1. Nota van Uitgangspunten Hanzekwartier

88

89

4

GEBIEDS AGENDA

Hanze Habitat

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

HANZE HABITAT

DOELGROEPEN EN WOONMILIEUS

Hanze Habitat moet doelgroepen aantrekken die Zwolle nodig heeft of nu nog onvoldoende kan huisvesten. Deze doelgroepen (volgens de DISC methode rood-paars, tot blauw en oranje) versterken het profiel van de stad op het gebied van innovatie en nieuwe stedelijkheid. Er zijn meerdere methodes om leefstijlen te duiden. In dit document hebben wij de DISC-methode gebruikt, waarin leefstijlen in kleuren worden onderscheiden. Hanze Habitat sluit primair aan bij de wensen van mensen met een rode leefstijl. Deze leefstijl kenmerkt zich door eigenzinnigheid, spontaniteit, dynamiek, zelfbewustheid en zin in avontuur. In het overzicht staan de kenmerken van de rode leefstijl nader beschreven. Een voorbeeld van deze doelgroep zijn jongeren die na hun studie een volgende stap willen maken, alleen of met een partner. De combinatie van een hoge opleiding en een stijgend salaris (en leeftijd) maakt dat ze qua huisvesting meer willen dan het kleine kamertje in de stad. Wel willen ze de geneugten van de stad blijven houden. Naast de rode leefstijl zal Hanze Habitat ook aantrekkelijk zijn voor de doelgroepen met een paarse en oranje leefstijl. Het resultaat is creatief, ondernemend en technisch.

Er worden 800-100 woningen toegevoegd. De woonwensen van de doelgroepen variëren van studio’s (tot 40 m2) en kleine appartementen (40-65 m2) tot middelgrote appartementen (66-86 m2). De paarse, rode en oranje leefstijlen geven relatief meer aan dat zij de eigen hobby-werk-klusruimte belangrijk vinden. De ontwikkelaars realiseren deze dan ook om aansluiting te vinden bij de doelgroep en de voorgenomen identiteit. Hanzekwartier biedt ook kansen voor bijzondere en gemengde woonvormen (senioren, jongerenhuisvesting) om zo een inclusieve wijk te zijn in Zwolle. Ook experimentele woonvormen met gedeelde voorzieningen en veel individuele vrijheid bij het aanpassen of indelen van de woning leveren daarnaast een bijdrage aan zowel het aantrekken van bijzondere doelgroepen als de betaalbaarheid van het woningaanbod. Met de Betaalbaarheidsagenda 2021 borgen we het vergroten van het betaalbaar aanbod door de 30-40-30-verhouding nader te specificeren.

Daarbij geldt: - minimaal 40% van het woningbouwprogramma wordt gerealiseerd in de betaalbare categorie, oftewel 30% in de categorie ‘goedkoop’ en 10% in de categorie ‘middelduur 1’ - minimaal 20% van het betaalbare aanbod is sociale huur en wordt gerealiseerd door een toegelaten instelling - minimaal 10% van de categorie ‘middelduur 1’ wordt als huur op de markt gezet, waarmee het totale huuraandeel in het betaalbare woningbouwprogramma minimaal 30% is.

De beoogde doelgroepen werken, sporten en ontspannen graag in de directe omgeving van waar ze wonen. Vrije tijd is belangrijk, daarom willen ze het gemak van een nieuwbouwappartement en kiezen ze voor het uitbesteden van dagelijkse zaken zoals schoonmaak. De rode en oranje leefstijlen hebben beide een grote voorkeur voor een diverse buurt met relatief veel interactie. Hanze Habitat moet dan ook gepositioneerd worden als een innovatieve ‘place to be’, ook na kantooruren. Levendigheid is belangrijk met een mix van functies (multifunctioneel) voor wonen, werken, sporten en ontspannen: hardlooproute, terrasje, exposities, hapje eten, groene buitenruimte etc.

93 / 104

vormen voor de langere termijn de dragers. Die functies zorgen voor de levendigheid. Deze functies worden gecentreerd rondom het Engelenpad. Het Engelenpad heeft om volledig tot haar recht te komen, wel de brug over de IJsselallee nodig! Ook na kantooruren moet er iets te doen zijn in de omgeving. Er moeten plekken bij met horeca, levendigheid en co-workingplaces. De locatie Zone.college kan als trekker dienen door het plein daar goed te gebruiken. En ook het hart van Lurelui West en het gebied van de hallen van NS kunnen als trekkers worden benut.

