1. Nota van Uitgangspunten Willemskwartier

WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

Nota van Uitgangspunten Ruimtelijke kaders en uitgangspunten voor de ontwikkeling van Willemskwartier

Nota van Uitgangspunten WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE 18-11-2022 Opdrachtgever

Coalitie Willemskwartier

Opdrachtnemer

DELVA landscape architecture I urbanism Hoogte Kadijk 71, 1018BE Amsterdam info@delva.la - 020 220 90 78 Emiel Swinnen emiel@delva.la - 0031 (0)6 27 18 68 51

leeswijzer NOTA VAN UITGANGSPUNTEN - WILLEMSKWARTIER Met deze Nota van Uitgangspunten (ook: NvU) wordt het startschot gegeven in de ontwikkeling van het Willemskwartier. In dit document worden de ambities en richtlijnen geschetst voor de toekomstige ontwikkeling van een groen, klimaatadaptief en stads woonmilieu. De Nota van Uitgangspunten omvat een ruimtelijk raamwerk. Alle voorstellen vormen eerste gedachtes, principes en zoekrichtingen die later, in de stedenbouwkundige planfase nog uitgewerkt worden. Daarnaast worden er ook verschillende suggesties gedaan voor de omgeving van het Willemskwartier. In deze nota van uitgangspunten is onderscheid te maken in het visiegebied en het projectgebied. In de uitwerking van het de ambities voor het Willemskwartier komen verschillende ideeën voort die buiten het projectgebied vallen (lees: het visiegebied is groter). De nadere uitwerking en uitvoering van deze suggesties moet onderzocht worden in een volgende fase, maar valt buiten het eigendom en derhalve projectgebied van de coalitie Willemskwartier. De Nota van Uitgangspunten is opgebouwd uit een analyse van het gebied, het beleid als vertrekpunt, een omschrijving van de ambities, en vervolgens de vertaling van deze ambities in een raamwerk bestaande uit vier thema’s (landschap, mobiliteit, stedelijk programma en voorzieningen) en de uitwerking daarvan in de deelgebieden.

De resultaten van het participatietraject zijn vervlochten in de hoofdstukken ambities en ruimtelijk raamwerk. In het hoofdstuk participatie wordt de aanpak, momenten & middelen en vertaling van de opbrengst van het participatietraject samengevat. Daar waar afbeeldingen of renders zijn opgenomen moeten deze beschouwd worden als referentie om een gevoel te geven bij wat er wordt bedoeld met de principes.

inhoud 1. CONTEXTANALYSE 1.1 Beleidsdocumenten als vertrekpunt 1.2 Overige beleidsdocumenten 1.3 Omgevingsfactoren 1.4 Historie 1.5 Cultuurhistorie

08 09 16 18 24 26

2. AMBITIE 2.1 Een stedelijke en inclusieve ontwikkeling 2.2 Een gezonde en groene ontwikkeling 2.3 Concept 2.4 Duurzaamheidsambities

30 31 34 36 40

3. RAAMWERK 3.1 Vier thema’s als basis 3.2 Landschap 3.3 Mobiliteit 3.4 Stedelijk programma 3.5 Voorzieningen 3.6 Essentiekaart

46 47 48 54 60 66 70

4. UITWERKING DEELGEBIEDEN 4.1 Drie unieke deelgebieden 4.2 Willemskwartier Noord 4.3 Het Hart 4.4 Willemskwartier Zuid 4.5 Toekomstig Willemskwartier

74 75 76 82 86 92

5. ONTWIKKELSTRATEGIE 5.1 Samenwerking en organisatie

94 95

6. PARTICIPATIE 6.1 Samenwerken aan het Willemskwartier 6.2 Aanpak 6.3 Tijdlijn 6.4 Resultaten 6.5 Het vervolg

98 99 100 102 104 108

7. BIJLAGEN 7.1 Volumetrisch model 7.2 Ruimtegebruik 7.3 Schaduwstudie

110 111 114 116

3 - 118

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

4 - 118

voorwoord HET WILLEMSKWARTIER De herontwikkeling van het Willemskwartier is een uitdagende opgave waarin maatschappelijke opgaves, gemeenschappelijke belangen en woonwensen samenkomen. In het Willemskwartier vallen de puzzelstukjes op hun plek. Met deze Nota van Uitgangspunten wordt invulling gegeven aan verschillende beleidsdoelstellingen en ambities. In dit hoofdstuk zetten we deze op een rij en zoomen in op de Omgevingsvisie ‘Ons Zwolle van Morgen’ en het Ontwikkelkader van de Spoorzone. In de vervolgfase van deze gebiedsonwikkeling zullen de verschillende beleidsdoelstellingen en ambities worden meegenomen en verwerkt.

5 - 118

COALITIE WILLEMSKWARTIER INTEGRALE SAMENWERKING Binnen het Willemskwartier is een convenant gesloten tussen Gemeente Zwolle, deltaWonen, SWZ, BEMOG, HMO, VGBZ en VanWonen. Deze 7 coalitiepartijen hebben met elkaar de ambitie uitgesproken om te komen tot een Nota van Uitgangspunten en een samenwerking nader te verkennen. Om te komen tot deze Nota van Uitgangspunten heeft de Coalitie een pitch uitgeschreven, om een stedenbouwkundig bureau te kiezen. Daaruit is het team van DELVA en Kickstad geselecteerd om samen met de de coalitie haar ambities te onderzoeken en te vertalen naar een ruimtelijk raamwerk. Het proces van onderlinge afstemming in de coalitie, gesprekken met de gemeente, overleg met andere Spoorzone partijen, het betrekken van de buurt en stakeholders heeft geleid tot de nota van uitgangspunten die hier ligt. In dit proces hebben eerste verkenningen over branding, positionering, mobiliteit, warmte- en energievoorzieningen plaatsgevonden in de Spoorzone. Deze NvU wordt nader uitgewerkt tot een Ruimtelijk Ontwikkelingsplan, verkaveling en programma. Hierin zal ook de gebiedspositionering, mobiliteit, warmte- en energievoorzieningen nader worden afgestemd en ingevuld. Binnen de Zwolse ‘Routekaart Gebiedsontwikkeling’ vormt dit document de basis voor een gebiedsvisie om hierna over te gaan tot een Ruimtelijk Ontwikkelingsplan.

Coalitiepartijen zijn nog in gesprek over het samenwerkingsverband in de volgende fase.

Externe partners: •

DELVA, bureau voor landschapsarchitectuur en stedenbouw

•

Kickstad, bureau voor Duurzame Stadsontwikkeling

•

DiscVision, bureau voor doelgroepen en leefstijlen

•

Newland Kennistransfer, Grondexploitatie en samenwerking.

Diverse onderzoeksbureaus tbv geluid, hindercirkels e.d.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

6 - 118

PROJECTGEBIED

VISIEGEBIED

PROJECTGEBIED

7 - 118

1. contextanalyse

1.1 beleidsdocumenten als vertrekpunt VOORTBOUWEN OP BESTAANDE BELEIDSDOCUMENTEN Over verschillende gebieden rondom het Willemskwartier, en over het Willemskwartier zelf zijn verschillende visie- en beleidsdocumenten opgemaakt. Het is niet de bedoeling deze links te laten liggen, maar er juist op verder te bouwen. De bestaande documenten worden beschouwd als het vertrekpunt voor het ruimtelijke raamwerk voor het Willemskwartier.

9 - 118

OMGEVINGSVISIE ‘ONS ZWOLLE VAN MORGEN’ Als je in Zwolle over straat loopt, dan kan je het aanraken, de ruimte. Ruimte om te denken in het Academiehuis, ruimte om te handelen op de Grote Markt. Ruimte om te geloven in jezelf, in anderen, in kerk, moskee of synagoge. Ruimte voor een biertje op het terras, ruimte om een robot te bouwen in de Spoorzone. Overal is er die ruimte. Eén visie waarin al het beleid van nu en de ideeën voor de toekomst van Zwolle bij elkaar komen voor de fysieke leefomgeving. Er is veel gepraat, getekend en nagedacht. De eindconclusie uit de omgevingsvisie is: Ruimte is een gevoel en ruimte moet goed voelen. De binnenstad en de Spoorzone groeien langzaam naar elkaar toe. De ambitie is om dit gehele centrumgebied een integrale, stedelijke uitstraling te geven waar wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Een mix van functies zorgt voor een levendig centrumgebied. Beide gebieden bieden nadrukkelijk ook ruimte voor nieuwe woningen. De manier waarop deze worden ingezet verschilt: de binnenstad en het gebied daarom heen volgens de principes van de StadsKrans en de Spoorzone volgens de principes van de StadsRuit. Het Willemskwartier verbindt de StadsRuit met de StadsKrans; verbindt de stad met het landschap. Doordat deze zone deels wat verder van de binnenstad gelegen is, zijn hier hogere gebouwen denkbaar.

