1.1, 2.1, 4.1, 5.1, 6.1 Factsheets 2026

Verkiezingen

Factsheets Verkiezingen 2026

Maart, 2026

1/106

Verkiezingen

Demografische ontwikkeling - vergrijzing Weerbaarheid en Veerkracht Menselijke Maat - Dienstverlening Participatie Digitalisering Koers Sociaal Domein IZA, AZWA & GALA Wonen en Zorg Sociale Basis Gezond leven makkelijker maken Arbeidsparticipatie en Participatiewet in Balans Financiële bestaanszekerheid Inburgering Beweging beschermd wonen naar beschermd thuis Zorg en Veiligheid Aanpak Huiselijk geweld en mensenhandel Onderwijs Jeugd: Sociale basis jeugd, jeugdhulp, veiligheid Aansluiting Onderwijs met Arbeidsmarkt en Economie Thuisondersteuning en materiële voorzieningen WMO Maatschappelijke opvang en Oggz (bemoeizorg) Sociaal Wijkteam (SWT) Vluchtelingen Stedelijke ontwikkeling Wonen Omgevingswet (beleidscyclus, Sleutelgebieden RTP, Stadsbouwmeester en Nota omgevingskwaliteit) Cultuur Erfgoed Evenementen Vrijetijdbeleid en citymarketing Economie Energietransitie Klimaat Water Groen en recreatie Maatschappelijke voorzieningen Onderwijshuisvesting Grondbeleid Mobiliteit - Bereikbaarheid Mobiliteit - Mobiliteitstransitie Mobiliteit - Parkeren en Hubs Veiligheid Huishoudelijke afval & grondstoffen en de stadsreiniging Vitale wijken Kapitaalgoederen in de buitenruimte Vechtrand en Zwolle-Zuid/zuid Spoorzone

4 5 7 9 11 13 15 16 18 20 22 24 26 28 30 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 51 54 56 58 59 61 64 66 68 70 72 74 76 78 81 83 86 88 90 92 94 95

2/106

Verkiezingen Stadshart Transformatie Oosterenk Holtenbroek Stadshagen Nieuwe Veemarkt (inclusief Meeuwenlaan) Regio Zwolle

97 98 99 101 103 105

3/106

Verkiezingen Demografische ontwikkeling - vergrijzing Wat speelt er in Zwolle? De bevolking van Zwolle gaat volgens de prognose verder groeien van 133.000 (2025) naar ruim boven de 150.000 inwoners (2040). Daarbij gaat de bevolking ook vergrijzen: het aandeel ouderen in de bevolking neemt relatief gezien toe (ten opzichte van andere leeftijdsgroepen). In 2040 is het aandeel 65+ naar verwachting 20%, terwijl tegelijkertijd het aandeel jongeren en jongvolwassenen (12-24 jr.) afneemt van 17 naar 14%. De vergrijzing heeft impact op nagenoeg alle levensgebieden: wonen, inkomen, gezondheid, zorg, economie en welzijn. Met name ouderen in een kwetsbare positie (een klein sociaal netwerk, migratieachtergrond, gezondheidsproblemen, moeite met rondkomen) kunnen hierbij problemen ondervinden. Ook de relatief sterke toename van mensen met dementie, de gelijktijdige afname van beschikbare mantelzorg én de gevolgen van de krappe arbeidsmarkt vragen aandacht. Ouderen van de toekomst kunnen mogelijk beschikken over andere oplossingen dan de ouderen van nu. Ouderen zijn vaak hoger opgeleid, digitaal vaardiger en technologie biedt nieuwe mogelijkheden voor ondersteuning en hulp.

Uit diverse adviezen blijkt dat oplossingen zich niet alleen moeten richten op ouderen zelf, maar ook op de samenleving als geheel: een gezonde, vitale en sociaal sterke samenleving is beter toegerust voor goed ouder worden. Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? In 2025 is een eerste verkenning uitgevoerd naar de impact van vergrijzing op Zwolle. Mogelijk vindt in 2026 nog een verdere verdieping plaats. Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? In de gehele collegeperiode zal aandacht nodig zijn voor vraagstukken die een relatie hebben met vergrijzing, bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, economie, ondersteuning en gezondheid en technologie. Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? In het regeerakkoord staat vergrijzing prominent op de agenda. Zowel kansen als risico's worden benoemd. Kansen als het gaat om inwoners die langer gezond zijn en ook een bijdrage kunnen leveren aan de samenleving. Risico's zijn er als het gaat om de voorbereiding op de toenemende zorgvraag, de kosten daarvan en de tekorten op de arbeidsmarkt. Oplossingen worden gevonden langer thuis wonen, inzet van technologie en meer inzetten op gemeenschapszin.

Relevante visies/ beleidsnota’s - De impact van vergrijzing op Zwolle (2025), (ambtelijke verkenning) - Raadsbrief Trends & ontwikkelingen Sociaal Domein 2025 - Trends & ontwikkelingen Sociaal Domein 2025

4/106

Verkiezingen Weerbaarheid en Veerkracht Wat speelt er in Zwolle? De internationale veiligheidssituatie is instabiel. Geopolitieke spanningen, militaire dreigingen, klimaatverandering, energietransitie en een toenemende digitale afhankelijkheid maken de kans op verstoringen en/of uitval groter. Het gaat om fysieke dreigingen zoals extreem weer, grootschalige stroomuitval én hybride dreigingen, zoals cyberaanvallen, hacks en desinformatie. Maar ook om de dreiging van de activering van artikel 5 van het NAVO-verdrag, waarbij Nederland verplicht wordt een bondgenoot militair bij te staan. Deze ontwikkelingen kunnen leiden tot ontwrichting, maatschappelijke onrust en kunnen ook een verstoring van onze gemeentelijke dienstverlening tot gevolg hebben. Wij hebben als gemeente een centrale rol in het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht, hier werken we samen met onze partners, waaronder de Veiligheidsregio aan. Deze aanpak vraagt om een brede, integrale benadering.

Voor de gemeente Zwolle haar inwoners en ondernemers is nodig dat: - onze kritieke gemeentelijke processen in crisistijd blijven draaien; - onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen voorbereid zijn op noodsituaties of situaties van (grootschalige) uitval van voorzieningen en dan weten wat te doen (zelfredzaamheid); - de gemeente in gesprek gaat met haar maatschappelijke partners en ondernemers om de maatschappelijke weerbaarheid én veerkracht te versterken en afspraken te maken over het continueren van vitale dienstverlening in tijden van crisis; - we in crisistijd in staat zijn een crisis te managen en daarbij voorbereid zijn op verschillende scenario’s zoals langdurige stroomuitval; - we werken aan de inrichting van (ten minste) 25 noodsteunpunten voor Zwolle die in crisistijd bemenst en voorzien zijn van voldoende middelen. Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? - We werken aan een integrale en organisatie brede aanpak ter versterking van de weerbaarheid en veerkracht. Er wordt in de komende collegeperiode in elk geval een besluit gevraagd ten aanzien van de implementatie van de maatregelen en de financiën hiervoor.