Bovenstaande grafiek is een vertaling van de uitgangspunten van het ontwikkelkader. Paars, rood en oranje zijn sterk vertegenwoordigd. Met de aanwezigheid van bijna 40% kan dit gebied duidelijk de signatuur van deze leefstijlgroep dragen. In vergelijking met de Zwolse bevolking in het algemeen (30,2%) en de landelijke verhoudingen (27,8%) is dit een sterke overrepresentatie. doelgroepen in innovatiekwartier

137

40.0%

140

134 124 111

30.0%

120

98

100 83

80

80 20.0%

67

18.2% 16.3% 13.3% 11.6%11.4%

10.0%

16.3%

13.0%

13.8%

13.6%

60 13.0% 11.8%

10.1%

9.2%

9.0%

12.6%

6.8%

20

0.0%

0 Rood

Oranje

Geel

Lime

Groen

Aqua

Blauw

Paars

Deze grafiek laat zien in welke mate Hanzekwartier inzet op de verschillende leefstijlen in

De doelgroep haakt aan op kenmerken als innovatief, dynamisch en transformatie. Het is voor hen dus van belang dat de omgeving er niet te strak en gecultiveerd uit ziet. De Kasko-elementen versterken de identiteit van het gebied. Maar de functies die in dit decor worden uitgerold,

30% goedkoop

40% middelduur

> 40% betaalbaar > 20% sociaal

92

30% duur

40

vergelijking met het profiel van Zwolle als geheel. In de rechter balk telkens het aandeel voorzien in Hanzekwartier ten opzichte van het aandeel aanwezig in de stad Zwolle op dit moment. De stippen laten zien waar relatief gezien de grootste opgaven liggen.

> 10% M1

93

ZUS [Zones Urbaines Sensibles]

Hanze Habitat geldt straks als verlengde van de binnenstad in een modern jasje; een stedelijk milieu waarin op vernieuwende wijze stad en land én kennis en cultuur worden samengebracht. Dit stedelijke milieu is inclusief en verbindend en leidt tot maximale interactie.

Hanze Habitat

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

HANZE HABITAT

Fasering in mobiliteitsaanpak passend bij doelgroepen

MOBILITEIT complementaire deelgebieden. De exacte locatie van deze voetgangersbruggen wordt in de uitwerking en in overleg met de aangrenzende deelgebieden bepaald De transformatie naar dit nieuwe mobiliteitssysteem wordt fasegewijs uitgevoerd en betreft herinrichting van de buitenruimte, het voor de vraag uit realiseren van nieuwe mobiliteitshubs, dynamisch verkeersmanagement en samenwerking met coalitie-overstijgende eigenaren. Movez wordt gewaardeerd als belangrijk platform en samenwerkingspartner om Spoorzone-breed mobiliteit te organiseren en te exploiteren. Movez anticipeert nu al op de gewenste ontwikkeling door de stimulering van dubbelgebruik met slimme slagbomen en de stimulering van alternatieven door de uitrol van deelmobiliteitshubs met deelfietsen en -auto’s.

De mobiliteitshubs worden toekomstbestendig ontworpen. Dit wil zeggen dat parkeergebouwen demontabel of transformeerbaar zijn als de parkeerbehoefte in de toekomst vermindert. Bijvoorbeeld door innovatie in de mobiliteitsstrategie en acceptatiegraad van alternatieven. Ondergrondse parkeervoorzieningen zijn niet of minder goed transformeerbaar en beslaan daarom slechts een beperkt deel van de totale parkeerbehoefte. Om te zorgen dat de ruimtelijke planvorming ook onverwachte, toekomstige maatschappelijke en technologische trends kan opvangen (adaptiviteit), zijn uitwijkmogelijkheden (parkeerventielen) nodig, zoals bijvoorbeeld de campus van Windesheim als parkeervoorziening dient buiten onderwijsuren.

