1 a. Bomenbeleidsplan

Boomkroonbedekking Vergelijkbaar met kroonoppervlakte. Boomkroonbedekking betreft de hoeveelheid land die bedekt wordt door de kronen van bomen.

Kroonvolume Inhoud van de boomkroon in kubieke meters (m³).

Boommonitor Rekenprogramma van het Norminstituut Bomen. Dit rekenprogramma berekent essentiële kengetallen van bomen en de groei- en standplaats voor o.a. het opstellen of beoordelen van een bomenontwerp. Het rekenprogramma is toegankelijk voor iedere gemeente die aangesloten is bij het Norminstituut Bomen. Boomwaarderingscijfer Een cijfer dat is ontwikkeld door het Norminstituut Bomen. Ook wel W-cijfer genoemd. Indeling van kwaliteit en waardering van een boom op basis van de beoordelingsfactoren conditie, toekomstverwachting, beheersbaarheid en kroonomvang (boomkroonvolume).

18

PNV Potentieel Natuurlijke Vegetatie. De vegetatie die zich op een plek zou ontwikkelen als niet wordt ingegrepen. Rekening houdend met de huidige omstandigheden (klimaat, grondwater). Stepping stone biodiversiteit Een stepping stone is een verbinding van 1 of meerdere bomen op een versteende plek tussen twee groene gebieden. Middels de boom of bomen kunnen insecten en dieren zich van de ene naar de andere groene plek verplaatsen. STO(M)P Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, MaaS en persoonsgebonden vervoer. Bij het STOMP-principe heeft S de meeste prioriteit, gevolgd door de T, de O, de M en dan pas de P. MaaS staat voor Mobility as a Service en kan bijvoorbeeld een app zijn waarmee je toegang hebt tot een deelauto.

Kroonoppervlakte Ook wel kroonprojectie genoemd. Dit is het oppervlak van de kroon afgetekend op het maaiveld direct onder de boom, loodrecht van boven gezien. Of de schaduw die de zon zou werpen als deze recht boven de boom staat. Mobihubs Een locatie waar meer mobiliteiten samen komen. Bijvoorbeeld een plek waar je kunt parkeren en vervolgens een fiets of het OV kunt gebruiken om verder te reizen. Monetaire waarde De geldwaarde die wordt toegekend aan een boom. Deze kan op verschillende manier worden bepaald. Bijvoorbeeld op basis van investeringen die in de boom gedaan zijn of met behulp van een taxatie van de boom of de boomwaarde-indextabel in het Handboek Bomen.

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

19

m(be)leefbaar

Bijlage 2: Literatuurlijst

m(be)leefbaar

Bijlage 3: Toelichting boomstructuurkaart

Santamour, F. (1990). Trees for urban planting: Diversity, uniformity and common sense. Proceedings, Metro Tree Improvement Alliance. METRIA 7: 57-65. Wolf, K.L., Lam, S.T., McKeen, J.K., Richardson, G.R.A., van den Bosch, M., Bardekjian, A.C. (2020). Urban Trees and Human Health: A Scoping Review. International Journal of Environmental Research and Public Health. Published online 2020 Jun 18. doi.org/10.3390/ ijerph17124371 Dengkai Chi, D., Aerts, R. Nieuwenhuyse, van A., Bauwelinck, M., Demoury, C., Plusquin, M., Nawrot, T.S., Casas, L., Somers, B. (2022). Residential Exposure to Urban Trees and Medication Sales for Mood Disorders and Cardiovascular Disease in Brussels, Belgium: An Ecological Study. Environmental Health Perspectives, 130, 5. Published online 2022 May 1: doi.org/10.1289/EHP9924

Atlas Leefomgeving | Atlas Leefomgeving. (z.d.). www.atlasleefomgeving.nl Dood Hout Leeft. (2018, 27 maart). Eis-Nederland. www.eis-nederland.nl/actueel/in-de-pers/dood-houtleeft Homepage Ruimte en Wonen, kennisnetwerk over de leefomgeving. (z.d.). www.ruimteenwonen.nl Soortentabel. (z.d.). Edepot.Wur.Nl. Geraadpleegd op 21 maart 2023, van edepot.wur.nl/460540

Als basis is de Groene Kaart van 2021 genomen. De hoofdgroenstructuur en de wijkgroenstructuur zijn hiervan afgeleid. De zogenaamde witte vlekken van de Groene Kaart worden niet beschouwd als belangrijke boomstructuren. Per straat worden onderstaande categorieën beoordeeld en benoemd. Structuren • De hoofdgroenstructuur is de belangrijkste bomenstructuur, van stedelijk belang (donkergroene lijn). • De wijkgroenstructuur is de belangrijkste bomenstructuur in de wijk (licht groene lijn). • Boomstructuren die als een soort hoofdstructuur voor de stad gelden, maar niet ons eigendom zijn (paarse lijn). • Volgens de Groene kaart zijn dit ontbrekende structuren, geheel of gedeeltelijk. Deze zouden alsnog ingevuld kunnen worden. Vaak zijn het locaties waar het technisch moeilijk is bomen te planten, misschien is het mogelijk op particulier terrein bomen te planten (rode lijn). • Een bewust boomloze structuur, vaak onderdeel van een bestaande structuur. Hier wordt bewust gekozen voor een stukje openheid, een zichtlijn of om reden van cultuurhistorische reden (grijze lijn). Soort boom • De boomsoorten zijn overgenomen van de groen beheerkaart.