Daarmee wordt het stedelijk karakter van de StadsRuit versterkt. Dit betekent niet dat deze maximale hoogte overal moet worden aangehouden. Hoogbouw wordt zorgvuldig gesitueerd op die plekken of knopen waar veel activiteiten bij elkaar komen. In de Spoorzone wordt gewerkt aan het Koggepark, op de plaats van de Koggelaan en het Spoorpark. Hiermee vergroten we de leefbaarheid van dit zeer intensief gebruikte gebied. Tevens is het Willemskwartier gelegen in de stedelijke hoofdgroenstructuur. Die bestaat uit een samenstel van groenelementen die samen een betekenis hebben voor de stad als geheel. De koers is dat de hoofdgroenstructuur in de toekomst behouden blijft, of aangevuld, waar nodig, vanwege het belang voor de gemeente als geheel.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

10 - 118

11 - 118

ONTWIKKELKADER SPOORZONE In het Ontwikkelkader Spoorzone wordt een ambitieuze visie neergezet voor de gehele Spoorzone. Het nieuwe toekomstperspectief voor de Spoorzone wordt gepresenteerd met onder meer een beschrijving van de algemene principes voor de gewenste gebieds-ontwikkeling. Daarnaast wordt per deelgebied een gewenste karakterschets gegeven. Voor het Willemskwartier kan het Ontwikkelkader beschouwd worden als een beschrijving van de opgave.

PRINCIPES VOOR DE GEHELE SPOORZONE Het Ontwikkelkader biedt in de eerste plaats een toekomstvisie voor de gehele Spoorzone van ruim 100 hectare. Het is geen vastomlijnd masterplan, maar een raamwerk met belangrijke principes en kaders voor de gewenste ontwikkelrichting. Het Ontwikkelkader wordt gezien als een inspirerende uitnodiging richting grondeigenaren, bewoners, ondernemers, kennisinstellingen, ontwikkelaars en anderen om samen met de gemeente invulling te geven aan het raamwerk en daarmee aan de toekomst van de Spoorzone. Zwolle wil de Spoorzone transformeren tot een nieuw stuk stad dat samen met de oude binnenstad het nieuwe centrumgebied van Zwolle definieert. En waarbij het landschap van de IJsselvallei voelbaar en bereikbaar is. De ambitie is om hier een hoogstedelijk stationsgebied te maken. Om koers te kunnen houden in de tijd zijn in het Ontwikkelkader zes leidende principes benoemd die voor alle ontwikkelingen in de Spoorzone van toepassing zijn:

1. We maken volop ruimte voor interactie De mens staat centraal; Levendige mix aan functies; Engelenpad als intensieve route met publieksfuncties; Koggepark als groene route voor rust en ontspanning; Cultuur en creativiteit als dragers; 2. We zorgen voor blijvende vernieuwing Dynamische omgeving; Werken in een ecoysteem; Ruimte voor innovatieve maakindustrie en creatieve industrie; Culturele functies; Experiment en cross-overs; Diverse stedelijke woonvormen; 3. We geven voorrang aan schone mobiliteit Volop ruimte voor fietsers en voetgangers; Deze staan in de planvorming bovenaan; Voorts is OV van groot belang; Station vervult centrale rol; Stimulering deelmobiliteit; Autogebruik wordt ontmoedigd; Autoparkeren in publieke hubs; 4. We richten ons vizier op de toekomst Energieneutrale toekomst; Gebiedsbreed duurzaam systeem voor warmte en elektriciteit; Klimaatadaptatie, duurzaam waterbeheer, circulaire systemen en natuurinclusief bouwen zijn leidende principes; 5. We gaan voor kwaliteit van leven Gezonde leefomgeving; Fijnmazig netwerk van groene verblijfsplekken; Menselijke maat; Levendige plinten en transparante gevels die zich openen richting de openbare ruimte; Uitnodiging om te bewegen; 6. We bouwen samen aan de Spoorzone In de Spoorzone werken gemeente, grondeigenaren en ontwikkelende partners in coalities aan plannen voor de deelgebieden.

We koesteren en delen succesverhalen van bewoners en ondernemers in de Spoorzone. NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

12 - 118

PRINCIPES VOOR LURELUI-WEST (WILLEMSKWARTIER) De Spoorzone is in het Ontwikkelkader opgedeeld in verschillende deelgebieden met een eigen karakter en ontwikkelopgave. Het projectgebied in deze NvU betreft een onderdeel van het gebied Lurelui. Door de samenwerkende coalitie is aan dit gebied de naam Willemskwartier gegeven. Deze naam legt de relatie tot de Willemsvaart en de Veerallee dat aan de overkant van de Willemsvaart is gelegen. De grenzen van het projectgebied sluiten overigens niet één op één aan op de deelgebieden in het Ontwikkelkader. In deze Nota van Uitgangspunten is een visiegebied en projectgebied gedefinieerd. Het projectgebied is in eigendom van de coalitieleden, waaronder ook Dinoland. Als onderzoeksopgave wordt ook de Willemsvaart en het gebied tot aan de spoorlijn Kampen-Zwolle meegenomen binnen deze gebiedsvisie. In het Ontwikkelkader is voorzien dat het bouwvolume in de gehele Spoorzone ruim wordt verdubbeld. Dit betekent een sterke verdichting en een efficiënter gebruik van de ruimte. Tegelijkertijd wordt ingezet om ook de identiteit van de Spoorzone volledig te vernieuwen; stedelijk wonen in optima forma. Het Willemskwartier maakt de overgang naar de lagere bebouwing aan de Veerallee, met stedelijke blokken met een gemengde samenstelling.

Stadswoningen, appartementen voor gezinnen, kleine appartementen en coöperatieve woonvormen vormen het hoofdbestanddeel van het gebied.

SFEER LURELUI: • Aangename stedelijke woonwijk die met zorg ontworpen is. • Verschillende doelgroepen wonen hier in een nieuw stedelijk gebied. • Er is volop ruimte voor nieuwe woonvormen en verschillende vormen van opdrachtgeverschap. • Er is volop ruimte voor jongeren en senioren, maar ook stedelijke gezinnen voelen zich hier thuis. INDICATIEF PROGRAMMA LURELUI: • ca. 80% wonen · ca. 10% werken · ca. 10% voorzieningen

De dagelijkse voorzieningen zoals zorg en werkplekken zorgen ervoor dat er voldoende levendigheid ontstaat. Het Willemskwartier is een stedelijk woongebied met kleinschalige werklocaties en voorzieningen waar de aansluiting wordt gemaakt met de Veerallee en de monumentale buurten aan de overkant. Hier vinden nieuwe doelgroepen een plek om te wonen in een aangenaam woonlandschap.

VISIEGEBIED

WILLEMSKWARTIER

PROJECTGEBIED

Afbeelding vanuit het ontwikkelkader met aanduiding van het project- en visiegebied 13 - 118

ONTWIKKELSTRATEGIE ZWOLLE 2019-2024 EN BETAALBAARHEIDSAGENDA 2022 Sinds 2017 groeit Zwolle sneller dan verwacht. Deels is er sprake van een inhaalvraag. Daarbij is er een groeiende behoefte aan stedelijk wonen, wat zorgt voor een aantrekkingskracht bij mensen uit de Randstad. Door de landelijke trend naar stedelijk wonen en bovengenoemde overloop moet Zwolle sterk rekening houden met een grotere groei dan in de Woonvisie van 2017 is voorzien. Er is te weinig aanbod op de Zwolse woningmarkt. Om de druk te verminderen is het woningbouwprogramma de komende jaren opgeschaald naar gemiddeld 1.000 woningen per jaar. Naast de opschaling betekent dit ook een verankering van de segmentatie van 30-40-30, zodat er een gevarieerd woningaanbod ontstaat. Daarbij bevindt 50% van het programma zich in de betaalbare categorie (goedkoop en middelduur 1). De inzet is om deze woningen niet alleen betaalbaar te realiseren maar ook voor de langere termijn (min. 20 jaar) betaalbaar te houden. Het programma omvat minimaal 20% sociale huur (excl. studentenwoningen) gerealiseerd door een toegelaten instelling. Daarnaast omvat het programma minimaal 20% middeldure huur 1. Zwolle wil een inclusieve stad zijn; iedereen verdient een plek, dus ook mensen met een zorgvraag. Er is echter een tekort aan (betaalbare) huisvesting voor een grote groep mensen die al dan niet tijdelijk zorg nodig heeft.

