT

35 | 55

WEEFPLEKKEN De wijkaccommodaties hebben mede tot doel om ontmoeting te stimuleren en verschillende bevolkingsgroepen met elkaar in aanraking te laten komen en te verbinden (sociale samenhang). In wezen geldt dat alle leeftijden, alle leefstijlen en alle sociale klassen zich welkom moeten voelen en/of zich willen verbinden aan de accommodaties. Een aantal thema’s heeft het in zich om meerdere (zo niet alle) bevolkingsgroepen met elkaar te verbind en. Indien accommodaties één of meerdere van die thema’s centraal stellen in aanbod en programmering, wordt de kans op een brede maatschappelijke functie versterkt. Deze thema’s (weefplekken) zijn: ▪ ▪ ▪ ▪

Groen/parken/spelen, waarbij de combinatie met bijvoorbeeld een speeltuin, park of buitensportaccommodatie versterkend werkt. Kinderen, opvoeden en opgroeien, waarbij de combinatie met onderwijs, buitenschoolse opvang en andere activiteiten voor kinderen sociale samenhang bevordert. Gezondheid en vitaliteit, waarbij vormen van bewegen, sporten, bevorderen van een gezonde leefstijl centraal staan. Cultuur, waarbij actieve cultuurparticipatie (dans, tekenen, schilderen, muziek maken) verschillende bevolkingsgroepen aan de accommodatie kan verbinden.

4.3

ACCOMMODATIEAANBOD

4.3.1

STADSDEEL NOORD

CAPACITEIT Zwolle Noord telt op dit moment ongeveer 24.000 inwoners, die vrijwel allen woonachtig zijn in twee grote stedelijke wijken, te weten Holtenbroek (bijna 10.000 inwoners) en AA-Landen (ruim 13.000 inwoners). In Zwolle Noord zijn de accommodaties WC Holtenbroek (in de gelijknamige wijk) en De Bolder (in AA-landen) gevestigd. In de volgende tabel is het oppervlak van deze wijkaccommodaties weergegeven. Tabel 9: Wijkaccommodaties Zwolle Noord.

N oord

Mul tifunctioneel Permanent/kantoor

De Bolder

869

0

WC Holtenbroek

889

499

Totaal

1.758

499

Per inwoner

0,07

0,02

Als uitsluitend dit aanbod wordt vergeleken met de behoefte aan wijkaccommodatie in Zwolle Noord, dan is er sprake van een tekort. Dat tekort gaat de komende jaren toenemen als gevolg van een lichte stijging van het aantal inwoners en vergrijzing. In de volgende figuur is het bestaande aanbod vergeleken met de behoefte in 2021 en 2031, in aantal vierkante meters bruto-vloeroppervlak (afgeronde aantallen).

EINDRAPPORT

36 | 55

Figuur 22: Vergelijking vraag en aanbod wijkaccommodaties Zwolle Noord 2021 en 2031.

Als verder wordt ingezoomd op de verhouding tussen vraag en aanbod, dan lijkt vooral een tekort te bestaa n in de wijk AA-landen (zie volgende figuur). Figuur 23: Vergelijking vraag en aanbod wijkaccommodaties Zwolle Noord 2031, naar wijken.

Naast de beide wijkaccommodaties beschikt Zwolle Noord ook over een uitgebreid aanbod aan ‘overige accommodaties’. In de volgende tabel is dat aanbod weergegeven. Tabel 10: Aanbod overige accommodaties Zwolle Noord.

Senioren

Hol tenbroek

A A -landen

Havezate

Rivierenhof

WZC Fermate Twistvliettoren J eugd en jongeren

Free 2 Move

Sport

Sportpark De Hoge Laar

Overig

Wijkboerderij De Klooienberg

De Eemhoeve

Buurtkamer Elvis Presleyflat Kenmang Badu

Van de meeste ‘overige accommodaties’ is het oppervlakte niet bekend. De accommodaties, waar wij het oppervlak wel van kennen, beschikken tezamen over circa 800 m² vloeroppervlak. Het is nog onvoldoende duidelijk of dat oppervlak van ‘overige accommodaties’ voldoende is om vraag en aanbod in evenwicht te

EINDRAPPORT

37 | 55

brengen in Noord. Nadere afstemming en analyse zal plaatsvinden binnen het Programma Maatschappelijke Voorzieningen. KWALITEIT/FUNCTIONALITEIT De kwaliteit en functionaliteit van het Wijkcentrum Holtenbroek zijn goed. Wijkcentrum Holtenbroek is een relatief nieuwe, eigentijdse en aantrekkelijke accommodatie, waarin een veelheid aan maatschappelijk functies is gehuisvest. De kwaliteit/functionaliteit voor De Bolder is minder. De accommodatie is weinig zichtbaar en duidelijk toe aan een opfrisbeurt/modernisering. Het Meander College en de Stadkamer (waar De Bolder het gebouw mee deelt) hebben plannen voor een ingrijpende renovatie en het beter verbinden/integreren van modern bibliotheekwerk met de school. Op dit moment vindt een onderzoek plaats naar de mogelijkheden om dit te realiseren. Die ontwikkeling biedt kansen om de zichtbaarheid en functionaliteit van De Bolder te versterken. MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIE Vooral Holtenbroek is een wijk waar relatief veel mensen in een kwetsbare positie wonen. De sociale opgave is in die wijk stevig. Als de functie van het wijkcentrum wordt vergeleken met de sociale opgave, dan kan geen andere conclusie worden getrokken dan dat dit wijkcentrum een stevige maatschappelijk e functie vervult die volledig passend is bij de sociale opgave. Voor De Bolder geldt dat de maatschappelijke functie versterkt kan worden.