De coalitiepartners stellen zich proactief op ten opzichte van de Spoorzone-brede mobiliteitsontwikkeling. Dit betekent dat ze zelf het initiatief nemen en het voorbeeld geven. Het samen met de andere coalities komen tot één Spoorzone-breed totaalsysteem is randvoorwaarde om de gewenste flexibiliteit en uitwisselbaarheid te bereiken en te borgen. Dat hier een gedeelde publieke én private verantwoordelijkheid als vehikel op de lange termijn wordt georganiseerd, is aannemelijk. Ten aanzien van de logistieke routes geldt dat dit nader uitgewerkt zal worden in de vervolgfase. Hierbij wordt Spoorzone breed opgetrokken met gemeente en andere coalities. Immers een sluitend Spoorzone breed systeem is randvoorwaardelijk voor alle ontwikkelingen. Hierbij geldt vanuit Hanzekwartier de geschetste ambities ten aanzien van een autovrij Koggepark en Engelenpad (incl. Hanzeplein) als belangrijk vertrekpunt.

Fase 2

Parkeren op bestaande terreinen in directe nabijheid icm Movez-hubs

Parkeren en alternatieve mobiliteit in hubs aan randen van het gebied

tijdelijke hub

2022 - 2023 more risk tolerant

Innovators 2.5%

Early Adopters 13.5%

less risk tolerant

Late Majority 34%

Early Majority 34%

Leggards 16%

ZUS [Zones Urbaines Sensibles]

Hanze Habitat doet mee in de kwaliteitssprong van netwerken voor openbaar vervoer, voetgangers en fietsers, die de Spoorzone de komende jaren gaat maken. Binnen de Spoorzone is de voetgangersverbinding tussen Hanze Habitat en Windesheim een belangrijke randvoorwaarde om beide gebieden letterlijk en figuurlijk dichter bij elkaar te brengen. Tevens zorgt de verbinding voor een aantrekkelijke, overlastvrije verbinding voor duizenden studenten. Zij banen zich nu dagelijks een weg door de Lünentunnel en ontregelen de ontsluiting van Schellerlanden op de IJsselallee. Verder leiden de extra voetgangersbruggen tussen Hanze Habitat en de Werkplaatsen tot de gewenste interactie tussen beide

Fase 1

95 / 104

Hanze Habitat sluit aan op de ambitieuze parkeerstrategie en bijbehorende lage autoparkeernorm van gemiddeld 0,5 parkeerplek per woning (inclusief bezoekersparkeren) en maximaal dubbelgebruik. Dit betekent het uitfaseren van de exclusieve eigen parkeerplaatsen en volledige focus op de mobiliteitshubs. Hier worden alternatieven, logistieke voorzieningen en parkeren collectief ondergebracht. Het fietsparkeren wordt op basis van een bij de doelgroep passende fietsparkeernorm inpandig ingepast. Randvoorwaarde is het doorvoeren van betaald parkeren in de wijken rondom Hanze Habitat (vergunning parkeren).

94

95

DUURZAAMHEID

HANZE HABITAT

duurzaam

- We sluiten aan bij de geformuleerde ambitie uit het Ontwikkelkader: fossielvrij in 2030, energieneutraal in 2050 - energievraag terugdringen door energieneutrale (of energiepositieve) nieuwbouw en duurzame transformaties - aanleg van smart grid - Spoorzone als proeftuin voor testen van energiemix-systemen - water en biodiversiteit zijn integraal onderdeel van ontwerp van openbare ruimte en gebouwen - water vasthouden op eigen plot - water vasthouden binnen het eigen deelgebied en daar infiltreren - voor wateropvang en verkoeling zorgen (groen op daken en gevels) op of rondom de gebouwen.

Gebiedsuitwerking Hanzekwartier is een hitte-eiland en de kans op wateroverlast bij piekbuien is groot. De biodiversiteit is laag en er zijn weinig aangename plekken in de openbare ruimte om elkaar te ontmoeten. Het stedenbouwkundige en landschappelijke raamwerk, het Kasko, is zo bedacht en ontworpen dat in de toekomstige Hanze Habitat alle gebouwen in een duurzaam en gezond landschap staan, omgeven door de singel. Het Kasko en het landschap zorgen voor verbinding tussen de gebouwen. Dit zorgt voor een nog sterkere identiteit. En ze zorgen voor veel groen, van belang voor de vier hoofdprincipes.