Het Willemskwartier biedt kansen om woon-, zorg- en welzijnsconcepten te integreren in het toekomstige programma. Bij de invulling van het woonprogramma werken we volgens de Ontwikkelstrategie Wonen. Dit betekent dat we gebiedsgericht werken, volgens de Zwolse aanpak Gebiedsontwikkeling. We geven uitvoering aan het Zwols pakket van Maatregelen, de betaalbaarheidsagenda 2022 en de basisregels voor een inclusieve stad zoals vastgelegd in het advies ‘slagingskansen inclusieve stad’ Gebiedsgericht ontwikkelen en samenwerkingsafspraken met het concilium zijn hiervoor de basis. De gemeente voelt de urgentie veel woningen toe te voegen en blijft ondertussen sturen op kwaliteit en vernieuwende woonconcepten.

Ontwikkelstrategie wonen 2019-2024 - gemeente Zwolle19-2024 NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

14 - 118

KLIMAATBESTENDIGE GROEIREGIO ZWOLLE (NOVI) De Regio Zwolle ziet zichzelf als perspectiefgebied voor Nederland. Ze wil zich samen met het Rijk ontwikkelen tot demodelta; een (inter)nationale proeftuin op het gebied van klimaatbestendige groei. Dit om een bijdrage te leveren aan de wereldwijde oplossingen in kwetsbare stedelijke delta’s. Klimaatadaptatie is duidelijk de hoofdopgave en dat vraagt om een integrale aanpak van de volgende opgaven: 1. Demodelta in een veranderend klimaat; 2. Groei: stad en land verweven; 3. Fijnmazig netwerk als kans voor het STOMP principe. Het economisch groeipotentieel van deze regio is in belangrijke mate afhankelijk van de wijze waarop wordt ingezet op regionale verbondenheid, (inter)nationale bereikbaarheid en de woningbouwopgave. Het koppelen van deze drie grote, complexe en urgente opgaven aan opgaves als klimaatveranderingen en waterveiligheid draagt bij tot de brede welvaart van Nederland. Tevens creëert het duurzame oplossingen voor grote en complexe transitievraagstukken.

Klimaatbestendig en levendig werk- en woongebied - Spoorzone - Hanzeland 15 - 118

1.2 OVERIGE BELEIDSDOCUMENTEN DE ZWOLSE METHODE VOOR GEBIEDSONTWIKKELING Om de schaalsprong richting 160.000 inwoners in Zwolle vorm te geven, heeft het Zwolse concilium een positionpaper geschreven met aanbevelingen voor Zwolle als moderne woonstad. Ook is er in conciliumverband De Zwolse methode voor gebiedsontwikkeling opgesteld. Deze aanbevelingen en strategische koers vormen de onderleggers voor deze Nota van Uitgangspunten en zullen verder uitgewerkt worden in het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan.

MOBILITEITSVISIE 2020 - 2030 Met de gebiedsontwikkeling Willemskwartier sluiten we aan bij de mobiliteitsambities van de stad, zoals vastgelegd in de mobiliteitsvisie 20202030. In deze visie wordt sterk ingezet op de vernieuwing en de omslag naar een gezondere leefomgeving. Dit wordt gedaan vanuit een aantal pijlers waaronder slim datagebruik voor innovatieve verkeersmanagementsystemen. Pijlers die tegelijkertijd andere doelstellingen behalen zoals de positie van Zwolle als ‘Wereldfietsstad’ versterken, schonere vervoersmiddelen stimuleren en economische ontwikkeling mogelijk maken dankzij goede bereikbaarheid.

Mobiliteitsvisie 2020 - 2030 - gemeente Zwolle NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

16 - 118

ZWOLSE ADAPTATIESTRATEGIE De gemeente Zwolle is koploper in klimaatadaptatie en heeft daarvoor de Zwolse Adaptatiestrategie ontwikkeld. Het doel van de strategie is om de stad veerkrachtig te maken voor huidige en toekomstige klimatologische uitdagingen. Zwolle streeft naar volledige klimaatbestendigheid tegen 2050.

GROENE AGENDA 2015 - 2025 Met het Willemskwartier ontwikkelen we mee in de hoofdgroenstructuur. Dit versteende gebied bezit veel mogelijkheden om extra groen toe te voegen en biodiversiteit te versterken. In de Groene agenda 2015- 2025 worden hiervoor kaders gesteld.

17 - 118

1.3 omgevingsfactoren MOBILITEIT Het Willemskwartier is aan alle zijden begrensd door verschillende mobiliteitsstructuren. Aan de noord- en westzijde wordt de locatie omrand door respectievelijk de spoorlijn tussen Kampen en Zwolle en de lijn tussen Zwolle en Amsterdam - Utrecht. In het zuiden vormt de IJsselallee een belangrijke barrière en in het oosten loopt de Nieuwe Veerallee tussen de Willemsvaart en het Willemskwartier. Ondanks deze fysieke barrières is de locatie toch ontzettend goed verbonden met zijn omgeving. Met de verbreding van de Koggetunnel wordt de bestaande fietstunnel geüpgraded en ontstaat er een nieuwe verbinding voor gemotoriseerd verkeer in de oost-westelijke richting. Een mogelijk nieuwe toekomstige fietsverbinding in het noorden van het Willemskwartier verbindt Stadshagen met de Spoorzone. Het Willemskwartier ligt op 10 minuten wandelen van het historisch centrum en het station. Met de auto ben je dan weer via de Nieuwe Veerallee binnen enkele tellen op de A28.

Bestaande weg Toekomstige Koggetunnel met rijbaan Bestaand wandel-/fietspad Gepland wandel-/fietspad

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

18 - 118

PROGRAMMA Het Willemskwartier vormt de beëindiging van de Spoorzone en fungeert daarmee als belangrijke overgangszone tussen Spoorzone en de Veeralleewijk. Dit uit zich ook op programmatorisch niveau. In de Spoorzone zijn veel grootschalige kantoren, onderwijsinstellingen en innovatieplekken te vinden. Deze worden ondersteund door de nabijheid van het station. Het toekomstige Engelenpad verbindt de Windesheimcampus met het station en de binnenstad. Aan de andere zijde van de Willemsvaart ligt de Veerallee, een historische en monumentale woonwijk met enkele maatschappelijke voorzieningen zoals een middelbare school.

1

Ontmoetingsplek

2

Horecagelegenheid

3

Onderwijsinstelling

4

Publieke functie

5

Detailhandel/ winkel Engelenpad

19 - 118

STEDELIJKE GROENSTRUCTUUR In de stedelijke groenstructuur van Zwolle staat het Willemskwartier als belangrijke verbinder ingekleurd tussen de IJssel en de binnenstad. Het potentieel om IJssel en binnenstad te verbinden is er, maar wordt op dit moment onvoldoende benut. Het Willemskwartier vormt een stop binnen deze potentiële groene scheg. Behalve de groenstructuren met volwassen bomen in Dinoland bestaat het gebied voornamelijk uit grote oppervlaktes verharding en bebouwde zones. Dit komt de biodiversiteit en klimaatadaptiviteit niet ten goede. Met het Engels Werk en het Spoolderbos net ten zuiden van de locatie, en Park Eekhout en de Singel ten noorden, bevinden er zich belangrijke landschappelijke en historische structuren op kleine afstand van de locatie. Het toekomstige Koggepark zal een bijzondere aanvulling zijn in de oostwestelijke richting. Bestaande bomen Toekomstige groene verbindingen

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

20 - 118

OPPERVLAKTEWATER EN WATERWINGEBIEDEN Het Willemskwartier ligt gedeeltelijk binnen waterwingebied. Water vormt dus een belangrijk onderdeel in de planvorming van het gebied. Niet enkel om de robuustheid en klimaatadaptiviteit te garanderen, maar ook als publieke aantrekker dankzij de verhoogde beeldkwaliteit en watergerelateerde recreatie. Ook de Willemsvaart biedt bijzonder veel potentieel om in de toekomst omgevormd te worden tot bijzondere groenblauwe arm die van singel tot IJssel reikt. Het is de historische connectie tussen binnenstad en IJssel en de reden waardoor Zwolle via de IJssel handel kon drijven met de andere steden. Met de ontwikkeling van het Willemskwartier kan de relatie tussen het toekomstige woonprogramma en de Willemsvaart versterkt worden.