Het bestuur van De Bolder is daar volop mee bezig en de beoogde renovatie van de accommodatie, de integratie met het bibliotheekwerk en versterking van de functie voor senioren zijn daar een uitvloeisel van. Die plannen, in combinatie met de activiteiten die de wijkvereniging in andere accommodaties huisvest leiden tot de conclusie dat de maatschappelijke functie passend is bij de maatschappelijke opgave. In de volgende figuur zijn de huidige maatschappelijke functie (links) en de sociale opgave (rechts) naast elkaar gezet. Figuur 24: Maatschappelijk functie De Bolder en WC Holtenbroek vergeleken met de sociale opgave.

Samengevat wordt het volgende voorgesteld voor het aanbod in Noord: ▪ ▪

Het handhaven van Wijkcentrum Holtenbroek voor wat betreft aanbod, functie en programmering. Het inzetten op een upgrade/renovatie van De Bolder en tegelijkertijd verbreden v an de programmering/maatschappelijke functie eventueel in combinatie met programmabeheer (zie paragraaf 4.4.), in lijn met het onderzoek dat inmiddels plaatsvindt.

EINDRAPPORT

38 | 55

A ccommodatie

F unctie/programmering

WC Holtenbroek

Handhaven

Handhaven

Bolder

Renoveren, i.c.m. Meander College en Stadskamer

Verbreden functie i.c.m. programmabeheer

4.3.2

Leefstijlen

W eefplekken

STADSDEEL OOST

CAPACITEIT Stadsdeel Oost kent meerdere gezichten. Het stadsdeel kent twee wijken met een dorps karakter. Het dorp Wijthmen (bijna 1.000 inwoners) heeft nog grotendeels het dorpse karakter behouden, voor Berkum (bijna 5.000 inwoners) is dit minder het geval. Voor Berkum geldt dat nog slechts een deel van de inwoners ‘van oudsher’ woonachtig is in de wijk en waarde hecht aan het dorpse karakter/leefstijl. Een groter deel van de inwoners heeft inmiddels een andere leefstijl. Naast Wijthmen en Berkum kent het stadsdeel ook enkele stedelijke volkswijken (Diezerpoort en Indische Buurt met bijna 10.000 inwoners) en de wijk Wipstrik (circa 6.500 inwoners). In het stadsdeel zijn vier accommodaties gevestigd. In de volgende tabel is het oppervlak van deze accommodaties weergegeven. Tabel 11: Wijkaccommodaties Zwolle Oost.

Oos t

Mul tifunctioneel Permanent/kantoor

De Elshof

429

0

De Weijenbelt

822

0

De Bestevaer

467

0

De Vlasakkers

254

0

Totaal

1.972

0

Per inwoner

0,09

Voor het totale stadsdeel geldt, dat er sprake is van een tekort aan wijkaccommodaties. In de volgende figuur zijn vraag en aanbod stadsdeel breed vergeleken, waaruit blijkt dat er een tekort is van circa 700 m². Dat tekort groeit de komende jaren door de groei van Dieze-West en wellicht van Berkum. Voor Berkum geldt dat er initiatieven zijn om de wijk uit te breiden, maar dat is nog allerminst zeker. Desondanks is deze mogelijke uitbreiding opgenomen in de gemeentelijke bevolkingsprognoses. Indien deze uitbreiding werkelijkheid wordt dat zal Berkum groeien van bijna 5.000 inwoners nu, naar bijna 8.000 inwoners in 2031. Voor het dorp Wijthmen geldt dat de kans reëel is dat het dorp wordt uitgebreid met circa 250 woningen. Die eventuele uitbreiding is nog niet opgenomen in de gemeentelijke bevolkingsprognoses. Echter, als deze uitbreiding werkelijkheid wordt, dan geldt dat een tekort zal ontstaan aan maatschappelijke voorzieningen (waaronder het wijkcentrum) in het dorp.

EINDRAPPORT

39 | 55

Figuur 25: Vergelijking vraag en aanbod wijkaccommodaties Zwolle Oost 2021 en 2031.

Als verder wordt ingezoomd op de verhouding tussen vraag en aanbod, dan lijkt vooral een tekort te bestaan in het stedelijke gebied van Oost. In de dorpen lijkt ogenschijnlijk ook sprake van een tekort, maar bij de bepaling van de behoefte is uitgegaan van een stevige uitbreiding van Berkum, wat nog maar de vraag is. Figuur 26: Vergelijking vraag en aanbod wijkaccommodaties Zwolle Oost 2031, naar dorpen en stad.

Bij deze figuur moet een aantal nuanceringen worden aangebracht, te weten: ▪

▪

▪ ▪

In Wijthmen is op dit moment geen sprake van een tekort. De Elshof is weliswaar goed bezet (als ook het gebruik als voetbalkantine wordt meegenomen), maar volstaat voor de huidige omvang van het dorp. Als het dorp wordt uitgebreid met 250 woningen, dan moeten andere conclusies worden getrokken en zal De Elshof te weinig capaciteit hebben om de vraag/behoefte te kunnen huisvesten. In Berkum is op dit moment sprake van overcapaciteit. De huidige Weijenbelt is een grote accommodatie, die eigenlijk te groot is voor de huidige vraag/behoefte in Berkum. Dat blijkt ook uit het huidige gebruik/bezetting van de accommodatie door maatschappelijke activiteiten uit Berkum (die is beperkt). Indien Berkum daadwerkelijk groeit, zullen vraag en aanbod in 2031 min of meer in evenwicht zijn. In het stedelijke gebied van Oost is duidelijk sprake van een tekort aan accommodatie. Het stedelijke gebied beschikt over slechts twee kleinere wijkaccommodaties (Bestevaer en Vlasakkers), wat onvoldoende is. Ook in Zwolle Oost zijn – naast de wijkaccommodaties - accommodaties gevestigd die ook een sociaalmaatschappelijke functie vervullen. In de volgende tabel is dat aanbod weergegeven.

