1. Armoede- en schuldenmonitor 2022
Tekst van het document
Doelgroep
Kinderen uit gezinnen met een inkomen onder 110% van het sociaal minimum én geen recht op kinderopvangtoeslag
Jaar
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Totaal aantal peuters
173
197
194
167
191
207
195
167
waarvan bij Doomijn
195
175
141
waarvan bij Partou
0
3
3
waarvan bij Breed
2
6
6
waarvan bij Prokino
10
11
17
* De subsidieregeling bestaat vanaf 2018. Tot en met 2017 waren er alleen ‘gratis’ plekken bij Doomijn. 4.7.5
Zwemvangnet Het is belangrijk dat kinderen een zwemdiploma kunnen behalen. Mocht een kind op 7 jarige leeftijd nog niet zwemvaardig zijn, dan wordt de mogelijkheid geboden om zwemdiploma A en B te behalen als het inkomen van hun ouders niet hoger is dan 110% van het sociaal minimum. Alle zwemlessen worden dan vergoed voor kinderen tussen 7 en 12 jaar. Bij kinderen tussen 13 en 18 jaar geldt een inkomensgrens van 130% van het sociaal minimum. In 2021 maakten 413 kinderen uit 313 huishoudens gebruik van het zwemvangnet (tabel 4.15). We zien hierin vanaf 2016 een duidelijk stijgende trend. In 2021 maakten 17% meer kinderen gebruik van Zwemvangnet dan in 2020 en maar liefst 51% meer dan in 2019. Deze stijging is in lijn met wat verschillende stichtingen voor kinderen in Armoede ervaren. Bij bijvoorbeeld Stichting Leergeld, die bijspringt bij gezinnen met geldzorgen, is het aantal hulpaanvragen sterk toegenomen. En ook de stichting Kinderhulp ziet een sterke toename van het aantal aanvragen voor met name gratis zwemlessen. Mogelijk speelt bij de recente stijging in 2021 mede een rol dat zwembaden weer open zijn na een periode van sluitingen tijdens de coronacrisis. Tabel 4.15 Gebruik Zwemvangnet Doel
Een bijdrage leveren aan de draagkracht van Zwollenaren die de zwemlessen voor hun kinderen voor het behalen van AB-diploma zelf niet kunnen betalen.
Doelgroep*
Kinderen die leven in een huishouden met een laag inkomen. Inkomensgrens is afhankelijk van de leeftijd kinderen: - bij leeftijd kinderen van 5 tot en met 12 geldt een inkomensgrens tot 110% van het sociaal minimum; - bij leeftijd kinderen van 13 tot en met 17 geldt een inkomensgrens tot 130% van het sociaal minimum.
Aantal gebruikers
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Kinderen
104
132
124
153
218
274
352
413
Huishoudens
94
124
99
129
163
198
251
313
45/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
* Per 1 januari 2018 is de leeftijdsgrens verlaagd naar 6 jaar en per 1 januari 2019 naar 5 jaar. De inkomensgrens is per 1 januari 2018 verhoogd naar 130% voor kinderen tussen 13 en 18 jaar.
4.8
Noodfonds Het Noodfonds verleent, waar mogelijk, hulp aan inwoners van Zwolle (en regiogemeenten), die door omstandigheden in een noodsituatie zijn geraakt en die geen beroep (meer) kunnen doen op wettelijke voorzieningen. In principe geldt bij het Noodfonds geen inkomensgrens, maar feitelijk is er bijna altijd sprake van een inkomen op of rond het sociaal minimum. In 2021 zijn er 159 aanvragen van het Noodfonds toegekend aan gezinnen in Zwolle (zie tabel 4.16). Dat is een daling ten opzichte van 2020. In dat jaar had de gemeente een laptopactie en verstrekking mondkapjes, waar extra subsidie voor werd verstrekt. In 2021 lijkt er minder contact geweest te zijn tussen hulpverleners en inwoners als gevolg van de coronacrisis.
Tabel 4.16 Gebruik Noodfonds Doel
Hulpverlening in acute noodsituaties, waarin niet de formele weg bewandeld kan worden.
Doelgroep
In principe alle inwoners van Zwolle met een acute financiële nood. De inschatting is dat 90% van de aanvragers een inkomen heeft rond het sociaal minimum.
4.9
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Toegekend
164
179
235
276
279
204
233
159
Bedrag in €
39.607
39.473
64.269
84.168
86.118
57.147
71.923 42.085
Voedselbank De Voedselbank Zwolle e.o. voorziet mensen tijdelijk van voedselpakketten. Bij de toekenning wordt gekeken naar wat men aan budget overhoudt na aftrek van de door het Nibud berekende basisbedragen voor de onvermijdbare uitgavenposten. Voor een eenpersoonshuishouden geldt als normbedrag € 230,-. Voor elk extra gezinslid komt er € 95,- bij. In 2021 zijn er in totaal 14.154 pakketten verstrekt aan de klanten in Zwolle, Dalfsen en Nieuwleusen.Het aantal mensen dat gebruik maakt van de Voedselbank is gedurende 2021 gedaald. Aan het begin van 2021 had de Voedselbank Zwolle e.o. 353 klanten en eind 2021 waren dit er nog 281. De eerste cijfers van 2022 laten een lichte stijging zien van het aantal gebruikers, vermoedelijk een direct gevolg van de stijgende energieprijzen en hoge inflatie dit jaar. Door die stijging van de energieprijzen voldoen steeds meer mensen aan het normbedrag van de Voedselbank. De verwachting van de Voedselbank is een groei naar 350 klanten aan het einde van 2022. 46/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Tabel 4.17 Gebruik Voedselbank Doel
Het verstrekken van voedsel aan mensen die dat om welke reden dan ook nauwelijks zelf kunnen bekostigen
Doelgroep
Inwoners van Zwolle, Dalfsen en Nieuwleusen die financiële problemen hebben.
Gemiddeld aantal huishoudens*
2018
2019
2020
2021
261
300
329
281
*Dit is inclusief huishoudens uit Dalfsen en Nieuwleusen
47/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Deel II Schuldenproblematiek in Zwolle
48/83
83
Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
5
Inleiding
5.1
Definitie schuldenproblematiek
Datum
Veel mensen hebben in hun leven te maken met schulden. Denk bijvoorbeeld aan een hypotheek of een studielening. Lang niet alle schulden vormen een risico of zijn een probleem. De NVVK noemt schulden problematisch als mensen voorzien dat zij niet in staat zijn om door te gaan met het afbetalen van hun schulden of wanneer zij zijn gestopt met betalen17. In Zwolle hanteren we ook deze definitie van problematische schulden. Het hebben van problematische schulden kan leiden tot stress, gezondheidsproblemen en sociaal isolement. Daarom is het de ambitie van gemeente Zwolle dat alle Zwollenaren rondkomen, meedoen en schuldenvrij zijn.
5.2
Beleid gemeente Zwolle De gemeente Zwolle wil het ontstaan van problematische schulden zoveel mogelijk voorkomen door middel van schuldpreventie en vroegsignalering. De financiële redzaamheid van inwoners is hierbij een belangrijk thema. Wanneer inwoners hun problemen niet meer zelf kunnen oplossen, biedt de gemeente schuldhulpverlening aan (volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening). Dit gebeurt binnen het team Schulddienstverlening en binnen de kaders van het beleidsplan 2021-2025.
5.3
Leeswijzer In de volgende hoofdstukken wordt een beeld geschetst van de schuldenproblematiek in de gemeente Zwolle. Allereerst schetsen we in hoofdstuk 6 een beeld van de omvang en de ontwikkeling van de schuldenproblematiek in Zwolle. In hoofdstuk 7 laten we zien in hoeverre er gebruik wordt gemaakt van voorzieningen om geldproblemen te voorkomen en op te lossen. Tot slot gaan we in hoofdstuk 8 in op de kenmerken van de inwoners die financiële ondersteuning ontvangen.
17 NVVK: https://www.nvvk.nl/minnelijke-schuldhulpverlening 49/83
83
Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
6
Omvang en ontwikkeling schuldenproblematiek
Datum
In dit hoofdstuk gaan we in op de omvang en de ontwikkeling van de schuldenproblematiek in Zwolle. Zo laten we onder andere zien hoeveel mensen zich jaarlijks aanmelden met financiële problemen bij hulporganisatie Op Orde en bij de gemeentelijke afdeling schulddienstverlening, wat de gemiddelde schuldenlast is van iemand met schulden en wat de meest voorkomende schuldeisers zijn.
