1. Nota van Uitgangspunten Hanzekwartier
Tekst van het document
HANZE HABITAT Nota van Uitgangspunten
HANZE HABITAT COLOFON september 2022 Nota van Uitgangspunten Hanzekwartier door ZUS [Zones Urbaines Sensibles] in opdracht van Coalitie Hanzekwartier Zwolle BPD City Developer-S deltaWonen Nijhuis Urban Innovators SWZ Hogeschool Windesheim Zone.College Gemeente Zwolle
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN HANZEKWARTIER Spoorzone Zwolle
VOORWOORD
Hanze Habitat
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
Voor u ligt de Nota van Uitgangspunten (NvU) voor het Hanzekwartier. Samen met het Ontwikkelkader Spoorzone Zwolle vormt dit de gebiedsvisie voor het Hanzekwartier. Binnen het ontwikkelkader is het centraal gelegen Hanzekwartier een belangrijke verbinder. De gebiedsoverstijgende uitgangspunten die zijn opgesteld in het ontwikkelkader, werken we in deze NvU verder uit voor het Hanzekwartier. De uitgangspunten zijn geconcretiseerd tot tastbare stedenbouwkundige structuren en handvatten voor de vormgeving van gebouwen en de openbare ruimte. De NvU borgt de integraliteit van de ontwikkeling en zorgt ervoor dat het Hanzekwartier als één geheel herkenbaar wordt, ondanks het grote aantal betrokken partijen.
Spoorzone Zwolle
ONTWIKKELKADER JUNI 2020
Ontwikkelkader en Nota van Uitgangspunten vormen
Er is met veel partijen gebrainstormd, overlegd en nagedacht over de concrete structuren en invulling. Daarnaast is met bewoners en gebruikers gereflecteerd op de plannen. Een plan krijgt immers het beste vorm door huidige en toekomstige bewoners en gebruikers bij de planvorming te betrekken. Wij willen vanaf de start van de ontwikkeling een sterke verbondenheid creëren met het Hanzekwartier en daarmee draagvlak voor de invullinger van. De input vanuit de participatie is onderdeel van deze Nota van Uitgangspunten.
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
samen de gebiedsvisie voor het Hanzekwartier.
5 / 104
Voorwoord
4
5
Werkplaatsen
Lurelui-oost
Willemskwartier
District Z Nomad City Hanzekwartier Hanzehoven
Het Gildenhof
Campus
Hanze Habitat
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
HANZE HABITAT
Inhoud 11
MANIFEST
19
2
HANZE HABITAT a. Collectief Landschap b. Engelenpad & Koggepark Mobiliteit c. Innovatie Ecosysteem d. Nieuwe Stedelijkheid 3
GEBIEDSAGENDA Doelgroepen en woonmilieus Mobiliteit Duurzaamheid
46 58 64 68 76 83 84 86 88 91 92 94 96
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
4
ONTWIKKELSTRATEGIE Proces, afstemming en besluitvorming Participatie en communicatie Project en ontwikkeling
33
9 / 104
1
Inleiding
8
9
Hanze Habitat
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
HANZE HABITAT
Hanzekwartier als kloppend hart
In het Ontwikkelkader Spoorzone Zwolle (juni 2020) wordt het als volgt omschreven: De Spoorzone pakt de kans zich te ontwikkelen tot een innovatiedistrict van naam en allure. Voor Zwolle en voor de regio. Het is de thuisbasis van de regionale samenwerking en de triple helix (samenwerking tussen overheid, ondernemers en onderwijs); motor voor economische vernieuwing. Er wordt gestuurd op een nieuwe, stedelijke balans tussen wonen, werken, leren, uitproberen en cultuur. Met de tastbare kwaliteiten en beleving als in de oude binnenstad, maar met een geheel eigen karakter en uitstraling: binnenstad en Spoorzone, het tweestemmige centrumgebied. De Spoorzone is momenteel een verzamelplek voor een grote verscheidenheid aan innovatie, techniek, onderwijs en zakelijke dienstverlening. Door verbindingen te leggen, kan het gebied uitgroeien tot een innovatiekwartier. De verschillende deelgebieden van de Spoorzone hebben daar ieder een eigen aandeel in. Het centraal gelegen Hanzekwartier is de uitgelezen plek om de rol van verbinder op zich te nemen. Als een kloppend hart van de Spoorzone, waar werken en leren, creëren en recreëren, wonen en spelen samenkomen.
11 / 104
Zwolle is van oudsher een sterke stad in de regio. De stad vervult al eeuwen een belangrijke centrumfunctie. Hierbij hoort een bloeiend publiek domein, waarin handel, kunst, politiek, religie en cultuur worden bedreven en besproken. Met de ontwikkeling van de Spoorzone wordt de energie van de Hanzestad nieuw leven ingeblazen.
In dit document ligt de focus op de ontwikkeling van het Hanzekwartier. Aangezien de verbinding met de campus van Windesheim van groot belang is voor het Hanzekwatier en andersom, is Windesheim aangesloten bij de planvorming als coalitiepartner bij de ontwikkeling. De verbinding, interactie en het principe ‘leven lang ontwikkelen’ kunnen niet los worden gezien van de campus.
Lurelui het nieuwe wonen in Zwolle
Campus verbonden stadscampus
Hanzehoven hoogwaardige dienstverlening
Werkplaatsen voor de innovatieve makers
Verbeelding Ontwikkelkader
10
District Z welkom in Zwolle
11
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Hanzekwartier incubator voor de triple helix
Nijhuis/Urban Innovators
HANZE HABITAT
Hanze Habitat
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
Even voorstellen: de Coalitie Hanzekwartier
Zone College BPD/Perzan DeltaWonen
Vesteda
1 19
Bij de ontwikkeling van Hanzeland en de Spoorzone hebben we te maken met een groot speelveld van betrokken partijen met hun eigen belangen, ambities en eigendommen. Voor de ontwikkeling van het Hanzekwartier hebben we de handen ineengeslagen om tot een breedgedragen NvU te komen. Een nieuwe Zwolse aanpak waarbij gemeente, ontwikkelaars, corporaties en onderwijsinstellingen samenwerken aan een innovatief en levendig Hanzekwartier.
2
18
3 4 8
6
5
9
13 / 104
7
17 16 10
11
15 12 13 14
20
Gemeente Zwolle
Nijhuis/Urban Innovators
Univé
Windesheim
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Partijen betrokken bij de ontwikkeling van Hanze Habitat Coalitie
12
13
Hanze Habitat 15 / 104
Een jong, stenig gebied met voornamelijk kantoren
14
15
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Hanzekwartier anno 2022
16 17
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Kans: verscholen kwaliteiten in water en groen 17 / 104
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
MANIFEST
1
MANIFEST
MANIFEST
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
21 / 104
Met de stad nieuw landschap maken
20
21
MANIFEST
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
HANZE HABITAT Han ze K warti er
m pu
s
ha·bi·tat (de; v(m); mv: habitats) “een plek waar een organisme zich thuis voelt. Een habitat voldoet aan alle omstandigheden die een organisme nodig heeft om te overleven. De voornaamtse elementen zijn onderdak, water, voeding en ruimte. Een goed habitat bevat de juiste hoeveelheden van deze componenten, de juiste balans tussen lucht, licht, water en aarde.”
IJ s
sel
22
23
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Ca
Schakel tussen stad en land, en kennis en cultuur
23 / 104
Bin nen stad
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
MANIFEST
SCHAKEL TUSSEN STAD EN LAND In Hanze Habitat komen stad en landschap bij elkaar en vormen samen een nieuw groenstedelijk landschap. Het wordt een staptsteen om vanuit de binnenstad contact te maken met de IJssel. Zo kunnen mensen het landschap van de IJssel al in het stedelijk gebied van de spoorzone ervaren. Het resultaat is een balans tussen stad en landschap, waarin beide tot hun recht komen en een substantiële bijdrage leveren aan een prettige leefomgeving. co ²
co ²
co ²
co ²
co ²
25 / 104
Om dit op de meest innovatieve manier vorm te geven, wordt Hanze Habitat een ‘greentech-co-living lab’: een thuis voor experimentele, gemeenschappelijke woonvormen en ondernemerschap dat bijdraagt aan een duurzame stedelijke (woon)omgeving. Zo ontwikkelen we met alle partijen een duurzame, groene leefomgeving met een sterke sociale cohesie. Door te experimentern met nieuwe vormen van wonen en werken in dit landschap krijgt coliving een bredere betekenis op grotere schaal. Co-living gaat de kruisbestuiving faciliteren tussen wonen, werken, leren, recreëren en natuur. Kruisbestuiving leidt tot innovatie. Studenten, ondernemers en bewoners ontmoeten en ondersteunen elkaar in gedeelde faciliteiten.
co ² co ²
co ²
co ²
co ² co ²
co ² co ²
co ²
co ²
co ² ² ² coco
co ²
Passerelle
Werkplaatsen
Hanze Habitat
IJsselallee
Windesheim
IJssel
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Binnenstad
24
25
FUNDATIE
ART CIBAP PERRON 038
IN MA DU AK GR ST LIV EEN RIE IN -TE G CH LA LE DU E F UR B O Z WO INN ON OV OM ATI G E E VE VI NG
3D
BO
UW
TE
NI
AN
DB
OU
IN
KU
TE
NS
DESIGN
De Spoorzone is de ultieme samenkomst van alpha en beta: cultuur en techniek. De grote instituten aan weerszijde van het spoor en de bedrijven kunnen juist hier elkaar vinden, elkaar inspireren en samen innoveren: De Fundatie ontmoet Windesheim en Zone.college.