Vitaliteit • De gegevens over vitaliteit worden later na de 3-jaarlijkse inspectie aan de kaart toegevoegd. Vervanging • Uitgangspunt is te kiezen voor meer diversiteit, rekening houdend met de volgende ingrediënten: • De juiste boom op de juiste plek • Een gezonde boom • Een betrouwbare boom • Een inheemse boom • Een insectvriendelijke boom • Een klimaatbestendige boom • Daarnaast wordt voor sommige structuren gekozen om de bestaande één soortige boomsoort te handhaven. Vaak om reden van cultuurhistorische waarde of om de hoofdstructuur te benadrukken voor een rustig beeld. • Acacia in bestrating: In sommige gevallen wordt gekozen voor herplant van acacia in bestrating, echter wel met de voorwaarde een krattensysteem aan te leggen om opdruk van de bestrating te voorkomen. Gefaseerd vervangen • Is er voldoende ruimte? Vervangende boom kan direct geplant worden • Is er onvoldoende ruimte? In latere fase vervangende boom planten, dat betekent dat er een diversiteit in leeftijdsopbouw ontstaat.

Eindbeelden Rij - los Rij - scherm Rij - wand Verspreid - los Verspreid - scherm Solitair Parijse snoei Kandelaberen Bolvorm

20

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

21

m(be)leefbaar

m(be)leefbaar

Bijlage 4: Uitgangspunten berekening i-Tree

Bijlage 5: Oververtegenwoordigde families, geslachten en soorten per wijk • Oppervlakte van stadsdelen zijn verkregen via de website allecijfers.nl

Voor het uitvoeren van de berekening in i-Tree is gebruik gemaakt van de beschikbare data in het beheersysteem van de gemeente. Omdat er data misten, zijn een aantal uitgangspunten aangehouden. Deze zijn hieronder beschreven.

• Voor het berekenen van waarden in Euro’s zijn de kengetallen van het handboek milieuprijzen van CE delft 2017 aangehouden. Deze zijn doorberekend naar 2023.

• Bomen in het beheersysteem zonder soortnaam en/of stamdiameter: Deze zijn in de berekening niet meegenomen. Er misten circa 9.500 bomen van de in totaal circa 74.000. Deze bomen zijn verrekend door de uitkomsten van de berekening van de circa 65.000 bomen te vermenigvuldigen met het missende percentage (14,7 %). Hierdoor zijn de uitkomsten representatief voor het totale aantal aanwezige bomen in het beheersysteem. • Missende kroongegevens: Deze zijn aangevuld aan de hand van beschikbare gegevens van vergelijkbare bomen (qua soort, stamdiameter en hoogte.

Conditie

i-Tree Conditie klasse

Goed

85-90%

Redelijk

70-75%

Matig

50-55%

Slecht

25-30%

Zeer slecht

10-15%

Dood Niet bekend

0% 70-75%

• Voor alle gegevens die in klassen worden bijgehouden in het beheersysteem (diameter kroon, boomhoogte) is het gemiddelde van elke klasse aangehouden. Bijvoorbeeld boomhoogte 9-12 meter = 10,5 meter

Geslacht (> 20%)

Soort (> 10%)

AA-landen

-

Quercus

21%

Quercus robur

17%

Assendorp

-

Quercus

27%

Quercus robur

25%

Fagaceae

46%

Quercus

44%

Fraxinus excelsior Quercus robur

10% 40%

Binnenstad

Fagaceae

32%

Tilia

21%

Fraxinus excelsior Quercus robur Tilia vulgaris

10% 14% 12%

Diezerpoort

-

-

Quercus

22%

Quercus robur

21%

Holtenbroek

Malvaceae

30%

Tilia

30%

Tilia vulgaris

24%

Ittersum

Fagaceae

30%

Quercus

28%

Quercus robur

28%

-

-

Quercus

26%

Quercus robur Tilia cordata

18% 14%

Marsweteringlanden

Fagaceae

56%

Quercus Fraxinus

52% 22%

Fraxinus excelsior Quercus robur

21% 50%

Poort van Zwolle

Fagaceae

62%

Quercus

57%

Fraxinus excelsior Quercus robur

12% 52%

-

-

Quercus

-

Quercus robur

17%

Fagaceae

56%

Quercus

43%

Fagus sylvatica Quercus robur Salix alba

13% 39% 12%

Stadshagen

-

-

Quercus

-

Alnus glutinosa

10%

Vechtlanden

Fagaceae

56%

Quercus

52%

Fraxinus excelsior Quercus robur

13% 52%

20.000

Westenholte

-

-

Quercus

28%

Quercus robur

27%

10.000

Wipstrik

Fagaceae

58%

Quercus

53%

Quercus robur

53%

Alle

Fagaceae

32%

Quercus

29%

Quercus robur

28%

• Voor het uitvoeren van de toekomstberekening zijn de volgende jaarlijkse sterftecijfer percentages aangehouden: • Healthy trees: 1% • Sick trees: 5% • Dying trees: 15% Er is aangehouden 300 dagen zonder vorst.