Bij de ontwikkeling van Hanze Habitat kiezen we voor collectieve oplossingen boven individuele oplossingen als het gaat om duurzaamheid. De schaal van het gebied is geschikter om opgaven als klimaatadaptatie, biodiversiteit en ontmoeting op te lossen. Op de schaal van de plot wordt vervolgens gekozen op welk van de vier principes de initiatiefnemers willen en kunnen excelleren: circulair bouwen, extra stappen maken op het gebied van het gebruik van energie, natuurinclusief bouwen of klimaatadaptieve maatregelen uitvoeren op de plot. Deze pilotprojecten passen bij de gedachte van het green tech co-living lab en bij het blijven leren en ontwikkelen. De lessen die uit deze pilots worden getrokken, worden gebruikt in toekomstige projecten.

In het Ontwikkelkader Spoorzone worden verschillende lagen benoemd voor het raamwerk, waarbinnen de ontwikkeling vorm moet krijgen. Voor het thema duurzaamheid zijn vooral de volgende onderdelen van belang: - ruimtelijke kwaliteit: menselijke maat is leidend (link met gezondheid) - energie: fossielvrij op weg naar energieneutraal - klimaatadaptatie en natuurinclusiviteit: stad als onderdeel van het ecologische systeem - circulariteit: het sluiten van kringlopen.

De ambities op gebiedsniveau én op plotniveau worden weergegeven in een ambitiespin, waardoor in een oogopslag duidelijk wordt waar de focus van het collectief en de focus van de diverse ontwikkelingen op liggen. Het minimumniveau is ten minste het wettelijke vereiste en het vastgestelde beleid van de gemeente Zwolle ten aanzien van de thema’s. Het ambitieweb wordt verder uitgewerkt in het ruimtelijk ontwikkelplan, en kan per plotontwikkeling verschillen, zolang er niet ingeleverd wordt op de totale collectieve ambitie.

Deze onderdelen hebben invloed op de uitwerking van de deelgebieden: - openbare ruimte gericht op ontmoeting - natuurinclusiviteit is integraal onderdeel van ontwerp openbare ruimte en gebouwen - ontmoetingsplekken in openbare ruimte en gebouwen

CE & materiaal

energie

m mu

gezondheid & voeding

klimaat & hitte

natuurinclusiviteit & biodiversiteit

97 / 104

1 groen tenzij (klimaatadaptief, natuurinclusief) 2 slimme energie (energievoorzienend) 3 sluiten van de kringlopen (circulair) 4 kiezen voor gezond (vitaal).

wett elijk mi ni

Er zijn vier hoofdprincipes voor een duurzame ontwikkelking van Hanze Habitat. Door toepassing van deze hoofdprincipes wordt een duurzame, groene en gezonde leefomgeving geborgd:

Hanze Habitat

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

water

Voorbeeldweergave van een ambitieweb. In de vervolgfase (ROP) aan de kansen en ambities.

96

97

ZUS [Zones Urbaines Sensibles]

wordt op gebiedsniveau en op plotniveau nader invulling gegeven

HANZE HABITAT

We kiezen voor groen, tenzij..

We kiezen voor slimme energie

Dakpark, smartroof 2.0) - beplanting kiezen, die past bij klimaatverandering - groen inzetten, dat zorgt ervoor dat de bodem gebruikt wordt voor infiltratie en als waterbuffer.

Hittestress Het huidige gebied is een stedelijk hitte-eiland met veel verharding. De warmte wordt vastgehouden door de versteende omgeving.

Groen heeft niet alleen beeldwaarde, maar ook een functie voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en gezondheid. Groen vermindert de opwarming door schaduw te bieden en door verdamping. Groen biedt ruimte aan infiltratie naar de bodem (tegen droogte) en weerkaatst zonnestraling. Groen straalt minder warmte uit in de namiddag, avond en voornacht. Hanze Habitat is zichtbaar innovatief op het gebied van klimaatadaptatie, een van de economische pijlers van de Spoorzone.

Maatregelen: - zorgen dat 40% van de hoofdroutes Engelenpad en Koggepark in de schaduw liggen tijdens hete maanden (door bomen of hogere bebouwing) - zorgen voor schaduwrijke verblijfsplekken binnen 300 m van woningen - onderzoeken of een windcorridor kan helpen bij afkoeling van het gebied - zorgen voor voldoende vochtvoorziening voor bomen langs het water, om in hete perioden voldoende te verdampen en voor verkoeling te zorgen - in stenige gebieden waterelementen toepassen (fontein, sproeiertjes e.d.) voor verkoeling.