Grondwaterbeschermingsgebied Waterwingebied

21 - 118

GELUID Omdat het Willemskwartier wordt omgeven door mobiliteitsinfrastructuur, spoor en wegverkeer, is er sprake van een relatief hoge geluidsbelasting. Naast deze geluidsbronnen is ook het geluid van het emplacement relevant. Het gaat dus om geluid afkomstig van de IJsselallee, Veerallee, het spoor en het emplacement. Geluid is daarom een belangrijk aandachtspunt voor de ontwikkeling van het gebied. Om een gezonde leefomgeving te bewerkstellingen dient iedere woning te beschikken over een geluidluwe gevel. Voor de niet grondgebonden woningen zijn ook technische oplossingen mogelijk indien programmatische en/of stedenbouwkundige redenen geen geluidluwe gevels mogelijk maken. Daarnaast dienen woningen toegang te hebben tot een geluidluwe buitenruimte bij de woning of in de directe nabijheid. Geluid >68db Geluid 55<68 db Geluid <55 db

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

22 - 118

OMGEVINGSVEILIGHEID Naast geluid vormt omgevingsveiligheid een belangrijk aandachtspunt. Over het spoor vindt transport van gevaarlijke stoffen plaats welke een risico vormt voor de omgeving. Het projectgebied ligt binnen het brandaandachtsgebied* en het explosieaandachtsgebied* van het spoor. Met beide aandachtsgebieden dient het plan rekening te houden. * Uitgangspunt is dat er een omgevingsplan wordt opgesteld onder de Omgevingswet.

PAG zone

23 - 118

1.4 historie DE HISTORISCHE ONTWIKKELING VAN HET WILLEMSKWARTIER 1920 Ongeveer een eeuw geleden bleef de urbanisatie van Zwolle grotendeels beperkt tot de afbakening van de Singel. De zone tussen de IJssel en de Veerallee bestond uit een mozaïek van groenstructuren en landbouwgronden. De meest bijzondere groenstructuur daarvan is ongetwijfeld het Engelse werk; een landschapspark in Engelse stijl aan de rivier bovenop één van de historische fortificaties van de stad. De Willemsvaart was toen de belangrijkste waterverbinding tussen Zwolle en de IJssel, en tevens een drijver van de handel.

1950 Reeds voor de Tweede Wereldoorlog begon de bouw van de Veerallee aan de overzijde van de Willemsvaart. De zone van het Willemskwartier bleef daarentegen voor lange tijd onbebouwd.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

24 - 118

1990 Tusen de jaren ‘70 en ‘90 ontstond er een grootschalige ontwikkeling en uitbreiding van de stad. De opkomst van de auto ging gepaard met grootschalige infrastructurele assen om zo de bereikbaarheid van de stad te garanderen. Grote delen van de Willemsvaart werden gedempt om ruimte voor de auto te maken. De historische verbinding met de IJssel werd vervangen door het huidige Zwolle-IJsselkanaal. Ook in het noorden van het Willemskwartier ontstonden de eerste ontwikkelingen.

2020 Vandaag wordt het Willemskwartier ingenomen door een variatie aan functies en bestemmingen. Door de ad hoc ontwikkeling van het gebied gedurende de afgelopen decennia, het deels dempen van de Willemsvaart en het toevoegen van grootschalige verkeersinfrastructuur is de historische landschappelijke verbinding tussen binnenstad en IJssel volledig verloren gegaan.

25 - 118

1.5 cultuurhistorie WILLEMSVAART De Hanzeperiode stamt van voor de opening van de Willemsvaart in 1819. Zwolle speelde in de negentiende eeuw een belangrijke rol in het handelsverkeer met Amsterdam. De Willemsvaart gaf schippers aansluiting op de IJssel en bij uitbreiding de Maas en de Rijn die in die periode belangrijke rivieren waren voor de scheepvaart. Zo kreeg Zwolle een goede verbinding met Zuid-Nederland.

JOODSE BEGRAAFPLAATS In 1722 kreeg de Joodse gemeenschap in Zwolle toestemming om een begraafplaats in te richten. Ze kwam te liggen op de Luurderschans waar tot in de 20e eeuw begraven werd. In verband met geldgebrek is de begraafplaats in 1980 verkocht aan de gemeente Zwolle. Deze heeft de dodenakker laten ruimen en de stoffelijke resten herbegraven op de Joodse begraafplaats aan de Kuyerhuislaan. Op de plek van de Luurderschans ligt nu het parkeerterrein van Dinoland Zwolle.

Rijksmonumenten Cultuurhistorisch waardevolle panden Gemeentelijke monumenten Voormalige Luurderschans en Joodse begraafplaats

VEERALLEEFLAT

KANTOOR SCHRALE’S BETON

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

26 - 118

KANTOORGEBOUW VAN RIETVELD Het kantoorgebouw is één van de weinige kantoorgebouwen in het oeuvre van Gerrit Rietveld. Het kantoorgebouw aan de Willemsvaart werd in 1957 ontworpen in opdracht van Schrale’s Beton- en Aannemingsmaatschappij, die het werk zelf uitvoerde. Na de oorspronkelijke bouw, voltooid in 1959 werd het pand in 1965 uitgebreid met een vleugel aan de zuid-westzijde, ook naar ontwerp van Rietveld. De architectuur van het kantoorgebouw is een goed voorbeeld van Rietvelds na-oorlogse stijl van ontwerpen en het pand is bovendien grotendeels in de originele staat bewaard gebleven. Het kantoorgebouw is markant gelegen aan de Willemsvaart, aan een bij het ontwerp behorend kunstmatig talud.

kantoor Schrale’s beton ca.1957 Willemsvaart in Ca 1920

De oude begraafplaats aan de Luurderschans (“Jodendiekie”) in 1981

Zicht vanuit Veeralleeflat ca 1974

27 - 118

Caption NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

28 - 118

ONZE AMBITIE

Tussen IJssel en binnenstad, op de rand van Spoorzone en Veerallee ontwikkelen we een toekomstbestendige, levendige, inclusieve en duurzame leefomgeving aan de Willemsvaart waar volop ruimte is voor ontmoeting, wonen, werken en recreëren.

29 - 118

2. ambitie

2.1 EEN STEDELIJKE EN INCLUSIEVE ONTWIKKELING DOELGROEPEN Het Willemskwartier wordt een inclusieve woonwijk waar iedereen kan wonen, werken en recreëren. Een plek waar spontane ontmoeting centraal staat en gestimuleerd wordt. Een plek voor mensen die zich richten op de levendigheid van de stad. Het Willemskwartier staat voor stedelijk wonen in een groene context. Het biedt een fijne leefomgeving voor mensen van alle verschillende levensfasen, leeftijden en inkomensklassen. In de doelgroepbenadering sluit het Willemskwartier sterk aan bij de rode, paarse en oranje doelgroepen. Dit zijn dynamische, ondernemende en creatieve mensen. In de leefstijlbenadering sluit het Willemskwartier aan bij de ‘kosmopoliet’ en ‘post-materialisten’; kritische wereldburgers en maatschappijkritische idealisten. Mensen die genieten van het leven, zich willen ontplooien en opkomen voor hun leefmilieu. Sociale duurzaamheid en inclusiviteit zijn belangrijke thema’s binnen de ontwikkeling van het Willemskwartier. Dit vertaalt zich in het beperken van eenzaamheid door ontmoeting fysiek vorm te geven zowel binnen de open ruimte als in de gebouwen, dit gebeurt in het gebied via pleintjes, groene plekken en collectieve daken met urban farming. Binnen de gebouwen wordt de ontmoeting gefaciliteerd dankzij collectieve voorzieningen en deeleconomie.

Ook financiële inclusiviteit is een belangrijk thema binnen de ontwikkeling van het Willemskwartier. In de Spoorzone gaan we uit van de betaalbaarheidsagenda 2022. Dit betekent dat 40% van het programma zich in de betaalbare categorie moet bevinden. Naast 30% goedkoop (waarvan 20% in de sociale huur) ook 10% huurwoningen in de categorie middelduur I. Ook minder mobiele doelgroepen krijgen een plek in het Willemskwartier. Vanuit het participatietraject is meermalen voorgesteld de oudere bewoners uit het naastgelegen Veerallee te betrekken om pro-actief na te denken over specifieke woonvormen. Tot slot biedt het Willemskwartier ook ruimte voor bijzondere woonvormen. Deze zullen nader worden onderzocht met diverse doelgroepen. Hierbij kan worden gedacht aan collectieve woonvormen, friends-wonen kleinere eenheden met gedeelde voorzieningen en deeleconomie concepten. Ook kan gedacht worden aan vernieuwende woonvormen in opdrachtgeverschap en eigenaarschap. Denk aan wooncoöperaties en projecten in (collectief) particulier opdrachtgeverschap.