RS
T
W
ZONE
COLLEGE ZO WENDH L Z E ID IJ N E N
MG AM EV E IN G
CH
SL
KE
NN
I
HANZ
L ON EVE TW N L IK AN KE G LE N
GE
ST AD
PR
EK SC ST EN S TR AD R E P OR UM CR T SC E A EN A M TI E H LO ECAND UNIVE GI PU ON E L ST OM E N IE S K IE
DI
EN
BRAINZ
ST
SCHAKEL TUSSEN KENNIS EN CULTUUR
VE
RL EN
IN
G
Hanze Habitat is het centrale hart van dit ecosysteem voor innovatie. De plaats waar routes kruisen en mensen elkaar ontmoeten, bestaande en nieuwe kennis en economie kunnen wortelen van waaruit verdere ontwikkeling en doorstroom mogelijk is. Hanze Habitat is als centrumgebied tussen kennisinstituten en bedrijvigheid de natuurlijke broedplaats voor de triple helix (samenwerking tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven). Hanze Habitat biedt een thuis aan de juiste mix van gevestigde namen en nieuwe, innovatieve bedrijven, bestaande en nieuwe gebouwen, bestaande en innovatieve technieken. Tel daar de Zwolse nuchterheid bij op in combinatie met regionale aantrekkingskracht. Dat maakt Hanze Habitat uniek.
27 / 104
In het hart van een nieuw innovatie ecosysteem
MANIFEST
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
INTERACTIE
WINDESHEIM
HANDEL ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
TECHNOLOGY
LOGISTICS
26
27
29
Hanze Hanze Living Habitat Lab
28 29 / 104
MANIFEST
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
HANZE HABITAT
Het landschap is de drager voor innovatie
MANIFEST
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
DE OPENBARE RUIMTE ALS GEHEEL ONTWIKKELEN
Het onderscheidende vermogen ligt niet besloten in de gebouwen, maar juist in die openbare ruimte. We gaan daarom niet per plot ontwikkelen, maar maken een sterk en samenhangend gebiedsconcept voor Hanze Habitat als geheel. De ruime maat tussen de bebouwing gaan we vergroenen, waarbij we met een frisse blik kijken naar bereikbaarheid en mobiliteit. De bestaande groen-blauwstructuur kan daardoor groeien tot drager van het gebied: een open landschap met prettige verblijfs- en ontmoetingsplekken. De versterking van de buitenruimte maakt deze tot de identiteitsdrager van het gebied, waarmee de esthetische waarde van de bestaande kantoorbebouwing van ondergeschikte waarde wordt.
31 / 104
Het huidige Hanzekwartier (2022) bestaat voornamelijk uit kantoren en verharding. Het gebied en de bebouwing zijn nog jong en er is veel ruimte tussen de gebouwen, ruimte die vooral wordt ingenomen door parkeerplaatsen. Dit biedt zowel kansen als beperkingen voor de ontwikkeling van Hanze Habitat als centrum van het innovatiedistrict.
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
De aanwezigheid van het landschap zit nog vers in het geheugen van de Spoorzone, waar de Assendorperlure het landschap tot aan het station de stad in bracht. Er is een collectief geheugen van de tuinbouw met zijn kassen. Deze landschappelijke elementen worden in Hanze Habitat ingezet als sterke, herkenbare, landschappelijke dragers voor de planontwikkeling.
Hanzeland anno 1950: Assendorperlure
30
31
HANZE HABITAT
MANIFEST
2
HANZE HABITAT
MANIFEST HANZE HABITAT In het Hanzekwartier gaan we een nieuw stuk stad maken. Tegelijkertijd maken we nieuw landschap doordat de verdichting gepaard gaat met vergroening. Het centrumgebied biedt dus een thuis aan stad én land: mens, dier en plant. Een gebalanceerd ecosysteem; een habitat in feite. Het overkoepelend concept voor deze nota van uitgangspunten is daarom
Hanze Habitat
MANIFEST
Collectief landschap
Engelenpad & Koggepark
Een maximaal publiek domein
In het hart van de Spoorzone
Park en plint verbonden
Ruimtelijk-programmatische verbinder
Het landschap als de ultieme ontmoetingsplek
Stad en IJssel dichter tot elkaar
Verdichten en vergroenen hand in hand
Voorrang voor voetganger en fietser
Innovatie Ecosysteem
Nieuwe Stedelijkheid
Onderzoek en ontwikkeling: Green Tech
Een thuis voor de nieuwe generatie
Kruisbestuiving als voedingsbodem voor innnovatie
Toekomstbestendige transformatie
Co-living op buurtniveau
Nauwkeurige verdichting
Zone.College en Windesheim als dragers
Circulaire energie en economie
35 / 104
HANZE HABITAT
HANZE HABITAT
Vanuit de kenmerken van het centrumgebied en de noodzaak om stad en land te maken zien we vier plandragers als leidraad voor de ontwikkeling: Collectief Landschap, verbinding via Engelenpad & Koggepark, huisvesting van een Innovatie-Ecosysteem en Nieuwe Stedelijkheid.
34
35
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Voor dit nieuwe habitat gaan we op zoek naar de Zwolse stedelijkheid. Naar verdichting, waarbij kennis en cultuur, stad en natuur bij elkaar komen en een plek krijgen. In Hanze Habitat maken we robuust groen van voldoende maat en schaal om de Spoorzone een uitnodigend en aantrekkelijk groen hart te geven.
MANIFEST
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
4. NIEUWE STEDELIJKHEID
3. INNOVATIE ECOSYSTEEM
Het Engelenpad en het Koggepark verbinden Hanze Habitat met de omgeving: het stadscentrum, de Werkplaatsen en District-Z, Het Gildenhof, Windesheim, Lurelui, het Willemskwartier en de Hanzehoven. Met een krachtig mobiliteitsconcept versterken we de betekenis van deze langzaamverkeersroutes en beperken we de aanwezigheid van de auto tot het minimum.
37 / 104
Met het Collectief Landschap brengen we de IJssel naar de stad en de stad naar de IJssel. Het landschap is een collectief goed, de ultieme ontmoetingsplek in de stad. Het publieke karakter resulteert in een menging van het programma in de plinten met de aangrenzende openbare ruimte. Daarbij functioneert het Kasko, een fysieke uitbreiding van de plint, als overgang tussen park en bebouwing.
In het Innovatie Ecosysteem vermengt het programma in de plinten en de openbare ruimte. Het kasco zorgt voor een inspirerende omgeving en kruisbestuiving tussen de verschillende gebruikers in het gebied door te faciliteren in de juiste mate van programmering én de nodige flexibiliteit in de invulling. Dit resulteert dan in een innovatie-ecosysteem: een green tech co-living lab.