EINDRAPPORT

40 | 55

Tabel 12: Aanbod overige accommodaties Zwolle Oost.

Di eze Senioren

De Terp

Indische Buurt

W i pstrik

Berkum

W i jthmen

Berkumstede

De Esdoorn J eugd en jongeren

Scoutinggebouw

Sport

VV Berkum

Overig

Domusica Bij Bosshardt (leger des heils) Focus

Ook voor Oost geldt dat niet alle oppervlakten bij ons bekend zijn, maar De Terp en Domusica tezamen beschikken over een vloeroppervlak van ruim 1.500 m². Echter, De Terp is specifiek gericht op senioren en Domusica is vooral een accommodatie voor kunst en cultuur. Geconcludeerd mag worden dat het aanbod van wijkaccommodaties in het stedelijke deel van Oost een impuls nodig heeft. Nadere detaillering en afstemming is noodzakelijk binnen het Programma Maatschappelijke Voorzieningen. KWALITEIT/FUNCTIONALITEIT De kwaliteit/functionaliteit van een aantal accommodaties is op orde. De Weijenbelt bijvoorbeeld is op dit moment een eigentijdse accommodatie, met aantrekkingskracht (binnen en buiten) en bouwkundig/technisch op orde. Dit geldt ook, zij het in mindere mate, voor De Elshof. Voor De Elshof geldt nog specifiek dat het bestuur de intentie heeft om te investeren in duurzaamheid, maar deze plannen nog niet uitvoert gegeven de onzekerheid over de eventuele groei van het dorp. De Vlasakkers is een tijdelijke accommodatie (semi-permanente bouw), maar deze voldoet. De Bestevaer daarentegen is sterk verouderd en onaantrekkelijk. Een grote renovatie of vervangende nieuwbouw is daar nodig. MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIE De sociale opgave in Oost verschilt ook sterk per gebied.

In Wijthmen en Berkum kan deze worden gekenmerkt met het faciliteren van de initiatieven van de over het algemeen zelfredzame inwoners. In beide dorpen dient daar ook de ontmoeting, vitaliteit en gezondheid voor de relatief grote groep senioren aan worden toegevoegd. De sociale opgave in het stedelijke gebied is meer omvattend. Vooral in Dieze en de Indische Buurt is sprake van een relatief grote sociale problematiek. De sociale opgave bestaat daar uit ‘activeren en participeren’. Bovendien is in het stedelijke gebied sprake van een ‘oprukkende’ grootstedelijke leefstijl en beperkte samenhang tussen deze nieuwkomers en de traditionele inwoners van de volkswijken. Het versterken van de samenhang en het zoeken van verbinding tussen de verschillende leefstijlen is daar beslist een opgave. Als met deze bril wordt gekeken naar de maatschappelijke functie van de accommodaties, dan moeten de volgende conclusies worden getrokken: ▪

▪

▪

De maatschappelijke functie die De Elshof op dit moment vervult is in lijn met de sociale opgave in dit dorp. Daarbij geldt dat het bestuur de ambitie heeft om de functie verder te verbreden met activiteiten voor senioren, dagopvang, et cetera. De maatschappelijke functie van De Weijenbelt is te beperkt (zowel kwantitatief als kwalitatief). Idealiter vervult de accommodatie een bredere maatschappelijke functie vooral ook voor de grote en groeiende groep senioren. Het bestuur van De Weijenbelt heeft de ambitie om de functie te verbreden, afhankelijk van de financiële voorwaarden waaronder dit moet plaatsvinden (zie paragraaf subsidie). De maatschappelijke functie van Vlasakkers is in lijn met de sociale opgave.

EINDRAPPORT

41 | 55

▪

De maatschappelijke functie van Bestevaer is op dit moment te beperkt. Het aantal activiteiten dat plaatsvindt is te beperkt en de accommodatie mist enkele cruciale functies in relatie tot de sociale opgave.

Figuur 27: Maatschappelijk functie accommodaties in Oost vergeleken met de sociale opgave.

Samengevat wordt het volgende voorgesteld voor het aanbod in Oost: ▪

▪ ▪

▪

De ontwikkelrichting voor De Elshof is afhankelijk van het tempo en de mate waarin het aantal woningen in dat dorp wordt uitgebreid. ▪ Indien Wijthmen niet of nauwelijks zal groeien is ons advies het handhaven van de accommodatie De Elshof voor wat betreft gebouw, functie en programmering. ▪ Indien Wijthmen daadwerkelijk met 250 woningen wordt uitgebreid, dan biedt de Elshof onvoldoende capaciteit. Het toekomstige aanbod moet dan opnieuw worden bezien in afgestemming met de school, de kinderopvang en de butiensport. Handhaven van de accommodatie Vlasakkers. Versterken van de maatschappelijke functie van De Weijenbelt. Het is wenselijk dat De Weijenbelt zich omvormt van het zalencentrum dat het nu is, naar een sociaal-maatschappelijke accommodatie voor de wijk Berkum. Een sterkere functie voor de groeiende groep senioren en verbinding tussen verschillende bevolkingsgroepen zijn nodig. Dat kan in de bestaande accommodatie, maar ook door middel van een herontwikkeling (bijvoorbeeld in combinatie met het Integraal HuisvestingsPlan voor het onderwijs). Verbindende weefplekken zijn kinderen, gezondheid en cultuur. Renoveren of plegen van nieuwbouw voor Bestevaer en tegelijkertijd uitbreiden van de accommodatie zelf, het versterken van de relatie met de speeltuin en het verbreden van de maatschappelijke functie.