31 - 118

EEN ONTWIKKELING VOOR IEDEREEN De Spoorzone Zwolle is een levendig gebied. Naast werken en recreatie biedt de Spoorzone ruimte aan ca. 3000-5000 wooneenheden. Een aanzienlijk deel hiervan, ca. 900-1100 woningen, is terug te vinden in het Willemskwartier. Deze zullen zich richten op de verschillende doelgroepen. Hiermee beogen we een gevarieerd woonaanbod, zodat voor iedere inkomenscategorie een passende woning te vinden is: een ongedeelde stad voor iedereen. Naast wonen kan het Willemskwartier ook ruimte bieden voor de versterking van voorzieningen binnen de Spoorzone en het naastgelegen Veerallee. Met name binnen deze naastgelegen wijk ontbreken voorzieningen. Tijdens het praticipatietraject met de buurt is door diverse buurtbewoners aangegeven dat er behoefte is aan kleinschalige winkels als een verse bakker, koffiehuis of broodjeszaak en aan ontmoetingsplekken voor de buurt.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

32 - 118

De plinten in het Willemskwartier versterken de levendigheid van het gebied en bieden ruimte aan een grote diversiteit van voorzieningen, ontmoeting, recreatie, werkgelegenheid en wonen. Het gebied wordt zoveel mogelijk autoluw gemaakt. Parkeervoorzieningen voor de woningen worden uit het zicht langs het spoor geplaatst en opgenomen in de gebouwen. Dit vormt tevens een geluidsbuffer voor de naastgelegen en achterliggende wijk.

ontmoetingsplekken

wonen

werkgelegenheid

Voorzieningen

33 - 118

2.2 een gezonde en groene ontwikkeling ONTWIKKELING ALS MIDDEL OM LANDSCHAP EN STAD TE VERBINDEN Het Willemskwartier vormt een schakel tussen het centrum van Zwolle en de verschillende natuurgebieden richting de IJssel zoals het Engelse Werk of het Spoolderbos, maar ook de uiterwaarden zelf. Hierdoor speelt het Willemskwartier een belangrijke rol om de stad met het landschap te verbinden en biodiversiteit versterken. Wanneer het Willemskwartier is ontwikkeld, zal vanaf het centrum van Zwolle naar de IJssel kunnen worden gewandeld of gefietst door een aaneenschakeling van groene ruimtes.

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

34 - 118

meer bomen

fietspaden

wandelpaden

biodiversiteit toevoegen

35 - 118

2.3 concept VERGROENING DOOR VERDICHTING De verdichting van het Willemskwartier gaat hand in hand met de vergroening. De ontwikkeling van de wijk maakt ruimte voor investeringen in de openbare groene ruimtes van het Willemskwartier. Hierdoor wordt naast een groot aantal nieuwe woningen ook een groot oppervlakte aan openbaar groen toegevoegd wat alle inwoners van Zwolle baat.

RUIMTELIJK RAAMWERK WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

36 - 118

37 - 118

UITKOMSTEN PARTICIPATIE In het participatieproces wordt positief gereageerd op de gepresenteerde ambitie; de verbindende schakel tussen binnenstad en het Engelse werk spreekt men aan en ook de oost-west verbinding tussen het Veeralleekwartier en de rest van de Spoorzone wordt als interessant gezien. Mensen hebben begrip voor het feit dat er onderzocht wordt of hier nieuwe woningen kunnen komen en beamen dat het huidige gebruik van het gebied beter kan. Hoe het er in de toekomst uit moet komen te zien, daar zijn de meningen over verdeeld. Er wordt verschillend gedacht over wat passend zou zijn op deze plek in relatie tot bouwhoogte en ook type voorzieningen. Voor sommigen mag het wat stadser, hoger en levendiger, anderen willen het liever laag en rustig houden. Er wordt aandacht gevraagd voor het creëren van woningen voor verschillende doelgroepen, doorstroming bespoedigen en ook na te denken over ander type woonvormen.

geven weer hoe de huidige situatie wordt ervaren en spreken de wens uit voor veilige routes voor de fietser en de voetganger. Kritische geluiden zijn er echter wel over de haalbaarheid, of dit niet leidt tot het ontstaan van files en het effect op de omliggende wijken in relatie tot parkeerdruk. Groen en blauw als drager voor het plan wordt heel goed ontvangen. Men is enthousiast over de ideeën van de groene verbindingen en vraagt aandacht daarin voor zoveel mogelijk behoud van bestaande bomen, het bevorderen van de biodiversiteit en ook routes voor de dieren. Gedroomd wordt over het water en de verbinding naar de stadsgracht en onder de IJsselallee door. De historie van de plek ziet men graag in de plannen terugkomen, de entree van Zwolle, de schans en de Willemsvaart worden daarin benoemd.

Er wordt positief gereageerd op het idee van een autoluwe wijk. Deelnemers aan het participatieproces

“Kies voor diversiteit en inclusiviteit zowel in doelgroepen als in woonkosten” – respondent enquête

“[..] Water, bomen en mooie architectuur, een balans tussen de geborgenheid van de stedelijke omgeving en de ruimte van het water en de natuur.” – respondent enquête

“Het nieuwe moet het bestaande versterken. Bestaande omgeving stimuleren te verbeteren, iets mooiers te maken.”” “Ambitie mag fors zijn. Voetganger en fietser eerst.”

-een-op-een gesprek

-deelnemerbijeenkomst belangenorganisaties

“Harmonie zoeken tussen de verschillende stadsdelen.” -deelnemer bijeenkomst belangenorganisaties

“Heb aandacht voor het contrast. Met de bestaande woningen en flat aan de Willemsvaart”. -een-op-een gesprek

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

38 - 118

VIER DROMEN Deze pagina geeft de scores uit de enquête weer over de gepresenteerde ambitie “DE VOETGANGER EN FIETSER STAAN OP ÉÉN EN AUTO’S ZIJN TE GAST. IN EN ROND HET GEBIED ZIJN ER GOEDE FIETSROUTES EN WANDELPADEN.”

“HET GEBIED WORDT EEN GROENE VERBINDING TUSSEN DE STAD, HET SPOOLDERBOS EN DE IJSSEL.”

5,4%

1,4%

6,8%

21,6%

64,9%

1,4%

0%

4,1%

31,1%

63,5%

4 resp

1 resp

5 resp

16 resp

48 resp

1 resp

0 resp

3 resp

23 resp

47 resp

74 van de 74 mensen hebben deze vraag beantwoord

74 van de 74 mensen hebben deze vraag beantwoord

“IN HET GEBIED KOMEN WONINGEN VOOR JONG EN OUD. GEEN RIJTJESHUIZEN MAAR STADSE GEBOUWEN MET APPARTEMENTEN EN VOORZIENINGEN.”

“JE KUNT STRAKS WONEN ÉN VERBLIJVEN IN HET WILLEMSKWARTIER. ER KOMEN NAMELIJK OOK VOORZIENINGEN ZOALS WINKELS OF WERKPLEKKEN. ZO WORDT HET WILLEMSKWARTIER EEN PLEK DIE ALTIJD LEVENDIG IS.”

13,5%

12,2%

25,7%

21,6%

27%

9,5%

9,2%

14,9%

32,4%

33,8%

10 resp

9 resp

19 resp

16 resp

20 resp

7 resp

7 resp

11 resp

24 resp

25 resp

74 van de 74 mensen hebben deze vraag beantwoord

74 van de 74 mensen hebben deze vraag beantwoord 39 - 118

2.4 DUURZAAMHEIDSAMBITIES KLIMAATADAPTATIE De grote invloed van de mens op klimaatverandering is inmiddels bekend. In het Willemskwartier is rekening gehouden met de gevolgen van klimaatverandering. Door groene daken en gevels kan water langer worden vastgehouden en hittestress worden verminderd. Het Willemskwartier biedt ruimte aan intensieve neerslagsbuien en de gepaarde waterdruk. - Klimaatadaptatie en slim waterbeheer zijn structureel binnen de ontwikkeling van Willemskwartier. Hierbij is afstemming met omliggende gebieden belangrijk voor het realiseren van een adaptief systeem. Het maakt het gebied veerkrachtig en beter afgestemd op toekomstige klimaatverandering. - Vergroten van de capaciteit van het huidig watersysteem, waardoor zware buien niet leiden tot wateroverlast en -schade. Binnen het gebied is waterbuffering van een T=100 bui mogelijk.

- Tegelijkertijd de zichtbaarheid en beeldwaarde van het water en de waterafvoer vergroten. Dit maakt het gebied meer aantrekkelijk, ecologisch en vergroot de bewustwording bij bewoners en gebruikers. - De sponswerking van het gebied vergroten door ontwikkeling van een groenblauw netwerk (Parkwonen / Willemsvaart), waarbij cascaderen van regenwater een belangrijke maatregel is: daken – groene gevels – wadi’s en goten – watergangen – Willemsvaart / Spoolderbos. Een stevig groenblauw netwerk (inclusief groene gevels) verkleint de kansen op hittestress. - Water zoveel mogelijk vasthouden in het gebied en gebruiken voor bewateren van bijvoorbeeld groene daken en gevels, tuinen en het doorspoelen van toiletten.