Uitkomsten toekomstberekening aantallen en kroonoppervlak i-Tree

Kamperpoort-Veerallee

Schelle Soestweteringlanden

80.000 70.000 Aantal bomen

• Conditie: De conditie van de bomen is in percentages ingedeeld volgens onderstaande tabel. Voor bomen waarvan de conditie niet was ingevuld in het beheersysteem is aangenomen dat deze conditie redelijk is (i-Tree klasse 70-75%).

Families (> 30%)

Berkum = Oost

60.000 50.000 40.000 30.000

0

0 1 (nu)

2

3

4

5

6

7

8

9

10 11 12 13 14 15 16 17 18

Voorspellingsjaar

Verloop aantal bomen 2022-2040 op basis van 74.101 bomen 800 700 Aantal hectare

• Onderkant kroon: Voor het bepalen van de onderkant van de kroon is uitgegaan van de gewenste opkroonhoogte op de locatie van de boom. Dit kan zijn 2,5 meter, 4,5 meter en 5 meter.

Wijk

600 500 400 300 200 100 0

0 1 (nu)

2

3

4

5

6

7

8

9

10 11 12 13 14 15 16 17 18

Voorspellingsjaar

Verloop kroonoppervlak 2022 -2040 op basis van 74.101 bomen

• Bomen hoger dan 24 meter zijn ingevoerd als bomen van 26 meter.

22

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

23

m(be)leefbaar

m(be)leefbaar

Bijlage 6: Wet- en regelgeving In deze bijlage staat een overzicht van de wet- en regelgeving die van invloed is op het bomenbeleid. 6.7

Wettelijke kaders

6.7.1 Wet natuurbescherming De Wet natuurbescherming (Wnb) is vanaf 2017 in werking en is een vervanging van de Natuurbeschermingswet 1998, de Flora- en Faunawet en de Boswet. Bij invoering van de wet zijn de lijsten voor beschermde dier- en plantsoorten bijgewerkt. De Wnb heeft als voornaamste doel de bescherming van de soortenrijkdom van planten en dieren binnen en buiten beschermde natuurgebieden. De wet gaat ook over behoud en beheer van waardevolle landschappen en gebieden. Op basis van deze wet worden de effecten van geplande werkzaamheden op aanwezige soorten geïnventariseerd. Daarnaast regelt de wet ook het vellen van houtopstanden buiten de bebouwde kom zoals vastgesteld in de bomenverordening 2021. In Zwolle wordt gewerkt met een Ecologisch werkprotocol groenbeheer waarmee de wet natuurbescherming is geïmplementeerd. 6.7.2 Omgevingswet De Omgevingswet is een nieuwe wet die naar verwachting per 1 januari 2024 26 bestaande wetten zal vervangen. Al deze wetten betreffen de leefomgeving, zoals regels en wetten over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Het doel van de omgevingswet is om de regelgeving omtrent deze onderwerpen duidelijker en eenvoudiger te maken. De omgevingswet verplicht gemeenten om een Omgevingsvisie te hebben. 6.7.3 Bomenverordening De bomenverordening van de gemeente Zwolle is in 2021 vastgesteld.

In deze verordening is opgenomen onder welke voorwaarden de bomen in Zwolle beschermd en behouden blijven en wanneer bomen gekapt mogen worden. De lijst bijzondere bomen is onderdeel van de verordening. De bomen op deze lijst zijn vastgelegd op de Groene kaart van de gemeente Zwolle. De Zwolse Bomenverordening zal op termijn worden opgenomen in het omgevingsplan van de gemeente Zwolle, zoals de Omgevingswet dat vraagt. De bomenverordening is te vinden via: Bomenverordening 2021 gemeente Zwolle | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl). 6.7.4 Omgevingsverordening (provincie Overijssel) In de Omgevingsverordening van de provincie Overijssel ligt juridisch vast wat in de Omgevingsvisie Overijssel

24

wordt omschreven. Dit betreft regels voor gemeentelijke ruimtelijke plannen, de waterschappen, verkeer op provinciale wegen en waterwegen en bescherming van het grondwater, bodemsanering en ontgrondingen. Op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt, zal een nieuwe Omgevingsverordening beschikbaar komen. 6.7.5 EU-verordening natuurherstel (voorstel) De Europese Commissie werkt aan het vaststellen van een Europese verordening natuurherstel. Het doel van de verordening is om voor 2050 beschadigde ecosystemen te herstellen en de natuur in heel Europa terug te brengen. Hieronder vallen ook stedelijke omgevingen. 6.7.6 Sustainable Development Goals en Zwolle De Sustainable Development Goals (SDG) zijn 17 doelstellingen voor duurzame ontwikkeling. Ze zijn door de Verenigde Naties in 2015 vastgesteld als mondiale ontwikkelagenda voor 2030. De gemeente Zwolle is sinds 2021 SDG-gemeente, wat betekent dat de gemeente deze doelen in haar handelen nastreeft. 6.8

6.8.3 Zwolse Adaptatiestrategie De Zwolse Adaptatiestrategie geeft aan wat er nodig is om Zwolle aan te passen aan het veranderende klimaat. De strategie is zowel gericht op hitte en droogte als wateroverlast. De strategie heeft als doel om Zwolle in 2050 klimaatbestending te laten zijn. In de Adaptatiestrategie pleit men voor de aanplant van meer bomen die de mogelijkheid krijgen om voluit te kunnen groeien en dus groot te kunnen worden. 6.8.4 Groene kaart De Groene kaart is onderdeel van de bomenverordening en de Omgevingsvisie. Op de groene kaart staan de belangrijke groenstructuren (hoofd- en nevengroenstructuur), boomgebieden en bijzondere bomen. De bomen, gebieden en structuren die op deze kaart staan zijn extra beschermd tegen bijvoorbeeld kap. De kaart wordt bij veel vraagstukken over bomen als uitgangspunt gebruikt om beslissingen te nemen. De Groene kaart is te vinden via: Groene Kaart | Gemeente Zwolle.