6.1
Omvang en ontwikkeling hulpvraag Op Orde Op Orde is een samenwerkingsverband tussen vier organisaties: Sociaal Raadslieden van stichting De Kern en de vrijwilligers van Op Orde, WIJZ, Humanitas en SchuldHulpMaatje. Medewerkers van Op Orde adviseren inwoners over hun financiële situatie, helpen met het in orde brengen van administratie en ondersteunen bij de aanvraag van regelingen. Inwoners met financiële problemen kunnen contact zoeken met de medewerkers van Op Orde kan via een webformulier of het open inloopspreekuur. Sinds eind 2017 is er een open inloopspreekuur bij de sociale wijkteams. Dit betekent in de praktijk dat medewerkers van Op Orde elke ochtend aanwezig zijn in een ander wijkteam. Veruit de meeste cliënten komen binnen via het inloopspreekuur (91%). Het aantal cliënten dat het spreekuur van Op Orde bezocht in 2020 en 2021 is sterk afgenomen ten opzichte van de jaren daarvoor (zie figuur 6.1). De afname van het aantal bezoekers valt deels te wijten aan een verminderd aantal inloopspreekuren door de coronapandemie en daarmee gepaard gaande lockdowns. De inzet van Op Orde is preventief: inwoners met (beginnende) schulden helpen zodat inzet van schulddienstverlening en/of budgetbeheer voorkomen kan worden. Er worden bijvoorbeeld betalingsregelingen getroffen met schuldeisers of de beslagvrije voet wordt toegepast.
Als dit niet kan, verwijst op Orde door naar de afdeling Schulddienstverlening. In 2021 hielp op Orde 317 cliënten met schulden (zie figuur 6.1). Dat is fors minder dan in de jaren daarvoor. Ook dit lijkt een effect van de coronapandemie. In figuur 6.1 zien we dat zowel het aantal mensen waarvoor een betalingsregeling getroffen is, als het aantal cliënten dat wordt doorverwezen naar afdeling Schulddienstverlening, daalt sinds 2019.
50/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Figuur 6.1. Ontwikkeling aantal cliënten geholpen door op Orde, cliënten met schulden en doorverwijzingen SDV 3.480
2.897 2.468
592
249
563
2.482
528 317
238
186
196
185
134
138 81
2018
2019
2020
2021
aantal cliënten op spreekuur
cliënten met schulden
aantal betalingsregelingen getroffen
doorverwijzingen Op Orde->SDV
Bron: de Kern
6.2
Omvang en ontwikkeling hulpvraag afdeling Schulddienstverlening Mensen met financiële problemen kunnen ook schulddienstverlening aanvragen bij de gemeente. In figuur 6.2 zien we dat het aantal aanmeldingen bij Schulddienstverlening dat is binnengekomen via Op Orde of de Sociale Wijkteams in de afgelopen vijf jaar is gedaald. De relatief lichte daling in de 1ste 3 jaren kan te maken hebben met een steviger voorveld in de vorm van sociaal raadslieden waarbij lichtere problemen opgelost werden. Deze lichte daling betekent ook dat de aanvragen die binnenkomen meer complex en zwaarder van problematiek zijn. De daling van de afgelopen 2 jaar lijkt een direct verband te hebben met de coronacrisis. Dit komt bijvoorbeeld doordat inwoners geneigd zijn om pas hulp in te roepen wanneer de nood hoog is. Tijdens de coronacrisis hebben ook veel schuldeisende partijen zich coulant opgesteld en incassomaatregelen beperkt. Mogelijk ander neveneffect is dat er in deze periode minder uitgaven werden gedaan door de lockdowns ten tijde van de pandemie.
51/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Figuur 6.2 Ontwikkeling aantal aanmeldingen Schulddienstverlening gemeente Zwolle 328 307 266 245 224
2017
2018
2019
2020
2021
Bron: Gemeente Zwolle
6.3
Gemiddelde schuldenlast Als schulden zo hoog zijn dat iemand deze niet meer terug kan betalen, kan de gemeente afspraken maken met de schuldeisers door middel van het treffen van een schuldregeling. De totale schuldenlast wordt dan in kaart gebracht om vervolgens te bepalen hoeveel iemand kan af betalen. Figuur 6.3 laat zien dat de gemiddelde schuldenlast van mensen met een schuldregeling de afgelopen vijf jaar fluctueert tussen de €29.000 en de €45.000.Deze fluctuatie is waarschijnlijk een gevolg van uitschieters die het gemiddelde dan wel naar beneden dan wel omhoog trekken. . In 2021 komt de schuldenlast op ongeveer hetzelfde niveau uit als het landelijke gemiddelde van €42.66218. Figuur 6.3. Ontwikkeling gemiddeld schuldbedrag, 2017-2021. € 44.364 € 32.595
2017
2018
€ 39.098
€ 36.114 € 29.346
2019
2020
2021
Bron: gemeente Zwolle
6.4
Aandeel schulden uitbetaald aan schuldeiser Bij een schuldregeling ontvangen alle schuldeisers een betalingsvoorstel. Hierbij wordt volgens een aantal regels uitgerekend wat de mogelijke afbetaling van de schuld binnen 36 maanden is. Indien de schuldeisers akkoord gaan krijgen ze een deel van de schulden betaald binnen de 36 maanden en wordt de rest kwijtgescholden. In 2021 is ongeveer 20% van de schulden binnen geslaagde schuldregelingen, uitbetaald aan de schuldeisers (zie figuur 6.4). Dat is ongeveer gelijk aan 2020.
18 NVVK Jaarverslag 2021. De cijfers - Jaarverslag 2021 (nvvk.nl)
52/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Figuur 6.4 Percentage schulden uitbetaald aan schuldeisers van geslaagde regelingen 21,3% 17,6%
17,2%
2018
2019
19,8%
2020
2021
Bron: gemeente Zwolle
6.5
Aantal schuldeisers Figuur 6.5 geeft het gemiddeld aantal schuldeisers weer dat mensen hebben wanneer er een schuldregeling gestart wordt. In Zwolle werden in 2021 meer schuldeisers geregistreerd dan landelijk (13 schuldeisers in 2021)19. Figuur 6.5 Gemiddeld aantal schuldeisers
2018
2019
2020
2021
9
8
11
18
Bron: Gemeente Zwolle
6.6
Meest voorkomende schuldeisers De top 10 van meest voorkomende schuldeisers bestaat vooral uit incasso organisaties (Intrum, EDR Incasso BV, Direct Pay, GGN en Vesting Finance). LAVG gerechtsdeurwaarders staat op plek twee van de meest voorkomende schuldeisers. Verder staan GBLT (gemeente- en waterschapsbelastingen), KPN, het CJIB (boetes) en het Zilveren Kruis (zorgverzekeraar) in de top 10. Tabel 6.1. Top 10 meest voorkomende schuldeisers 1. Intrum 2. LAVG Gerechtdeurwaarders 3. Zilveren Kruis Achmea 4. EDR Incasso BV 5. GBLT
19 NVVK. Jaarverslag 2021. De cijfers - Jaarverslag 2021 (nvvk.nl) 53/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
6. Direct Pay 7. GGN 8. Vesting Finance 9. KPN 10. CJIB Bron: Gemeente Zwolle
6.7
Beslaglegging op bijstandsuitkeringen Een schuldeiser kan beslag (laten) leggen op het inkomen van de schuldenaar om de schulden af te lossen. In het geval de schuldenaar een bijstandsuitkering ontvangt, mag de gemeente op maximaal 5% van de bijstandsuitkering beslag leggen. Het aantal inwoners bij wie een deurwaarder heeft geprobeerd beslag te leggen op de bijstandsuitkering is in 2021 hoger dan in 2020 en 2019, namelijk 537 ten opzichte van 470 en 523, respectievelijk (zie figuur 6.7). Het aantal inwoners bij wie daadwerkelijk beslag kon worden gelegd op de bijstandsuitkering omdat zij voldoende afloscapaciteit hadden, ligt in 2021 hoger dan in 2020 en 2019 (namelijk 350 ten opzichte van 277 en 263, respectievelijk). Bij hen is minimaal één keer een deel van de bijstandsuitkering afgedragen (doorbetaald) aan de schuldeiser. In 2021 is het aantal mensen dat voldoende afloscapaciteit had, gestegen. Dat heeft waarschijnlijk te maken met een wijziging in de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet die in 2021 in werking is getreden. Hierbij geldt een minimale aflossing van 5% in tegenstelling tot de oude wetgeving (waar vaak geen afdracht mogelijk was). In figuur 6.7 is te zien dat er in 2021 nog steeds mensen waren die geen afloscapaciteit hadden. Waarschijnlijk heeft dit te maken met dat de systemen nog niet helemaal up to date waren met de juiste informatie.