Klimaatadaptatie In de huidige situatie is de kans op overlast van piekbuien groot! Het watersysteem wordt ontworpen met het oog op de verwachte klimaatveranderingen. Uitgangspunt is dat extreme plensbuien die éénmaal in de 100 jaar voorkomen, in het systeem worden verwerkt. Buien die éénmaal per 250 jaar voorkomen, mogen niet leiden tot schade aan gebouwen of tot overlast aan de cruciale infrastructuur. Kortdurend water op straat en in groenzones en (speel)voorzieningen wordt wel geaccepteerd.

Biodiversiteit Het huidige gebied heeft slechts een lage waarde voor biodiversiteit. Het nieuwe Hanze Habitat heeft veel waarde voor mens, plant en dier. Een goed leefgebied voor insecten vergt een goede mix van beplanting, zodat er het hele groeiseizoen voedsel is. We zorgen voor de plaatsing van insectenhotels en vogel- en vleermuiskastjes. Een goede dooradering van het gebied is noodzakelijk zodat het voor de doelsoorten ‘begaanbaar’ is, met verbinding met het omliggende gebied. We houden bij watergangen ruimte voor glooiende oevers, leefgebied voor insecten, vogels en paaiende vissen. Ook kan de glooiende oever gebruikt worden voor de opvang van piekbuien.

Maatregelen: - voor goede waterafvoer en opvang zorgen, zodat er minder water op het maaiveld komt - afkoppelen hemelwaterafvoer - in het gebied regenbui van T100 opvangen, T250 mag niet leiden tot schade - sponswerking bodem vergroten (lokaal opvangen en vasthouden van water is uitgangspunt, pas in laatste instantie wordt water afgevoerd).

Maatregelen: - natuurinclusief bouwen is uitgangspunt voor nieuwbouw - biodiversiteit vergroten in gebouwen en openbare ruimte (doelsoorten noemen), vragen uitzetten bij ecoloog - maximaal inzetten op groene daken, gevels en maaiveld, als onderdeel van biotopen van de doelsoorten.

Droogte

grondgebonden woningen gestapelde woningbouw** energie-eis ENG energie-eis ‘optimaal’

Warmte Veel bestaande gebouwen zijn aangesloten op een warmtenet van Ennatuurlijk. Zij onderzoeken hoe ze deze bron kunnen verduurzamen en we onderzoeken of we (tijdelijk) gebruik kunnen maken van het huidige warmtenet. Wij omarmen het collectieve warmte-koudenet (WKO bronnet) als meest duurzame oplossing. Wij onderzoeken de haalbaarheid hiervan voor het Hanzekwartier.

-

BENG 1

55* kWh/m2 / ≤55

65* kWh/m2 / ≤65

BENG 2

0 kWh/m2 / ≤30

25 kWh/m2 / ≤50

BENG 3

100% / ≤50

70% / ≤50***

De in roze aangegeven waarden zijn de huidig geldende eisen uit het bouwbesluit. * Eisen ten gevolge van de vormfactor en lichte constructie zijn van toepassing. ** Voor de gestapelde woningbouw geldt dit voor meer dan vier bouwlagen. *** Hiermee is de gestapelde bouw nog niet energieneutraal, zie paragraaf “Invulling van ambitie”.

We zijn plug & play zijn voor aansluiting op een duurzaam collectief warmte-koudenet dat voor de gehele Spoorzone wordt onderzocht. We onderzoeken de kansen voor buffering van energie door gebruik te maken van het verbindende Casco en de hubs, de smart grid. Uitwisseling van overschotten en tekorten van energie wordt zo veel mogelijk lokaal en collectief geregeld. We voorkomen oververhitting op een natuurlijke manier en beperken de noodzaak voor actieve koeling