Beleidsdocumenten

6.8.1 Omgevingsvisie ‘Zwolle van morgen’ De Omgevingsvisie geeft weer waar de gemeente Zwolle in 2030 wil staan als het om de leefomgeving van inwoners gaat. Met het invoeren van de Omgevingswet zijn gemeenten verplicht een Omgevingsvisie te hebben. De gemeente Zwolle heeft deze al. In de Omgevingsvisie is vastgelegd hoe de gemeente Zwolle de komende jaren wil ontwikkelen. Uitgangspunt is dat elke ontwikkeling positief bijdraagt aan de kwaliteit van leven. In de Zwolse bomenvisie (hoofdstuk 3) sluiten we aan op de 8 omgevingskwaliteiten zoals deze benoemd zijn in de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie is te vinden via: Omgevingsvisie | Gemeente Zwolle 6.8.2 Coalitieakkoord Samen voor een waarde(n)volle toekomst Het Coalitieakkoord van de gemeente Zwolle is in mei 2022 opgesteld. In dit akkoord zijn de belangrijkste doelstellingen voor het beleid in de komende jaren vastgelegd. Belangrijke thema’s hierbij zijn: • Groeiend Zwolle: kwaliteit van wonen en leven • Duurzaam Zwolle: klimaatneutraal en groen • Inclusief Zwolle: kansengelijkheid, bestaanszekerheid en meedoen • Levendig Zwolle: kunst en cultuur • Circulair Zwolle: economie voor een brede welvaart • Een deel van deze thema’s raakt aan onderwerpen in dit bomenbeleid.

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

25

m(be)leefbaar

m(be)leefbaar

Bijlage 7: Protocol overlast door bomen In dit protocol staan diverse vormen van overlast door bomen, die onze inwoners ervaren, beschreven en hoe de gemeente Zwolle handelt in deze gevallen. Bij elke vorm van overlast staat beschreven wat de gemeente doet om de overlast te beperken.

1. Bladval, vruchtval en zaadval

Kappen, kandelaberen of de kroon innemen gebeurt alleen als beperkte snoei niet voldoende is om de overlast te stoppen. Als de veiligheid in het geding is of als er blijvend onevenredig hoge kosten moeten worden gemaakt door de partij die de overlast ondervindt om de overlast te beperken, dan kan van dit beleid worden afgeweken.

Gevallen bladeren, vruchten en zaden van bomen kunnen zorgen voor gladheid of verstopping van de waterafvoer. Bladeren, vruchten en zaden zijn een natuurlijk verschijnsel wat bij bestaande bomen niet kan worden voorkomen.

Wat doen we niet? Bij enige mate van schade en een kleine kans op herhaling, is geen reden voor de gemeente om de boom te kappen.

Wat doen we wel? • Inzetten van de ‘bladtrein’ in het najaar. Zie ook: Bladruimen | Gemeente Zwolle • Bij het aanplanten van nieuwe bomen rekening houden met mogelijke overlast door vruchtval.

3. Schade door wortels

Wat kunt u als inwoner zelf doen? • Bladeren (laten) opvegen en op het juiste moment op de weg leggen voor de ‘bladtrein’ • Dakgoot en afvoerputjes (laten) schoonmaken • Plaatsen van bladvangers of een gootdrain Wat doen we niet? Het vallen van blad, vruchten en/of zaden is geen reden om een boom te kappen of snoeien. Bij overmatige en langdurige val van harde vruchten of zaden die aantoonbare schade veroorzaken (bewijslast ligt bij eigenaar) kan een heroverweging op dit beleid worden gedaan op basis van onrechtmatige hinder.

2. Schade door takken

Takken kunnen overlast geven doordat ze schade aan eigendommen aanrichten of omdat ze voor ongewenst geluid zorgen als ze langs bebouwing of erfafscheiding schuren. Wat doen we wel? De gemeente houdt bij het uitvoeren van onderhoud een takvrije zone van minimaal 2 meter aan tussen de boomkroon en gevels. Bij aantoonbare schade door gemeentelijke bomen aan private eigendommen is een oplossing op maat nodig. In dit geval is het schaderecht uit het Burgerlijk Wetboek van toepassing. De gemeente kan bij ernstige aantoonbare schade zelf beslissen om de boom te snoeien. Uitgangspunt hierbij is dat de oorspronkelijke vorm van de boom behouden blijft.