2. ENGELENPAD & KOGGEPARK
De Nieuwe Stedelijkheid geeft antwoord op de ongekende woningbouwopgave waarvoor Zwolle momenteel staat. Op de ambities van de stad als groot bedieningsgebied voor de regio. De verdichting van Hanze Habitat staat voor een gezonde leefomgeving, die een aanzuigende werking heeft op doelgroepen die in of in de buurt van Zwolle willen wonen, werken, leren en recreëren. Deze doelgroep versterkt het economische profiel van de creatieve, experimentele en ondernemende Hanzestad. De verdichting en de experimentele woonvormen in Hanze Habitat maken dit gebied bij uitstek een geschikte vestigingsplaats. ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
1. COLLECTIEF LANDSCHAP
36
37
39
Hanze Habitat
38 39 / 104
MANIFEST
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
HANZE HABITAT
Hanze Habitat
MANIFEST
Oevers
Kasko
hoofdontsluiting
Open Veld
pleinen
bebouwing
fietsroute
parkplekken
actief landschap
opgetild maaiveld
voetgangers route
Hanze Singel
actieve kasko
Engelenpad
dwaalnetwerk
40
41
toekomste ontwikkeling mogelijk
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Koggepark
0
25
50
100
41 / 104
RAAMWERK
Randvoorwaardenkaart
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
70 50
70
50
70
30
50 40
20
50 70 30 20
30
supe
rplo
t Zo
ne C
olleg
e
70 super
plot N
50
oordze
anz
elaan
plot H
50 50 50 20
15
rplot
Zuide
rzeela
an
70
supe
rplot
Wind
Superplot Noordzeelaan - Massaopbouw stuurt aan op optimale bezonning Hanzesingel en verblijfsruimtes. Superplot Zone College - Meerdere configuraties mogelijk in massa-opbouw. - Onderwijsprogramma is flexibel te verspreiden over Kasko en landschap. Twee ruime groene plekken dragen bij aan het Koggepark als kralensnoer van groene verblijfsplekken. - Een mogelijke hub is altijd voorzien van een levendig programma in de plint en zoveel mogelijk aan de rand geplaatst aan de zijde van de Noordzeelaan.
eshe
im
30
Superplot Hanzeplein - Massaopbouw stuurt aan op optimale bezonning Hanzeplein - Programmering plinten en kasko ondersteund de levendigheid op het plein - Het dak van de parkeerhub wordt beschouwd als een tweede maaiveld dat onderdeel wordt van het collectieve landschap; met ruimte voor groen en verblijfskwaliteit. - Het ensemble van de hub en de aangelegen volumes dienen samen als landing en bruggenhoofd voor de passerelle over de IJsselallee en daarmee de verbinding met de Windesheim Campus. Het ontwerp en de programmering ondersteunen deze functie.
30
Bestaande bebouwing Minimale bebouwing van footprint Footprint bebouwing Maximaal groen in volle grond
50
42
Bebouwing
Buiten plangebied
Maximale bouwhoogte
Hanze Singel
Zwolse Prominent
Kasko
Zone College
Mobiliteitshub
Kasko Geprogrammeerd Kasko
43
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
supe
-
Maaiveld, Kasko en plintenwereld - Het maaiveld is groen, tenzij... Bebouwing en verharding hebben een minimale maat. - Per plot is sprake van maximaal groen in de volle grond en voldoende vrije ruimte voor de groei van tenminste één boom van de eerste orde. - Het collectieve landschap kent geen omheiningen. Plots sluiten aan op de openbare ruimte. - Het Kasko is een functionele, modulaire en uniforme catalogus-structuur die de aantrekkelijkheid van het maaiveld bedient middels landschap en programma. - Minimaal de helft van de footprint van de bebouwing sluit aan op het Kasko. De footprint is open of transparant, vervaagt de grenzen tussen binnen en buiten en is uitnodigend (groen) geprogrammeerd.
super
20
-
Plinten hebben een alzijdige oriëntatie aansluitend op het aangrenzende kasko. Blinde, niet communicerende gevels worden voorkomen. Per plot wordt bij bebouwing het Kasko geprogrammeerd voor een oppervlakte van tenminste de helft van de footprint van de bebouwing. Bestaande bebouwing wordt mee-ontworpen met nieuwbouw en sluiten aan op de levendige plintenwereld van het Kasko.
43 / 104
70
50
-
Massa opbouw - Bebouwing heeft een compacte footprint en laat zo veel mogelijk ruimte voor landschap. Doorzichten naar het landschap worden bevorderd door een ranke en slanke volume opbouw. Schijfwerking wordt voorkomen. - Samen met het kasko verzorgen de eerste lagen in de massa opbouw een goede aansluiting op de menselijke maat. - Dansende massaopbouw, voor een gevarieerd beeld: - volumes staan zo min mogelijk in één lijn - afwisselend bouwhoogtes tot 30m of 50m, gemeten vanaf het (verhoogde) maaiveld - bouwhoogtes tot 70m rondom Engelenpad, gemeten vanaf huidig maaiveld - De massa opbouw en afstand tot bestaande en nieuwe bebouwing wordt bepaald aan de hand van een hoogte effect rapportage. Uitgangspunten zijn minimale impact van zon en wind op de verblijfskwaliteit van het maaiveld en minimale belemmering van daglichttoetreding voor de bebouwing. - Plotspecifieke uitgangspunten worden in de vervolgfase vastgesteld in het ruimtelijk ontwikkelplan.
30
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
MANIFEST
Noord-Zuid
kasko
Werkplaatsen
Zone HUB
Hanze HUB
Windesheim
45 / 104
IJsselallee Passerelle
Koggetunnel
Lurelui Oost
West-Oost * Doorsnedes als schematische weergave
44
45
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Hanzeplein
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
COLLECTIEF LANDSCHAP
1A
COLLECTIEF LANDSCHAP schakel tussen programma’s
Hanzesingel Pocketparks
Groen Schoolplein
Zachte oevers
47 / 104
Hanze Habitat wordt als een groen deken: het landschap wordt maximaal opgerekt en klotst straks tegen de plinten. Parkeerplaatsen maken plaats voor landschap en nieuwe bebouwing heeft een mimimale footprint en compacte massaopbouw. Het groen in het Hanzekwartier is, zoals van oudsher in de Assendorperlure, stedelijk gebruiksgroen (park) en zelfs productief groen. Het is gecultiveerd, met ook groen met onderwijsfunctie en voedselproductie. De beschikbare ruimte wordt doelgericht ingezet voor groen in de volle grond (Koggepark en Hanzeveld) met voldoende maat voor grote bomen, of juist stedelijk gebruiks- of productiegroen op bijvoorbeeld het dakpark op de hub. Het landschap krijgt een driedimensionaal karakter doordat de grens tussen binnen en buiten vervaagt door toevoeging van de Kasko structuur (zie p49). Het landschap wordt geactiveerd doordat het Kasko als structuur de levendige plinten oprekt naar het landschap toe. Binnen de Kaskostructuur vindt heel diverse collectieve programmering plaats. Ook bestaande bebouwing wordt in de plint opengebroken naar het landschap en verbonden met het Kasko.
Hanzeveld
Koggepark
Kasko Dakpark
De Hanzesingel omzoomt het gebied, zoals de singel dat doet voor de binnenstad. De oevers van de Hanze Singel worden prettige verblijfsplekken met stedelijk groen (pocketparks) tussen de bebouwing van de Noordzeelaan, in de luwte van de stedelijke drukte. Aan de westzijde van het Hanzekwartier zijn de oever juist landschappelijk. Het Koggepark vormt de groene ader door het gebied met landschappelijk groen en grote bomen die de groenstructuur versterken. Het is een gebiedsoverstijgende verbinder die Hanze Habitat aansluit op Lurelui en de Hanzehoven. De huidige Koggelaan wordt daarbij getransformeerd tot fietsroute tussen de bomen. Het Hanzeveld is het centrale park aan deze belangrijke groene route, met eveneens voldoende ruimte voor grote bomen in de volle grond. Het biedt maximale gelegenheid voor ontmoeten en samenkomen, via een buitenspeelprogramma en publieke functies eromheen in het Kasko, zoals schommels, een bar, speelelementen of verblijfsplekken. Maximale gelegenheid voor ontmoeting betekent ook dat het collectieve landschap goed toegankelijk is voor mindervaliden.
46
47
Koggepark
buiten plangebied
Gecultiveerd groen
Hanze Singel
Natuurlijke oevers
Kasko
Stedelijk groen
Groenstedelijk plein
Tweede maaiveld
Levendig Kasko
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Het onderscheidende vermogen van Hanze Habitat ligt verscholen in de openbare ruimte. Door de centrale ligging is het gebied een belangrijke schakel tussen stad en landschap en de omliggende deelgebieden. Door de onderscheidende groen-blauwstructuur uit te vergroten, wordt Hanze Habitat beter afleesbaar.
Referenties Collectief Landschap
Referenties Collectief Landschap
48
49
Hanze Habitat
COLLECTIEF LANDSCHAP
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
49 / 104
HANZE HABITAT
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
COLLECTIEF LANDSCHAP
KASKO Buitenruimtes
Hanze Habitat introduceert het Kasko als verbindend element in het gebied. Het kasko versterkt de leesbaarheid van de openbare ruimte en maakt deze tot de identiteisdrager van het gebied. Omdat het onderscheidend vermogen niet besloten ligt in de bebouwing gaan we niet per plot ontwikkelen, maar maken een sterk en samenhangend gebiedsconcept voor Hanze Habitat als geheel: een open landschap met prettige verblijfs- en ontmoetingsplekken. De esthetische waarde van de bestaande kantoorbebouwing wordt daarmee van ondergeschikte waarde.