- Er is (vermoedelijk via de Veiligheidsregio IJsselland) een besluit nodig over het aanwijzen, oprichten en inrichten van ten minste 25 noodsteunpunten inclusief de financiële dekking hiervan. - Een belangrijk onderdeel van de aanpak is communicatie en bewustwording naar onze inwoners, partners, ondernemers maar ook naar onze eigen collega’s. Een communicatieplan Weerbaarheid en Veerkracht zal in het eerste jaar van het nieuwe college worden vastgesteld. Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? Dit thema is actueel en bovendien is het belangrijk dat hiervoor langjarig aandacht is. Gedurende de gehele collegeperiode zal dit thema frequent terug blijven komen. Nederland zal de komende decennia vaker te maken krijgt met digitale verstoringen, geopolitieke druk en ontregeling van vitale processen. Daarom moeten we bij elke beleidskeuze kijken hoe een wijk, organisatie of voorziening blijft draaien als het tijdelijk tegenzit. Dat raakt ruimtelijke plannen, zorg, informatieveiligheid, toezicht en hoe we met inwoners communiceren. Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? Er is in het gehele Regeerakkoord Jetten I veel aandacht voor onze (nationale) veiligheid,

5/106

Verkiezingen weerbaarheid en veerkracht, onder meer gezien de huidige geopolitieke situatie, toenemende cyberaanvallen, hybride, militaire en terroristische dreigingen. Specifiek in relatie tot de rol van de gemeente wordt over het thema Weerbaarheid en Veerkracht aangegeven dat de hele samenleving betrokken moet worden bij veiligheid en crisisbeheersing. De organisatie hiervan draagt bij aan het versterken van onze paraatheid tegen de dreiging van hybride oorlogsvoering en andere crisissituaties. Gemeenten en veiligheidsregio’s werken samen aan de realisatie van buurtcrisisteams die bij rampen en crises kunnen worden ingezet. In het Regeerakkoord wordt ook de urgentie van de Noodsteunpunten onderschreven door ervoor te zorgen dat locaties waar mensen in crisissituaties terecht kunnen hiervoor beschikbaar zijn. Relevante visies/ beleidsnota’s - Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau (VNG, 2025)

6/106

Verkiezingen Menselijke Maat - Dienstverlening Wat speelt er in Zwolle? Naar aanleiding van de uitkomsten van de adviescommissie Kinderopvangtoeslag zetten ook wij als Zwolle in op het verbeteren van de dienstverlening en de ondersteuning van inwoners die de overheid het meest nodig hebben. Hiervoor is een programmaplan ‘Menselijke Maat: Vertrouwd en Duidelijk’ opgesteld met als ambitie het vertrouwen in de overheid te versterken door met onze communicatie en dienstverlening te werken vanuit vertrouwen, en helder en duidelijk te communiceren. We willen dat inwoners zich gezien, gehoord en begrepen voelen. Dit thema raakt direct aan het vertrouwen van inwoners in de overheid en aan de wijze waarop de gemeente haar dienstverlening inricht en aanstuurt. De mate waarin menselijke maat structureel wordt toegepast, is mede afhankelijk van bestuurlijke prioritering en sturing. We onderscheiden 7 bouwstenen, waarvan het versterken van het menselijk handelen organisatiebreed de basis is en waarbij we de relatie van de medewerker met de inwoner centraal stellen.

De andere bouwstenen zijn: - Inwoners bereiken die ondersteuning nodig hebben (onder andere via Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en ‘een deur overheid’); - Klantonderzoeken (onder andere ontwikkeling Zwols Meethuis voor inwonersbeleving); - Rechtsbescherming (zorgvuldige besluiten en versterken mediaton); - Duidelijke taal - Toegankelijke website (aanpassen website vanuit perspectief inwoner); - Vereenvoudig van regelingen (met name op het gebied van inkomensondersteuning). De samenhang tussen deze bouwstenen is bepalend voor het effect in de praktijk. Zonder integrale sturing bestaat het risico dat onderdelen afzonderlijk worden opgepakt, met beperkt zichtbaar effect voor inwoners. Hoe we op een goede manier menselijk kunnen handelen verschilt per situatie en per keer, het is geen momentopname. Het gaat er niet altijd om wat we leveren, maar ook hoe we het leveren. Het is belangrijk dat we continu weten wat onze inwoners van onze dienstverlening vinden, zodat we hier rekening mee kunnen houden. Naast medewerkers inzicht geven in de beleving van inwoners, is het ook belangrijk dat we de goede randvoorwaarden creëren om het voor medewerkers mogelijk te maken om menselijk te kunnen handelen. Leren en ontwikkelen, innovatieve digitale ondersteuning en het versterken van gezamenlijk leiderschap spelen een belangrijke rol bij deze ondersteuning.

De toepassing van menselijke maat is daarmee niet uitsluitend een uitvoeringsvraagstuk, maar raakt ook aan de inrichting van processen, sturing en ondersteuning. Bij ongewijzigde randvoorwaarden blijft de ruimte voor menselijk handelen kwetsbaar, met name in complexe situaties. Voor de periode 2021 tot en met 2027 ontvangt Zwolle een bijdrage van de rijksoverheid, de POK gelden. De tijdelijke aard van deze middelen vraagt om tijdige afwegingen over de structurele inbedding van ontwikkelde werkwijzen en instrumenten na 2027. Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig De volgende onderwerpen raken aan vraagstukken rond prioritering, borging en samenhang in de uitvoering, met mogelijke effecten voor capaciteit, sturing en ondersteunende systemen. - Versterken menselijk handelen door benutten dienstverleningsformules Dit betekent geen nieuwe set van regels maar een andere manier van kijken naar dienstverlening. In 2025 is in co-creatie met inwoners, medewerkers en tactisch leidinggevende

7/106

Verkiezingen

-

-

gewerkt aan het opstellen van zes concept-dienstverleningsformules. In 2026 werken we verder aan borging van de uitkomsten binnen de organisatie waarbij de ontwikkelde dienstverleningsformules het richtinggevend kader vormen. Opzetten Signaalmanagement, randvoorwaardelijk voor borging menselijk handelen (doorontwikkeling klant(reis)onderzoeken, Zwolse Meethuis inwonerbeleving, webanalyses, koppelen van diverse dashboards, etc.). Een strategische en tactische meerjarenagenda ‘leren en ontwikkelen’.

Dilemma’s: Het versterken van de menselijke maat vraagt om voortdurende aandacht. In een omgeving met veel wettelijke kaders, uitvoeringsdruk en complexe opgaven is het een uitdaging om steeds vanuit het perspectief van inwoners te blijven werken. De balans vinden tussen rechtmatigheid, prestatiedruk en responsiviteit richting inwoners blijft een belangrijk aandachtspunt. Daarnaast groeit het belang van het benutten van data en inzichten uit klantonderzoeken. De opgave is om deze informatie steeds meer integraal te gebruiken, zodat we niet alleen sturen op beleidsdoelen, maar ook op de ervaren dienstverlening en inwonerstevredenheid. Hoe deze gegevens worden ingezet en verantwoord heeft direct invloed op de ruimte die medewerkers ervaren voor responsief en situationeel handelen. Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? De tijdelijke POK-middelen lopen waarschijnlijk af per 31-12-2027. Bij ongewijzigd beleid ontstaat het risico dat de ingezette ontwikkeling slechts tijdelijk effect heeft. Structurele borging vraagt om expliciete afwegingen binnen de beschikbare middelen en prioriteiten.

Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? Een paragraaf is gewijd aan ‘een betrouwbare en menselijke overheid’: “De overheid en de politiek kunnen meer doen om vertrouwen te vergroten door een menselijk gezicht en een overheid die zich transparant opstelt. En ook met duidelijke taal: als je een brief van de overheid krijgt, dan is die begrijpelijk. Provincies, gemeenten en waterschappen staan voor dezelfde opdracht”. Het coalitieakkoord geeft onder andere aan het recht op vergissen en het recht op begrijpelijk taal te gaan verankeren. En het wetvoorstel ‘versterking waarborgfunctie algemene wet bestuursrecht’ wordt doorgezet. Het wetsvoorstel beoogt de rechtspositie van inwoners te versterken, de menselijke maat te vergroten en bestuursorganen beter toe te rusten voor maatwerk en responsief handelen. Doelen van het wetsvoorstel; verbeteren dienstverlening door de overheid; meer aandacht voor individuele omstandigheden; vroegtijdige informele geschiloplossingen en versterking menselijke maat in besluitvorming. Mocht de wet aangenomen worden dan betekent dit voor Zwolle het verder werken aan en borgen van de verschuiving van een strikte, regelgerichte aanpak naar een meer flexibele benadering met meer maatwerk, betere communicatie en een proactieve houding om fouten te voorkomen.