Figuur 6.7 Aantal inwoners met beslaglegging op de bijstandsuitkering in Zwolle
226
187 240
193
263
277
341
2018
350
2019 2020 2021 geen afloscapaciteit dus geen doorbetaling minimaal één doorbetaling
Bron: Gemeente Zwolle 54/83
83
Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
6.8
Huisuitzettingen Een verhuurder van een woning kan een huurder uit huis zetten indien er sprake is van (langdurige) achterstallige betalingen of overlast door de huurder, maar meestal zijn huurachterstanden de aanleiding voor een huisuitzetting. De sociaal-maatschappelijke schade van een huisuitzetting voor de huishoudens die het betreft, is groot. Bovendien gaat een huisuitzetting gepaard met maatschappelijke kosten voor opvang, hulpverlening, herstel en herhuisvesting. Gemeente Zwolle heeft daarom afspraken gemaakt met woningcorporaties om huisuitzettingen (ontruimingen) zo veel mogelijk te voorkomen. Daarnaast besteden woningcorporaties meer aandacht aan het vroegtijdig signaleren van schuldenproblemen. In het kader van vroegsignalering van schulden zijn (particulier) verhuurders sinds januari 2021 verplicht om een huurachterstand door te geven aan de gemeente als het niet gelukt is om de huurachterstand samen met de huurder op te lossen. De gemeente zal de huurders dan schuldhulpverlening aanbieden. In figuur 6.8 zien we dat sinds 2019 zowel het aantal aangekondigde ontruimingen / vonnissen als het aantal daadwerkelijk uitgevoerde ontruimingen fors is afgenomen.
In 2020 was het vooral opvallend dat de aangekondigde ontruimingen door particuliere verhuurders sterk was gedaald; in voorgaande jaren steeg het aantal huisuitzettingen en ontruimingen door particuliere verhuurders juist. In 2021 is dat aantal weer gestegen, maar nog steeds beduidend lager dan voor 2020. Een verklaring is dat er door vroegsignalering minder achterstanden in huurbetalingen waren in 2020 en 2021. Verder zijn corporaties tijdens de coronacrisis meer terughoudend geweest met huisuitzettingen en afsluitingen20.
Figuur 6.8 Aantal huisuitzettingen in Zwolle
1 6 6 9
1 7 8 9
1 3 3 1
0 4 5 4
ng
20 20
20 21
ek
on d
ig
de
on 20 tru 17 im in ge
n
O nt
3 6 10 7
20 19
on /v
0 9 9 9
20 18
SWZ
5 4 12 1
2 2 0 ru 01 21 im 7 in ge n
20 18
Particulier
32
20 20
21
ss
18 en
21
8 12 14
20 19
9 13
ni
7 11 16
Aa
Datum
Delta Wonen
Openbaar Belang
20 Zie: Gezamenlijk statement van verhuurders, gemeenten en het Rijk over maatwerk bij het voorkomen van huisuitzettingen tijdens de coronacrisis, maart 2021. 55/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Bron: woningcorporaties en gemeente Zwolle
6.9
Aantal crisisaanvragen Een crisisaanvraag in het kader van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening heeft betrekking op een dreigende ontruiming en/of dreigende afsluiting van gas, elektra en/of water. In 2021 steeg het aantal crisisaanvragen weer ten opzichte van 2020 (zie figuur 6.9). Zoals opgemerkt in paragraaf 6.8 zagen woningcorporaties minder betalingsachterstanden in 2020 en waren zij meer terughoudend met huisuitzettingen en afsluitingen. Mogelijk zijn mensen tijdens een crisis ook meer geneigd hun vaste lasten te betalen en voor zekerheid te kiezen. Figuur 6.9 Aantal crisisaanvragen per jaar 19 16
15 9
2018
2019
2020
2021
Bron: Gemeente Zwolle
6.10
Bijzondere bijstand voor beschermingsbewind Als iemand van 18 jaar of ouder niet meer in staat is om goed voor zijn geldzaken te zorgen, kan de rechter een bewindvoerder benoemen die deze geldzaken beheert. Gemeente Zwolle voert deze bewindvoering niet zelf uit. Daarom zijn er geen cijfers beschikbaar van het aantal mensen dat een bewindvoerder heeft. Om hier toch iets over te kunnen zeggen, kijken we naar het aantal mensen dat bijzondere bijstand voor beschermingsbewind aanvraagt. In figuur 6.10 is te zien dat het aantal inwoners dat in Zwolle bijzondere bijstand ontvangt om de kosten voor het beschermingsbewind te betalen, tussen 2017 en 2020 bleef stijgen. Inmiddels is deze groei afgevlakt: in 2021 ontvingen ongeveer hetzelfde aantal mensen bijzondere bijstand om de kosten voor beschermingsbewind te betalen als in 2020. Figuur 6.10 Aantal mensen in Zwolle met bijzondere bijstand voor beschermingsbewind
56/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
1.517
1.504
1.475
1.409
1.314
2017
2018
2019
2020
2021
Bron: gemeente Zwolle
6.11
Betaalgedrag en risicoprofiel Geldfit voert vier keer per jaar een analyse uit over het betaalgedrag van consumenten. In de analyse worden betalingsafhandelingen meegenomen van zo’n 45 bedrijven in Nederland. Klanten worden aan de hand van hun betaalgedrag ingedeeld in 10 risiconiveaus. Zo worden klanten met vorderingen die gemiddeld 3 of meer maanden open staan, ingedeeld in risiconiveau 10, klanten met vorderingen die gemiddeld 2 tot 3 maanden open staan, vallen in risiconiveau 9, enz. Niveaus 8 t/m 10 bestaan uit mensen met een hoog risico op schulden die ondersteuning nodig hebben. Voor de niveaus 5 t/m 7 geldt dat een preventieve aanpak gepast is. Mensen met een goed betaalgedrag vallen in risiconiveaus 1 t/m 4. Deze risicoprofielen zijn vergeleken met profielen die zijn gebaseerd op sociaal-demografische kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd) en leefstijlkenmerken. Aan de hand hiervan zijn de Zwolse huishoudens ingedeeld naar risicoprofiel. In de praktijk blijkt dat de risiconiveaus een goede indicator zijn voor de het al dan niet hebben van problematische schulden. Het aandeel inwoners in Zwolle met een hoog risiconiveau is de afgelopen 3 jaar gelijk gebleven (zie figuur 6.11). Ook bij de groepen met een midden en laag risiconiveau zien we weinig veranderingen.
In vergelijking met Nederland heeft Zwolle een kleiner aandeel inwoners met een hoog risiconiveau (26% versus 30% in 2021).
57/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Figuur 6.11 Inwoners naar risiconiveau van betaalgedrag
Nederland
Zwolle 45%
43%
31%
43%
31%
30% 26%
2019
26%
26%
2020 Laag
40%
Midden
2021
42%
40%
28%
2019
Hoog
32%
31%
Laag
28%
28%
2020
2021
Midden
Hoog
Bron: Geldfit
7
Bereik van ondersteuning bij geldproblemen in Zwolle In dit hoofdstuk wordt een beeld geschetst van wat het bereik en het gebruik is van diverse vormen van ondersteuning die door gemeente Zwolle worden aangeboden aan mensen met vragen en/of een ondersteuningsbehoefte op het gebied van financiën. Allereerst wordt ingegaan op het bereik van de activiteiten die gericht zijn op het voorkomen van geldproblemen. Dit gaat bijvoorbeeld om ondersteuning die gericht is op het vergroten van de financiële zelfredzaamheid van inwoners. Maar ook ondersteuning bij de administratie valt hieronder. In paragraaf 9.3 komt het bereik van de ondersteuning die gericht is op het helpen oplossen van geldproblemen, aan de orde.
7.1
Bereik inzet op voorkomen van geldproblemen Volgens het Nibud is iemand financieel redzaam ‘wanneer hij of zij weloverwogen keuzes maakt, zodanig dat zijn financiën in balans zijn op zowel korte als op lange termijn’. Hieronder gaan we in op de verschillende manieren van ondersteuning die gemeente Zwolle aanbiedt om geldproblemen te voorkomen en de financiële redzaamheid van haar inwoners te bevorderen.