Publiek Co-living Levendig Klimaat Biodivers
Kasko Verbinder Identiteit Overgang Tweede maaiveld Microklimaat Ontmoeting Routing Energie Installaties
Landschap
KASKO ALS HABITAT Op wijkniveau biedt het Kasko een collectief domein in de openbare ruimte dat openbaar geprogrammeerd kan worden, waarmee het landschap beleefbaar en bruikbaar wordt.
KASKO ALS PLINT Op gebouwniveau fungeert het Kasko als een verlenging van de plint, waarmee een maximale interactie tussen gebouw en openbare ruimte wordt bewerkstelligd.
De bebouwing heeft een compacte footprint om zoveel mogelijk ruimte te laten voor het landschap als drager van de gebiedsontwikkeling. Het kasko zorgt ervoor dat de compacte bebouwing toch goed landt in het groen. Het vormt een soort rok langs de plinten van de gebouwen in de vorm van een driedimensionaal frame dat op landschappelijke en programmatische wijze de overgang verzorgt tussen bebouwing en openbare ruimte. Het biedt een comfortabel microklimaat als buffer tussen open en dicht, binnen en buiten, beschermt tegen windhinder en dient als infrastructuur voor technische installaties en energie-opwekking doormiddel van zonnepanelen. Het groen in het Hanzekwartier is, zoals van oudsher in de Assendorperlure, stedelijk gebruiksgroen (park) en zelfs productief groen. Het is gecultiveerd, met ook groen met onderwijsfunctie en voedselproductie. Het kasko huisvest ook dit groenprogramma en is daarmee het thuis voor het innovatieecosysteem van het Hanze Habitat. ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Bomen Struweel Veld Waterberging Warmte
KASKO ALS LANDSCHAP Op de schaal van de stad wordt een stedelijk klimaat gerealiseerd dat hand in hand gaat met vergroening. Het Kasko dwingt de benodigde ruimte af voor robuuste vergroening.
51 / 104
Plint
50
51
COLLECTIEF LANDSCHAP
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
Het Kasko is herkenbare ruimte voor programma en gebruikers, met veel (gecultiveerd en/of productief) groen, schommels, zitjes, een café, sporthoek, speelplek, werkplek, voorzieningen, schaakbord, waterelement, technisch object of kunstwerk. Het Kasko is adaptief: de plint en de openbare ruimte zijn flexibel en aanpasbaar in de toekomst. Het Kasko maakt het landschap sterk, driedimensionaal, maximaal beleefbaar en inzetbaar voor programma en gebruikers. Ook de bestaande kantoorgebouwen met anonieme, gesloten gevels worden geopend naar buiten toe en door middel van het kasko toegankelijker en vriendelijker. ? +
-
Het kasko dwingt voldoende ruimte voor groen af en borgt de menselijke maat
-
versterkt de leesbaarheid van de openbare ruimte als identiteitsdrager van het Hanzekwartier dwingt de benodigde ruimte af voor robuust groen in de volle grond huisvest het gecultiveerde (productie)groen is het thuis voor ontmoetingen in het innovatie-ecosysteem verzorgt de overgang tussen de compacte bebouwing (en hoogbouw) en het landschap door de introducuctie van de menselijke maat biedt extra ruimte aan plintfuncties, maar dan als kleine korrel in het landschap biedt een comfortabel microklimaat en begeleidt de overgang tussen binnen en buiten heeft een high-tech uitstraling
Plintprogramma als pixels in het landschap verzacht de overgang tussen plint en park
Het Kasko geeft extra ruimte aan plintfuncties en verzorgt de overgang met het landschap
52
53
53 / 104
Het Kasko:
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
+
Op de begane grond wordt logistiek programma (zoals ontsluiting, berging en fietsenstalling) beperkt tot het hart van het gebouw of ondergronds. Zo blijft de plint met hulp van het Kasko een groen en transparant overgangsgebied, geprogrammeerd met publieke voorzieningen. Het Kasko kent geen maximale maat. Zo kan het voorkomen dat Kasko’s van naastgelegen bebouwing naar elkaar reiken of met elkaar versmelten.
54
55
Hanze Habitat
COLLECTIEF LANDSCHAP
Voorbeelduitwerking ter impressie
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
55 / 104
HANZE HABITAT
57
Hanze Hanze Living Habitat Lab
56 57 / 104
COLLECTIEF LANDSCHAP
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
HANZE HABITAT
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
ENGELENPAD & KOGGEPARK
1B
ENGELENPAD & KOGGEPARK bereikbaarheid
Stationsplein Engelenpad Groen Schoolplein Bruggetjes
Koggepark
Dwaalnetwerk Hanzeplein
Dakpark
Waar Koggepark en Engelenpad elkaar ontmoeten ligt het Hanzeplein als belangrijk brandpunt in het gebied, met stedelijk programma en een goede, groenstedelijke verblijfskwaliteit. Het is een van de kralen aan de ketting tussen het stadscentrum en de IJssel; verderop aan het Engelenpad liggen het Windesheim Schoolplein en het nieuwe Stationsplein aan de onderzijde van de passerelle. Verderop in het Koggepark liggen twee groene ontmoetingsplekken: het Hanzeveld en het Groene Schoolplein van het Zone.college. De secundaire routing door het gebied volgt uit de verbindingen met de direct naastgelegen gebieden. De Hanze Singel wordt op regelmatige afstanden overbrugd, aansluitend op de bestaande wegenstructuur. De routes zijn vooral voor fietsers en voetgangers, maar bieden soms ook ruimte aan incidenteel bestemmingsverkeer (zie de mobiliteitsstrategie).
Windesheim plein
De meest fijnmazige schaal van verbinding is een dwaalnetwerk tussen gebouwen en hoofdroutes. Hoewel ontworpen, lijken zij als olifantenpaadjes te ontstaan waar gebruikers en bezoekers dagelijks bewegen tussen de verschillende plekken in de openbare ruimte. fietsroute
58
59
pleinen
primaire routing
groen ontmoeten
secundaire routing
Engelenpad
dwaalnetwerk
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Het Engelenpad en Koggepark vormen een assenkruis in Hanze Habitat. Het Koggepark is de groene as door het gebied, het Engelenpad is de stedelijke as. Het Engelenpad en Koggepark zijn beide gebiedsoverstijgende verbindingen voor voetgangers en fietsers. De auto wordt zoveel mogelijk aan de randen van het gebied opgevangen, om het collectieve landschap maximaal de ruimte te geven.
59 / 104
Hanze Veld
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
ENGELENPAD & KOGGEPARK
VOORBEELDUITWERKINGEN
Hanzeveld
Het Koggepark is de groene ader door het gebied. Het Koggepark komt het Hanze Habitat binnen als een ecoduct over de Hanze Singel en begeleidt de groene fietsroute van oost naar west (de huidige Koggelaan) met voldoende maat voor grote bomen in volle grond.
Het Hanzeveld vormt het groene hart van Hanze Habitat waar het Collectieve Landschap het ontmoeten maximaal faciliteert. Het is als verbreding van het Koggepark een ononderbroken stuk stadspark met ruimte voor sport en ontmoeting in het groen. Het landschappelijke groen en het Kasko bieden daarnaast ruimte voor horeca, buurtvoorzieningen en nog veel meer.
Hanze Plein
Hanze Singel
Het Hanze Plein is een groen-stedelijk plein met een zacht karakter. Een belangrijk brandpunt waar het landschappelijke Koggepark en het stedelijke Engelenpad elkaar ontmoeten. Actieve plinten en Kasko-structuren omzomen het plein en bieden een zachte wandwerking, waarbij plein en plint in elkaar overlopen. Bomen op het plein zorgen voor voldoende schaduw op warme dagen.
De oevers van de Hanze Singel worden als pocketparkjes opgewaardeerd tot prettige verblijfsplekken in de luwte van het hoogstedelijke programma. Voetgangersbruggetjes over de singel liggen op regelmatige afstanden en maken Hanze Habitat toegankelijk en doorwaadbaar vanuit de omliggende gebieden.