Weefplekken zijn kinderen (de buitenschoolse opvang en de speeltuin), gezondheid en groen (de speeltuin). Ook actief programmabeheer (zie paragraaf 4.4) is nodig.

EINDRAPPORT

42 | 55

A ccommodatie

F unctie/programmering

De Elshof

Handhaven of uitbreiden/ herontwikkelen (afhankelijk van groei van het dorp)

Handhaven

De Weijenbelt

Handhaven of herontwikkelen (afhankelijk van groei van het dorp)

Versterken en verbreden i.c.m. programmabeheer

Vlasakkers

Handhaven

Handhaven

Bestevaer

Renoveren/nieuwbouw en uitbreiden

Versterken en verbreden i.c.m. programmabeheer

Leefstijlen

W eefplekken

4.3.3 STADSDEEL ZUID Stadsdeel Zuid is het op één na grootste stadsdeel van Zwolle en telt bijna 30.000 inwoners. Het stadsdeel kent een redelijk homogene samenstelling, waarbij geldt dat sociale problematiek (althans procentueel) relatief weinig voorkomt. Echter, vanwege de omvang van het stadsdeel betreft het wel relatief grote absolute aantallen. Een belangrijk kenmerk is ook de relatief jonge bevolking vooral in de wijken Oldeneel en Geren. Zuid bestaat ook uit het kleine dorp Windesheim dat nog veel van het dorpse karakter behouden heeft. CAPACITEIT In het stadsdeel Zuid zijn drie wijkaccommodaties gevestigd. In de volgende tabel zijn d e oppervlakten weergegeven. Tabel 13: Wijkaccommodaties Zwolle Zuid.

Z uid

Mul tifunctioneel Permanent/kantoor

SIO

1.324

0

De Pol

690

613

De Molenkamp

557

0

Totaal

2.571

613

Per inwoner

0,09

0,02

Vraag en aanbod van wijkaccommodaties zijn in dit stadsdeel goed in evenwicht. In de volgende figuur zijn vraag en aanbod weergegeven.

EINDRAPPORT

43 | 55

Figuur 28: Vergelijking vraag en aanbod wijkaccommodaties Zwolle Zuid 2021 en 2031.

Uit de figuur blijkt dat het bestaande aanbod op dit moment nagenoeg overeenkomt met de huidige en toekomstige vraag/behoefte. Daarbij moet worden opgemerkt dat ook in Zuid nog een aantal overige accommodaties is gevestigd. Dat aanbod is in de volgende tabel weergegeven. Tabel 14: Aanbod overige accommodaties Zwolle Zuid.

Ittersum Senioren

De Kivietsbloem

J eugd en jongeren

JC Rezet

Sport

SVI De Siggels

Schelle

Jo van Marle Park

Sporthal Zuid Overig

Wijkboerderij De Schellerhoeve

KWALITEIT/FUNCTIONALITEIT De kwaliteit/functionaliteit van de accommodatie SIO is op orde. SIO is een uitnodigende accommodatie en is bouwkundig in goede staat. Ook De Molenkamp is (meer dan) functioneel en maakt onderdeel u it van een cluster van voorzieningen voor onderwijs, binnen- en buitensport. Voor De Pol geldt dat de accommodatie inmiddels gedateerd en onvoldoende uitnodigend is. Wijz ontwikkelt – samen met de Stadkamer – plannen om de accommodatie te revitaliseren, waarbij de gedachte is om bibliotheek en De Pol te integreren en centraal in de accommodatie te komen tot een uitnodigende plek voor ontwikkeling, ontmoeting, ontspanning en ondersteuning. Gezien de grote maatschappelijke functie van De Pol en de uitstekende bezetting is dit een ontwikkeling die omarmd kan worden. MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIE De sociale opgave in Zuid is voor een groot deel het faciliteren van initiatieven van de bewoners zelf. Dat geldt voor Windesheim, maar ook voor het stedelijke gebied. Daarnaast is in Zuid meer behoefte aan samenhang en ontmoeten. Als laatste geldt dat voor de grote groep senioren in de wijk ‘vitaliteit en gezondheid’ de opgave is. De Molenkamp vult volledig de sociale opgave voor het dorp Windesheim in. SIO en De Pol vullen – in samenhang – de sociale opgave voor het stedelijke gebied volledig in.

SIO heeft daarbij meer het profiel van huisvesten van het verenigingsleven en een toegankelijk cultureel aanbod. De Pol vervult meer de functie voor de kwetsbare inwoners van Zuid en de senioren.

EINDRAPPORT

44 | 55

Figuur 29: Maatschappelijk functie accommodaties in Zuid vergeleken met de sociale opgave.

Samengevat wordt het volgende voorgesteld voor het aanbod in Zuid: ▪ ▪

▪

Handhaven van de wijkaccommodatie SIO voor wat betreft aanbod, functie en programmering. Handhaven van De Molenkamp, ook voor wat betreft accommodatie, functie en programmering. Daarbij moet worden opgemerkt dat het bestuur van De Molenkamp op dit moment nieuwbouwplannen verkent. De gedachte is om het dorpshuis/de kantine volledig nieuw te bouwen in combinatie met enkele appartementen. Upgraden van wijkcentrum De Pol, waarbij de plannen om te komen tot een geïntegreerde accommodatie met de Stadskamer, de toegankelijkheid en maatschappelijke functie van deze accommodatie zullen versterken. A ccommodatie