7.1.1
Bezoekers Geldproblemen voorkomen en oplossen Op de webpagina ‘Geldproblemen voorkomen en oplossen’ (Geldproblemen voorkomen en oplossen | Gemeente Zwolle), is informatie te vinden over (hulp bij) het voorkomen van financiële problemen en hoe je geldproblemen kunt oplossen. Ook wordt er beschreven wat je kunt doen in het geval van een crisissituatie of hoe je een sociale 58/83
30%
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
lening aanvraagt. In 2021 is de webpagina ‘Geldproblemen voorkomen en oplossen’ opnieuw ingericht zodat de relevante informatie makkelijker te vinden is voor de bezoeker. Tijdens deze herinrichting zijn er een aantal pagina’s offline gehaald. Het gaat om de pagina’s ‘Schulddienstverlening’ en ‘producten Schulddienstverlening’. De bezoekersaantallen van deze websites worden niet meer vermeld in deze monitor. In figuur 7.1 is te zien hoeveel unieke bezoekers de webpagina’s hebben bezocht per jaar. Vergeleken met 2020 is de hoofdpagina ‘geldproblemen voorkomen en oplossen’ in 2021 ongeveer de helft minder bezocht. Mogelijke verklaringen zijn dat mensen het antwoord op hun vraag al via Google vonden of bijvoorbeeld vaker contact opnamen met het klantencontactcentrum in plaats van de gemeentelijke webpagina te bezoeken. De subpagina ‘sociale lening’ wordt het meest bezocht ten opzichte van de andere subpagina’s. Figuur 7.1 Unieke bezoekers webpagina Geldproblemen voorkomen en oplossen 9.000 8.000 7.000
hoofdpagina Geldproblemen voorkomen en oplossen
6.000
subpagina Geldproblemen voorkomen
5.000
subpagina Ondersteuning bij uw administratie subpagina Geldproblemen oplossen
4.000
subpagina Sociale lening 3.000
subpagina ondernemers en geldzaken
2.000
subpagina crisissituatie
1.000 0
2018
2019
2020
2021
Bron: gemeente Zwolle
7.1.2
Bezoekers Geldfit.nl Eén van de partners van de afdeling Schulddienstverlening van gemeente Zwolle is Geldfit.nl. Het doel van Geldfit is dat bezoekers financieel fit blijven of worden. Op de site van Geldfit, die sinds 2017 bestaat, kunnen mensen door middel van het invullen 59/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
van een test bekijken of men financieel fit is. Als de test wordt afgerond, ontvangen mensen een persoonlijk advies over hun financiële situatie. Ook krijgt men tips over welke organisaties bij geldzaken kunnen helpen. De gemeentelijke webpagina Geldproblemen voorkomen en oplossen verwijst door naar de website van Geldfit. Het aantal inwoners dat de website van Geldfit bezoekt, kan een indicatie zijn voor het aandeel mensen dat (beginnende) financiële problemen heeft. In figuur 7.2 is te zien dat het aantal unieke Zwolse bezoekers van de website van Geldfit tussen 2018 en 2020 afneemt, maar tussen 2020 en 2021 weer toeneemt. Het aantal bezoekers hangt samen met de inzet van de landelijke overheidscampagne rond Geldfit. Deze zorgt namelijk voor een toename in bezoekers. In 2021 zijn er radiospots ingezet gedurende de campagne wat de oorzaak kan zijn van de stijging van het aantal websitebezoeken. Het aantal websitebezoekers steeg namelijk niet alleen in Zwolle maar ook landelijk. Figuur 7.2 Totaal aantal Zwolse bezoekers van website Geldfit
5.412
4.506
4.020 2.770
2018
2019
2020
2021
Bron: Geldfit.nl
In Figuur 7.3 zien we dat in 2021 ongeveer 20% van de bezoekers op Gelfit.nl de test heeft ingevuld en een persoonlijk advies heeft ontvangen. Dat is ongeveer evenveel als in 2020. In 2021 zijn er wat minder mensen die een meetbare vervolgstap hebben gezet naar passende hulp dan in voorgaande jaren.
60/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Figuur 7.3 Type gebruik Geldfit
23%
21%
16% 10%
6%
2018
5%
2019
Persoonlijk advies
6% 3%
2020
2021
Doorverwijzing naar partners
Bron: Geldfit.nl
7.1.3
Gebruikers geldplannen NIBUD Het NIBUD (het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) biedt diverse geldplannen aan als hulpmiddel voor huishoudens om de geldzaken in balans te krijgen en te houden in verschillende omstandigheden ofwel life-events. Geldplannen hebben een preventief karakter en zijn makkelijk en breed inzetbaar voor alle Zwollenaren. Inwoners kunnen zelf met de geldplannen aan de slag of kunnen door hulpverleners worden begeleid. Waar dat nodig is, wordt in de geldplannen verwezen naar hulpverlenende instanties. Het aantal geldplannen blijft uitbreiden. Het eerste geldplan “Beter rondkomen” werd in 2015 gelanceerd, het jongste geldplan “Werkloosheid” in 2021. In figuur 7.4 is het jaarlijks aantal gebruikers van de geldplannen uit Zwolle weergegeven. Hierin is goed te zien dat het gebruik van de geldplannen door Zwolse inwoners elk jaar toeneemt. In Zwolle wordt het geldplan “Beter rondkomen” het meest gebruikt. Het Geldplan “bijna 18” is het enige Geldplan dat maandelijks onder de aandacht wordt gebracht bij de doelgroep waar het Geldplan voor is bedoeld. Dit wordt gedaan door een felicitatiekaart te sturen naar alle Zwolse inwoners die binnenkort 18 jaar worden. Dit verklaart waarom dit Geldplan in vergelijking met de andere Geldplannen jaarlijks veel vaker wordt bezocht.
61/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Figuur 7.4 Aantal Zwolse gebruikers van geldplannen
Beter Rondkomen (2015) Kom uit de Geldzorgen (2016) Bijna 18 (2018) Sparen, beleggen of aflossen (2015) Rondkomen met kinderen (2017) Pensioen (2018) Studie (klein) kinderen (2017) ZZP (2019) Statushouders (2020) 220
306
289 1268 270
780
310 245 54
501
528
1670
1723
1771
2019
2020
2021
453
368
238
1316 45 222
123 65 289
2015
2016
2017
1512
2018
Bron: NIBUD
7.1.4
Week van het Geld De Week van het Geld is een jaarlijks terugkerende, nationale projectweek voor voorheen alleen het basisonderwijs. Sinds 2020 wordt ook geprobeerd het voortgezeten vervolgonderwijs bij deze week te betrekken. In het basisonderwijs worden gedurende de week activiteiten georganiseerd, waaronder gastcolleges waarin spelletjes zoals Cash Quiz worden gespeeld. Medewerkers van banken, verzekeraars en gemeenten staan dan voor de klas om met leerlingen - voornamelijk groepen 7 en 8 - hun kennis over geld te testen. Normaal gesproken doet ongeveer een derde van de basisscholen (circa 17) in Zwolle mee aan de Week van het Geld. Vanwege de coronacrisis en de daarmee gepaard gaande schoolsluitingen, zijn in 2020 alle activiteiten rond de Week van het Geld afgeblazen. De Week van het Geld heeft in 2021 digitaal plaatsgevonden. Helaas is onbekend hoeveel basisscholen in Zwolle hieraan deel hebben genomen. MBO In 2020 stond er ook een programma klaar voor het MBO (Deltion College). Helaas gooide ook hier Covid-19 roet in het eten en kon dit programma niet worden uitgevoerd. In 2021 heeft er toch een klein digitaal programma van de Week van het Geld plaatsgevonden. Er waren online lessen voor de studenten met ervaringsdeskundigen vanuit de landelijke campagne “De eerste stap helpt je verder”. Verder was er een webinar georganiseerd voor docenten.
62/83
83
Datum Titel
7.1.5
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Vroegsignalering Vroeg eropaf Vroeg eropaf is een project dat is gestart in 2019 in samenwerking met lokale en landelijke partijen. Het doel van dit project is hulp bieden in een zo vroeg mogelijk stadium en zo voorkomen dat inwoners financiële problemen krijgen of dat financiële problemen verergeren. Het wordt uitgevoerd door de sociale wijkteams. Zij zoeken contact met inwoners indien op één adres in één maand twee of meerdere meldingen van betalingsachterstanden binnen komen via woningcorporaties, zorgverzekeraars en energie- en waterbedrijven. Op deze manier zijn er in het jaar 2020 144 signalen over inwoners met betalingsachterstanden opgepakt. Door een wijziging in de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening zijn gemeenten per 1 januari 2021 verplicht om alle signalen van bedrijven en instanties op te pakken. Dit betekent dat het aantal signalen in 2021 aanzienlijk hoger is dan in de jaren daarvoor. Het ging om 8118 meldingen in 2021. Het totaal aantal meldingen (signalen) betreft meestal meerdere signalen op één adres. Bij meerdere signalen op één adres wordt er hulp aangeboden. Dat was bij 3470 huishoudens het geval.