GEZONDHEID Veel mensen kampen met gezondheidgerelateerde klachten. Ook de Covid-19 periode heeft geleerd hoe kwetsbaar de volksgezondheid is en hoe belangrijk een fijne, groene leefomgeving is. Het Willemskwartier stimuleert gezond gedrag en gezonde keuzes. Hierbij kan worden gedacht aan wandelen en sporten in een groene

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

omgeving, gezonde eetpatronen dankzij urban farming of meer bewegen in het appartementencomplex door vormgeving en positionering van de trap ten opzichte van de lift. Een groene omgeving vermindert tegelijkertijd hittestress en mentale stress.

40 - 118

DUURZAAM MATERIAALGEBRUIK, HERNIEUWBARE ENERGIE EN CIRCULARITEIT De wereldbevolking is sterk toegenomen, de aarde is echter niet groter geworden. De hoeveelheid beschikbare grondstoffen wordt daarmee schaarser en moet goed worden benut om uitputting van de aarde tegen te gaan. Daarom zet het Willemskwartier in op duurzaam materiaalgebruik, vermindering van afval, sluiten van kringlopen van materialen en gebruik van hernieuwbare materialen. •

Uitgangspunten voor het ontwikkelen ontwerpproces zijn de Ladder van Lansink/Cramer (10R) en de lagen van Brand (6S-model) van circulariteit (zoals in de schema’s hieronder zijn weergegeen).

•

Ontwerpen met de mogelijkheid van hergebruik: flexibel en losmaakbaar.

•

Reduceren van materiaalgebruik voor gebouwen en openbare ruimte en zoveel mogelijk voorkomen van afval.

•

Gebruik maken van biobased materialen en secundaire bouwmaterialen / grondstoffen.

•

Maximale MPG-score van 0,6.

•

Gemiddelde GPR-score van 8.

•

Alle gebouwen en inrichtingselementen voorzien van een materialenpaspoort.

De basis van klimaatverandering ontstaat door de uitstoot van CO2. Deze wordt binnen het Willemskwartier geminimaliseerd. Met bovengenoemde MPG, GPR score en biobased doelstelling leggen we onze CO2 ambities voor bouwmaterialen vast. Tijdens de gebruiksfase beperken we de CO2 uitstoot door energieneutrale woningen en appartementen en hernieuwbare warmte. Daarnaast stimuleren we lopen en fietsen, moedigen we elektrische deelmobiliteit aan en ontmoedigen we privé autobezit. Dit wordt ook wel het STOMP principe genoemd dat verderop in deze Nota van Uitgangspunten wordt toegelicht. Binnen het Willemskwartier wordt gezocht naar slimme energienetwerken om lokaal opgewekte energie, direct lokaal te gebruiken en op te slaan in elektrische fietsen en later misschien in (buurt)batterijen. De meest optimale energie-strategie zal sterk afgestemd worden aan het Spoorzone breed onderzoek voor een duurzaam energienetwerk. De woningen worden slim gepositioneerd om in de winter gebruik te maken van zonopwarming en in de zomer zonnewarmte buiten te houden. De woningen worden ontworpen op basis van de trias energetica om met een lage energievraag te verwarmen en koelen. De benodigde energie hiervoor wordt zoveel mogelijk in het gebied zelf opgewekt.

41 - 118

BIODIVERSITEIT Samen met DELVA, het bureau voor Landschap en Stedenbouw en een ecoloog wordt de groene invulling van het gebied zo vormgegeven, dat deze ruimte biedt voor mens, plant en dier. Hierbij denken we aan groene daken, groeve gevels, groene pleinen, toevoegen van water. Samen met de gemeente willen we de Willemsvaart nieuwe allure geven. Door de Spoorzone heen worden nieuwe groene en blauwe verbindingen

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

gelegd. Via het Koggepark en de Willemsvaart worden het Spoolderbos, Willemskwartier en binnenstad met elkaar verbonden. Het Willemskwartier moet daarbij aansluiten op de lokale ecosystemen. Hiervoor gaan we in de fase van het stedenbouwkundig ontwerp gebruik maken van de kennis van een ecoloog.

42 - 118

ACTIVERING VAN DE DAKEN In het Willemskwartier is meervoudig gebruik van de ruimte ontzettend belangrijk om tot een integraal plan te komen. Daarom worden ook de dakoppervlakken maximaal ingezet als vijfde gevel van het gebouw. Ambitie hierin is dat alle lage daken, waar veel bewoners op zullen kijken vanuit hoger gelegen wooneenheden, ingericht worden als intensief groendak met ruimte voor natuur, biodiversiteit en recreatie. Om de beeldkwaliteit

van deze lage daken zo hoog mogelijk te houden, worden installaties en PV-panelen zoveel mogelijk op de hoogste daken geplaatst, bij voorkeur in combinatie met een extensief groendak. Zo worden niet enkel meerdere functies op één dakoppervlak gecreëerd, studies toonden eerder al uit dat PV-panelen op groendaken ook beter presteren dan op traditionele bitumendaken.

HOOG DAK Extensief groendak: ruimte voor PV-panelen en installaties

LAAG DAK Intensief groendak: ruimte voor natuur, biodiversiteit en recreatie

43 - 118

RUIMTELIJK RAAMWERK WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

44 - 118

ONZE STEDENBOUWKUNDIGE UITGANGSPUNTEN

Dit raamwerk is opgebouwd uit een viertal thema´s: landschap, mobiliteit, stedelijk programma en voorzieningen. Aan de hand van deze thema´s zal het raamwerk stap voor stap vorm krijgen met daarbij een aantal strategieën om deze uitgangspunten te verwezenlijken.

45 - 118

3. raamwerk

3.1 vier thema’s als basis PRINCIPES Het ruimtelijke raamwerk is opgebouwd aan de hand van een viertal principes. Deze principes (landschap, mobiliteit, stedelijk programma en voorzieningen) bieden handvaten voor de toekomstige ontwikkeling. De principes zijn sterk conceptueel waardoor ze voldoende duidelijkheid scheppen binnen het ruimtelijke raamwerk. Elk principe wordt geconcretiseerd aan de hand van een aantal strategieën. Deze dragen bij tot het behalen van de genoemde doelen.

Thema 1: Landschap

Thema 2: Mobiliteit

Thema 3: Stedelijk programma

Thema 4: Voorzieningen

47 - 118

3.2 landschap AANTAKKEN OP NATUUR IN DE OMGEVING In de omgeving van het Willemskwartier situeren zich verschillende parken en natuurgebieden waar het terrein zich op kan aantakken. Dit zijn beboste gebieden zoals het Spoolderbos en het Engelse werk, de uitgestrekte uiterwaarden van de IJssel, maar ook de kleinere stadsparken zoals het Eekhout en het toekomstige Koggepark. Al deze gebieden zijn in de toekomst met elkaar verbonden. Zwollenaren en bezoekers kunnen

deze groene gebieden gebruiken als entrees richting het centrum van Zwolle. De (groene) kwaliteiten van de bovengenoemde gebieden zijn terug te vinden in het Willemskwartier. Het Spoolderbos wordt verlengd tot op de locatie zelf, de Willemsvaart speelt een grotere rol en de verbindingen worden versterkt. Het Willemskwartier is in de toekomst een van de groene stapstenen van Zwolle.

Veeralleepark

Groen/- waterretentie daken

Verbinding watersysteem

Spoolderpark

Zoekgebied wadis, oppervlaktewater, waterretentie zone.

Bomenrij langs Willemsvaart Behoud van bestaande bomen Nieuwe bomen

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

48 - 118

AMBITIE #1 WE GAAN VOOR KWALITATIEF GROEN DOOR MAXIMAAL TE VERGROENEN OP VOLLE GROND EN BESTAANDE BOOMSTRUCTUREN TE BEHOUDEN AMBITIE #2 WE ONTWERPEN EEN KLIMAATADAPTIEF WATERSYSTEEM WAAR GEBOUW EN OPENBARE RUIMTE ONLOSMAKELIJK VERBONDEN ZIJN

Veeralleepark Spoolderpark Het Hart

49 - 118

EEN GROEN PARK VOOR OMWONENDEN EN BEWONERS Toelichting

Uitkomsten participatie

Vanwege de ligging van het Willemskwartier vormt het gebied een belangrijke schakel tussen het centrum en de IJssel met haar uiterwaarden. Er wordt maximaal ingezet om deze schakel zo aangenaam mogelijk te maken voor zowel fietsers, voetgangers als de lokale flora en fauna.