F unctie/programmering

SIO

Handhaven

Handhaven

De Pol

Upgraden

Versterken

Molenkamp

Handhaven

Handhaven

Leefstijlen

W eefplekken

4.3.4 STADSDEEL WEST Ook West is een stadsdeel met meerdere gezichten. Het stadsdeel bestaat uit het dorp Spoolde dat 1.150 inwoners telt. Spoolde heeft voor een deel nog een dorps karakter, maar bestaat inmiddels ook uit een grote groep hoog opgeleide inwoners met een niet-dorpse leefstijl. Datzelfde geldt, zij het in mindere mate, ook voor Westenholte, dat circa 5.250 inwoners telt. Daarnaast maakt Stadshagen deel uit van West. Stadshagen is eigenlijk een stadsdeel op zichzelf met inmiddels ruim 25.000 inwoners. Dat aantal zal de komende 10 jaar groeien naar bijna 32.000. In West zijn de accommodaties Eben Haëzer (Spoolde), Het Anker (Westenholte en Stadshagen) en Cultuurhuis (Stadshagen) gevestigd. In de volgende tabel zijn de oppervlakten weergegeven.

EINDRAPPORT

45 | 55

Tabel 15: Wijkaccommodaties Zwolle West.

W est

Mul tifunctioneel Permanent/kantoor

Het Anker

566

0

Eben Haëzer

344

0

Cultuurhuis

820

1.300

Totaal

1.730

1.300

Per inwoner

0,05

0,04

Vraag en aanbod van accommodaties lijken in West in evenwicht. Daarbij moet worden opgemerkt dat relatief veel aanbod is gevestigd in de kleinere wijken Spoolde en Westenholte en dat het Cultuurhuis slechts gedeeltelijk bruikbaar is voor activiteiten (veel vierkante meters hebben de functie van kantoor/werkplek). In wezen geldt dat het aanbod voor Stadshagen op dit moment wat krap bemeten is en dat – door de groei van deze wijk – een tekort dreigt te ontstaan. Figuur 30: Vergelijking vraag en aanbod wijkaccommodaties Zwolle West 2021 en 2031.

Figuur 31: Vergelijking vraag en aanbod wijkaccommodaties Zwolle West 2031, naar wijken.

Bij deze conclusie geldt dat nog geen rekening gehouden is met het aanbod van ‘overige’ accommodaties. Dat overige aanbod bestaat vooral uit activiteitenruimten, specifiek gericht op senioren en jongeren. Er zijn echter ook twee sportparken, waarbij vooral sportpark De Verbinding een brede maatschappelijk functie nastreeft/vervult. In Stadshagen is ook nog de ontmoetingsplek Stadshoeve gevestigd.

EINDRAPPORT

46 | 55

Tabel 16: Aanbod overige accommodaties Zwolle West.

Senioren

Spoolde

W estenholte

Sta dshagen

De Venus

Westenhage

Wendakker Ensemble Zonnehuis

J eugd en jongeren Sport Overig

JC Level Z De Weidesteen

De Verbinding De Stadshoeve

KWALITEIT/FUNCTIONALITEIT Eben Haëzer is een relatief kleine maar functionele accommodatie. Het gebouw is de afgelopen jaren gerenoveerd en eigenlijk alleen de sanitaire voorzieningen verdienen nog een upgrade. De accommodatie Het Anker is zondermeer eigentijds en kwalitatief (meer dan) op orde. Voor het Cultuurhuis geldt dat deze accommodatie onvoldoende functioneel is. Het gebouw kent een eigentijdse uitstraling en ligt centraal, maar kent forse beperkingen. Het gebouw kent geen multifunctionele opzet (voorzieningenverzamelgebouw), waardoor de beoogde ontmoetingsfunctie en de samenwerking tussen de gebruikers van het pand maar mondjesmaat uit de verf komen. Ook geldt dat de installatietechniek niet voldoet en er zijn teveel werkplekken ongeschikt voor die functie (voldoen niet aan de arbo-normen en veiligheidseisen). MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIE De sociale opgave in West bestaat uit het ‘faciliteren’ van bewonersinitiatieven, maar ook uit ‘vitaliteit en gezondheid’ voor de senioren (Westenholte en Stadshagen) en uit aandacht voor (de kinderen uit) de vele gebroken gezinnen (modern life). Eben Haëzer vervult op dit moment die functie voor Spoolde, waarbij direct moet worden opgemerkt dat de omvang van de maatschappelijke functie beperkt is.

Het gebouw kent een slechte bezetting (in de afgelopen jaren sterk teruggelopen) en biedt op dit moment nog ruimte aan vooral traditionele sociaal -culturele activiteiten. De samenstelling van Spoolde naar leefstijlen (de dominante leefstijlen zijn blauw en gro en) vragen om andere activiteiten. Ook de maatschappelijke functie van Het Anker is op dit moment beperkt. De functie van het wijkcentrum voor de inwoners van Westenholte en Stadshagen is op dit moment relatief beperkt (zowel de omvang van die functie als het type activiteiten). De maatschappelijke functie van het Cultuurhuis is stevig en ook grotendeels passend bij de sociale opgave in Stadshagen. Neemt niet weg dat – vanwege de groei van Stadshagen – uitbreiding van die functie gewenst is.

EINDRAPPORT

47 | 55

Figuur 32: Maatschappelijk functie accommodaties in Zuid vergeleken met de sociale opgave.