7.1.6
Financieel Spreekuur studenten MBO/HBO Tijdens het financieel spreekuur kunnen jongeren op school hulp vragen als zij financiële problemen of vragen hebben. Het Deltion College heeft sinds 2018 twee keer per week een financieel spreekuur dat wordt uitgevoerd door Sociaal Raadslieden samen met stagiaires van de opleiding Sociaal Juridische Dienstverlening. Op Hogeschool Windesheim is het spreekuur in 2019 gestart. Aanvankelijk ook in samenwerking met De Kern, maar inmiddels heeft de hogeschool een financieel spreekuur in eigen beheer. Per september 2021 voert het decanaat het Financieel Spreekuur uit. Hier zijn vanaf 2020 geen cijfers meer over beschikbaar. Ook bij Hogeschool Viaa was er een financieel spreekuur, waarbij werd samengewerkt met SchuldHulpMaatje. Het spreekuur werd echter te weinig bezocht door studenten. Daarom is na 2020 besloten om met het spreekuur te stoppen. Over het aantal bezoekers van dit spreekuur zijn geen cijfers. In figuur 7.5 is te zien dat in 2020 minder studenten van het Deltion College het financieel spreekuur hebben bezocht dan in 2019. Waarschijnlijk is dit een gevolg van de schoolsluitingen in 2020. In 2021 is het aantal studenten weer gestegen. Figuur 7.5 Aantal studenten dat financieel spreekuur bezocht
63/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
613
599 503
413
12 2018
2019 Deltion
29 2020
2021
Windesheim
Bron: De Kern Zwolle en Schuldhulpmaatje Zwolle
Ontwikkelingen op de Hbo-scholen De decanen van de verschillende Hbo-scholen zoeken de verbinding op om te bekijken wat zij kunnen doen voor studenten met geldzorgen. Er wordt nu eerst onderzocht wat iedere school op dit gebied doet en ook wordt bekeken hoe je de student het beste kan bereiken. Deze samenwerking is nog maar net gestart. Afgewacht moet worden hoe deze samenwerking op dit gebied zich verder ontwikkelt.
7.2
Bereik ondersteuning bij geldproblemen Zoals in hoofdstuk 2.1 al is beschreven, kunnen Zwolse inwoners met financiële problemen of schulden zich aanmelden bij Op Orde of de gemeentelijke schulddienstverlening om hun geldproblemen op te lossen. In deze paragraaf beschrijven we de verschillende ondersteuningsmogelijkheden die de gemeente Zwolle biedt. Het type ondersteuning dat wordt ingezet, is afhankelijk van de situatie van de inwoner. Vaak worden meerdere typen ondersteuning ingezet om de financiële problemen op te lossen.
7.2.1
Gemeentelijke ondersteuning bij schulden Sinds 2019 verloopt een aanvraag voor schulddienstverlening via Op Orde en het Sociaal Wijkteam. Daar wordt eerst beoordeeld of schulddienstverlening nodig is of dat een lichtere vorm van ondersteuning volstaat. Indien specialistische ondersteuning nodig blijkt, kan de gemeente verschillende typen hulp aanbieden. Deze worden hieronder kort omschreven: • Budgetbeheer: de gemeente beheert tijdelijk het inkomen van een persoon met financiële problemen. • Sociale lening: dit is een lening bij de gemeente om essentiële uitgaven te kunnen betalen, of om schulden mee te kunnen af lossen. Binnen 3 jaar moet de lening worden terugbetaald. • Schuldregeling: als een schuld niet binnen 36 maanden kan worden afbetaald, kan er een schuldregeling worden gestart. De gemeente maakt hierbij afspraken met de schuldeisers om de schulden af te betalen middels een saneringsplan.
64/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
•
Wettelijke schuldsanering natuurlijke personen (WSNP): Wanneer iemand er met de schuldhulpverlener niet uitkomt en/of er geen schuldregeling tot stand komt, kan iemand de rechtbank om hulp vragen om te worden toegelaten tot de WSNP. De rechtbank maakt hierbij een saneringsplan waarin staat hoe de schulden afgelost gaan worden. Schuldeisers zijn verplicht hieraan mee te werken.
Figuur 7.6 laat zien hoeveel mensen er gebruik hebben gemaakt van de verschillende gemeentelijke producten tussen 2017 en 2021. Hiervan wordt budgetbeheer het meest ingezet. Steeds meer mensen maakten tussen 2017 en 2020 gebruik van budgetbeheer, al is het sinds vorig jaar weer wat minder vaak ingezet ten opzichte van 2020. Verder zien we dat er sinds 2017 steeds minder mensen zijn waarvoor een schuldregeling of WSNP-verklaring wordt toegepast. Sinds 2020 lijken deze aantallen te zijn gestabiliseerd. Het aantal mensen dat een sociale lening krijgt uitgekeerd, schommelt tussen de 12 en de 17 personen per jaar. Figuur 7.6 Aantal Zwolse inwoners met gemeentelijke ondersteuning bij schulden* 391 353
343
340
324
181 148 120
57
35
12
14
13
2017
2018
2019
Budgetbeheer
128
122
111
Sociale lening
14
Schuldregeling
22
17
2020
2021 WSNP-verklaring
Bron: gemeente Zwolle
7.2.2
Bezoekers Mijn Geldzaken Inwoners die ondersteuning in de vorm van budgetbeheer en/of een schuldregeling van de gemeente ontvangen, hebben toegang tot de pagina Mijn Geldzaken. Dit is een portaal waar je – na inloggen – je financiële gegevens kunt inzien en indien nodig kunt aanpassen. In tabel 7.1 is te zien dat het aantal bezoekers van de pagina Mijn Geldzaken tussen 2015 en 2020 elk jaar toenam. Dat is opvallend omdat het aantal inwoners met een schuldregeling is afgenomen en het aantal inwoners met budgetbeheer niet sterk is gestegen. Een mogelijke verklaring voor het feit dat het 65/83
26
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
aantal bezoekers van deze website groter is dan het aantal inwoners met budgetbeheer en/of een schuldregeling, is dat de website ook wordt bezocht door mensen die op zoek zijn naar informatie, zonder dat zij een account hebben waarmee ze kunnen inloggen. Er is helaas geen informatie beschikbaar van het aantal mensen dat daadwerkelijk inlogt op Mijn Geldzaken. Sinds 2021 is de pagina Mijn Geldzaken alleen nog te bezoeken via de webpagina ‘geldproblemen voorkomen en oplossen’ (zie hoofdstuk 3.1.1). Dat kan een reden zijn waarom het aantal bezoekers sinds 2020 weer iets gedaald is. Tabel 7.1 Unieke bezoekers gemeentelijke webpagina Mijn Geldzaken Jaar
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Bezoekers
7.398
14.178
22.404
31.923
33.386
37.167
36.201
Bron: gemeente Zwolle
7.2.3
Jongeren geholpen met Perspectieffonds Problematische schulden op jonge leeftijd gaan gepaard met allerlei risico’s, onder andere op het gebied van opleiding, werk en gezondheid. Daarmee gaan maatschappelijke kosten gepaard. Daarom hebben de gemeente Zwolle en Schuldhulpmaatje samen het Jongeren Perspectieffonds opgericht. Het doel van dit fonds is om een vorm van schuldregeling te kunnen bieden aan jongeren die niet in aanmerking komen voor of niet in beeld zijn bij schuldhulpverlening. Om in aanmerking te kunnen komen voor het fonds, mag het schuldbedrag maximaal 5.000 euro zijn In 2020 zijn 28 jongeren aangemeld bij het Perspectieffonds. Bij 11 jongeren is een oplossing voor de beginnende schulden gevonden met een krediet uit het Perspectieffonds (zie tabel 9.2). De overige jongeren hebben ook ondersteuning gekregen en krijgen mogelijk later in het traject alsnog een lening vanuit het fonds. In 2018 en 2019 waren 27 jongeren aangemeld bij het Perspectieffonds waarvan er 17 geholpen zijn met een krediet uit het Perspectieffonds. Inwoners kunnen overigens altijd een beroep doen op het Perspectieffonds, ook als het budgetplafond bereikt is21.
21 Hierbij is toezegging tijdens het debat op 02-11-2020 van de wethouder Klaas Sloots aan de raad afgedaan. Het betrof een toezegging dat het Perspectieffonds altijd beschikbaar is, ook na bereik budgetplafond. 66/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Tabel 9.2 Aanmeldingen en trajecten Jongeren Perspectieffonds 2018 en 2019
2020
2021
aantal jongeren aangemeld
27
28
14
aantal jongeren geholpen (in traject)
17
11
11
Bron: gemeente Zwolle
7.2.4
Doorlooptijden schulddienstverleningstrajecten Met een snelle afhandeling van de aanvragen voor de schulddienstverlening wordt er eerder duidelijkheid en zekerheid voor zowel de schuldenaar als de schuldeiser geboden. Sinds 2018 worden nagenoeg alle intakes (99%) binnen de normtijd (28 dagen) afgehandeld (tabel 9.3). In 2021 is de doorlooptijd van aanmelding tot intake SDV fors gedaald en bedraagt nog maar 16 dagen. Ook de aanvragen schulddienstverlening hebben in 2021 een kortere doorlooptijd dan in de jaren daarvoor. De aanvragen worden ruim in de normtijd (90 dagen) afgehandeld. De gemiddelde doorlooptijd van een crisisinterventie is 3 dagen, wat overeenkomt met de normtijd. Tabel 9.3 Doorlooptijden schulddienstverlening Norm in dagen
Wachttijd van aanmelding tot intake SDV Aanvraag Schulddienstverlening Crisisinterventie
28 90 3
Gemiddelde doorlooptijd in dagen 2018
2019
2020
2021
28 34 2
28 28 3
25 28 3
16 20 3
Bron: gemeente Zwolle
67/83
83
Datum Titel
8
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Kenmerken Zwolse inwoners met financiële ondersteuning In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste kenmerken van Zwolse inwoners die financiële ondersteuning ontvingen van de gemeentelijke schulddienstverlening in 2020.