26

Boomwortels kunnen schade aan de woning, huisaansluiting of riolering veroorzaken. Bij aantoonbare schade aan private eigendommen is het schaderecht uit het Burgerlijk Wetboek van toepassing, waarbij iedereen in grondbeginsel zijn eigen schade heeft te dragen. Wat doen we wel? De gemeente kan bij ernstige aantoonbare schade op openbaar (gemeentelijk) terrein zelf wortels afzetten. Als dit geen afdoende oplossing is, kan de gemeente ervoor kiezen de boom te verwijderen. Wat doen we niet? Als de schade al aanwezig was en alleen is verergerd doordat wortels in de schade in konden groeien, is er geen directe reden om de boom te verwijderen. Indien veiligheidsrisico’s ontstaan, kosten buitengewoon hoog worden of wanneer geen andere oplossingen mogelijk zijn, kan de gemeente afwijken van dit beleid. In private tuinen is de gemeente niet verantwoordelijk voor schade door wortels.

4. Wortelopdruk

De wortels van bomen kunnen zorgen voor opdruk van de bestrating, waardoor onveilige situaties ontstaan. Wortelopdruk wordt vaak veroorzaakt doordat een boom in een onvoldoende grote of goede groeiplaats staat. Wat doen we wel? Er vind een overleg plaats met de wegbeheerder en de van toepassing zijnde CROW richtlijnen worden gecontroleerd. Als er niet voldaan wordt aan de gestelde richtlijnen zijn er verschillende oplossingen mogelijk.

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

Zoals: • Groeiplaatsverbetering toepassen • Wortels verwijderen • Bij aanplant van nieuwe bomen een goede groeiplaats inrichten en juiste boomsoort kiezen voor die plek

7. Uitwerpselen van luizen, vogels en andere dieren

Wat kunt u zelf doen? • Onveilige situaties door wortelopdruk melden via www.rova.nl/contact/formulier

Wat doen we wel? • Groeiplaatsverbetering kan ervoor zorgen dat bomen minder vatbaar zijn voor luizen. Als er meldingen zijn van overlast beoordelen we deze op locatie. Bij scholen, speelplaatsen en publieke terrassen gaan we onderzoeken of groeiplaatsverbetering een oplossing is. • Bij aanplant van nieuwe bomen rekening houden met het toepassen van soorten die minder gevoelig zijn voor aantasting door luizen.

Wat doen we niet? Wortelopdruk is geen reden om een boom te verwijderen. Indien de opdruk terug blijft komen en de onderhoudskosten daardoor onevenredig hoog worden of als de veiligheid niet gegarandeerd kan worden, kan van dit beleid worden afgeweken. Er moet dan sprake zijn van onrechtmatige hinder

5. Stuifmeel

Sommige mensen krijgen allergische reacties op stuifmeel van bepaalde bomen. Stuifmeel is een natuurlijk verschijnsel dat niet kan worden voorkomen. Stuifmeel kan grote afstanden afleggen, waardoor men een allergische reactie kan hebben op een boom die ver weg staat. Een boom die dichtbij staat kappen zal dan ook niet helpen bij de ervaren overlast. Wat doen we wel? Bij de aanplant van nieuwe bomen kan worden gekozen om minder allergene soorten aan te planten, mits dit aansluit bij de ecologische doelstellingen op deze locatie. Wat doen we niet? Overlast door stuifmeel is voor de gemeente geen reden om een boom te verwijderen.

6. Ziekten en plagen

Bomen worden regelmatig aangetast door ziekten en plagen. Sommige ziekten of plagen kunnen overlast veroorzaken. Wat doen we wel? We handelen volgens het protocol boomziekten en plagen dat door de gemeente is opgesteld. Wat doen we niet? Ziekten of plagen die geen risico vormen voor de volksgezondheid en/of enige overlast veroorzaken zijn geen reden om de boom te verwijderen.

Bepaalde dieren, zoals luizen en vogels die in bomen leven, kunnen overlast veroorzaken door hun uitwerpselen. Dit is een natuurlijk verschijnsel.

Wat kunt u zelf doen? • Door regelmatig het oppervlak schoon te maken waar de uitwerpselen op terecht komen kan schade worden voorkomen • Uw auto op een andere plek parkeren in de periode dat er veel uitwerpselen van dieren zijn. • Een hoes over de auto plaatsen Wat doen we niet? Uitwerpselen van luizen, vogels of andere dieren zijn geen reden om een boom te verwijderen. Ook dragen we niet bij aan de geleden schade of de kosten voor het wassen van auto’s.

8. Schaduw

Sommige mensen ervaren schaduw in hun huis of tuin als overlast of zelfs hinder. Wat doen we wel? Door TNO is een richtlijn opgesteld waarin staat dat men recht heeft op twee (zon)licht uren per dag. Als in de hoofdverblijfruimte (meestal de woonkamer of keuken) of tuin minder dan 2 uur (zon)licht aanwezig is doordat er schaduw van een boom is, kan de boom, in overleg met een deskundige, gesnoeid worden. Hierbij is het uitgangspunt de oorspronkelijke vorm van de boom te behouden en de boom niet te kappen, te kandelaberen of de kroon in te nemen. Als snoei geen oplossing is om de aangetoonde schaduwoverlast (bewijslast bij de aanvrager) op te lossen, dan kan er voor worden gekozen de gehele boom te verwijderen. In gevallen waarin er geen overeenstemming is over de mate van schaduwoverlast, wordt de onafhankelijke bomencommissie om advies gevraagd.