Samengevat wordt het volgende voorgesteld voor het aanbod in West: ▪ ▪

Het handhaven van Eben Haëzer en Het Anker en tegelijkertijd inzetten op versterken van de functie van beide accommodaties, door actief programmabeheer te introduceren (zie paragraaf 4.4.). Het vernieuwen van het aanbod in Stadshagen door hetzij het Cultuurhuis grondig te renoveren, hetzij aan te sluiten bij de eventuele ontwikkeling van de Stadsfoyer. Kenmerken van de beoogde vernieuwing zijn laagdrempeligheid, informatie en ontmoeting, doorverwijzen en een integraal dienstverleningsconcept van de samenwerkende partners binnen het Cultuurhuis. A ccommodatie

F unctie/programmering

Eben Haëzer

Handhaven

Versterken/verbreden i.c.m. programmabeheer

Het Anker

Handhaven

Versterken/verbreden i.c.m. programmabeheer

Cultuurhuis

Renoveren en integreren of vervangende nieuwbouw

Versterken en verbreden

Leefstijlen

W eefplekken

4.3.5 STADSDEEL MIDDEN Het stadsdeel Midden telt ruim 20.000 inwoners, waarvan het merendeel (circa 13.000) woonachtig is in de grote wijk Assendorp. Het centrum van Zwolle telt circa 4.000 inwoners en de wijken Kamperpoort en Veerallee elk circa 1.800. Dit aantal inwoners gaat de komende jaren groeien door een toename van het aantal inwoners van Assendorp (circa 1.500 inwoners extra) en Kamperpoort (circa 1.000 inwoners extra). De wijk beschikt over twee wijkaccommodaties.

EINDRAPPORT

48 | 55

Tabel 17: Wijkaccommodaties Zwolle Midden.

Mi dden

Mul tifunctioneel Permanent/kantoor

De Enk

655

164

Ons Eigen Huis

329

0

Totaal

984

164

Per inwoner

0,05

0,01

Het aanbod aan wijkaccommodaties is relatief beperkt. In de volgende figuur is de verhouding tussen vraag en aanbod schematisch weergegeven. Figuur 33: Vergelijking vraag en aanbod wijkaccommodaties Zwolle Midden 2021 en 2031.

Als wordt ingezoomd op de wijken, dan lijkt het aanbod vooral in de Binnenstad en Assendorp onvoldoende. Figuur 34: Vergelijking vraag en aanbod wijkaccommodaties Zwolle Midden 2031, naar wijken.

Daarbij moet direct worden vermeld dat dit stadsdeel beschikt over een zeer groot aanbod aan overige accommodaties. Ook geldt dat grote groepen inwoners zich minder aangetrokken voelen tot wijkaccommodaties (de blauwe en rode leefstijlen die veelvuldig voorkomen).

EINDRAPPORT

49 | 55

Tabel 18: Aanbod overige accommodaties Zwolle Midden.

Centrum Senioren

A s sendorp

Ka mperpoort

V eerallee

Huis van Assendorp

J eugd en jongeren Sport Overig

Sportpark Marslanden De Bres

Speeltuin Assendorp

Schouwburg Odeon

Nooterhof

Theodorakapel

Droom van Zwolle Stadhuis (begane grond)

KWALITEIT/FUNCTIONALITEIT De kwaliteit/functionaliteit van De Enk is ronduit goed (althans vanuit de optiek van een wijkcentrum). De accommodatie verkeert in een goede conditie en is uitnodigend. Een sterk punt is ook de combinatie met binnensport (gymzaal) en de ligging aan een fraai plein, naast een basisschool. Het bestuur van De En k heeft – gegeven de hoge bezettingsgraad - plannen om de accommodatie uit te breiden met enkele activiteitenruimte. De accommodatie Ons Eigen Huis daarentegen verdient een impuls. Travers Welzijn ontwikkelt een plan voor een nieuwe accommodatie, in combinatie met andere maatschappelijke functies (onderwijs, thuiszorg). MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIE De maatschappelijk functie van beide accommodaties staat boven elke twijfel verheven. De Enk kent een uitstekende bezetting en huisvest eigenlijk alle functies die gewenst zijn gezien de sociale opgave in Assendorp (samenhang, verbinding en activering). Datzelfde geldt ook voor Ons Eigen Huis in Kamperpoort. In die wijk is activeren en participeren de sociale opgave. Figuur 35: Maatschappelijk functie accommodaties in Midden vergeleken met de sociale opgave.

Samengevat wordt het volgende voorgesteld voor het aanbod in Midden: ▪

▪

Het handhaven van De Enk zowel voor wat betreft het gebouw als de functie en programmering. Indien het bestuur van De Enk daadwerkelijk wil overgaan tot uitbreiding van de accommodatie, dan kan dat initiatief omarmd worden. Vraag en aanbod lijken in het stadsdeel Midden niet in evenwicht. Het upgraden/vernieuwen van Ons Eigen Huis conform de plannen die Travers op dit moment ontwikkelt. Die plannen moeten leiden tot een samengestelde accommodatie waarin bewegen, cultuur, onderwijs,

EINDRAPPORT

50 | 55

ontmoeten, welzijn en zorg in samenhang worden aangeboden. In dat geval huisvest Ons Eigen Huis drie van de vier weefplekken. A ccommodatie

F unctie/programmering

De Enk

Handhaven

Handhaven

Ons Eigen Huis

Upgraden/vernieuwen

Handhaven

Leefstijlen

W eefplekken

4.3.6 SAMENVATTEND In de voorgaande paragrafen zijn – per stadsdeel – voorstellen beschreven voor de ontwikkeling van het aanbod en de functie van de wijkaccommodaties in Zwolle. Voor zes accommodaties is voorgesteld om deze ongewijzigd te handhaven. Voor drie accommodaties wordt voorgesteld om het gebouw te handhaven, maar tegelijkertijd in te zetten op versterking van de maatschappelijke functie door programmabeheer. Voor vier accommodaties wordt renovatie/vernieuwing voorgesteld. Voor één accommodatie wordt voorgesteld om zowel het gebouw te upgraden/te vernieuwen en in te zetten op verbreding/versterking van de maatschappelijke functie. In de volgende figuur zijn de voorstellen schematisch samengevat. Figuur 36: Voorstellen voor de ontwikkeling van het accommodatieaanbod samengevat.