8.1
Type huishouden De meeste inwoners met financiële ondersteuning behoren tot een eenpersoonshuishouden (43%), terwijl slechts 16% van de Zwollenaren tot een eenpersoonshuishouden behoort (zie figuur 8.1). Ook valt op dat inwoners met financiële ondersteuning minder vaak tot een huishouden met kind(eren) behoren in vergelijking met alle huishoudens: 18% en 46%, respectievelijk. Figuur 8.1 Inwoners met financiële ondersteuning naar type huishouden, 2020 Inwoners met financiële ondersteuning in Zwolle
Alle inwoners in Zwolle
eenoudergezin
43%
16
eenpersoonshuishouden
14%
7
11
25
paar zonder kinderen
46
huishouden met kind
18
3-e.m.persoonshuishoud... 4
6
instelling/tehuis 220
8
0%
50%
100%
0%
50%
100%
Bron: gemeente Zwolle
8.2
Leeftijd De meeste Zwolse inwoners met financiële ondersteuning zijn tussen de 25 en 45 jaar oud (51%). Deze leeftijdsgroep is oververtegenwoordigd. In figuur 8.2 zien we verder dat een klein deel (4%) van de mensen met financiële ondersteuning 65 jaar of ouder is. Tot slot zien we nog dat in vergelijking met alle inwoners in Zwolle een groter aandeel jongeren van 18 tot 25 jaar financiële ondersteuning ontvangt (12% versus 17%).
68/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Figuur 8.2 Inwoners met financiële ondersteuning naar leeftijdsgroepen, 2020 Inwoners met financiële ondersteuning in Zwolle
Alle inwoners in Zwolle
12
18 tot 25 jaar
17
25 tot 45 jaar
36
45 tot 65 jaar
32
65 jaar of ouder
51
27
20 0%
4 50%
100%
0%
50%
100%
Bron: gemeente Zwolle
8.3
Herkomst Het merendeel van de Zwolse inwoners met financiële ondersteuning is van Nederlandse afkomst (56%). Inwoners van niet-westerse afkomst (40%) zijn oververtegenwoordigd onder de inwoners met financiële ondersteuning (zie figuur 8.3). Figuur 8.3 Inwoners met financiële ondersteuning naar herkomst, 2020
Inwoners met financiële ondersteuning in Zwolle
Alle inwoners in Zwolle
56
83
Nederland
Niet-westers land
11
Westers land
7
0%
40
5
50%
0% 100%
50%
100%
Bron: gemeente Zwolle
69/83
83
Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
8.4
Wijk
Datum
De meeste inwoners met financiële ondersteuning wonen in de wijken Holtenbroek of Diezerpoort (38%). In figuur 8.4 zien we dat maar 16% van alle Zwolse inwoners in deze wijken woont. In Stadshagen wonen juist relatief weinig mensen met financiële ondersteuning (11% versus 20% in heel Zwolle). Figuur 8.4 Inwoners met financiële ondersteuning naar wijken, 2020
Inwoners met financiële ondersteuning in Zwolle
Alle inwoners in Zwolle Holtenbroek
8
Diezerpoort
8
21 17 12
10
Assendorp
11
20
Stadshagen Ittersum
11
8
Aa-landen
10
8
Schelle
11
7
5
Wipstrik
6
Binnenstad
3
5
Kamperpoort-Veerallee
3
4
Westenholte
4
2
Berkum
4
1
Buitengebied
2 0%
0 10%
20%
0%
10%
20%
Bron: Gemeente Zwolle
70/83
83
Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
8.5
Inkomensbron
Datum
Meer dan de helft van de inwoners met financiële ondersteuning (52%) heeft een uitkering sociale voorziening als voornaamste inkomensbron (zie figuur 8.5). Inkomen uit werk is de tweede grote categorie (23%) en 13% van de inwoners met financiële ondersteuning ontvangt een werkloosheidsuitkering. Figuur 8.5 Inwoners met financiële ondersteuning naar inkomensbron, 2020 52
uitkering sociale voorziening 23
inkomen uit arbeid uitkering werkloosheid
13
uitkering arbeidsongeschiktheid
10
pensioen 1 0%
20%
40%
60%
Bron: Gemeente Zwolle
71/83
83
Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
9
Ondernemers en schulden
9.1
Aantal faillissementen van bedrijven en instellingen
Datum
Het aantal faillissementen van bedrijven en instellingen is zowel in Overijsel als in heel Nederland in 2020 en 2021 sterk afgenomen in vergelijking met 2019 (zie figuur 9.1). Dit is waarschijnlijk een gevolg van de maatregelen die genomen zijn in de coronaperiode om bedrijven financieel te ondersteunen. Een aantal van deze maatregelen wordt in de paragraven hieronder toegelicht. Figuur 9.1 Aantal faillissementen van bedrijven en instellingen inclusief eenmanszaken 3128
3192
3274
2689
1519 236 2017
225
213
2018
2019
158 2020
118 2021
Bron: CBS
9.2
Aantal Bbz aanvragen Startende of gevestigde zelfstandig ondernemers kunnen een uitkering aanvragen op grond van het Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (Bbz 2004) voor bijvoorbeeld het beginnen van een eigen bedrijf of als het bedrijf tijdelijk in financiële problemen verkeert. Voor deze monitor zijn de aanvragen die gevestigde ondernemers doen het meest relevant. Bij een Bbz aanvraag kan een ondernemer aanspraak maken op een bedrijfskapitaal of een periodieke uitkering. Een bedrijfskapitaal is meestal een lening van maximaal € 212.147,00. Een periodieke uitkering wordt in eerste instantie verstrekt als een renteloze lening van maximaal 12 (gevestigde) of 36 (starter) maanden, waarmee het inkomen wordt aangevuld tot bijstandsniveau. Uit figuur 9.2 blijkt dat het aantal aanvragen voor bedrijfskapitaal en een periodieke uitkering tussen 2018 en 2020 afnam. Daarna steeg het aantal aanvragen weer. Met name het aantal aanvragen voor een periodieke uitkering is in 2021 fors toegenomen.
72/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Figuur 9.2. Aantal Bbz aanvragen van gevestigde ondernemers per jaar 36
18 12 14 3 2018
6
6
4
6
5 2019
1 2021
2 2020
Aanvragen bedrijfskapitaal Aanvragen periodieke uitkering Aanvragen verlenging periodieke uitkering Bron: Gemeente Zwolle
De stijging in 2021 is waarschijnlijk het gevolg van de Bbz-light die van kracht was van 1 oktober 2021 tot 1 april 2022. Dit betrof een tijdelijke aanpassing van het Bbz 2004 die bedoeld was als zachte landing voor ondernemers die na afloop van de Tozo nog last hadden van de nog resterende corona gerelateerde problemen.
9.3
Aantal Tozo aanvragen Vanaf maart 2020 konden zelfstandigen in aanmerking komen voor de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Deze regeling is speciaal in het leven geroepen om ondernemers te ondersteunen die als gevolg van de coronacrisis in financiële problemen kwamen. Net als de Bbz bestond de Tozo uit een lening voor een bedrijfskapitaal of periodieke uitkering tot bijstandsniveau. De Tozo kon aangevraagd worden van maart 2020 t/m september 2021, in vijf verschillende tijdsperiodes. Een ondernemer kon in meerdere periodes een aanvraag indienen. Figuur 9.3. Aantal Tozo aanvragen van gevestigde ondernemers per jaar 2357
730 Tozo 1 (maart-mei 2020)
Tozo 2 (juniseptember 2020)
912
Tozo 3 (oktober 2020maart 2021)
404
255
Tozo 4 (april-juni 2021)
Tozo 5 (juli-september 2021)
Bron: Gemeente Zwolle
In figuur 9.3 zien we dat in de eerste Tozo periode (maart-mei 2021) er 2.357 Tozo aanvragen zijn gedaan. Daarna liep het aantal Tozo aanvragen sterk terug.