Dit alles vraagt dan om integrale samenwerking tussen de vakafdelingen en dienstverlening, incl. Juridische zaken om ook het aspect rechtmatigheid te bewaken. Relevante visies/ beleidsnota’s - Programmaplan Menselijke Maat - Bijhorende raadsbrief

8/106

Verkiezingen Participatie Wat speelt er in Zwolle? Hanza! participatiebeleid voor inwonersparticipatie Hanza!, het participatiebeleid van de gemeente Zwolle, is in mei 2023 door uw raad vastgesteld. We hebben Hanza! met een participatief traject ontwikkeld om participatieprocessen zorgvuldig vorm te geven, zodat de belangen en meningen van inwoners bij besluitvorming betrokken worden. Deze Zwolse aanpak wordt door de gemeente, en ook steeds vaker door externe initiatiefnemers, gebruikt om beleid en projecten te ontwikkelen en uit te voeren, in nauwe samenspraak met inwoners, ondernemers, professionals, maatschappelijke organisaties en eigen medewerkers. Hanza! geeft geen invulling aan overheidsparticipatie of het uitdaagrecht. Eind 2025 is Hanza! geëvalueerd. We scherpen Hanza! op basis van de evaluatie aan. Na de zomer van 2026 ontvangt uw raad dan de aangescherpte versie van Hanza! Participatieverordening Op 1 januari 2025 is de Wet versterking participatie op decentraal niveau in werking getreden. Als gevolg daarvan moeten gemeenten uiterlijk 1 januari 2027 een participatieverordening hebben vastgesteld. De verordening vervangt de huidige inspraakverordening. Veel ligt al vast. Zo staan de spelregels rondom inwonersparticipatie beschreven in Hanza! Bij de totstandkoming van de participatieverordening gaat het vooral om de uitwerking van het uitdaagrecht.

De komende maanden wordt meteen participatief proces de nieuwe participatieverordening vormgegeven. De verordening wordt in het najaar 2026 ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad zodat we op 1 januari 2027 een vastgestelde Participatieverordening hebben die de huidige inspraakverordening vervangt. Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? - We gaan aan de slag met de uitkomsten van de evaluatie van Hanza! - Participatief proces om te komen tot de participatieverordening Als het proces rond de totstandkoming van de participatieverordening inzichten oplevert die leiden tot een aanpassing of aanscherping van het participatiebeleid Hanza! dan passen we waar nodig Hanza! hier op aan. - Uw raad ontvangt na de zomer van 2026 de aangescherpte versie van Hanza! - Uw raad ontvang in het najaar van 2026 de participatieverordening ter vaststelling. Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? Ten aanzien van de toepassing van Hanza! blijft communicatie en verwachtingsmanagement een aandachtspunt. Vooral als het gaat om vraagstukken die mogelijk emoties oproepen en waarop mensen graag op alle facetten hun invloed willen uitoefenen. Echter, niet op alle vraagstukken zit op alle onderdelen participatieruimte. Daarom blijft maatwerk belangrijk.

Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? Het coalitieakkoord leidt niet tot aandachtspunten. Relevante visies/ beleidsnota’s - Participatieaanpak Hanza! – raadsbesluit 30 mei 2023 - Raadsbrief ‘Tussenrapportage Hanza! inclusief participatieverordening’ - 20 januari 2025 - Raadsbrief evaluatie Hanza! (december 2025)

9/106

Verkiezingen -

Uitkomsten evaluatie Hanza! Raadsbrief plan van aanpak participatieverordening (december 2025)

10/106

Verkiezingen Digitalisering Wat speelt er in Zwolle? De digitale transitie raakt alle aspecten van samenleving en bestuur; we leven in een informatiesamenleving. Zwolle groeit en maakt een digitale transitie door: inwoners verwachten snelle, gebruiksvriendelijke online diensten; de gemeente stelt (ethische) kaders en innoveert, samen met maatschappelijke partners zoals kennisinstellingen, om data en slimme systemen in te kunnen zetten om maatschappelijke opgaven te ondersteunen. Het uitgangspunt is dat technologie transparantie, inclusiviteit en de menselijke maat versterkt – en niet ondermijnt. De ontwikkeling van onze eigen informatievoorziening realiseren we bijvoorbeeld door de ontwikkeling en inzet van een digitale tweeling van de stad (Digital Twin). Innovaties zoals hyperautomatisering en AI zijn cruciaal om productiviteit te verhogen en dienstverlening op peil te houden, mede door arbeidsmarktkrapte en vergrijzing. Tegelijk nemen digitale risico’s toe: cyberaanvallen, hacks en desinformatie kunnen leiden tot ontwrichting. Het versterken van digitale weerbaarheid is daarom een speerpunt. Zwolle speelt landelijk een actieve rol, bestuurlijk onder meer via de VNG-commissie Informatiesamenleving. Digitalisering moet toegankelijk én veilig zijn, met duidelijke publieke waarden en regie door de overheid.

Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? - Digitale weerbaarheid: uitwerken integrale aanpak en starten programmatische aanpak (2026) voor digitale en hybride weerbaarheid. - Digitale autonomie en soevereiniteit: oriëntatie op strategische afhankelijkheden in cloud, data en cruciale applicaties, keuze voor Europese/soevereine alternatieven, open standaarden en exit‑scenario’s; vaststellen van organisatiebrede kaders (architectuur, inkoop, datalocatie) - Digitale dienstverlening en innovatie: actualiseren digitale strategie, verder implementeren organisatiebreed innovatiemanagement, start projecten voor hyperautomatisering (bijvoorbeeld vergunningen) en deelname aan regionale pilots voor AI-chatbots en cloudafspraken. Toepassen van digitale-twin technologie voor het ondersteunen van de opgaven van de stad. Dilemma’s: verandering van werken, benodigde investeringen en schaarse expertise - Samenwerking: strategisch richten op overheidsbrede samenwerking in het kader van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), de Collectivisering bij VNG, het Integraal Zorgakkoord (IZA), DMI en andere digitale ecosystemen. - Digitale veiligheid: voldoen aan BIO-eisen, voorbereiden op Cyberbeveiligingswet (NIS-2) 2026), versterken interne processen en structurele financiering informatiebeveiliging.

Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? - Continuïteit en wendbaarheid: Regelmatig bijstellen digitale strategie; inspelen op nieuwe technologieën zoals generatieve AI en EU AI-verordening. - Desinformatie en de invloed van digitale platforms op de (lokale) democratie. Zorgen voor een digitale publieke ruimte (‘digitaal stadsplein’) dat voldoet aan een democratische basislijn (gericht op veiligheid, gelijkheid, inclusiviteit en waarheidsvinding). - Digitale grondrechten: een versobering van Europese wetgeving op het gebied van privacy en AI-vangrails legt de dilemma's tussen waarden als privacy vs veiligheid, of vertrouwen vs controle deels weer terug bij de lagere overheden. - Hyperautomatisering: Verdere uitrol met aandacht voor menselijke maat en ethiek. - Digitale vaardigheden: Structurele bijscholing en aantrekken IT-talent; dilemma door arbeidsmarktkrapte. - Weerbaarheid integreren: Bij elk beleid toetsen op digitale ontwrichting; investeren in robuuste systemen en crisisoefeningen. - Samenwerking en standaardisatie: Gemeenten organiseren 80% van digitale taken gezamenlijk; Zwolle moet eigen werkwijze soms aanpassen. - Sectorale doorwerking: Digitalisering in economie (MKB), energietransitie (smart grids), mobiliteit (realtime data). • Digitale inclusie: als overheid willen we innovatie en de menselijke maat elkaar laten