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
61 / 104
Koggepark
60
61
Referenties Koggepark
Referenties Engelenpad
62
63
Hanze Habitat
ENGELENPAD & KOGGEPARK
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
63 / 104
HANZE HABITAT
ENGELENPAD & KOGGEPARK
MOBILITEIT
500 m ± 6min lopen
750 m ± 10 min lopen
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
voorrang voor langzaam verkeer Voor de mobiliteitsstrategie voor Hanze Habitat is het vanuit het ontwikkelkader meegegeven ‘STOMPprincipe’ het uitgangspunt. Kort samengevat betekent dit een nadrukkelijke focus op alternatieven voor de auto: Anticiperen op nieuwe mobiliteitsinnovaties als deelmobiliteit/MAAS, zelfrijdende voertuigen, pakketdiensten bij de hub, slimme mobiliteitsinstallaties, energie delen, connectiviteit etc. Niet-infrastructurele maatregelen, zoals mobiliteitsmanagement en dynamisch verkeersmanagement zijn voorwaardelijk voor de gewenste vervoerswijzekeuze en de geleiding van verkeersstromen. De mobiliteitsstrategie voor Hanze Habitat ondersteunt het landschappelijke karakter. Dit betekent dat de auto zo min mogelijk aanwezig is in het landschap. Lopen en fietsen worden gestimuleerd door een maximaal toegankelijk, vriendelijk en doorwaadbaar gebied. Prettige en aantrekkelijke routes voor voergangers en fietsers zijn cruciaal voor het ontmoetingsmilieu van het Hanzekwartier. Deze brengen het collectieve landschap tot leven. Het Engelenpad als verbinder van stad tot campus en IJssel is de levensader. hoofdroute
dwaalnetwerk
fietsroute
De helderheid en ruimtelijke opzet van het gebied is medebepalend voor de mobiliteitsvoorkeuren van de gebruikers. Een goede opzet van de fysieke mobiliteitsnetwerken en een bijpassende inrichting van de buitenruimte ondersteunt de gebruikers in de prioriteitsvolgorde lopen - fietsen - openbaar vervoer deelmobiliteit - auto. De toegang voor de auto is teruggebracht tot het strikt noodzakelijke (autoluw). Het ontwerp voorziet erin dat er geen kruisend auto- en langzaam verkeer is bij het Engelenpad en Koggepark (autovrij). De Koggepoort en Hanzepoort ontsluiten de mobilitetshubs vanaf de randen via de nieuwe Koggetunnel of de Hanzeallee. De mobilteitshubs spelen ook een belangrijke rol in de stadslogistiek dat het toevoegen van bewoners en gebruikers in het gebied met zich meebrengt. De hubs hebben wijkfuncties als pakketpunt, deelmobiliteit, afvalverzamelpunt etc. Dit wordt nader uitgewerkt in het ruimtelijke ontwikkelplan in samenhang met het totale logistieke systeem van de Spoorzone. De coalitie Hanzekwartier heeft een inspanningsverplichting om het aantal verkeersbewegingen door de Koggetunnel zo veel mogelijk te reduceren wat betreft autoverkeer. Dit door het maximaal beoogde aantal van 500 parkeerplaatsen in de Zone hub te reduceren indien mogelijk en andere mogelijkheden te onderzoeken om de Koggetunnel zo veel mogelijk te ontzien van autoverkeer.
20
0m
STOMP Stappen, Trappen en Openbaar vervoer
zoekgebied
P
100+100
P
500
zoekgebied
P
200
65 / 104
engelenpad
* Disclaimer: de kaartweergave van de mobiliteitsstrategie is ‘work in progress’ en wordt met verdere planontwikkeling aangescherpt in overleg met omliggende gebiedscoalities onder regie van de gemeente. Parkeren gebeurt in hubs boven of onder de grond in de weergegeven opties, deze zijn uitwisselbaar binnen de totaal benodigde parkeerbehoefte van 1.200 parkeerplaatsen. De Hub Zone.College zal als eerste gedeeltelijk of geheel komen te vervallen op moment dat het autogebruik verder afneemt. Deze wordt toekomstbestendig ontworpen doordat deze Hub ofwel demontabel of transformeerbaar is.
P
20
0m
hoofdroute
toerit parkeren
mobiliteitshub
bestemmingsverkeer (logistiek, bevoorrading, minder validen)
mogelijke uitbreding
calamiteitenroute
STOMP ‘Mobility as a service’ en Prive auto’s 64
Deelmobiliteit Parkeren in verdiepte of halfverdiepte parkeerbak met aardedek en/of meerlaags parkeergebouw op maaiveld, dat later te transformeren of demonteren is.
65
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
400
67
Hanze Hanze Living Habitat Lab
66 67 / 104
ENGELENPAD & KOGGEPARK
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
HANZE HABITAT
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
INNOVATIE ECOSYSTEEM
1C
INNOVATIE ECOSYSTEEM co-living lab
69 / 104
De Spoorzone etaleert de vernieuwingskracht van de Zwolse regio. Het Hanzekwartier wordt daarbinnen gezien als een ‘co-living lab’ waar ruimte is voor experiment en innovatieve woonvormen. Hierin zijn ontmoeting en het delen van voorzieningen belangrijke randvoorwaarden. En er is blijvende aandacht voor (bij voorkeur regionale) innovaties en naast ondernemen staan een leven lang ontwikkelen (onderwijs) en de netwerkfunctie van gebouw en gebied centraal. Hier beginnen we al mee tijdens de fase van de gebieds- en gebouwontwikkeling. Het economische programma is onlosmakelijk verbonden met het voorzieningenlandschap, gesitueerd in de plinten en het kasko. Rondom het Engelenpad is het economisch programma gebiedsoverstijgend of bedient het de buurt. Verder van het Engelenpad af ligt de focus meer op gebouwondersteunende voorzieningen in combinatie met het bieden van buurtvoorzieningen. Daarnaast worden de reeds aanwezige, gebouwexclusieve voorzieningen bereikbaar gemaakt voor een groter publiek. Elk gebouw versterkt zo op zijn eigen manier de rol van de openbare ruimte als ontmoetingsmilieu. Door de programmering van de openbare ruimte via onderwijs, sport en spel activeren we het Collectieve Landschap. De uitwerking van het concept Hanze Habitat leidt tot een programmatische verhouding volgens onderstaande tabel.
Dit is een doorvertaling van de in het ontwikkelkader meegegeven programmamix. wonen 82.000 m2 0 m2 82.000 m2
166.000 m2 54.000 m2 220.000 m2 37%
werken 50.000 m2 54.000 m2 104.000 m2 47%
voorzieningen 34.000 m2 0 m2 34.000 m2 16%
Hanze Habitat is complementair aan de Werkplaatsen en District Z. De programmering van het Hanzekwartier is passend bij het relatief jonge kantoorvastgoed dat dit deel van de Spoorzone nu al bevat. De bestaande kantoorgebouwen verkleuren geleidelijk van individueel naar collectief. Ze vormen samenwerkingsclusters met een gezamenlijke focus op thema’s en bijpassende voorzieningen.
68
69
gebiedsoverstijgende voorzieningen
onderwijs
niet-wonen
wijkvoorzieningen
wonen
parkeren
nieuw economische cluster
bestaand kantoor
leven lang ontwikkelen
voorzieningen plint
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Gepland programma Hanzekwartier Bestaand programma Zuiderzeelaan Totaal (excl. Windesheim)
INNOVATIE ECOSYSTEEM
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
De onderwijspartners en eindgebruikers zijn waardevolle spelers in de gebruiks- en exploitatiefase van het te realiseren programma. De coalitiepartners van Hanze Habitat leggen zelf de basis voor het Innovatie Ecosysteem door de eigen kantoorgebouwen in te zetten voor de ontwikkeling van het economische cluster. De onderwijspartners gaan daarbij de samenwerking aan met het bedrijfsleven. De afgelopen jaren zijn al diverse grote en kleine pilots uitgevoerd die positieve impact hebben op het gebied en op de onderlinge samenwerking. Deze aanpak zetten we door en wordt ook permanent als werkwijze verankerend. Denk hierbij aan een samenwerking tussen studenten van het Zone.college en de afdeling beheer van de gemeente Zwolle, of aan de succesvolle transformatie van Hanz van bestaand vastgoed naar economische cluster.
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
wonen onderwijs
23
24
Voor de verdere ontwikkeling en positionering van het Innovatie Ecosysteem is samenwerking noodzakelijk. Hierbij is een sleutelrol weggelegd voor het Spoorzone-brede ontwikkel- en uitvoeringsteam Economie, Cultuur en Onderwijs (ECOteam). Met dit team worden economische clusters en plintvoorzieningen verder ontwikkeld, ingevuld en bewaakt. De borging van dit programma voor de lange termijn (> 5 tot 10 jaar) krijgt vorm door passende samenwerkingsafspraken met de desbetreffende vastgoedeigenaren. Voor de ontwikkeling van het Innovatie Ecosysteem zoeken we ook samenwerking met partijen die ervoor open staan om uitgedaagd te worden om vernieuwend te werken. Dit kunnen huidige gebruikers van het Hanzekwartier zijn, maar ook partijen van buiten.
na-scholing
EEN LEVEN LANG ONTWIKKELEN
engelenpad
horeca
entertainment werken sport
Een 24-uurs agenda maakt inzichtelijk waar programma en ruimtegebruik overlappen.