73/83
83
Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
9.4
Aantal ondernemers geholpen door schulddienstverlening
Datum
Door een wijziging in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn gemeenten sinds 2021 verplicht om ook aan ondernemers schulddienstverlening te bieden. In heel 2021 zijn er 10 ondernemers geholpen door de Zwolse gemeentelijke schulddienstverlening. Daarnaast zijn er 13 ondernemers geholpen door Over Rood, een samenwerkingspartner van de gemeente Zwolle. Zij helpen ondernemers die in zwaar weer zijn geraakt. Bij deze cijfers moet worden opgemerkt dat de opzet van deze afdeling van gemeente Zwolle recent is gestart en nog volop in ontwikkeling is. Ook ondernemers moeten de gemeente nog meer gaan vinden.
74/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Bijlage 1 Gebruikte databronnen Voor de Armoede en Schulden Monitor is gebruik gemaakt van de volgende databronnen: ▪ De gegevens over de minima in Zwolle komen uit het Integrale Inkomens- en Vermogensonderzoek (IIV) van het CBS. Dit onderzoek wordt jaarlijks door het CBS uitgevoerd en heeft als doel ‘Een beeld geven van de samenstelling en verdeling van het inkomen en vermogen van personen en huishoudens in Nederland’. De cijfers van 2019 en de voorlopige cijfers van 2020 zijn in december 2021 op gemeenteniveau beschikbaar gekomen. In 2017 heeft het CBS de inkomensstatistiek herzien en voor de jaren vanaf 2011 opnieuw berekend. Sinds 2018 gebruiken we deze herziene cijfers in de Armoedeen schuldenmonitor. Deze herziene cijfers zijn niet vergelijkbaar met de oude reeks uit het Regionaal Inkomensonderzoek, die zijn gebruikt in de edities van de Armoedemonitor t/m 2017. ▪ De gegevens over het gebruik van de minimaregelingen zijn afkomstig uit gemeentelijke registraties en uit registraties van partnerorganisaties. ▪ De gegevens over schulden zijn afkomstig uit de gemeentelijke registraties en uit registraties van de partnerorganisaties. Voor het schuldenaarsprofiel hebben we de gegevens van de schuldenaren verrijkt met achtergrondkenmerken uit het bevolkingsregister (BRP/peildatum 31-12-2020).
Trends en ontwikkelingen uit voorgaande jaren worden weergegeven indien data uit eerdere jaren beschikbaar is.
75/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Bijlage 2 Verklarende begrippenlijst Aanvraag schulddienstverlening Dit betreft een aanvraag om toegelaten te worden tot de schulddienstverlening conform de Wet Gemeentelijke Schulddienstverlening. Een aanvraag leidt tot een plan van aanpak waarbij afhankelijk van de situatie één of meer diensten kunnen worden aangeboden. Beschermingsbewindvoeringskosten Beschermingsbewindvoeringskosten zijn kosten die gemaakt moeten worden wanneer iemand een financieel bewindvoerder heeft. Dat wil zeggen dat deze persoon niet zijn eigen geldzaken regelt. Budgetbeheer trajecten Bij Budgetbeheer worden betalingen uitgevoerd namens de klant volgens een van te voren met de klant afgesproken budgetplan. De ondersteuningsbehoefte bepaalt de intensiteit en de duur van het Budgetbeheer waardoor er verschillende trajecten bestaan. Categorieën instroom en uitstroom bijstand Voor instroom en uitstroom heeft CBS standaard categorieën vastgesteld. Deze worden gebruikt in de registraties bij de gemeenten, ook in Zwolle. Enkele categorieën die het CBS gebruikt, zijn echter geen uitstroom vanuit het oogpunt van de gemeente . Dit geldt bijvoorbeeld voor de CBS categorieën ‘andere tenaamstelling’ en ‘overstap naar andere bijstandsuitkering’. Deze categorieën zijn daarom niet meegenomen in de telling (zie tabel B.2). Daarnaast zijn sommige categorieën samengevoegd (zie tabellen B.1 en B.2).
Tabel B.1 Reden instroom CBS CBS categorie instroom code
Categorie instroom Zwolle voor Armoedemonitor
1
Beëindiging studie
Beëindiging studie
2
Beëindiging huwelijk/relatie
Beëindiging huwelijk/relatie
11
Arb.in dienstbetr,/uitk.ziekte
Wegvallen werk inkomsten
13
Zelfstandig beroep of bedrijf
Wegvallen werk inkomsten
14
Uitkering werkeloosheid
Wegvallen WW-uitkering
15
Uitk. arbeidsongeschiktheid
Overige redenen instroom
17
Alimentatie
Overige redenen instroom
19
Andere inkomsten
Wegvallen overige inkomsten
30
Ingeteerd op het vermogen
Wegvallen overige inkomsten
31
Bereiken 21 jarige leeftijd
Niet bij instroom meegenomen
32
Beëindiging detentie
Overige redenen instroom
33
Beëindiging verblijf buiten Nederland
Verhuizing naar Zwolle
34
Beëindiging verblijf zorginstelling
Overige redenen instroom
35
Beëindigen andere bijstandsuitkering
Niet bij instroom meegenomen
40
Oorzaak bij partner
Overige redenen instroom
41
Wijziging bijstandsnorm
Niet bij instroom meegenomen 76/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
CBS code
CBS categorie instroom
Categorie instroom Zwolle voor Armoedemonitor
42
Herkomst andere Gemeente
Verhuizing naar Zwolle
43
Overgang WIJ => WWB 2012
Niet bij instroom meegenomen
99
Niet van toepassing
Overige redenen instroom
Tabel B.2 Reden uitstroom CBS CBS categorie uitstroom code 1
Aanvang studie
Categorie uitstroom Zwolle voor Armoedemonitor Aanvang studie
2
Aangaan relaties
Aangaan relatie
3
Bereiken AOW-gerechtigde leeftijd
Bereiken AOW-gerechtigde leeftijd
4
Overlijden
11
Arb.in dienstbetr,/uitk.ziekte
Overlijden Werk
13
Zelfstandig beroep of bedrijf
Overige redenen uitstroom
14
Uitkering werkloosheid
Overige redenen uitstroom
15
Uitk. ziekte/arbeidsongeschkt.
Overige redenen uitstroom
17
Alimentatie
Overige redenen uitstroom
19
Ander inkomen
Overige redenen uitstroom
22
Zelfst.beroep of bedrijf/Uit KunstenaarSchap
Werk
31
Geen inlichtingen
Geen contact
32
Verhuizing andere gemeente
Verhuizing uit Zwolle
33
Verhuizing naar buitenland
Verhuizing uit Zwolle
34
Niet versch.op herh.oproep inlichtingenplicht
Geen contact
35
Niet versch.op herh.oproep reintegratiegesprek
Geen contact
90
Andere tenaamstelling uitkering
Niet bij uitstroom meegenomen
91
Detentie
Overige redenen uitstroom
92
Verkrijgen vermogen
93
Te lang op vakantie
94
Overgang naar andere bijstandsuitkering
97
Oorzaak bij partner
Overige redenen uitstroom Geen contact Niet bij uitstroom meegenomen Overige redenen uitstroom
Hoofdkostwinner Het CBS definieert een hoofdkostwinner als de persoon binnen een huishouden met de belangrijkste sociaaleconomische positie. In beginsel is dit een alleenstaande, één van de paarleden, of een ouder in een gezin. In complexere huishoudenssamenstellingen zoals inwonende ouders kan ook een ander persoon als hoofdkostwinner worden aangewezen. Indien er meer personen (of paren) in aanmerking komen, dan wordt de persoon (paar) met het hoogste persoonlijke inkomen aangewezen. In afwijking van voorgaande wordt voor huishoudens met winst en geen substantiële andere inkomsten de persoon (paar) met de hoogste winst aangewezen. Indien zowel paarleden als andere personen in aanmerking komen, dan wordt voor paarleden het inkomen op paarniveau samengeteld. Langdurige minimahuishoudens Huishoudens die al minimaal 4 jaar een inkomen tot 110% van het sociaal minimum ontvangen.
77/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Minimahuishoudens Huishoudens met minimaal 1 jaar een inkomen tot 110% van het sociaal minimum. Nazorg Nazorg wordt aangeboden na het traject van een schuldregeling, om te voorkomen dat opnieuw problemen gaan ontstaan. De consulent van schulddienstverlening spreekt met de klant om zijn of haar situatie te bekijken. Eventueel kan er ondersteuning aangeboden worden door een vrijwilliger of via een schuldhulpmaatje. Schuldregeling Een schuldregeling bestaat uit een schuldbemiddeling of een saneringskrediet. Beide instrumenten hebben tot doel om een akkoord te bereiken met de schuldeisers over een gedeeltelijke aflossing van de schuld tegen finale kwijting van het restant. Sociaal minimum In tabel B.3 staan de bedragen horende bij het sociaal minimum van vier huishoudtypen (100%) en de bedragen horende bij de armoedegrenzen 110% en 130% van dit sociaal minimum. De bedragen worden jaarlijks per huishoudtype vastgesteld. Tabel B.3 Armoedegrenzen per huishoudtype per 1 januari 2020, netto inkomen per maand Huishoudtype
100%*
110%
130%
Alleenstaande
€ 1.000
€ 1.100
€ 1.430
Alleenstaande ouder
€ 1.000
€ 1.100
€ 1.430
Echtpaar/ Samenwonenden
€ 1.428
€ 1.571
€ 2.042
Echtpaar/ Samenwonenden met kinderen**
€ 1.428
€ 1.571
€ 2.042
*Bijstandsnormen exclusief 5% vakantietoeslag. Deze normen gelden voor de leeftijd van 21 jaar tot de pensioengerechtigde leeftijd, waarbij geen verlaging op de uitkering wordt toegepast in verband met een woonvoordeel, zoals de kostendelersnorm of het ontbreken van woonlasten. **Voor de kosten van kinderen ontvangt het huishouden toeslagen via de belastingdienst en SVB.