11/106

Verkiezingen versterken. Dit reikt verder dan toegankelijke digitale diensten; welke rol pakken we met lokale partners - in groeiende digitale kloof in de Zwolse samenleving? Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? In het coalitieakkoord staat opgenomen dat de overheid digitaal betrouwbaar, toegankelijk, efficiënt, en weerbaar moet zijn. Nog altijd worden de kansen van digitalisering voor een efficiëntere overheid onvoldoende benut. Dat gaan we anders doen. De coalitie wil onder andere het volgende doen: • Digitale autonomie moet het uitgangspunt zijn voor de overheid. We kiezen voor een Europese digitale infrastructuur, bouwen strategische afhankelijkheden in cloud, data en cruciale systemen doelgericht af, en we splitsen grote projecten op zodat meer Nederlandse en Europese mkb’ers kunnen meedoen. Relevante visies/ beleidsnota’s - Nederlandse Digitaliseringsstrategie 2025 – “Samen versnellen” (Rijksoverheid) - Digitale Agenda Gemeenten 2028 (VNG, 2024) - Handreiking Weerbaarheid en Veerkracht op lokaal niveau (VNG, 2025) - Waarde(n)volle Digitale Transitie – vijf richtinggevende principes (Gemeente Zwolle, 2023) - Home | Smart Zwolle - DMI-ecosysteem - Zicht op Nederland | Zicht op Nederland

12/106

Verkiezingen Koers Sociaal Domein Koers Sociaal Domein Zwolle 2024-2030 In 2024 heeft de gemeenteraad de Koers Sociaal Domein 2024-2030 vastgesteld. Dit is nu het richtinggevende kader voor beleid en uitvoering in het sociaal domein in Zwolle. Bouwen op de kracht van de samenleving Als gemeente Zwolle willen we dicht bij inwoners staan. Dat doen we door te luisteren naar behoeften en te kijken naar wat mensen écht nodig hebben aan hulp en ondersteuning. We werken vanuit de gemeenschap en sluiten aan bij de leefwereld van inwoners. Door investeringen in het sociaal domein en in de fysieke leefomgeving dragen we bij aan een sterke sociale basis in de stad. Die basis is cruciaal voor allerlei huidige en toekomstige vraagstukken als weerbaarheid, veiligheid, polarisatie, vergrijzing, druk op de zorg en arbeidsmarkttekorten. Investeren in duurzame oplossingen Met de Koers Sociaal Domein werken we aan vier hoofddoelen: • Sterke sociale basis • Bestaanszekerheid • Kansengelijkheid en • Gezond leven Daarmee dragen we bij aan de kracht van de samenleving, voorkomen we dat problemen hoog oplopen en dat extra individuele hulp nodig is. Om dit voor elkaar te krijgen werken we ook over de grenzen van domeinen heen, bijvoorbeeld tussen wonen, zorg en maatschappelijke voorzieningen, jeugd en veiligheid, gezondheid en leefomgeving.

En werken we intensief samen met inwoners en partners in de stad. De Participatieraad Zwolle, de Kinderraad en de Jongerenraad adviseren ons en daarnaast organiseren we stadsdialogen. De onderliggende factsheets van het sociaal domein zijn geordend naar de vier bovenstaande thema's. Ondersteuning bieden als dat nodig is Soms is aanvullende ondersteuning nodig. Daarin heeft de gemeente een taak op grond van verschillende wetten. Denk aan hulp bij werk en inkomen of schulden, ondersteuning om zelfstandig thuis te (blijven) wonen, ondersteuning bij het opgroeien en opvoeden, en de zorg voor ouderen en mensen met een beperking. De ondersteuning die we bieden moet aansluiten bij de leefwereld en de brede context van iemands leven. We werken met Samenspel in de Wijk op basis van het systemisch gedachtengoed. Door anders te kijken, denken en samenwerken met partners, benaderen we hulpvragen breed en dicht bij inwoners. Vertrouwen en het werken vanuit de principes van de menselijke maat zijn belangrijke waarden die we daarbij hebben vastgelegd. Het Sociaal Wijkteam Zwolle kan voor inwoners die dat nodig hebben, extra ondersteuning inschakelen. Met het nieuwe rapportagemodel Monitor Koers Sociaal Domein (concept) wil het college jaarlijks met de raad spreken over de ontwikkelingen op de doelen van de Koers Sociaal Domein.

Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? - Besluitvorming over (het model van de) Monitor Koers SD - Besluitvorming op onderdelen van de koers in 2026 (zie overige factsheets SD) Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? De rapportage over trends en ontwikkelingen sociaal domein 2025 geeft inzicht in relevante trends in de samenleving die van invloed zijn op beleid en uitvoering. Landelijk zijn er verschillende ontwikkelingen die relevant zijn en worden voor de taken van de gemeente in het sociaal domein, bijvoorbeeld het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord, de Hervormingsagenda Jeugd, het Houdbaarheidsonderzoek Wmo en de Participatiewet in Balans. Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? De teksten in het regeerakkoord over onder andere preventie en welzijn sluiten in principe goed aan bij de beweging die we met de Koers willen maken. Helaas staan daar bij lange na niet de

13/106

Verkiezingen benodigde middelen tegenover. Daarnaast grijpen de partijen fors in in de zorg en sociale zekerheid, onder meer in de ouderenzorg, de Wlz, de wijkverpleging, de Ww, het eigen risico, de IVA en de Wia. De exacte (financiële) gevolgen hiervan voor gemeenten zijn nog onduidelijk en afhankelijk van de uitwerking. Tegelijkertijd is het aannemelijk dat de combinatie van deze ingrepen zal leiden tot een groter beroep op gemeentelijke ondersteuning, zoals de Wmo of de bijstand. Via de VNG en de G40 houden we deze ontwikkelingen in het sociaal domein in de gaten en dragen we waar nodig bij aan beïnvloeding. Relevante visies/beleidsnota’s - Koers Sociaal Domein 2024-2030 - Rapportagemodel Monitor Koers Sociaal Domein (concept) - Trends & ontwikkelingen sociaal domein

14/106

Verkiezingen IZA, AZWA & GALA Wat speelt er in Zwolle? Het Integraal Zorgakkoord (IZA) richt zich erop om de zorg in Nederland duurzaam, toegankelijk en betaalbaar te houden door in te zetten op preventie en meer samenwerking tussen het sociaal domein en het medisch domein. In 2025 is het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) afgesloten. Hierin krijgen gemeenten een belangrijke verantwoordelijkheid: door te investeren in gezondheid en preventie, zoals mentale veerkracht, valpreventie en de aanpak van overgewicht, kunnen zorgvragen worden voorkomen of uitgesteld. Zij richten hiervoor lokale basisfunctionaliteiten en een wijkgerichte infrastructuur in. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is een landelijke afspraak tussen gemeenten, GGD’en, zorgverzekeraars en het ministerie van VWS om te werken aan een gezonde generatie in 2040. Het richt zich onder andere op preventie en het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Vanaf 2026 wordt het GALA aangepast, waarbij onderdelen worden voortgezet binnen het AZWA. Zwolle geeft samen met de gemeenten in de regio IJssel-Vecht uitvoering aan het IZA en het AZWA binnen het samenwerkingsverband Samen Gezond IJssel-Vecht (SGIJV). Binnen SGIJV werken gemeenten, zorgaanbieders, welzijnsorganisaties, GGD IJsselland, inwoners en zorgverzekeraar Zilveren Kruis samen aan de doelen van het IZA door de uitvoering van het regioplan.

Dit gebeurt binnen de volgende coalities: Gezond leven en preventie, Mentaal welbevinden, Vitaal ouder worden, Zorginnovatie en transformatie, Digitalisering en Arbeidsmarkt. Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? - Besluitvorming over uitvoeringsplan AZWA: in 2026 maakt elke regio afspraken over de uitvoering van het AZWA. Daarbij wordt afgewogen welke activiteiten binnen de beschikbare middelen kunnen worden uitgevoerd en of dit lokaal of regionaal gebeurt. Het resultaat is dat in Zwolle gerichte laagdrempelige ondersteuning is ten behoeve van het gezond leven van Zwollenaren. - Binnen SGIJV is een transformatieplan mentale gezondheidsnetwerken opgesteld. Uitvoering in Zwolle start in 2026. Dit plan richt zich op het versterken van mentale veerkracht en mentale vaardigheden en het verbeteren van de samenwerking tussen GGZ, huisartsen en het sociaal domein, onder andere door het organiseren van verkennende gesprekken. Het resultaat is dat inwoners eerder passende ondersteuning ontvangen en wachtlijsten GGZ verminderen. - Doorontwikkeling governance SGIJV: proces gestart in 2025 om gezamenlijke (financiële) verantwoordelijkheid te organiseren voor de uitvoering van het regioplan. Wordt in 2026 verder uitgewerkt.

Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? Vraagstukken voor de komende jaren: - De druk op het sociaal domein neemt toe: vanuit AZWA en IZA komen meer verantwoordelijkheden naar het sociaal domein. Daarnaast hebben we te maken met ontwikkelingen als vergrijzing. De druk met name op de sociale basis zal de komende jaren toenemen. Kan het sociaal domein deze verwachtingen waarmaken nu ook het sociaal domein onder druk staat door schaarste van personeel? - IZA en AZWA zetten sterk in op preventie, maar besparingen of effecten zijn pas over jaren zichtbaar. Hoe blijven we investeren in preventie naast mogelijke andere (acute) knelpunten? Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? In het regeerakkoord wordt aangegeven dat het AZWA-akkoord wordt voortgezet. Ook de inzet op preventie en samenlevingsopbouw krijgt aandacht. Daarvoor komen meerjarig incidentele middelen beschikbaar. Relevante visies/beleidsnota’s - Regioplan Samen Gezond IJssel-Vecht

15/106

Verkiezingen Wonen en Zorg Wat speelt er in Zwolle? Wonen en Zorg richt zich op het passend wonen van senioren en aandachtsgroepen*, nu en in de toekomst (woning en woonomgeving). Senioren - Sterke toekomstige vergrijzing en veranderende zorgvraag: langer zelfstandig thuis wonen - Dit vraagt een woningprogrammering die daarop inspeelt: grofweg een derde van de woningen moet geschikt zijn voor senioren, met en zonder zorgvraag (nultreden-woningen, geclusterd wonen (met ontmoetingsruimte) en zorggeschikte woningen (waar zware zorg thuis geleverd kan worden)). Aandachtsgroepen - De aandachtsgroepen hebben een urgente woonbehoefte, begeleiding nodig en een kwetsbare positie door bijvoorbeeld gezondheid, sociale omstandigheden of lage inkomens. - Door een tekort aan woningen verblijven mensen langer dan nodig in een instelling, raken ze vol en kan daar geen nieuwe instroom plaatsvinden. Ook zien we jongeren met een huisvestingsvraag (met een kleine ambulante zorgvraag) die geen woonplek kunnen vinden en daarom in een (te zware) woon-zorg voorziening verblijven. Huidige ontwikkelingen: - Wonen en Zorg is een complexe maatschappelijke opgave die alle facetten van de samenleving raakt. - Krapte op de woningmarkt; onder andere weinig beschikbare betaalbare huurwoningen waar verschillende doelgroepen gebruik van willen maken (bijvoorbeeld aandachtsgroepen, statushouders).

Een verbinding tussen het sociaal en fysiek domein is daarbij een vereiste. *Aandachtsgroepen met een woon-zorg vraag zoals opgenomen in het wetsvoorstel “Wet versterking regie volkshuisvesting”: inwoners die uit instellingen (Wlz, maatschappelijke opvang, jeugdzorg, beschermd wonen, forensische zorg) uitstromen, mantelzorgers en -ontvangers.

Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? - In Zwolle zetten we in op woonvormen in vitaal krachtige wijken waarin iedereen een thuis heeft. We zetten in op het creëren van extra woningen voor senioren en aandachtsgroepen. In de wijken met de meeste goedkope huurwoningen staat de leefbaarheid onder druk. We hebben aandacht voor passende zorg en ondersteuning voor inwoners en investeren in het vergroten van de leefbaarheid (sociale basis). - Wonen, welzijn en zorg in Zwolle wordt onderdeel van het Volkshuisvestingsprogramma (VHP) (Besluitvorming in tweede helft van 2026). In het uitvoeringsprogramma onder het VHP zal er per wijk een uitwerking gemaakt worden wat er nodig is. - In de regio West Overijssel werken we aan een gezamenlijke uniforme urgentieregeling voor aandachtsgroepen. De Huisvestingsverordening met urgentieregeling (Besluitvorming in vierde kwartaal van 2026) zal de urgentiegroepen (vastgelegd in de Wet versterking regie volkshuisvesting) voorrang geven bij het in aanmerking komen voor vrijkomende sociale huurwoningen. Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? - Het realiseren van passend aanbod voor senioren en aandachtsgroepen (zoals woon-zorglocaties) -

in de krappe woningmarkt is een urgente opgave, zowel nieuwbouw als in de bestaande woningvoorraad. Er zijn meerdere aandachtsgroepen die allemaal ruimte zoeken. De nieuwe uitbreidingen in de stad vragen om een verankering van wonen en zorg in de gebiedsontwikkeling. Keuzes in vertaling van veranderende zorgvraag en aanbod van zorg in de toekomst naar de kwantitatieve en kwalitatieve woon(zorg)programmering, in verbinding met een sterke sociale basis in de wijken. Inzet op doorstroming en het beter benutten van Wonen-welzijn-zorg: wat voor voorzieningen zijn er nodig? Hoe kunnen we vergrijzing opvangen? Hoe zorgen we voor zorgzame gemeenschappen?

16/106

Verkiezingen Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? In het coalitieakkoord wordt aandacht besteed aan het verder scheiden van wonen en zorg, wat verstaan moet worden als een beweging naar langer thuis wonen en beperking van de mogelijkheden voor opname in een instelling/verpleeghuis. Hiervoor is een bezuiniging van 90 miljoen ingeboekt. Ook wordt een bezuiniging op de wijkverpleging aangekondigd. Dit alles vergroot de druk op geschikte woningen voor ouderen, woon-zorg-combinaties en extra druk op voorzieningen en ondersteuning. Relevante visies/beleidsnota’s - Actieplan Seniorenhuisvesting -

-

Afsprakenkader Ouderenhuisvesting Regionale woonzorgvisie West – Overijssel

17/106

Verkiezingen Sociale Basis (Koers sociaal domein pijler: Versterken sociale basis) Wat speelt er in Zwolle? De sociale basis bestaat uit alle inwoners, (vrijwilligers)organisaties en netwerken die zich inzetten voor een veilige, gezonde en fijne plek om samen te leven. Als gemeente helpen wij samen met Zwolse organisaties die sociale basis sterker te maken. Zo werken we aan oplossingen die het leven beter en makkelijker maken en aan een sterke, vitale en veerkrachtige samenleving. De druk op de sociale basis neemt toe door bijvoorbeeld vergrijzing, de groei van de stad en toenemende eenzaamheid. Ook wordt er steeds vaker vanuit het zorgdomein een beroep gedaan op preventieve ondersteuning in de sociale basis om de kosten en de druk op de zorg te beperken. Ook vanuit landelijke en regionale trajecten wordt aan de versterking van de sociale basis veel belang gehecht (zie bijvoorbeeld IZA/AZWA en ontwikkeling weerbaarheid). De samenleving kan en doet heel veel zelf. Als gemeente bieden we waar nodig extra ondersteuning met professionele of financiële inzet. We ondersteunen wijkverenigingen, zorgen voor buurt-, jeugd- en opbouwwerk, voor sportcoaches, voor informatie en bemiddeling bij vrijwilligerswerk, we ondersteunen mantelzorgers en hun naasten, bieden respijtzorg.