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

27

m(be)leefbaar

m(be)leefbaar

Bijlage 8: Protocol boomziekten en plagen Het advies van de onafhankelijke bomencommissie wordt vervolgens gebruikt door het college om tot een definitieve beslissing te komen. Wat doen we niet? Als er op de kortste dag van het jaar meer dan 2 uur (zon) licht in de hoofdverblijfruimte of tuin is, is er geen reden om een boom te verwijderen.

9. Zonnepanelen

Zonnepanelen dragen net als bomen bij aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente. Toch is het verkrijgen van een hoger rendement geen argument om een boom te kappen. De bomen waar het om gaat hebben in veel gevallen een grote omvang, waardoor deze bomen minstens evenveel of een hogere waarde in het algemene belang vertegenwoordigen dan de zonnepanelen. Wat doen we wel? • Bij nieuwbouw houden we rekening met de plaatsing van zonnepanelen. Bomen positioneren we zo, dat er zo min mogelijk schaduw op de daken valt. We realiseren ons echter dat schaduw ook positieve kanten heeft zoals een verkoelende werking op de woningen. • Bij herplant in bestaande gebieden houden we waar mogelijk rekening met aanwezige zonnepanelen. Vanwege het beperkt aanwezig zijn van groeiplaatsen in de stad is dit niet altijd mogelijk. We realiseren ons dat bomen belangrijk zijn voor het algemeen belang, zoals zorgdragen voor een gezonde leefomgeving en het tegengaan van klimaatveranderingen. We gaan dan ook altijd uit van één op één vervanging.

10. Angst voor takval

Bij harde wind of storm is er een verhoogde kans op takbreuk en takval. Mensen kunnen hier angstig van worden. Wat doen we wel? • We voldoen aan onze zorgplicht door alle gemeentelijke bomen eens per drie jaar op veiligheid te controleren en onderhoud uit te voeren als dit nodig is • Bij een melding van loshangende of gevaarlijke takken bekijkt een deskundige de situatie ter plaatse en beoordeelt of wegnemen van de tak nodig is Wat kunt u zelf doen? • Loshangende takken of gevaarlijke takken melden via www.rova.nl/contact/formulier • Bij storm de adviezen van het KNMI of de ANWB opvolgen Wat doen we niet? Angst voor dood hout en loshangende of gevaarlijke takken is geen reden om een boom te verwijderen.

Wat kunt u zelf doen? Als blijkt dat zonnepanelen op uw dak minder rendement opleveren door de schaduw van bomen, kunt u onderzoeken of er andere initiatieven zijn waarbij u aan kunt sluiten voor het opwekken van energie uit hernieuwbare bronnen. Wat doen we niet? Schaduw nu of in de toekomst op zonnepanelen is geen reden om een boom te snoeien of te verwijderen.

28

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

Binnen de gemeente Zwolle komen verschillende ziekten en plagen voor. In dit protocol worden deze ziekten en plagen genoemd en wordt uitgelegd wat wij als gemeente doen om deze te bestrijden. Dit protocol is een dynamisch document: als er nieuwe ziekten en plagen ontdekt worden en/ of nieuwe inzichten over de ziekte- en plaagbestrijding ontstaat dan zal dit document daarop aangepast worden.

1. Eikenprachtkever

De eikenprachtkever komt voor op eiken. De larve van de kever maakt oppervlakkige gangen in en het spinthout van de boom, juist onder de bast. Jonge, zieke of zwakke bomen hebben de grootste kans om aangetast te worden door deze kever. Als er veel gangen worden gemaakt, is er kans dat de boom op deze manier ‘geringd’ wordt en dus afsterft. Bestrijding: • Kwalitatief goed plantgoed aanplanten • Goede nazorg leveren bij nieuwe aanplant • Voorkomen dat bomen verzwakt raken door bijvoorbeeld (graaf)werkzaamheden of veranderingen in grondwaterstand. • Aangetaste bomen verwijderen

2. Eiken processie rups (EPR)

De eikenprocessierups (EPR) komt in de gehele gemeente voor. De overlast van deze rups ontstaat door brandharen die de rups loslaat en die jeuk, huiduitslag, ademhalingsproblemen en oogontsteking kunnen veroorzaken. De brandharen worden door de wind verspreid en blijven gedurende een lange periode (> 5 jaar) actief. Bomen waar EPR voorkomt zijn de eik, maar soms ook andere soorten als beuk en berk. Bestrijding: De gemeente Zwolle heeft een Zwolse aanpak voor het bestrijden van de Eikenprocessierups. Informatie over deze aanpak is te vinden via: www.zwolle.nl/ eikenprocessierups. Binnen de gemeente Zwolle streven we naar een zo natuurlijk mogelijke bestrijding van EPR. In de aanpak is het versterken van de biodiversiteit een belangrijk speerpunt. Op basis van de locatie en functie (gebruiksdruk) van de plek, beslissen we of actief gehandeld wordt. De plekken met een hoge gebruiksdruk vormen een routekaart waar vroegtijdig en meerdere malen per jaar curatieve bestrijding plaats vindt