4.4

BEHEER EN EXPLOITATIE

De directe aanleiding voor dit onderzoek naar de Zwolse wijkaccommodaties lag bij problemen in het beheer. De gemeente is de afgelopen jaren (te) vaak geconfronteerd met besturen die grote pr oblemen ondervonden bij het dagdagelijkse beheer, bij het kostendekkend exploiteren en bij het vinden van voldoende bestuursleden. In hoofdstuk 2 is de aard en de omvang van deze problematiek beschreven. Geconcludeerd is dat voor het merendeel van de accommodaties, niet of in beperkte mate sprake is van beheerproblematiek. Slechts voor twee accommodaties geldt dat sprake is van een groot en urgent probleem (Bestevaer en Het Anker). Ook is geconcludeerd dat voor minstens vier accommodaties geldt dat de functie en de programmering onvoldoende overeenkomen met de maatschappelijke opgave in de wijken en de behoeftes van de inwoners. Binnen die accommodaties is het nodig om te komen tot vernieuwing van de dienstverlening en het activiteitenaanbod. Gegeven deze situatie stellen wij de volgende veranderingen voor in de beheer - en exploitatieopzet van de Zwolse wijkaccommodaties.

EINDRAPPORT

51 | 55

STRUCTUREEL OVERLEG WIJKACCOMMODATIES Voorgesteld wordt om te starten met Overleg Wijkaccommodaties. De gedachte is dat vertegenwoordigers van de besturen van de wijkaccommodaties circa drie maal per jaar overleg voeren. Doel van dat overleg is het uitwisselen van kennis en ervaring op het gebied van beheer, exploitatie en programmering. Zwolle Doet! is bij uitstek de organisatie die dit overleg kan begeleiden. Onderwerpen die op de agenda staan zijn: ▪ ▪

Dienstverlening en activiteiten, uitwisselen van successen. Gebruikerbeheer, uitwisselen van kennis over: ▪ Inzet vrijwilligers en vrijwilligersbeleid. ▪ Buffetexploitatie. ▪ Zaalverhuur en tarieven. ▪ Personeelsbeleid. ▪ Schoonmaak, onderhoud en veiligheid. ▪ Nieuwe wet- en regelgeving.

PROGRAMMABEHEER Voor vier accommodaties is deelname aan het Overleg Wijkaccommodaties niet voldoende om te komen tot een sterkere maatschappelijke functie. Voor die accommodaties geldt dat er bij de besturen een duidelijke hulpvraag ligt om te komen tot vernieuwing van het activiteitenaanbod. De ruimtebiedende functie van deze accommodaties is onvoldoende om een maatschappelijke functie van betekenis te vervullen. Voorgesteld wordt dat binnen deze accommodaties programmabeheer wordt geïntroduceerd. Programmabeheer is de beheertaak die zich richt op: ▪ ▪

▪

Het versterken van de samenwerking tussen verenigingen, initiatieven en maatschappelijke instellingen die actief zijn in het verzorgingsgebied van de accommodatie. Het - samen met deze verenigingen, initiatieven en maatschappelijke instellingen - ontwikkelen van nieuwe activiteiten voor inwoners van het verzorgingsgebied die: ▪ Aansluiten bij de sociale opgave en de hervormingsagenda. ▪ Passen bij de leefstijlen en behoeftes van de inwoners. Het relatiebeheer tussen het wijkcentrum en de verenigingen, initiatieven en maatschappelijke in stellingen.

Het is wenselijk dat voor elk van de vier accommodaties afzonderlijk een programmacommissie in het leven wordt geroepen. Die programmacommissie bestaat in ieder geval uit een vertegenwoordiger van het bestuur van de accommodatie en uit vertegenwoordigers van bijvoorbeeld de wijkvereniging en professionele maatschappelijke instellingen. In de wijken waar de sociale problematiek relatief groot is (het geval voor Bestevaer) zal ook professioneel welzijnswerk deel uitmaken van de programmacommissie. Voorgesteld wordt om een dergelijke commissie in het leven te roepen voor: ▪ ▪ ▪ ▪

Het Anker Bestevaer Eben Haëzer De Weijenbelt

Deze programmacommissies worden idealiter ondersteund door bijvoorbeeld buurtsportcoaches en/of medewerkers van maatschappelijke instellingen bij de uitwerking van de nieuwe activiteiten. In wijken waar sprake is van sportparkmanagement, is het wenselijk dat: ▪ ▪

Programmacommissie en het sportparkmanagement activiteiten en dienstverlening onderling afstemmen. Programmacommissie en sportparkmanagement in één commissie/organisatie worden ondergebracht.

Wij ramen de inzet van de ondersteuning op 2 fte voor de komende 2 tot 3 jaar.

EINDRAPPORT

52 | 55

Bij het programmabeheer geldt uitdrukkelijk: ▪ ▪ ▪

Het programmabeheer/de programmacommissie heeft tot doel om de besturen te ondersteunen bij het versterken van de maatschappelijke functie, maar niet om de rol van de besturen over te nemen. Het programmabeheer/de programmacommissie is daarmee op aanvraag van de besturen en niet verplicht. De Bolder heeft aangegeven open te staan voor een dergelijke ondersteuning, in combinatie met de eventuele renovatie van de accommodatie. De Bolder behoort niet de de accommodaties waar programmabeheer nadrukkelijk voor wordt aanbevolen (de maatschappelijke functie is immers goed), maar ziet de meerwaarde van programmabeheer in.