70
Met het groene vmbo, mbo en het Groene Lyceum van Zone.college in het hart van het gebied en Windesheim met haar opleidingen op haar aanpalende campus is het Hanzekwartier een plek waar leren en ontwikkelen centraal staan. De aanwezigheid van leerlingen en studenten in het gebied levert in de toekomst een belangrijke bijdrage aan de levendigheid, zowel overdag als in de avonduren. In Hanze Habitat beperkt het leren en ontwikkelen zich niet tot een schoolgebouw, maar het onderwijs wordt integraal onderdeel van het gebied. Leerlingen en studenten van Zone.college spelen in aanleg, onderhoud en benutting van het landschap binnen hun curriculum een actieve rol. Dat wil zeggen: hands-on werken aan nieuwe, groene duurzaamheid. Hanze Habitat is de plek om samenwerking en verbinding met het werkveld en de omgeving in te vullen. Hier krijgen leerlingen en studenten aantrekkelijke stageplekken om in de praktijk aan concrete opdrachten te werken.
altijd door. Alle onderwijsorganisaties voor mbo en hbo in Zwolle hebben inmiddels eigen manieren gevonden om hier vorm en inhoud aan te geven. Maar vanuit de uitvoeringsagenda Hanze Habitat ontstaat een kans om hier in de fysieke omgeving gezamenlijk invulling aan te geven. Denk aan de organisatie van onderwijsfestivals op het Hanze Plein, een fysieke portaalfunctie voor leven lang ontwikkelen en Hanze Habitat als de plaats voor nieuwe bedrijven en startups rondom groene, technische en creatieve innovatie. Een plek waar interactie, een ‘thuisbasis’-ervaring, kleinschalige communities, multidisciplinair werken, kennis delen, samenwerken, een innovatieve leer- en werkomgeving en een lerend netwerk centraal staan. Het versterken van de regionale verbindingen, de netwerkfunctie, moet leiden tot specifieke samenwerkingsplekken met combinaties van bedrijven en organisaties in de regio. Samen werken aan interessante multidisciplinaire projecten en tegelijkertijd het innovatievermogen van bedrijven vergroten. Dit leidt tot meer praktijkgerichte kennis en draagt bij aan het stimuleren van gezamenlijke AD-trajecten (associate degree), het nieuwe leren (en werken) voor een nieuwe generatie vanuit bedrijfsvisie en regio-ontwikkeling. Zo wordt de economische en innovatiekracht van de regio vergroot.
In Hanze Habitat streven we naar samenwerking in het belang van de kracht van de regio Zwolle. Centraal in het onderwijs staat de uitdaging om leerlingen en studenten een zo ‘eigen’ mogelijke leerroute aan te bieden (persoonlijk, uitdagend, flexibel). En ze het besef bij te brengen dat leren en ontwikkelen niet ophouden na het afstuderen. Persoonlijke ontwikkeling door op- of bijscholing (onder andere via avondopleidingen, volwasseneducatie) gaat
71
71 / 104
1
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
0
Referenties Innovatie Ecosysteem
Referenties Innovatie Ecosysteem
72
73
Hanze Habitat
INNOVATIE ECOSYSTEEM
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
73 / 104
HANZE HABITAT
75
Hanze Hanze Living Habitat Lab
74 75 / 104
INNOVATIE ECOSYSTEEM
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
HANZE HABITAT
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
NIEUWE STEDELIJKHEID
1D
NIEUWE STEDELIJKHEID bijdrage aan het doorgroeien van de stad
50
50 40
20
50 70 30
Zwolle is een levendige, diverse stad, die een unieke positie inneemt in de regio. Zwolle heeft als meest stedelijke kern een groot bedieningsgebied. De Strategische Agenda Spoorzone Zwolle zegt hierover: ‘Zwolle is aantrekkelijk om te wonen, te leren, te werken en vrije tijd te besteden. Zwolle trekt mensen aan uit de wijde regio en grote delen van het land. Zwolle groeit en wordt stedelijker. […] In de Spoorzone liggen vele kansen om de opgaven waar we als stad voor staan een plek te geven. Het is een uitgelezen plek om nieuwe stedelijke woon-werkmilieus te maken, waarmee we talent aan deHeerenveen stad kunnen blijvenAssenbinden.’
20
30
70
77 / 104
50
50 20 50 50 20
Emmen Hoogeveen Meppel
Kampen 70
Zwolle
Lelystad
Almelo
Almere Deventer
Amersfoort
Hengelo Enschede
Apeldoorn
30
Ede
De verdichting van Hanze Habitat biedt een oplossing voor de ongekende woningbouwopgave waarvoor Zwolle momenteel staat. Het toevoegen van woningen in Hanze Habitat ondersteunt bovendien de 18-uurs levendigheid in het gebied. Het complementeert de triple helix (samenwerking tussen overheid, ondernemers en onderwijs): werken, leren en wonen komen samen. In het Hanzekwartier anno 2022 is de buitenruimte vooral ingericht voor de auto. Door de mobiliteit anders te organiseren ontstaat er ruimte voor verdichting én vergroening. We kiezen ervoor om de verdichting vooral in te zetten voor woningen, om zo een betere balans te krijgen in het gebied tussen woon- en werkfuncties en voorzieningen. Door de vergroening ontstaat een divers palet van verblijfsplekken, variërend in schaal, maat en karakter. Verdichting van Hanze Habitat gebeurt zodanig dat het Collectieve Landschap maximaal beleefbaar is. Nieuwe bebouwing heeft een minimale footprint en een toegankelijke plint die bijdraagt aan de programmering van de buitenruimte.
* De weergegeven volumes en uitgangspunt en behoeven verdere uitwerking in de vervolgfase. Dit gebeurt onder andere aan de hand van een hoogte-effectrapportage.
76
70 m
maximale hoogtes gelden als ruimtelijk
77
50 m 30 m 20 m
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
30
Arnhem
NIEUWE STEDELIJKHEID
Hanze Habitat
HANZE HABITAT
TRANSFORMATIE EN NIEUWBOUW De ontwikkeling van Hanze Habitat borduurt voort op het bestaande arsenaal van bedrijfspanden en onderwijsgebouwen. Veel gebouwen zijn jong en zullen nog een lange periode meegaan en daarom is sloop onnodig en niet duurzaam. Voor een sterke gebiedsidentiteit moet de nieuwbouw aansluiting zoeken bij het bestaande, maar dan in een hedendaags jasje en passend bij de experimentele en innovatieve woonvormen.
Naast het kleurgebruik vormt het Kasko de verbindende factor tussen de bestaande en toekomstige bebouwing. Het Kasko is de identiteitsdrager van het gebied: een sterke, landschappelijke laag op ooghoogte. Deze sterke laag bepaalt de uitstraling van het gebied. Daardoor is de vormentaal boven deze laag van minder belang. De bestaande bebouwing wordt bovendien verbonden in deze stevige landschappelijke basis die de identiteit van het gebied borgt.
79 / 104
De bestaande gebouwen zijn veelal mineraal: baksteen en beton. Rood- en bruintinten zijn overheersend, met her en der opvallende groenaccenten in bijvoorbeeld koper. De toekomstige bebouwing sluit aan op het rood-bruine palet. Voor nieuwbouw wordt gebruikgemaakt van duurzame en innovatieve materialen, die de state of the art van moderne, duurzame bouw zichtbaar maken.
Warmte tinten borduren voort op de bestaande bakstenen bebouwing en complementeren het groene landschap.
78
Kasko op het maaiveld, daarboven komen bestaande en toekomstige bebouwing samen in een harmonieus kleurpalet
79
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Het landschap is groen en fris, het Kasko high tech. De bestaande en toekomstige gebouwen met hun aardetinten zijn complementair aan de landschappelijke sfeer. Het Kasko en de bebouwing ontmoeten elkaar op het maaiveld op subtiele wijze. De aardse ‘voeten’ van de bebouwing landen tussen de lichte kolommen van het Kasko. Een stadsbos van verscheidene soorten kolommen en echte bomen is het resultaat.