De ambities die coalitie Willemskwartier heeft voor het landschap in de nieuwe, stadse wijk worden zeer positief ontvangen. De wens voor een fijne, groene verblijfsplek met prettige en mooie fiets- en wandelpaden overheerst. Er is momenteel niet veel groen in het gebied te vinden, maar de bestaande bomen die er zijn moeten behouden blijven. Daarnaast vinden mensen het belangrijk dat het Willemskwartier zo groen mogelijk wordt, groen mag niet ten koste gaan van het stedenbouwkundige programma. De ambitie om het Willemskwartier op een groene manier te verbinden met het omringende groen spreekt tot de verbeelding, iedereen is enthousiast over de voorgestelde groene verbinding. Tot slot behoort de Willemsvaart ook bij het thema landschap. We hebben positieve geluiden gehoord over de opwaardering van de Willemsvaart, waarbij mensen graag zien dat we eer doen aan de historie van de vaart en de vaart verbonden wordt met naburig water.

Om dit waar te maken wordt het aandeel openbaar groen in het gebied vergroot door het Spoolderbos te verlengen tot op het Willemskwartier. Hierdoor ontstaat een aangenaam wandel- en fietsgebied, maar voelen ook meer dieren en planten zich er thuis. Dit gebeurt door enerzijds zoveel mogelijk bestaande bomen te behouden en anderzijds ook extra bomen en andere beplanting toe te voegen. Dit versterkt op zijn beurt de biodiversiteit van de plek. Naast bos is er ook plaats voor natte natuur. De oever van de Willemsvaart wordt zo ingericht dat de lokale ecologie er kan floreren. Natte natuur kan ook een meervoudige functie hebben, namelijk voor waterretentie. Water krijgt ruimte in het plan in de vorm van wadi’s, retentiezones en oppervlaktewater die zowel de robuustheid als belevingswaarde van het landschap doen toenemen. Ook is er genoeg plaats voor recreatie. Op verschillende plaatsen in het Willemskwartier kan worden gerecreëerd: langs de Willemsvaart, in het Spoolderbos of in het Hart.

“Het wordt vast weer veel steen en beton” – respondent enquête

“Heel goed dat er veel aandacht wordt besteed aan groen” – deelnemer Willemskwartierwandeling

“Hou rekening met het klimaat!” – respondent mini-enquête thema landschap

“Veel bomen en struiken voor een goed microklimaat en een groene long van binnenstad tot Ijssel” “Onderscheiden van gebruiksgroen en natuurgroen.”

– respondent mini-enquête thema landschap

– een-op-een gesprek

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

50 - 118

1. BOOMCLUSTERS

2. VERBETERDE BIODIVERSITEIT

3. ECOLOGISCHE WILLEMSVAART

4. PROGRAMMA IN HET GROEN

De nieuwe bomen in het Willemskwartier zullen de lucht in de omgeving zuiveren

De lokale biodiversiteit zal worden versterkt door het planten van verschillende plant- en boomsoorten

Door middel van natuurvriendelijke oevers zal de ecologie van de Willemsvaart worden verbeterd.

Het Willemskwartier biedt Zwollenaren de ruimte om te recreëren in het groen.

51 - 118

MAXIMAAL BEHOUD VAN BESTAAND GROEN EN KWALITATIEF NIEUW GROEN In de planvorming wordt nagestreefd om bestaande boomstructuren maximaal te behouden. Een bomeninventarisatie waarin onderscheid wordt gemaakt in kwaliteit en staat van de bomen zal als basis voor het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan ingezet worden. Vooral aan de zuidzijde van het Willemskwartier, binnen de huidige grenzen van Dinoland, staan er veel volwassen boomstructuren waarvan het jammer (en helemaal niet gewenst) zou zijn als deze verloren zouden gaan.

Behoud van bestaande bomen Volle grond ter ontwikkeling van groen NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

52 - 118

PRINCIPES VOOR NATUURINCLUSIEF BOUWEN Binnen de ontwikkeling van het Willemskwartier is er aandacht voor natuurinclusief bouwen. Sterker nog, in het Willemskwartier worden niet enkel wooneenheden gebouwd voor mensen, maar ook voor dieren. Met behulp van verschillende handboeken, bijvoorbeeld de puntensystemen die gehanteerd worden in Amsterdam en Den Haag, kunnen er verschillende maatregelen getroffen worden voor vogels, insecten en kleine zoogdieren om het plan zo diervriendelijk en natuurinclusief mogelijk te maken.

53 - 118

3.3 mobiliteit AUTOLUW EN BEREIKBAAR DANKZIJ SLIMME PARKEERSTRATEGIE Het Willemskwartier is voor Zwolle een belangrijke schakel op het gebied van mobiliteit. Door de komst van de Koggetunnel onder het spoor, welke nog verder uitgewerkt moet worden, stijgt de bereikbaarheid van de Spoorzone. Echter zal ervoor worden gezorgd, door middel van verschillende ingrepen, dat deze autoverbinding geen sterke invloed heeft op het autoluwe karakter van zowel het Willemskwartier als de Veerallee. Door het plaatsen van bebouwde parkeerhubs op strategische locaties, is het Willemskwartier goed bereikbaar met de auto zonder dat de bewoners hier overlast van ondervinden, omdat de ontsluiting hiervan

steeds via de Nieuwe Veerallee gebeurt via 3 ‘inprikkers’ en er geen route voor gemotoriseerd verkeer door het gebied loopt. Op het gebied van wandel- en fietspaden wordt er maximaal aangetakt op de bestaande infrastructuur. Hierdoor is het mogelijk om vanuit het Willemskwartier alle delen van Zwolle en haar omgeving bereikbaar te maken en houden. De inpassing van de Koggetunnel en de verkeersontsluiting wordt nog verder uitgewerkt door de gemeente in samenwerking met de coalitie. De intekening op deze pagina is slechts een voorbeelduitwerking.

Logistieke routes

Parkeerroute - Spoolderbos Fietsverbinding

Autoroute

hub Mobiliteitshub

Secundaire Fiets/-voetgangersroutes

Fietsenstalling

P Zoekgebied parkeeroplossing

(ook toegankelijk voor nooddiensten)

Wandelpad

Koggetunnel

Caption NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

54 - 118

AMBITIE #3 PARKEREN GEBEURT STEEDS BEBOUWD, ER STAAT GEEN ENKELE AUTO STIL OP HET MAAIVELD AMBITIE #4 FIETSPARKEREN GEBEURT STEEDS OP DE BEGANE GROND EN IN HET EIGEN WOONGEBOUW ZELF

Autoroute Fiets-/voetgangers verbinding Voetgangers verbinding hub

Mobiliteitshub Koggetunnel

P

Parkeren

55 - 118

VOETGANGER EN FIETSER EERST, AUTO LAATST Toelichting

Uitkomsten participatie

De mobiliteit in en rondom het Willemskwartier wordt ingericht volgens het STOMP principe. Dit houdt in dat voetganger en fietsers de voorkeursvorm van mobiliteit in het gebied zijn en de (eigen) auto op de laatste plaats staat. Dit is terug te vinden in het autoluwe karakter van het Willemskwartier.

Het thema mobiliteit heeft gemengde reacties opgeleverd tijdens het participatieproces. Enerzijds positieve geluiden ten aanzien van de autoluwe ambitie, anderzijds sceptische geluiden ten aanzien van de haalbaarheid van deze ambitie. Zoals al genoemd bij het thema landschap zijn er wensen voor aantrekkelijke, maar bovenal veilige, fiets- en wandelpaden; verkeersstromen mogen elkaar niet kruisen. Daarnaast hebben we het advies meegekregen om specifiek aandacht te besteden aan de toegankelijkheid van de toekomstige fietsparkeervoorzieningen. Naast deze wensen zijn er ook enkele zorgen geuit met betrekking tot het thema mobiliteit. Ten eerste over parkeren in de Veerallee. Ten tweede over de bereikbaarheid en de doorstroming als gevolg van de afwaardering van de Veerallee. Tot slot is er vraag naar een duidelijke uitleg van parkeeroplossingen.

De nieuwe fiets- en wandelpaden sluiten aan op doorgaande verbindingen in de omgeving. Hierdoor draagt ook de Spoorzone bij tot fietsverbindingen op een grotere schaal. In de verschillende gebouwen worden gezamenlijke fietsenbergingen gemaakt. Fietsen krijgen hierdoor voldoende parkeerruimte (2-3 plekken per appartement, conform de bekende landelijke norm) en worden hiermee eenvoudig bereikbaar. Dit stimuleert het gebruik en daarmee gezond gedrag. Het STOMP principe betekent niet dat privé autobezit onmogelijk wordt. Op strategische locaties, nabij de ontsluitingswegen worden verschillende collectieve parkeermogelijkheden gerealiseerd met ruim voldoende oplaadmogelijkheden. Hierbij wordt ingezet op een lage parkeernorm (ca. 0,5 pp/woning incl. bezoekersparkeren) en op elektrische deelmobiliteit. Al deze parkeermogelijkheden bevinden zich op loopafstand van de woningen. Deze parkeermogelijkheden bevinden zich in de parkeerhubs, welke tevens ruimte bieden aan alle andere aspecten die het huidige stadslogistiek, ontmoeting en pakketdiensten met zich mee brengen. In de volgende fase wordt dit verder onderzocht en vastgelegd in het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan.