PROFESSIONALISEREN Voor de twee wijkaccommodaties waar de beheerproblemen het grootst zijn (Het Anker en Bestevaer) stellen wij voor dat de betreffende besturen worden ontlast van de verantwoordelijkheid voor het gebruikerbeheer (het dagdagelijkse beheer en exploitatie). De besturen van die accommodaties zullen zich in de toekomst vooral richten op hun rol in de Programmacommissies. Het dagdagelijkse beheer wordt overgeheveld naar een instelling die daar ervaring mee heeft en geen continuïteitsproblemen kent. Voor Het Anker ligt het voor de hand om beheer en exploitatie over te laten aan SportService Zwolle, die immers de sporthal (die deel uitmaakt van het Anker) ook beheert en exploiteert. Voor Bestevaer ligt een rol voor een professionele instelling voor welzijn voor de hand. Echter, lopende dit onderzoek is het bestuur van Bestevaer uitgebreid. Er hebben zich enkele enthousiaste nieuwe bestuursleden aangemeld en het bestuur is inmiddels van mening dat zij zelfstandig kan blijven fu nctioneren en ook de accommodatie kan blijven beheren en exploiteren. Zij stellen ondersteuning daarbij op prijs, maar willen het gebruikerbeheer niet volledig overdragen aan een andere instelling. In de volgende tabel zijn alle voorstellen voor de wijkaccommodaties nog eens samengevat weergegeven. Tabel 19: Ontwikkelrichting wijkaccommodaties samengevat.

A ccommodatie

Programmabeheer

A ccommodatieaanpassing

Professionalisering

De Enk

-

-

-

De Elshof

-

-

-

De Molenkamp

-

-

-

WC Holtenbroek

-

-

-

SIO

-

-

-

Vlasakkers

-

-

-

Eben Haëzer

Ѵ

-

-

De Weijenbelt

Ѵ

-

-

De Pol

-

Ѵ

-

Cultuurhuis

-

Ѵ

-

Ons Eigen Huis

-

Ѵ

-

De Bolder

Ѵ*

Ѵ

-

Het Anker

Ѵ

-

Ѵ

Bestevaer

Ѵ

Ѵ

Ѵ**

* = Geen noodzaak/advies voor ondersteuning, maar het bestuur maakt hier waarschijnlijk graag gebruik van. ** = Ondersteuning bij gebruikerbeheer, maar vooralsnog geen overdracht van alle beheertaken naar een andere instelling.

EINDRAPPORT

53 | 55

4.5

SUBSIDIE

In hoofdstuk 2 zijn de huidige subsidies weergegeven. Daaruit is gebleken dat er onvoldoende lijn zit in de subsidiesystematiek. Voorgesteld wordt om de subsidiesystematiek aan te passen conform de volgende uitgangspunten: ▪

▪

Perspectief voor een toekomstbestendige exploitatie: Wijkaccommodaties in Nederland blijken over het algemeen in staat om de exploitatiekosten zelf te dekken door middel van eigen inkomsten, behalve in wijken met grote groepen kwetsbare inwoners. Echter, vaste lasten van het gebouw zelf kunnen doorgaans niet worden gedekt. De sociale opgave/hervormingsagenda: De wijkaccommodaties zijn geen doel op zich, maar onderdeel van de sociale basis van de hervormingsagenda. De subsidies aan wijkaccommodaties worden idealiter dan ook gekoppeld aan de bijdrage van de accommodaties aan de sociale opgave/hervormingsagenda.

Als deze lijn wordt aangehouden, dan ontstaat de volgende subsidiesystematiek: ▪

▪

▪ ▪

4.6

De gemeente Zwolle draagt voor de accommodaties de gebouwgebonden vaste lasten (kapitaallasten, verzekeringen, belastingen en groot onderhoud), ook voor de accommodaties die geen gemeentelijke eigendom zijn. De gemeente Zwolle verbindt voorwaarden aan de subsidie. De voorwaarden zijn vooral gericht op de mate waarin de betreffende accommodatie de activiteiten huisvest die de sociale opgave van het betreffende gebied kenmerken. Voorwaarden en wijze van verantwoording worden in de subsidiebeschikking vastgel egd. Voor de accommodaties in de wijken met grote groepen kwetsbare inwoners wordt een aanvullende subsidie verstrekt. Voor de wijkcentra die ook de functie van voetbalkantine vervullen (De Molenkamp, De Elshof) is het nodig om een verdeelsleutel te hanteren. Op basis van de bezetting (welk deel is voetbal, welk deel sociaal cultureel) zou de bijdrage van de gemeente moeten worden vastgesteld (de gemeente stelt immers geen subsidie beschikbaar voor voetbalkantines).

FINANCIEN

In de volgende tabel zijn de financiële gevolgen van de voorstellen globaal weergegeven. Daarbij geldt dat: ▪

▪

De investeringen in aanpassingen aan accommodaties zijn nog niet geraamd. Dit omdat eventuele accommodatie-aanpassingen onderdeel zullen uitmaken van het Programma Maatschappelijk Vastgoed. Dit programma bevat de investeringsopgave voor al het maatschappelijk vastgoed in Zwolle (cultuur , onderwijs, sport en welzijn), waarbij ook wordt gezocht naar combinaties. De financiële gevolgen geven een eerste beeld dat de komende weken nog wordt verfijnd.

EINDRAPPORT

54 | 55

Tabel 20: Financiële gevolgen op hoofdlijnen.

Bedrag EENMALIG

A ccommodatie aanpassingen

PM

STRUCTUREEL

Beheer en exploitatie Overleg Wijkaccommodaties

€

25.000

Programmabeheer

€

100.000

Exploitatie Anker en Bestevaer

€

-

Totaal

€

125.000

W i jziging subsidiesystematiek

€

35.000

EINDRAPPORT

55 | 55