Referenties Nieuwe Stedelijkheid
Referenties Nieuwe Stedelijkheid
80
81
Hanze Habitat
REGIO METROPOOL
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
81 / 104
HANZE HABITAT
3
ONTWIKKEL STRATEGIE
Hanze Habitat
PROCES, AFSTEMMING EN BESLUITVORMING Uit het Ontwikkelkader van de Spoorzone en deze Nota van Uitgangspunten (NvU) volgt een blijvende collectieve aanpak voor de verdere ontwikkeling van Hanze Habitat. De coalitie zal dit vorm geven door een samenwerkingsovereenkomst aan te gaan, waarmee de deelnemers zich gedurende de periode van de gebiedsontwikkeling committeren aan het samen blijven optrekken. Hierbij hoort een collectief werkapparaat (Hanze Ontwikkel Maatschappij, HOM), waarvanuit de gebiedsontwikkeling op basis van deze NvU verder wordt opgepakt. Deze inzet moet leiden tot een Ruimtelijk Ontwikkelplan, waarbinnen de diverse nieuwbouwopstallen ontwikkeld en gerealiseerd zullen worden. De gemeente en ontwikkelaars die actief zijn binnen de coalitie, zijn voornemens, om hun krachten te bundelen in de HOM Vastgoed. Vanuit deze combinatie kunnen diverse opstalontwikkelingen en de realisatie van projecten risicodragend worden opgepakt met inbreng van beschikbare middelen, kennis en expertise. Voor de lange-termijnprogrammering van de economische clusters en voorzieningen wordt in samenwerking met het ECO-team onderzocht op welke wijze dit ingericht en geborgd kan worden. De gemeente heeft hierin een duale rol als zowel grondeigenaar als toetser.
In deze omvattende organisatiestructuur wordt de borging van de ruimtelijke kwaliteit gestroomlijnd door een coördinerend stedenbouwkundige vanuit de coalitie, voordat plannen gepresenteerd worden aan het kwaliteitsteam van de gemeente. De coördinerend stedenbouwkundige bewaakt de integraliteit en verzorgt de inpassing van de verschillende deelontwerpen in de totale ontwikkeling, volgens de uitgangspunten geschets in deze nota. Daarnaast levert de coördinerend stedenbouwkundige ook het verbindende landschaps- en stedenbouwkundig ontwerp, waarin de inpassing van de deelontwerpen plaatsvindt. De volgende stap Na vaststelling door de gemeenteraad is deze Nota van uitgangspunten, naast het Ontwikkelkader Spoorzone, kaderstellend voor de verdere uitwerking. Wij volgen bij de verdere uitwerking de routekaart die tussen de gemeente en de marktpartijen is afgesproken. Het ontwikkelkader kan gezien worden als de gebiedsvisie voor de gehele spoorzone, waarbij de Nota van uitgangspunten een verdiepingsslag is van de gebiedsvisie voor het Hanzekwartier. In deze Nota van uitgangspunten zijn de ambities en uitgangspunten voor de ontwikkeling vast gelegd.
Enkele thema’s die beschreven zijn in deze Nota van uitganspunten en onderscheidend zijn voor (de aanpak) van Hanze Habitat vragen om verdere uitwerking in het directe vervolg: de ontwikkelstrategie van de gebiedscoalitie Hanzekwartier, de mobiliteitsafwikkeling in relatie tot de gehele spoorzone, een ruimtelijk ontwikkelplan met daarin een beeldkwaliteitsplan, een verder aangescherpt en uitgewerkt programmatische verdeling en de verdere uitwerking van het Kasko als drager van landschap, programma en voorzieningen. De volgende stap in de routekaart is dan ook een Ruimtelijk Ontwikkel Plan (en SOK). Hierin zullen bovengenoemde zaken verder per plot beschreven worden. Hierin worden ook kavelpaspoorten toegevoegd, waarin “de stedenbouwkundige regels” uit de nota van uitgangspunten verder worden vertaald.
84
HOM Vastgoed
Opstalontwikkelaar voor Hanzekwartier Risicodragend en kapitaalkrachtige gebiedseigen ontwikkelcombinatie
HOM Gebied
Gebiedsontwikkelaar voor Hanzekwartier Wordt bekostigd door de afzonderlijke planontwikkelingen
Programma
Exploitatie Borging van economisch-, voorzieningenén woonprogramma op lange termijn
Nota van uitgangspunten & Samenwerkingsovereenkomst Coalitie Hanzekwartier
Architect
Ruimtelijk Ontwikkelplan & Bestemmingsplan HOM Gebied
Supervisie ZUS + gemeente
85
85 / 104
HANZE HABITAT
Plantontwikkeling plots & Omgevingsvergunning HOM Vastgoed & individuele eigenaren
Q-team gemeente ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
ONTWIKKELSTRATEGIE
een sterk gevoel van verbondenheid Samen bouwen aan de Spoorzone, het is één van de ontwikkelprincipes van de Spoorzone. De coalitie Hanzekwartier heeft de afgelopen periode gezamenlijk gewerkt aan de Nota van Uitgangspunten Hanzekwartier. Een belangrijk onderdeel hierin is het betrekken van bewoners, eigenaren, gebruikers en andere belanghebbenden middels participatie. Bij het opstellen van een Nota van Uitgangspunten voor dit gebied wordt er veel waarde gehecht aan de inbreng en belangen van de omgeving. Vanuit die gedachte hebben de leden van de coalitie de plannen en ideeën uit de conceptversie van de Nota van Uitgangspunten de afgelopen maanden met de maatschappelijke stakeholders uit de stad en regio gedeeld. En is er onder andere een bijeenkomst met een wandeling door het gebied georganiseerd voor buurtbewoners om hen te betrekken. Dit alles heeft veel inhoudelijke reacties opgeleverd. Positieve reacties, maar ook aandachtspunten. De opbrengsten van de participatie zijn terug te lezen in participatiejournaal Hanzekwartier. En waar mogelijk verwerkt in de definitieve uitvoeringsagenda.
BETROKKEN PARTCIPANTEN Bewoners Hanzeland Bewoners van Hanzeland en aan de Willemsvaart zijn uitgenodigd voor een inloopbijeenkomst begin september 2021. Zij zijn geïnformeerd over de plannen en ideeën, meer dan 650 adressen hebben een uitnodiging ontvangen en ca. 80 geïnteresseerden waren aanwezig. Vanwege de groepsgrootte en corona heeft de bijeenkomst plaatsgevonden met een wandeling door Hanzekwartier. Onder begeleiding van een vertegenwoordiger van de coalitie liep iedereen langs panelen waar verschillende thema’s en onderwerpen behandeld zijn. Op de panelen stonden verschillende vragen om mensen uit te nodigen om mee te denken. Zowel op de avond zelf, als later via de website konden reacties gegeven worden. Met vertegenwoordigers van de bewoners van appartementengebouw de Lure Staete (Bremenstraat) hebben meerdere gesprekken plaatsgevonden om hen te informeren over de plannen voor Hanzekwartier.
plaatsgevonden; Avifauna, Fietsersbond Zwolle, Het Oversticht/qwelteam, HMO, Milieuraad Zwolle, Toegankelijk Zwolle, Vrienden van de Stadskern, Wijkpanel Binnenstad, Zwolle Groenstad, Kennispoort, Economic board regio Zwolle, VNO NCW, Zwolse 8. En met schriftelijke reacties, gesprekken en een digitale bijeenkomst is de uitvoeringsagenda met andere coalities en mogelijke gebruikers gedeeld en besproken om ook hun reacties te vernemen. Bewoners Zwolle Het betrekken van bewoners bij de plannen middels participatie is op verschillende wijze gedaan. De plannen en ideeën voor het Hanzekwartier zijn op de website Hanzekwartierzwolle. nl gedeeld voor omwonenden en geïnteresseerden. Hier konden zij direct digitaal hun reacties achter laten. In het Spoorcafé van 15 september 2021 zijn de ontwikkelingen voor Hanzekwartier toegelicht. Ook konden kijkers en geïnteresseerden vragen stellen.
Eigenaren in het gebied Hanzekwartier kent meer vastgoedeigenaren dan in de coalitie vertegenwoordigd zijn. Met de eigenaren van de vastgoedlocaties en diverse gebruikers van het Hanzekwartier hebben gesprekken plaatsgevonden om de Nota van Uitgangspunten toe te lichten.
OPBRENGSTEN Op basis van de hiervoor beschreven participatie worden hieronder de belangrijkste uitkomsten op themaniveau beschreven. Hoogbouw De beoogde bebouwing rond het Hanzeplein is hoger dan de huidige gebouwen. Tijdens de participatie met de bewoners van Hanzeland is dit naar voren gekomen als aandachtspunt.
Stakeholders Met vertegenwoordigers van verschillende maatschappelijke en economische stakeholders in de stad hebben gesprekken 86
De bewoners hebben nu nog vooral vrij uitzicht en weinig zonbelemmeringen door bestaande gebouwen. Dit wijzigt als er een hoog stedelijk woonmilieu ontwikkeld wordt op en rondom het Hanzeplein. De positie en hoogte van de beoogde nieuwbouw is naar aanleiding van gesprekken met diverse omwonenden en vastgoedeigenaren binnen Hanzekwartier verder onderzocht en op basis hiervan aangepast in de Nota van Uitgangspunten. De hoogte is op enkele plekken van 70 meter naar 50 meter gegaan en de gebouwen rond het Hanzeplein zijn zo verplaatst dat er geen directe schaduw op het balkon ontstaat. Helaas is niet te voorkomen dat het toevoegen van hoogbouw een belemmerende zonwerking heeft op de omgeving. Het effect van het toevoegen van hoogbouw kan niet meer worden gereduceerd dan reeds gedaan. Dat gaat dan ten koste van de totale opgave en kwaliteit van de integrale gebiedsontwikkeling.