Sociale lening Een lening welke verstrekt kan worden voor het volledig herfinancieren van een aantal kleinere schulden of i.v.m. noodzakelijke uitgaven terwijl een lening bij een gewone bank niet mogelijk is. Uitkering sociale voorziening Deze term wordt door het CBS gehanteerd. Uitkeringen die hieronder vallen, zijn: uitkering op grond van Participatiewet, IOAW, IOAZ, BBZ en Wajong. WSNP verklaring Wanneer het niet is gelukt om een (minnelijke) schuldregeling tot stand te brengen, dan geeft de gemeente een verklaring af waarmee de inwoner een beroep kan doen op de wettelijke schuldsanering.
78/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Zwolse armoedegrens Minimahuishoudens, chronisch zieken en gehandicapten met een inkomen van minder dan 110% van het sociaal minimum, en mensen die vanwege een schuldregeling alleen het vrij te laten bedrag van hun inkomen overhouden ter besteding.
79/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Bijlage 3 Tabellen minimahuishoudens Tabel B.4 Minimahuishoudens in Zwolle en Nederland (%) Minimahuishoudens (%) Zwolle
Nederland
2014
2016
2018
2014
2016
2018
eenpersoonshuishouden
19,8
21,1
21,0
20,5
20,8
20,1
paar zonder kinderen
3,9
3,9
3,9
4,2
4,2
4,2
type huishouden
paar met kinderen
3,1
2,7
2,7
3,5
3,3
2,9
eenoudergezin
29,5
24,0
20,5
27,2
21,5
19,1
overig huishouden
7,9
8,3
8,6
8,2
7,9
6,4
tot 25 jaar
20,5
21,3
19,5
21,4
18,8
16,7
25 tot 45 jaar
10,9
10,8
10,7
11,5
10,9
10,1
45 tot 65 jaar
10,0
10,7
10,5
9,8
9,8
9,6
65 jaar of ouder
11,6
11,6
11,6
12,1
12,2
11,9
werknemer
2,8
2,0
1,7
2,8
2,0
1,8
zelfstandige
10,7
8,8
7,9
10,4
8,8
7,4
uitkering sociale voorziening
75,5
79,4
81,2
78,9
80,4
81,3
uitkering werkloosheid
17,0
20,9
19,1
19,4
17,5
16,2
uitkering arbeidsongeschiktheid
25,3
25,8
23,7
23,5
22,8
22,6
pensioen
11,4
11,6
11,7
12,2
12,6
12,4
totaal
8,6
7,8
7,4
9,5
8,8
8,2
totaal minimahuishoudens
11,1
11,3
11,2
11,2
11,0
10,6
leeftijd hoofdkostwinner
inkomensbron
kinderen in minimahh
Bron: CBS Integraal inkomens- en vermogensonderzoek (IIV)
80/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Tabel B.5 Langdurige minimahuishoudens in Zwolle en Nederland (%) Langdurige minimahuishoudens (%) Zwolle
Nederland
2014
2016
2018
2014
2016
2018
eenpersoonshuishouden
10,1
11,2
12,5
11,0
12,0
12,6
paar zonder kinderen
1,9
2,0
2,1
1,9
2,0
2,1
paar met kinderen
1,1
1,2
1,2
1,1
1,2
1,1
eenoudergezin
13,9
12,4
10,8
11,4
10,2
9,8
overig huishouden
2,2
3,2
3,7
2,2
2,2
2,1
tot 25 jaar
0,6
0,9
2,0
1,4
1,5
1,5
25 tot 45 jaar
4,3
4,7
5,1
4,1
4,5
4,6
45 tot 65 jaar
5,1
5,7
6,2
4,8
5,1
5,3
65 jaar of ouder
7,4
7,8
8,1
7,7
7,9
8,1
werknemer
0,5
0,4
0,4
0,5
0,5
0,5
zelfstandige
2,3
2,0
2,0
2,1
1,9
1,7
uitkering sociale voorziening
45,7
48,9
54,5
47,9
51,3
56,2
uitkering werkloosheid
1,5
1,9
1,7
2,0
2,1
1,8
uitkering arbeidsongeschiktheid
13,7
14,8
13,9
11,3
12,0
12,2
pensioen
7,2
7,5
7,9
7,5
7,9
8,2
totaal
3,7
3,7
3,7
3,9
4,0
3,9
totaal minimahuishoudens
5,2
5,7
6,2
5,3
5,7
5,9
type huishouden
leeftijd hoofdkostwinner
inkomensbron
kinderen in minimahh
Bron: CBS Integraal inkomens- en vermogensonderzoek (IIV)
81/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Bijlage 4 Tabellen bijstand Tabel B.6 Bijstandsuitkeringen op 1 januari van het betreffende jaar, naar soort en duur Aantal uitkeringen
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
soort
2.757
2.914
3.155
3.337
3.489
3.535
3.454
3.393
3.630
IOAW/IOAZ
103
127
150
189
225
232
222
218
193
< 0,5 jaar
459
451
473
527
455
359
358
350
431
0,5 tot 1 jaar
284
367
390
388
398
396
306
275
348
1 tot 3 jaar
815
833
892
978
1.049
1.043
963
864
847
> 3 jaar
1.302
1.390
1.550
1.633
1.812
1.969
2.049
2.122
2.197
Totaal
2.860
3.041
3.305
3.526
3.714
3.767
3.676
3.611
3.823
% > 3 jaar
46%
46%
47%
46%
49%
52%
56%
59%
57%
duur uitkering
Bijstand (Participatiewet)
Tabel B.7 Reden instroom bijstand Reden instroom 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Wegvallen overige inkomsten
158
210
251
296
288
272
203
258
Wegvallen werk inkomsten Wegvallen WW-uitkering
312
280
234
184
179
174
171
225
269
279
252
221
135
107
108
159
Verhuizing naar Zwolle Beëindiging studie
165
142
157
159
121
120
125
129
108
131
136
134
136
98
101
98
Beëindiging huwelijk/relatie
117
127
105
88
73
66
48
52
Overige redenen instroom
78
85
77
60
63
46
52
68
Totaal
1.207
1.254
1.212
1.142
995
883
808
989
Tabel B.8 Reden uitstroom bijstand Reden uitstroom 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Werk
390
397
363
400
430
409
365
308
Verhuizing uit Zwolle
194
176
211
179
166
144
122
163
Geen contact AOW-gerechtigde leeftijd
104
91
105
118
126
122
81
89
49
42
68
41
36
79
57
87
Aanvang studie
53
67
65
71
68
63
84
76
Overlijden
25
16
18
19
24
20
32
33
Aangaan relatie
53
66
48
29
25
38
22
25
Overige redenen uitstroom
139
136
79
67
82
88
100
91
Totaal
1.007
991
957
924
957
963
863
872
82/83
83
Datum Titel
oktober 2022 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2022
Tabel B.9 Leeftijd bij instroom bijstand Leeftijdscategorie 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
tot 27 jaar
347
380
383
400
399
318
327
412
27 tot 35 jaar
325
335
315
264
183
166
169
215
35 tot 45 jaar
267
237
208
168
165
152
109
171
45 tot 55 jaar
157
182
186
185
127
142
101
97
55 jaar en ouder
111
120
120
125
121
105
102
94
leeftijd onbekend Totaal
0
0
0
0
0
0
0
0
1.207
1.254
1.212
1.142
995
883
808
989
2014
2015
2016
Tabel B.10 Leeftijd bij uitstroom bijstand Leeftijdscategorie 2013
2017
2018
2019
2020
tot 27 jaar
268
271
256
235
298
261
268
285
27 tot 35 jaar
286
258
247
244
201
208
177
179
35 tot 45 jaar
206
199
169
186
169
172
145
129
45 tot 55 jaar
120
135
148
140
156
144
113
101
55 jaar en ouder
127
128
137
119
133
178
160
178
leeftijd onbekend Totaal
0
0
0
0
0
0
0
0
1.007
991
957
924
957
963
863
872
83/83