Kenmerkend voor de ondersteuning in de sociale basis is dat het nabij en present is, zichtbaar in de buurten, wijken en dorpen waar inwoners samenkomen. Het aanbod is algemeen, voor iedereen en zonder drempels of indicaties toegankelijk. In 2024 heeft het versterken van de sociale basis een plek gekregen in de Koers Sociaal Domein en is dit door B&W ook benoemd als organisatiebrede opgave. Daarin werkt de gemeente intensief samen inwoners, vrijwilligersorganisaties en partners in onderwijs, welzijn, sport, wonen en zorg dragen hieraan bij. Zij organiseren zich in het Bestuurlijk Overleg Sociale basis en versterken de sociale basis langs vier focusopgaven: 1. Samenkracht versterken 2. Kwaliteit van leven ouderen 3. Opgroeien, opvoeden en veerkrachtige jeugd 4. Gelijke kansen op meedoen van specifieke groepen. Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? De raad heeft in de Perspectiefnota 2026-2029 € 4 miljoen beschikbaar gesteld voor het versterken van de sociale basis. In 2026 bereiden we collegebesluiten voor – op basis van een te ontwikkelen kadernota sociale basis – over hoe we die middelen inzetten in 2027 en verder.

In januari 2026 is de regisseur voor de Opgave Sociale Basis gestart en zijn er opgaveteams rond de vier focusopgaven met ambassadeurschap en deelname vanuit deelnemende partners gestart. Ook over bekostiging maken we gezamenlijk afwegingen. Er is nadrukkelijk ruimte voor nieuwe initiatieven en innovatie. Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? - Samenwerking tussen gemeente, inwoners, partners, maatschappelijke organisaties en ook bedrijven is cruciaal. Dilemma’s daarbij gaan over de wijze van besluitvorming, de verschillende rollen in de samenwerking en de afstemming met andere bestuurlijke tafels. - Beleidsontwikkeling op het gebied van welzijn, sportstimulering, laaggeletterdheid, bewonersinitiatieven, respijtzorg, wijkaccommodaties, sociale activatie en herstel en het vervolg Uitvoeringsagenda Vrijwilligers- en mantelzorgbeleid. - De voortdurend stijgende kosten, zowel loonkosten in de welzijns-cao als overhead (zoals energie- en huurkosten van welzijns- en sportlocaties), waardoor het soms lastig is bestaande voorzieningen in stand te houden, laat staan te versterken. Door in het sociaal domein financieel een beweging te maken ‘naar de voorkant’ - verschuiven van budget van individuele ondersteuning naar collectieve activiteiten en preventie - proberen we hierop te sturen.

- Monitoring van effecten van het versterken van de sociale basis: hoe meet je de effecten van preventie? In 2026 gaan we monitoring van prestaties in de sociale basis vormgeven. Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? In het regeerakkoord wordt aangegeven dat het AZWA-akkoord wordt voortgezet. Ook de inzet op

18/106

Verkiezingen preventie en samenlevingsopbouw krijgt aandacht. In het regeerakkoord staat het voornemen om middelen te verschuiven van de zorg naar zorgzame buurten en gemeenschapsontwikkeling, in totaal 90 miljoen per jaar meerjarig incidenteel. De uitvoering van het VN-verdrag Handicap wordt expliciet genoemd, zonder verdere maatregelen of middelen. Daarmee wordt de gemeentelijke inzet voor het versterken van de sociale basis ondersteund. Relevante visies/beleidsnota’s - Koers Sociaal Domein 2024-2030 - Actieplan Seniorenhuisvesting, - Beleidsnota basisvaardigheden en uitvoeringsplan 2025-2026, - Beleidsnota Zwolse wijkverenigingen, - Beleidsplan Vrijwilligersondersteuning, - Uitvoeringsagenda Vrijwilligers en Mantelzorg, - Subsidieregeling sociale activatie en herstel. - Uitvoeringsagenda Diversiteit en inclusie

19/106

Verkiezingen Gezond leven makkelijker maken (Koers sociaal domein pijler: Gezond leven makkelijker maken) Wat speelt er in Zwolle? In Zwolle spelen verschillende gezondheidsuitdagingen. Vergrijzing en met name de dubbele vergrijzing is een van de grootste met een brede maatschappelijke impact. Er komen meer oudere inwoners en inwoners leven gemiddeld langer. Daarnaast zien we gezondheidsverschillen tussen verschillende inkomensgroepen én tussen vrouw en man en tussen Zwolse wijken. Ook zien we dat de sportdeelname in Zwolle relatief hoog is, maar nog erg verschilt per opleidingsniveau en wijk. Die verschillen willen we verkleinen. Een andere uitdaging betreft de gevolgen van een ongezonde leefstijl en de afnemende mentale gezondheid, vooral bij jonge mensen. Kansrijk opgroeien van baby’s, kinderen en jongeren tot sterke volwassen is een uitdaging. Daarnaast is aandacht nodig voor een gezonde leefomgeving in de groeiende stad en voor de gevolgen van klimaatverandering op gezondheid. Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? Het huidige gezondheidsbeleid en het Zwols sportakkoord lopen af eind 2026. Deze stukken zijn gebaseerd op positieve gezondheid, niet de ziekte maar een betekenisvol zelfredzaam en vitaal leven staan centraal.

Zorg-, sport- en welzijnspartijen werken hierin samen aan een goede gezondheid. In 2026 zal aan de Raad een kadernota over Gezond leven makkelijker maken worden voorgelegd. We maken daarin een afweging tussen de huidige prioriteiten en de nieuwe ontwikkelingen. Aanvullende aandachtsgebieden kunnen zijn: seksuele gezondheid, de afnemende vaccinatiegraad inclusief sporten en de nieuwe Wet suïcidepreventie. De gemeentelijke taken vanuit het AZWA worden ook hierin meegenomen; denk hierbij aan inloopvoorzieningen voor de Jeugdgezondheidszorg en de GGD. Het beleid zal aansluiten op het te ontwikkelen Bewegen Ontmoeten Spelen en Sporten in de buitenruimte (BOSS) beleid. Bij het nieuwe beleid worden financiële keuzes voorgelegd aan de raad. Daarbij gaat het ook over de (verminderde) inzet van rijksgelden, zoals voor GALA, AZWA, sportakkoord en de gemeentelijke gelden versterken sociale basis. Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? - Besparingen of effecten van inzet op gezondheid zijn pas over jaren zichtbaar en zullen maar deels ten behoeve van de gemeente zelf zijn. Deze opbrengsten zullen ook voor een deel bij de zorgverzekeraar terechtkomen. - Gezondheid wordt bepaald door leef-, woon- en werkomstandigheden, eigen gedrag van de inwoner en persoonsgebonden factoren.

Zowel vanuit sociaal als fysiek, bijvoorbeeld via het beleid ten aanzien van wonen en de leefomgeving, heeft de gemeente hier invloed op. - Steeds meer beleid ten aanzien van gezondheid wordt steeds meer op regionaal niveau vormgegeven, samen met de andere gemeenten in IJssel-Vecht. - Door een veranderende manier van sporten en bewegen is een andere kijk op sportinfrastructuur en accommodaties nodig. Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? In het regeerakkoord staat een duidelijke focus op preventie. Concrete maatregelen zijn: voortzetten van investering Kansrijke Start en Rijke Schooldag, invoering van een suikertaks, maatregelen om roken en vapen verder te beperken, verbod op sociale media voor jongeren. Het aanvullend zorg- en welzijnsakkoord wordt doorgezet. In het regeerakkoord staat het voornemen om middelen te verschuiven van de zorg naar zorgzame buurten en gemeenschapsontwikkeling, in totaal 90 mln per jaar meerjarig incidenteel. De uitvoering van het VN-verdrag Handicap wordt expliciet genoemd, zonder verdere maatregelen of middelen. Relevante visies/beleidsnota’s - Koers Sociaal Domein, - Beleidsagenda Gezondheid, - Zwols Sportakkoord II