gedurende het plaagseizoen. De routekaart is in te zien via eerder genoemde link. In de route kunnen aanvullend bomen behandeld worden waar overlast door EPR door bewoners is gemeld (reactieve bestrijding). Vanaf 2023 wordt er bestreden zonder preventieve (biologische) inzet. Afhankelijk van de te verwachte plaagdruk in de route kan aanvullend gekozen worden voor preventieve inzet. Daar waar weinig mensen komen en bestrijding niet gemakkelijk is beheersen we passief. Aan het eind van het plaagseizoen zuigen we hier de rupsnesten zoveel mogelijk weg. Zie voor locaties ook de routekaart op de website. In sommige gevallen informeren we voorbijgangers extra met borden, bijvoorbeeld op de locaties waar ecologische beheersing plaatst vindt. Een aantal gebieden heeft zo’n rijkdom aan biodiversiteit dat hier de natuur de plaag zelf opruimt. Aanvullend: • Inzetten natuurlijke vijanden: Ophangen van nestkasten voor mezen, extensief en gefaseerd maaien rondom de bomen, aanleg vogelbosjes, inzet vlinderfilterhotels, ophangen vleermuiskasten, “ode aan de paardenbloem”. • Goede plaagdrukmonitoring door tijdens de bestrijding rupsnesten te tellen en monitoring door feromoonvallen. • Op basis van plaagdruk beoordelen of preventieve bestrijding nodig is. • Op andere overlastlocaties curatief weghalen van nesten.

• Onderbreken van de ecologische route door het aanplanten van andere soorten in eikenlanen.

3. Eikenspintkever

De eikenspintkever komt met name voor op jonge eiken, meestal op verzwakte exemplaren. De eikenspintkever legt haar eitjes in een zelf gevreten gang in het spinthout van de stam. De larven vreten vervolgens gangen haaks op deze gang. Als er veel gangen worden gemaakt, is er kans dat de boom op deze manier ‘geringd’ wordt en dus afsterft. Bestrijding • Stam insmeren met afdekmiddel • Dood hout verwijderen uit oudere eiken in de omgeving van jonge eiken • Kwalitatief goed plantgoed aanplanten • Goede nazorg leveren bij nieuwe aanplant • Voorkomen dat bomen verzwakt raken door bijvoorbeeld (graaf)werkzaamheden of veranderingen in grondwaterstand. • Aangetaste bomen verwijderen

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

29

m(be)leefbaar

4. Essentaksterfte

Essentaksterfte wordt veroorzaakt door een schimmel. Hierdoor sterven takken af. Deze kunnen gevaarlijke situaties opleveren of schade veroorzaken als ze afbreken. Toen Essentaksterfte net in Nederland voorkwam, werden zieke bomen vaak verwijderd. Inmiddels is bekend dat bomen lang kunnen blijven leven terwijl ze de ziekte hebben. Ook is duidelijk geworden dat sommige bomen herstellen van de ziekte nadat de aangetaste takken zijn verwijderd. Bestrijding: • Bestrijding van Essentaksterfte is nog niet mogelijk. • Alle essen worden gemonitord, essen in bosplantsoenen worden om het jaar gemonitord. • Afgestorven takken worden verwijderd • Alleen zwaar aangetaste bomen worden verwijderd. In bredere bosstroken worden de randen veilig gehouden door hier de zwaar aangetaste exemplaren te kappen. In de kern mogen zieke essen blijven staan. • Soms wordt in een structuur een groter aantal essen gekapt om ruimte te maken voor nieuwe aanplant. • Het aantal ingrijpmomenten in bosplantsoenen wordt beperkt. Ingrijpen wordt zo lang mogelijk uitgesteld om schade aan de bodem te voorkomen. Veiligheid staat voorop.

5. Iepziekte

Iepziekte wordt veroorzaakt door een schimmel die wordt verspreid door de iepenspintkever en via de wortels van iepen die in contact met elkaar staan. De iep grendelt houtvaten af om de schimmel af te weren. Dit proces blijft doorgaan omdat de boom te traag reageert op aanwezigheid van de schimmel, waardoor de boom afsterft. Er zijn twee vormen van iepziekte, een milde en een zeer agressieve vorm. Deze laatste vorm komt het meeste voor. Er zijn steeds meer iepen beschikbaar met een toenemende resistentie. Hoe deze soorten op de lange termijn op de schimmel reageren is nog niet duidelijk. Ook is de vatbaarheid voor andere ziekten of andere nadelen van deze iepsoorten nog onbekend. Bestrijding: • Waardevolle, gezonde iepen preventief behandelen met DutchTrig. • Opslag en zaailingen rondom iepen jaarlijks verwijderen. • Zieke iepen (incl. opslag) gedurende de zomer opsporen en verwijderen. Het hout van deze bomen mag alleen vervoerd worden als de bast is verwijderd. Het hout moet worden verbrand.

30

• Bij aantasting in een laanstructuur of groep ook de buurbomen verwijderen i.v.m. wortelcontact. • Bij jonge aanplant kiezen voor resistentere soorten. • Zieke iepen in eigendom van particulieren worden op kosten van de gemeente verwijderd.

6. Kastanjebloedingsziekte

Kastanjebloedingsziekte wordt veroorzaakt door een bacterie en komt veel voor op met name oudere kastanjes. Op de bast van aangetaste bomen zijn kleine bloedingsplekken zichtbaar waarbij de bast afsterft. Bij zwaar aangetaste of verzwakte bomen is er kans op takbreuk en is de kans op afsterven groot. Bomen met een goede conditie kunnen soms herstellen van de aantasting door de aangetaste plekken te overgroeien. Bestrijding Op dit moment is er nog geen effectieve bestrijding mogelijk. Er wordt wel geëxperimenteerd met een warmtebehandeling. Aangetaste bomen worden in verband met de kans op takbreuk extra gemonitord. Indien de veiligheid in het geding is, is wegnemen van een tak of kap van de boom mogelijk.