Hanze Habitat
kans. Dit vraagt in het vervolg niet alleen om een ruimtelijke en vastgoed opgave voor de coalitie. Met de Nota van Uitgangspunten committeren de betrokken eigenaren zich aan de geschetste economische agenda en programmatische opgave. Vervolgstap is dat met het ECO team (verantwoordelijk voor economie, cultuur en onderwijs) wordt opgetrokken om tot concrete programma’s en gebruik van nieuw en actueel beschikbare kantoren te komen. De rol voor de Spoorzone en Hanzekwartier is vanuit perspectief van de gehele regio onderzocht en beschreven. Zowel wat betreft wonen als economische programma is het doel op regionaal niveau een onderscheidend en versterkend stedelijk milieu te realiseren, passend bij de unieke kwaliteiten van de Spoorzone (ligging, nabijheid centraal station, onderwijsinstellingen). Vervolg Aan de betrokken stakeholders is teruggekoppeld hoe reacties zijn gewogen en verwerkt. Met hen is de definitieve versie van de nota van uitgangspunten en het participatiejournaal gedeeld. Ook de volgende fasen van de gebiedsontwikkeling verlopen via een participatief proces, zowel tijdens het maken van het ruimtelijke ontwikkelingsplan als het omgevingsplan. Waar nu een breed participatieproces heeft plaatsgevonden, wordt dit bij het Ruimtelijk ontwikkelplan specifieker. Participeren heeft niet alleen betrekking op het maken van plannen en het uitwerken van ideeën.
Net zo belangrijk is het initiëren van tijdelijke initiatieven. Denk aan een ruimte of plek voor evenementen die ook gebruikt kan worden om informatie over de plannen en ideeën te delen. Zodat stakeholders zoals omwonenden naar Hanzekwartier komen en zo binding krijgen. Naast het informeren met een gebiedswebsite, nieuwsbrieven, periodieke on- en offline meetings over de stand van de uiteraard de social media gaan we nadrukkelijk werken aan co-creatie en place-making als onderdeel van de participatie.
Mobiliteit Door de ligging van Hanzekwartier, tegen de westzijde van de woonwijk Hanzeland, vragen de bewoners van de wijk aandacht voor de verkeersdruk in hun wijk bij een nieuwe verkeerssituatie van met name het Koggepark. Voor de eigenaren en gebruikers van de kantoren aan de Zuiderzeelaan blijft een verbinding met de Hanzeallee wenselijk. In het vervolg bij de uitwerking zal aandacht besteed worden aan een zorgvuldige afstemming tussen de fiets, gemotoriseerd verkeer voor calamiteiten en expeditie verkeer en parkeer/ mobiliteithubs binnen Hanzekwartier. Ruimtelijke kwaliteit Vanuit diverse stakeholders is gevraagd om het gebied leefbaar, gezond en economische interessant te houden. De Kasko structuur speelt hierin een belangrijke rol, maar de functie van het Kasko was niet voor iedereen duidelijk. Het concept van de Kasko’s is op basis van de input aangescherpt en duidelijker verbeeld in afbeeldingen. De functie en doelstelling van het kasko als verbindend element tussen landschap (openbare ruimte) en bebouwing is inzichtelijker gemaakt. Ook is aandacht gevraagd voor de verdere uitwerking van de openbare ruimte zodat deze voor iedereen veilig toegankelijk wordt en de groene buitenruimte ook echt van betekenis wordt voor flora en fauna.
87 / 104
PARTICIPATIE EN COMMUNICATIE
HANZE HABITAT
ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
ONTWIKKELSTRATEGIE
Economische agenda Tijdens de participatie met vertegenwoordigers van de economische agenda van Zwolle en de regio, benadrukten zij graag betrokken te worden om de Spoorzone en Hanzekwartier onder de aandacht te brengen. Met de Spoorzone als icoonproject in de regio ligt er nadrukkelijk een 87
Hanze Habitat
NOTA VAN UITGANGSPUNTEN
HANZE HABITAT
PLACEMAKING: PROJECT EN ONTWIKKELING GEBIEDSONTWIKKELING SPOORZONE ZWOLLE
“First life, then spaces, then buildings – the other way around never works” – Jan Gehl
Werkplaatsen
District Z
Hanzekwartier
Campus
Willemskwartier
Nomad City
Hanze Hoven
Het Gildenhof
ENGELENPAD KOGGEPARK hackatons (smart city), kickstarters voor ondernemers, pulled pork parties en bierproeverijen. Daarbij zijn de eerste horecainitiatieven gestart. Vanuit deze basis werken we verder om het gebied duidelijker op de kaart te zetten en te ontdekken welke initiatieven het goed doen in de nieuwe Hanze Habitat. Zo schalen we op wat er werkt en schalen we af wat niet werkt. Uitgangspunten De belangrijkste uitgangspunten voor het vervolg zijn: - belangrijke dragers fysiek zichtbaar maken, zoals het Engelenpad en het Koggepark, inclusief kunst (volg visie Mothership) - een terugkerende reeks van beeldbepalende creatieve events en festivals organiseren - in gebiedsbrede voorzieningen en beeldbepalende functies in de plinten van de gebouwen voorzien, niet als slotstuk maar juist als kwartiermaker - de toekomstvisie in de huidige realiteit zichtbaar maken via bijvoorbeeld Augmented Reality - samenwerken met lokale bewoners, studenten en ondernemers.
Tijdelijke initiatieven Het EcoTeam en de projectgroep Engelenpad (Mothership) denken al na over concrete, tijdelijke en permanente gebiedsinitiatieven. Wij sluiten ons hier graag bij aan. De afgelopen jaren is er ook al een toenemend aantal tijdelijke initiatieven en events in het Hanzekwartier georganiseerd met studenten en ondernemers. Steeds vanuit verschillende invalshoeken en thema’s, bijvoorbeeld cultuur, mobiliteit,
Hanzesingel
oevers
superplot Zuiderzeelaan
Politiekantoor
Kogge Hub
visievorming
superplot Zone College
Zone College
superplot Hanzeplein
Schoolplein
Hanzeplein
Hanze Veld
Hanz
uitwerking
Hanze Hub
pilots
superplot Windesheim
Windesheim
IJsselbrug
Hanze Habitat
2022 ONTWIKKELKADER
UITVOERINGSAGENDA
PILOTS
De totstandkoming van Hanze Habitat gaat niet op de traditionele manier van plannen maken en gefaseerd uitvoeren. Er wordt gewerkt met een ecosysteem van projecten die het gebied in beweging zetten. Zo worden binnen een raamwerk van ambities voor de lange termijn al pilots uitgevoerd op de korte termijn. Deze pilots leveren informatie voor de vervolgstappen. Het is een script waarvan de rode draad bekend is en er nog genoeg ruimte is voor nieuwe wendingen en figuranten. ZUS [Zones Urbaines Sensibles]
Niet alle initiatieven zullen vanaf dag 1 rendabel zijn. De gebiedscoalitie is bereid om hierin te investeren, initiatieven te ondersteunen en de faciliteren.
superplot Noordzeelaan
89 / 104
Hanzekwartier wordt nu door de gemiddelde Zwollenaar als ‘saai kantorengebied’ gezien. Buiten kantoortijden kun je hier dan ook het spreekwoordelijke kanon afschieten. Via placemaking brengen we hierin verandering. Placemaking is letterlijk het ‘maken’ van een plek. Het op de kaart zetten van een gebied bij huidige en beoogde bewoners, gebruikers en bezoekers. Laten zien door welke toekomstbril je kijkt en daar een voorproefje van geven, een ervaring van wat het zou kunnen worden. Dit doe je door tijdelijke initiatieven te programmeren. Het liefst samen met lokale bewoners en ondernemers, zodat een succesvol initiatief omgezet kan worden in iets blijvends. Zo zorg je ervoor dat de ‘ziel’ van de plek op een duurzame wijze wordt ingebed in het gebied. Dan is het niet alleen tijdelijk een toffe plek, maar blijft het ook een toffe plek! Placemaking volgt uit de strategie voor gebiedsmarketing. Dit wordt op Spoorzoneniveau in gezamenlijkheid bepaald. Het is belangrijk dat de onderscheiden kenmerken van Hanze Habitat naar voren komen, maar dat er ook een overkoepelende Spoorzoneidentiteit zichtbaar blijft.