20/106

Verkiezingen -

Actieplan sport en bewegen 2016

21/106

Verkiezingen Arbeidsparticipatie en Participatiewet in Balans (Koers sociaal domein pijler: Herstellen van bestaanszekerheid) Wat speelt er in Zwolle? We hebben in 2024 geconstateerd dat Zwolle meerjarige tekorten heeft op de rijksbudgetten voor het uitvoeren van de Participatiewet. Daarop hebben we een verbeterslag en verandering voorgesteld: onze keten moet beter samenwerken, wat meer uitstroom (naar werk) moet opleveren. Dit staat beschreven in de door de raad vastgestelde visie op Arbeidsparticipatie en Arbeidsmarkt. Bij het vaststellen van deze visie is door de raad ook een taakstelling meegegeven van € 1,5 miljoen in 2028 op het Buig budget (5 ton in 2027). De beweging is in 2025 verder in gang gezet middels de uitvoeringsagenda arbeidsparticipatie en arbeidsmarkt 2025-2028. Deze beweging is gericht op ketenoptimalisatie, kwaliteitsverbetering en de basis op orde brengen. In 2026 wordt ingezet op het verhogen van uitstroom en het in beeld krijgen van onze inwoners. We zien vanaf oktober 2025 een lichte daling in het aantal uitkeringen. Het is onduidelijk of deze trend zich voortzet. In het raadsdebat van 8 december is de wens tot versnelling uitgesproken, wat nu niet lukt door het vollopen van de keten. Versnellen kan onder andere door gerichte groepen in beeld brengen, intensiveren relatie werkgevers en inzet op preventie/ voorkomen instroom.

Aandachtspunt blijft de keten, zodat we over een aantal jaar niet voor hetzelfde vraagstuk staan. Een sterke verbinding tussen economie, arbeidsmarkt en onderwijs is noodzakelijk om vergrijzing, arbeidsmarktkrapte en druk op voorzieningen het hoofd te bieden. Inclusie (“iedereen die kan en wil werken”), verhoging arbeidsproductiviteit, leven lang ontwikkelen en sociale én economische innovatie vormen daarbij belangrijke pijlers. Ontwikkelingen - Per 1 januari 2026 is de nieuwe Participatiewet in Balans van kracht. De maatregelen in deze wet hebben impact op zowel arbeidsparticipatie als inkomensondersteuning. Een deel van de maatregelen gaat in 2026 van kracht, en een deel later. - Per 1 januari 2026 is ook de Wet van School naar Duurzaam Werk van kracht. De wet beoogt een betere samenwerking tussen onderwijs, doorstroompunt en gemeente. - Naar verwachting wordt per 1 januari 2027 de Wet Hervorming Arbeidsmarktinfrastructuur van kracht. Doel van deze wet is om de dienstverlening voor werkzoekenden, werkenden en werkgevers op het gebied van werk en scholing te verbeteren. - We zijn bezig met het formuleren van een ontwikkelopdracht voor Tiem. Dit in het kader van de landelijke ontwikkelingen met betrekking tot de sociale ontwikkelbedrijven. In het eerste kwartaal 2026 moet deze gereed zijn, waarna we gaan onderzoeken wat het vervolg gaat zijn.

Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? - Uitstroom (naar werk) blijft achter op landelijke cijfers en de instroom neemt toe. Beide hebben een negatief effect op de financiën/taakstelling. - Er is nog een grote opgave in het beter in beeld brengen van de populatie bijstandsgerechtigden. Wij weten dus op dit moment niet goed in hoeverre deze inwoners bemiddelbaar zijn richting de arbeidsmarkt. - Op dit moment is er geen sluitende (meerjaren)begroting bij Tiem bv. Omdat Zwolle 100% aandeelhouder is betekent dit mogelijk een aanvullende financiële vraag richting gemeente. - Ketenpartners IO, MO, Tiem en SWT zitten tegen volledige capaciteit aan. Dit kan ten koste gaan van dienstverlening en samenwerking. - De meerjarige opdrachtverstrekking aan ketenpartners en de jaarlijkse prestatieafspraken komen ter info naar de raad. - Beleidsregels Wet Taaleis worden door college vastgesteld, kome ter info naar de raad - Verordening re-integratie wordt door raad vastgesteld. - Vanuit de Wet van school naar duurzaam werk: het nog door B&W vast te stellen regionaal programma, komt ter info naar de raad. - Vanuit de wet Hervorming arbeidsmarktinfrastructuur: vaststellen (door regionaal beraad) van implementatieplan.

Door gemeente Zwolle (nog nader te bepalen door B&W en/of Raad: lokale invulling van Regionaal Werk Centrum (willen we naast minimale ook andere dienstverlening in

22/106

Verkiezingen Regionaal Werk Centrum?). Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? - Basis op orde brengen voor arbeidsparticipatie. - Duurzame plaatsingen van mensen op de arbeidsmarkt. - Ketenoptimalisatie tussen team Inkomen, SWT en Tiem. - Arbeidsparticipatie statushouders (B1 Route en de ondertussengroep). - Het vinden van inwoners die voor beschut werk in aanmerking kunnen komen. - Uitstroom realiseren. - Systeemoplossing die de ketenpartners verbindt. - Het invoeren van spoor 3 van Participatiewet in Balans: dit betreft een cultuuromslag bij onze professionals over de drie ketenpartners heen. Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? In het regeerakkoord worden belangrijke veranderingen op het gebied van werk en inkomen aangekondigd: de beperking van de WW-duur, de afschaffing van de regeling voor langdurig arbeidsongeschikten en de snellere verhoging van de pensioenleeftijd. Dit kan leiden tot een hogere arbeidsdeelname, ondersteund door een aantal economie-versterkende maatregelen en meer inzet op Leven Lang Leren. Tegelijk zal de impact op de bestaanszekerheid van inwoners groot zijn en de impact voor de gemeente ook: waarschijnlijk zal het beroep op bijstand en inkomensregelingen stijgen. Het is onduidelijk of hier ook voldoende financiële compensatie tegenover zal staan.

Relevante visies/beleidsnota’s - Stand van zaken Herijking visie op participatie (18 maart 2024 raad) - Visie Arbeidsparticipatie en Arbeidsmarkt - Uitvoeringsagenda Arbeidsparticipatie en Arbeidsmarkt 2025-2028 - Uitvoeringsovereenkomst Tiem 2025-2029 - Actualisatie Economisch Perspectief (vastgesteld juni 2025) - Regio Zwolle stapt door (meerjarige agenda 2024-2028) - Uitvoeringsplan arbeidsmarkt 2025 Regio Zwolle

23/106

Verkiezingen Financiële bestaanszekerheid (Koers sociaal domein pijler: Herstellen van bestaanszekerheid) Wat speelt er in Zwolle? Inleiding Financiële bestaanszekerheid betekent dat mensen genoeg inkomen hebben om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien en mee te doen in de samenleving. Het betekent ook dat er een financiële reserve is voor onverwachte kosten en dat mensen goed omgaan met schulden. In het Beleidsplan Financiële Bestaanszekerheid 2026-2030 (vastgesteld door de Raad) staat hoe we dit willen bereiken. We werken aan het voorkomen van geldproblemen, bijvoorbeeld door voorlichting en het vroeg herkennen van schulden. We bieden hulp bij vragen over geld, zorgen voor regelingen voor inkomen en hulp bij schulden en geven ondersteuning zodat mensen zelfstandig met geld kunnen omgaan. Cijfers - In Zwolle zijn 8.900 huishoudens met een laag inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Daarvan hebben 6.100 huishoudens een inkomen tot 110%. Deze huishoudens kunnen gebruikmaken van onze inkomensregelingen. - In Zwolle hebben 4.610 huishoudens geregistreerde schulden; 7,3% van alle Zwolse huishoudens. Per jaar benaderen we 12.000 huishoudens voor hulpaanbod via vroegsignalering en worden 342 aanvragen gedaan voor schulddienstverlening.