Per plot Nieuwbouw voldoet aan de fingerende nieuwbouwnorm en is in overeenstemming met de kaders gesteld in het Ontwikkelkader. N.a.v. recente inzichten (2022) heeft de gemeente Zwolle de ENG-norm aangepast. In het Ontwikkelkader Spoorzone staat “Nieuw te bou­wen vastgoed in de Spoorzone is energieneutraal (ENG)”. Uit onderzoek komt naar voren dat voor het behalen van deze ENG eis bij gestapelde woningbouw nieuwbouw voor nu niet realistisch is. Daarom wordt de eis energieneutraal maar voor de gestapelde woningbouw naar een lagere de energie-eis ’optimaal’, een eis tussen BENG (vigerende regelgeving voor nieuwbouw) en ENG (ontwikkelkader) in, met een BENG 3 eis

warmtenet

warm

koud

grondwaterbeschermingsgebied

ZUS [Zones Urbaines Sensibles]

- lokaal (her)gebruiken van regenwater, bijvoorbeeld voor in stand houden groen - zo veel mogelijk groene of blauwen daken toepassen voor extra buffering van regenwater, en ze goed dimensioneren zodat ze deze functie ook echt kunnen vervullen (voorbeeld:

van 70% hernieuwbare energie (zie tabel). Het streven op lange termijn is gestapelde bouw ook BENG 3 100% te brengen en dat tijdig af te spreken.

Hanze Habitat is een wijk in transitie. Ook op het gebied van energie. Het eindbeeld 2050 is een energieneutrale wijk. Uitgangspunt is het slim gebruikmaken van natuurlijke processen voor ventilatie, warmte en koeling, zodat hier zo min mogelijk energie in gaat zitten.

99 / 104

Uitgangspunt is dat het maaiveld groen is, tenzij er verharding nodig is om het gebied te laten functioneren. Dit betekent dat verharding zo veel mogelijk beperkt wordt en dat onnodige bestaande verharding wordt verwijderd. Het groen laat bestaande en nieuwe gebouwen ‘landen’ in een parkachtige setting. Het nieuwe, parkachtige woon- werkgebied, met waarde voor mens en dier, is zichtbaar voor iedereen (randen, entrees).

Hanze Habitat

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

98

99

HANZE HABITAT

We sluiten de kringlopen

We kiezen voor gezond

Uitgangspunten: - we sluiten de kringlopen - er wordt zo min mogelijk bestaande bebouwing gesloopt - we maken optimaal gebruik van een flexibel gebiedskasko.

Collectief niveau: - onderzoeken of uit groen voorkomende resten (lokaal) gebruikt kunnen worden om kringlopen te sluiten - inventariseren of bestaande materialen in het gebied inzetbaar zijn voor hergebruik - onderzoeken hoe het Kasko gebruik kan maken van de vier circulaire strategieën - onderzoeken circulair beheer van de buitenruimte.

Het huidige gebied stimuleert geen gezond gedrag. De nieuwe inrichting van Hanze Habitat stimuleert wel beweging en ontmoeting. Er is veel aandacht voor het binnenklimaat en de inrichting van nieuwbouw en bestaande gebouwen, waarbij gezonde keuzes voorop staan. Aspecten die bijdragen aan de gezondheid van bewoners, werknemers en bezoekers: een groene omgeving, gezonde mobiliteitskeuzes, stimuleren van ontmoeting en een gezond klimaat.

Plotniveau: - we gebruiken een materialenpaspoort voor nieuwbouw - we slopen circulair, áls we slopen (afval = grondstof).

Gezond groen

We sluiten in onze ontwikkeling aan bij de snel veranderende, landelijke regelgeving ten aanzien van circulariteit. Daarbij hebben we een gezamenlijke ambitie om voor elke (plot) ontwikkeling één (of meerdere) van de onderstaande strategieën te omarmen om zo te komen tot een (meer) circulaire ontwikkeling. Tevens bieden deze strategieën houvast bij de ontwikkeling van bijvoorbeeld het collectieve Kasko.