7. Letterzetter

De letterzetter is een kever die vooral voorkomt op beschadigde of verzwakte sparren. De larven vreten vlak onder de bast vanuit een moedergang nieuwe gangen. Bij zware aantasting kan dit takbreuk en afsterven tot gevolg hebben. Omdat de letterzetter zich snel voorplant, met name na en storm of na een periode van droogte, kan verspreiding snel gaan. Bestrijding: Er is geen effectief bestrijdingsmiddel voor de letterzetter. Het kappen en opruimen van zwakke en aangetaste bomen kan helpen om verspreiding tegen te gaan. Als de letterzetter wordt waargenomen wordt onderzoek gedaan om in te schatten welke maatregelen nodig zijn om verdere verspreiding te voorkomen.

8. Massaria

Massaria is een ziekte die in platanen voorkomt en wordt veroorzaakt door een schimmel. De aantastingen komen vooral voor op de bovenkant van gesteltakken, waardoor de aantasting moeilijk vanaf de grond zichtbaar is. De schimmel veroorzaakt versnelde houtrot. Door de lastige zichtbaarheid brengt dit een verhoogd risico op takbreuk met zich mee.

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

m(be)leefbaar

Bestrijding: • Groeiplaatsverbetering • Jaarlijkse inspectie “op hoogte” van 30% van het areaal platanen ouder dan 30 jaar.

9. Phytophtora wortelrot

Phytophthora is een schimmel die verschillende bomen aan kan tasten. De schimmel verspreidt zich door water en tast de wortels aan, waardoor deze wegrotten. Een symptoom van aantasting zijn bloedingen op de stam van de boom. Ook treedt bladverwelking op. Bestrijding: Er is (nog) geen bestrijding mogelijk. Preventief kan de keuze gemaakt worden om bij aanplant te heroverwegen of gevoelige soorten, zoals beuk, een juiste keuze zijn.

10. Roetschorsziekte

Roetschorsziekte is een schimmel die voorkomt op verschillende soorten esdoorns. Door de schimmel ontstaan op de stam scheuren gevuld met zwarte sporen. Aangetaste bomen komen minder vol in blad en op de stam kan slijmvorming voorkomen. De bomen kunnen snel afsterven als ze zijn aangetast. Droogte en warmte zorgen er voor dat de schimmel zich makkelijker verspreidt.

11. Spinselmotten

Spinselmot komt met name voor op sierkers-, meidoornen wilgensoorten. De larven vreten zaden en bladeren van bomen aan. Ze maken (soms zeer grote) nesten van gesponnen draden in de kroon van de boom. Bomen die in de buurt van de waardboom staan, worden soms ook gebruikt om nesten in te maken. Aantasting kan bladverlies tot gevolg hebben, maar de larven en rupsen vormen geen gevaar voor de boom of voor de gezondheid van inwoners. Inwoners vinden de nesten er wel vaak onaantrekkelijk uitzien, of denken dat er eikenprocessierups in de boom aanwezig is. Bestrijding: In principe wordt de spinselmot niet bestreden

12. Watermerkziekte

Watermerkziekte is een bacterieziekte die voornamelijk voorkomt in wilgen. De bacterie zorgt voor een verstopping van de houtvaten waardoor de takken afsterven. De bacterie is besmettelijk. Bestrijding: • Besmette bomen verwijderen • Bij jonge aanplant resistente soorten aanplanten • Andere soorten aanplanten

Bestrijding: Aangetaste bomen worden verwijderd. De sporen die de schimmel vormt worden in verband gebracht met gezondheidsklachten bij de mens. Binnen de gemeente Zwolle zorgen we er dan ook voor dat aangetaste bomen op een veilige manier worden verwijderd.

13. Wilgenhoutrups

Richtlijnen bij verwijderen: • Mond bedekken met een (FFP3) stofmasker • Beschermende kleding dragen in de vorm van handschoenen, stofbril en overall • Voor het verwijderen de boom benevelen of verwijderen tijdens regen • Hout ter plekke verbranden. Indien dit niet mogelijk is hout afgedekt vervoeren en elders verbranden • Hout niet versnipperen

Bestrijding • Beschadiging aan bomen voorkomen • Zwaar aangetaste bomen verwijderen • Mogelijk in de toekomst bij ernstige aantastingen: Gangen van volwassen rupsen spuiten om de rupsen te doden. Dit moet drie jaar worden gedaan om de rups daadwerkelijk te verwijderen

De wilgenhoutrups boort gaten in de onderstam van loofbomen, met name wilg en els. Jonge rupsen boren alleen gaten in zachte of al beschadigde delen van de stam. Als rupsen ouder zijn kunnen ze ook gezonde bomen aantasten. Door de gangen die de rups boort is er verhoogde kans op stambreuk.

Bomenbeleid Bijlage bij Groen- en recreatiebeleidsplan - april 2024

31

Colofon Uitgave: Gemeente Zwolle Vormgeving: Team Vormgeving gemeente Zwolle Postbus 10007 8000 GA Zwolle postbus@zwolle.nl www.zwolle.nl