Ontwikkelingen - De druk op het minimabudget neemt toe: regelingen voor inkomensondersteuning, de afdeling IO en subsidies aan Op Orde en het Jeugdfonds Sport komen onder spanning. We willen inwoners die recht hebben op ondersteuning helpen, maar als iedereen ervan gebruikmaakt, zijn de middelen onvoldoende. - De maatregelen uit de nieuwe Wet Participatiewet in Balans (moeten) worden geïmplementeerd. Zie factsheet Arbeidsparticipatie en Participatiewet in Balans. - De Wet Proactieve dienstverlening is aangekondigd. Deze wet maakt een verbeterde, proactieve dienstverlening mogelijk voor inwoners met een laag inkomen. Implementatie sluit aan bij het beleidsplan Financiële Bestaanszekerheid. Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? - In 2026 starten we met het uitvoeren van de acties uit het beleidsplan 2026-2030 die binnen de bestaande middelen mogelijk zijn.

Daarbij richten we ons onder andere op: - Het versterken van de verbinding tussen financiële bestaanszekerheid en andere beleidsterreinen in en buiten het sociaal domein, zoals het programma Jeugd en Veiligheid en het Jeugd- en Onderwijsbeleid; - Het onderzoeken hoe inwoners met beperkte financiële vaardigheden beter ondersteund kunnen worden binnen de Sociale Basis; - Het faciliteren van werkgevers zodat zij hun werknemers met geldzorgen effectief kunnen helpen; - De Jongerenaanpak voor jongeren met (dreigende) schulden wordt in 2026 doorontwikkeld. Daarbij wordt onderzocht hoe aansluiting bij landelijke initiatieven zoals het Jongeren Perspectieffonds en Socialdebt kan worden gerealiseerd. - In 2026 wordt een uitvoeringsagenda voor 2027-2030 opgesteld met nieuwe acties in 20272030. Hiervoor zijn nog geen financiële middelen gereserveerd. Het college heeft bij vaststelling van het beleidsplan (19-01-2026) toegezegd om bij de begroting 2027 een voorstel te doen voor financiële dekking. - In het eerste kwartaal van 2026 gaat het Nibud een Minima-effectrapportage (MER) uitvoeren, zodat de effecten zichtbaar worden van het minimabeleid op de financiële positie van onze inwoners met een laag inkomen. - Gedurende 2026 worden verschillende onderdelen van het project Verbeteren toegang en vereenvoudigen inkomensregelingen geïmplementeerd.

Dat gaat om het uitkeren van de Kindregeling, het Participatiefonds en de Zorgkostenregeling (vanaf begin 2026). Het ‘alles in één keer aanvraag’-formulier (eind 2026) en het doorontwikkelen en borgen in de lijn van het ‘Laat geen geld liggen’-platform. Hierover heeft het college een besluit genomen in oktober 2025. Vanaf 2026 wordt bekeken of het ambtshalve uitkeren van de Individuele Inkomenstoeslag (IIT) wenselijk is. De Participatiewet biedt die mogelijkheid, maar het college moet hierover nog besluiten.

24/106

Verkiezingen -

In het voorjaar van 2025 is aan de raad toegezegd dat we, binnen de taakstelling inkomensondersteuning (ingaande vanaf 2027), onderzoeken hoe we kunnen besparen en vooruitkijken naar toekomstige ontwikkelingen. De resultaten worden in 2026 opgeleverd. In oktober 2025 is een focusweek Financiële bestaanszekerheid georganiseerd voor de start van dit proces.

Welke zaken en dilemma’s spelen tijdens de rest van de collegeperiode? - Het Nationaal Programma Armoede en Schulden is in juni 2025 vastgesteld door het demissionaire kabinet. Het is nog onzeker wat het nieuwe kabinet en de coalitie met dit programma van plan zijn en welke gevolgen dat gaat hebben voor ons gemeentelijk beleid. - Op dit moment is er onvoldoende financiële ruimte om alle ambities uit het beleidsplan 20262030 volledig te realiseren. - Middels het beleidsplan Financiële Bestaanszekerheid willen we meer inwoners bereiken met inkomensondersteuning en hulp bij financiële problemen; nieuwe wetgeving en technologie bieden hiertoe nieuwe mogelijkheden. Echter, ontwikkeling en uitvoering vragen om extra investeringen waarvoor nu nog geen geld beschikbaar is. Welke aandachtspunten zijn er vanuit het coalitieakkoord Jetten I? Een aantal maatregelen uit het regeerakkoord – verkorting WW-duur, afschaffing regeling langdurig arbeidsongeschikten en verdere verhoging pensioenleeftijd hebben mogelijk een forse impact op de financiële bestaanszekerheid. Daardoor wordt een groter beroep op bijstand verwacht. Daarnaast ook een groter beroep op de zorgkostenregeling door verhoging van eigen bijdrage voor de zorgverzekering. Een aantal maatregelen hebben een positieve impact op mensen met een laag inkomen: vaste betaaldag voor maandlasten en noodfonds energie.

Relevante visies/beleidsnota’s - Uitgangspuntennotitie Vereenvoudiging van de lokale inkomensregelingen - Raadsvoorstel Verbetering toegang en vereenvoudiging inkomensregelingen - Beleidsplan Financiële bestaanszekerheid 2026-2030

25/106

Verkiezingen Inburgering (Koers sociaal domein pijler: Herstellen van bestaanszekerheid) Wat speelt er in Zwolle? Zwolle voert de regie over de inburgering en participatie van asielstatushouders en gezinsmigranten (WI2021). Hiervoor ontvangt zij een Specifieke Uitkering (SPUK) voor inburgeringsvoorzieningen en een rijksbijdrage aan de algemene middelen voor de uitvoeringskosten. Zij voeren onder andere de brede intake uit, stellen het Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) op en voeren voortgangsgesprekken. De inburgeringsvoorzieningen bestaan uit de B1-route, de Z-route, de Participatieverklaring (PVT), de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP), de Onderwijsroute (mbo en hbo), Maatschappelijke Begeleiding (MB), activatietraject, budgetbeheer en financiële training. Hierbij is ook de verbinding met het onderwijs voor jongeren tot 18 jaar betrokken en de transitie van onderwijs naar het Inburgeringstraject. De uitvoering van de participatie-uren Z-Route en de MAP was tot en met 2025 bij Tiem ondergebracht. In 2026 gaan deze activiteiten over naar andere aanbieders. Deze transitie heeft impact op zowel de uitvoering als het aanbod van deze inburgeringsvoorzieningen; daarnaast zijn er gevolgen voor Tiem en de inburgeraars die nog door Tiem worden begeleid. De gevolgen zullen in de loop van 2026 in beeld worden gebracht.

In 2026 worden naar verwachting de Asielnoodmaatregelenwet en de Wet Tweestatusstelsel door de Eerste Kamer aangenomen. Deze wetten gaan vermoedelijk medio 2026 in werking. Daarnaast treedt op 12 juni het Europese Migratie- en Asielpact in werking. Dit pact heeft vooral gevolgen voor landelijke organisaties zoals het COA en de IND. Wat dit precies betekent voor de lokale uitvoering moet nog worden onderzocht. Welke zaken en dilemma’s spelen op korte termijn (eerste jaar van de collegeperiode)? Welke besluiten zijn in deze periode nodig? - Als onderdeel van het uitvoeringskader Inburgering wordt de inzet van verschillende vormen van aanbod verkend ter versterking van de integratie en participatie van statushouders. Het gaat onder meer om een versneld taaltraject, inzet van sleutelpersonen, een handleiding voor Nederlandse ambtenaren, versterking arbeidsparticipatie en activatie voor vrouwen, en een subsidieregeling voor non-formeel aanbod. In 2026 worden de uitkomst van deze verkenningen voorgelegd aan het college. - Belangrijke voorwaarde voor een goede inburgering is dat statushouders (inburgeraars en ondertussengroep) zo snel mogelijk worden begeleid naar werk. Voor wie dit (nog) niet kunnen is het belangrijk dat zij op andere manieren participeren.