“Parkeren, parkeren, parkeren. Het autogebruik zal nog sterk toenemen. Parkeren in de Veerallee moet ten koste van alles voorkomen worden – respondent enquête

“Maak goede fietsvoorzieningen” – deelnemer informatiebijeenkomst

“Zorg voor een goede ontsluiting” – respondent enquête

“Voorrang voor groen vervoer boven grijs vervoer in budgetten en ruimte” – respondent enquête

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

56 - 118

1. STOMP PRINCIPE Duurzame vormen van mobiliteit krijgen voorrang in het Willemskwartier

2. VERBETEREN FIETSVERBINDINGEN

3. MINIMALE AUTO INFRASTRUCTUUR

4. VOORUITSTREVENDE PARKEERSTRATEGIE

Voldoende en brede fietspaden stimuleren het fietsen van, naar en door het Willemskwartier

Willemskwartier is autoluw wonen in een goede bereikbare wijk.

Auto’s staan uit het zicht door slimme parkeeroplossingen

57 - 118

VOETGANGER EN FIETSER EERST, AUTO LAATST In het projectgebied zijn nu meerdere posities voor parkeerhubs aangegeven. Twee ervan zijn gelegen naast het spoor, eentje ligt aan het zuidelijke deel van de Veerallee. Allen zijn ze direct toegankelijk vanaf de Nieuwe Veerallee via een korte inprikker. Om deze lage parkeernorm mogelijk te maken wordt primair ingezet op het stimuleren van wandelen, fietsen en gebruik van openbaar vervoer. Ook wordt in samenwerking met de overige coalities in de Spoorzone ingezet op ruim voldoende, goed zicht- en bereikbare deelmobiliteit, aangeboden door een bekend (landelijk) concept. Deze elektrische deelmobiliteit is ook voor de buurt beschikbaar. Het aantal aan te bieden deelauto’s zal door middel van een meegroeimodel naar behoefte worden aangeboden door de aanbieder. De hiervoor benodigde parkeerplaatsen komen bovenop de parkeernorm van 0,5 parkeerplekken voor auto’s.

Daarnaast is het van belang dat het flankerend beleid en maatregelen door de gemeente wordt ingezet en afgerond. Hierbij denken wij aan: •

betaald en parkeervergunningen in de naastliggende wijk

•

fietserstunnel in het noorden van het projectgebied om de Kamperweg en Spoorzone met elkaar te verbinden en de Koggetunnel te ontlasten

•

Aanpassing van verkeerssysteem in binnenstad Zwolle, zodat de Veerallee, ten noorden van de Koggetunnel minder intensief wordt gebruikt en een meer groen en recreatief karakter kan krijgen

Dit zorgt ervoor dat het Willemskwartier zowel bereikbaar als autoluw is.

CA. 100 PP CA. 150 PP

CA. 100 PP

CA. 300 PP

P

Zoekgebied parkeeroplossing Algemene routes voor bezorgfiets, klein -schalige bezorgdiensten, vuilniswagen en nooddiensten (geen auto’s)

Caption NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

58 - 118

BEBOUWDE PARKEERGARAGE De bebouwde parkeervoorzieningen worden zoveel mogelijk onzichtbaar in de ‘buik’ van gebouwen opgelost. Echter, lukt dit door de vereiste maat en schaal niet altiijd. Wanneer het parkeerprogramma direct grenst aan een buitengevel zullen er steeds maatregelen genomen worden om deze zo kwalitatief mogelijk in te richten, zijnde met groengevels. Ook het fietsparkeren wordt ondermeer binnen deze zones opgelost. Dit gebeurt steeds op het maaiveld zodat de fiets makkelijker te nemen is dan de auto.

03

02 01

Doorsnede 01 - Concept schema parkeren langs spoorlijn, Willemskwartier zuid

Parkeren in de buik van het gebouw met entree in de plint

Doorsnede 02 - Concept schema parkeren langs spoorlijn, Willemskwartier noord

Parkeergebouw met publieke plint, groengevel en een geactiveerd dak

Doorsnede 03 - Concept schema parkeren langs Veerallee

Parkeergebouw met publieke plint, groengevel en een geactiveerd dak 59 - 118

3.4 stedelijk programma MIX VAN WOONTYPOLOGIËN ZORGT VOOR EEN AFWISSELENDE STEDELIJKE WIJK Het Willemskwartier levert een grote bijdrage aan het hudige tekort aan woningen. In het hele gebied komen ongeveer 900 tot 1100 woningen. Er komt een fijne afwisseling van verschillende soorten woningen, variërend in type en hoogte. Samen met de Spoorzone vormt het Willemskwartier een nieuwe fijne plek om te wonen ten zuiden van het station.

Echter wordt het geen monotone woonwijk met alleen woningen. Op strategische locaties komt er een verschillend passend programma om deze plekken te activeren. Dit zorgt ervoor dat het Willemskwartier ook tijdens werktijden een fijne wijk is om te wonen dankzij een goede dosis levendigheid. Dit zonder dat het als te druk wordt ervaren.

Gestapelde bouw: 5-10 bouwlagen Wonen aan de nieuwe Veerallee

Grondgebonden en gestapeld: 3-6 bouwlagen

Wonen in het park

Zoekgebied hoogteaccent 30-45 m

IJsselzicht

Zoekgebied hoogteaccent maximaal circa 60m

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN WILLEMSKWARTIER, ZWOLLE

60 - 118

AMBITIE #5 WE MAKEN EEN GEVARIEERD AANBOD VAN WONINGEN OM EEN INCLUSIEF GEBIED TE KRIJGEN AMBITIE #6 WE VOORZIEN RUIMTE VOOR NIEUWE, INNOVATIEVE EN COLLECTIEVE WOONVORMEN

Zoekgebied hoogteaccent maximaal circa 60 m Zoekgebied hoogteaccent 30-45 m

61 - 118

STEDELIJKE ONTWIKKELING OP MAAT VAN ZWOLLE Toelichting

Uitkomsten participatie

In het Willemskwartier komt er een variatie aan woontypes: wonen in het Spoolderbos, wonen aan de Willemsvaart of wonen met zicht op de IJssel. Elk van de drie gebieden, hoewel verschillend in karakter, baseert zich op dezelfde uitgangspunten.

Er is input geleverd met betrekking tot allerlei verschillende facetten van het thema stedenbouw: bouwhoogtes, de uitstraling van de bebouwing en de locatie van gebouwen. Over de hoogte van de bebouwing hebben we gemengde geluiden gehoord. Waar de een vindt dat het wel wat hoger mag in Zwolle, wil de ander niet dat de gebouwen in het Willemskwartier hoger worden dan die in de Veerallee. Daarnaast hebben we input gekregen over gewenste locaties voor de hogere bebouwing. Hogere bebouwing komt bij voorkeur langs de IJsselallee en het spoor, hoewel dit ook zorgen oplevert over wandwerking. Richting de Willemsvaart en de Veerallee moet de hoogte van de bebouwing aflopen. Dit om ervoor te zorgen dat de bebouwing past bij de Veerallee. Hiervoor ziet men ook graag gebouwen die wat betreft uitstraling passen bij de omliggende gebieden. De ambitie om de gebouwen getrapte vormen te geven is goed ontvangen, men is positief over het speelse karakter (hoog-laag-setbacks) van de bebouwing. Tot slot wordt ook de ambitie voor veel groen op en rond de gebouwen zeer goed beoordeeld.

De hogere volumes op de bovenste verdiepingen worden terug getrokken, zodat de hoogte vanop het maaiveld minder zichbaar wordt. Hoewel op bepaalde plekken de gebouwen wel de hoogte in gaan, gebeurt dit altijd met respect voor de Zwolse maat: geen van de hogere volumes hindert de historische skyline van Zwolle. Tergelijkertijd wordt er met een scherp oog gekeken naar de bezonning van alle nieuwe woningen. Dit om deze zo optimaal mogelijk te bezonnen en geen grote schaduwoppervlaktes over zowel nieuwe als bestaande volumes te werpen. Het spoor zorgt natuurlijk voor enige geluidshinder. De blokken langs het spoor proberen dit zoveel mogelijk tegen te gaan, zonder dat het ten koste gaat van de woonkwaliteit in deze gebouwen zelf. In de vervolgfase wordt een hoogbouweffectenrapportage opgesteld om de effecten van hoge bebouwing op bestaande en nieuwe gebouwen te toetsen.