Lineaire economie

Keteneconomie met recycling

Circulaire economie

140

G ro

Recycli ng

g e bruik

Restafval

Van restafval naar duurzame grondstof

tie

val staf Re

Duu rza m

ng cli

uc rod ep

Gebruik

Pr

ndstoffen

Productie

Duurza me rec y

Grondstoffen

tie uc od

Deze circulaire strategieën vormen de basis voor het (nog 120 vast te stellen) gemeentelijke circulaire beleid: 100 1 voorkomen van uitval en afval: bijvoorbeeld zorgen dat er geen afval tijdens de bouw wordt geproduceerd, de 80 bouwmethodiek heeft hier invloed op (bijvoorbeeld prefab) 60 2 flexibel, demontabel en losmaakbaar bouwen: bijvoorbeeld 40 flexibel indeelbare plattegronden, extra verdiepingshoogte 20 zodat het gebouw voor meer (toekomstige) functies geschikt is (flexibel casco) 0 3 gebruiken van biobased materialen: natuurlijke materialen met een zo laag mogelijke negatieve milieu-impact (bijvoorbeeld Europees in plaats van tropisch hout) 4 het gebruiken van reststromen: bijvoorbeeld het hergebruik van bouwmaterialen, zoals het gebruiken van gerecycled cement en bakstenen.

Du

ur z a a m g e bruik

Binnenklimaat - gezond binnenklimaat: rekening houden met geluid, externe veiligheid, hitte en ventilatie, voorkeur voor low tech maatregelen, aansluiten bij BENG - groenvoorzieningen in algemene ruimtes en op balkons voor betere luchtkwaliteit binnen in jaargetijden dat de ramen dicht zijn.

- groen wordt ingezet voor welbevinden en welzijn: van groen word je blij, het vermindert stress, het matigt temperaturen tijdens hittegolven en het biedt ruimte voor bewegen en voor ontmoeten - groen wordt ingezet om de luchtkwaliteit te verbeteren: koeler, frisser, meer zuurstof - groen wordt ingezet als groente: door te vergroenen met groenten dragen we bij aan meer biodiversiteit, klimaatadaptatie, bewustwording (gezonde voeding) en ontmoeting (samen tuinieren). Als bewoners zelf in de groene ruimte aan de slag gaan (onderhoud, stadslandbouw), leidt dat tot extra positieve effecten - samenwerking met Zone.college - aansluiten bij initiatieven als Straatboer, tevens koppeling met sociale inclusiviteit en economie, voedselbos - een groene inrichting met aandacht voor biodiversteit zorgt voor aantrekkelijke plekken om te bewegen en te verblijven: genieten van vogels en vlinders.

Buitenklimaat - voldoende schaduwplekken (zie hittestress) - voldoende beschutting tegen windhinder van hoogbouw. De nieuwe inrichting van Hanze Habitat stimuleert bewegen en ontmoeting buiten. Aspecten die bijdragen aan gezondheid van bewoners, werknemers en bezoekers: een groene omgeving, gezonde mobiliteitskeuzes, stimuleren van ontmoeting en een gezond geluidsluw klimaat.

101 / 104

Bij de ontwikkeling van Hanze Habitat proberen wij de kringlopen zo veel mogelijk (lokaal) te sluiten. Op het gebied van water, biodiversiteit, energie en mobiliteit is dit reeds beschreven. We slopen zo min mogelijk bestaande bebouwing. In plaats hiervan wordt er voornamelijk getransformeerd en nieuw gebouwd.

Hanze Habitat

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

Ontmoeten - we maken prettige verblijfsplekken, waar mensen zich thuis voelen (jong, oud, man, vrouw) - we zorgen voor rust en reuring, georganiseerd en informeel.

Meer beweging

ZUS [Zones Urbaines Sensibles]

- auto eruit, mens erin (auto blijft aan de randen) - de inrichting van de openbare of collectieve buitenruimte stimuleert bewegen (wandelen en fietsen) - de verbinding met andere deelgebieden is voor voetgangers optimaal: we maken circuits voor voetgangers en verbindingen met de andere gebieden, bijvoorbeeld medegebruik sportzone langs het spoor, circuits voor lopen of rennen - fietsen is makkelijk in het gebied: veilige fietspaden, goed bruikbare en bereikbare fietsenstallingen bij gebouwen, makkelijk vervoeren van pakketjes.

100

101

COLOFON ZUS [Zones Urbaines Sensibles] Elma van Boxel en Kristian Koreman team Anne Bell Jie Kai Woo Marco Pala Ludo Matthijsen

CONTACT ZUS [Zones Urbaines Sensibles] Schiekade 189 unit 303 3013BR Rotterdam +31 102339409 office@zus.cc www.zus.cc

ZUS © 2022