Hervorming Sociaal Domein-V12
Tekst van het document
29
Doelenboom Preventieopgaven 2022-2028
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
Regionale samenwerking en GALA-middelen Sinds 2022 werken gemeenten in de regio IJsselland samen met GGD, onderwijs, zorg- en welzijnsorganisaties om kennis en ervaringen te delen. In 2023 werd het lokale Preventieakkoord ondertekend door meer dan 60 organisaties. Ook werd de publiekscampagne Gezond en Gelukkig Zwartewaterland gelanceerd. Zwartewaterland maakt sinds 2023 gebruik van het landelijke preventiebudget GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord), gemiddeld 400.000 euro per jaar via specifieke uitkering (SPUK tot 2026) voor thema’s als: • Valpreventie • Eenzaamheid • Mentale gezondheid • Gezondheidsachterstanden • Overgewicht • OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving) • Welzijn op Recept • Kansrijke Start • Mantelzorg • Versterken van de sociale basis • Lokaal Sportakkoord In onderstaande tabel is weergeven hoe de GALA middelen per thema zijn verdeeld. Op het budget voor 2026 wordt door het Rijk nog een korting toegepast van 10%.
30
Budget vanuit Brede SPUK
Onderdelen Brede SPUK 2023
2024
2025
20206
Lokaal Sportakkoord
€ 18.158,00
€ 18.158,00
€ 18.158,00
€ 13.961,00
Brede Regeling Combinatiefuncties
€ 125.012,00
€ 125.010,00
€ 125.010,00
€ 120.766,00
Terugdringen gezondheidsachterstanden
€ 27.936,00
€ 27.935,00
€ 27.935,00
€ 27.923,00
Kansrijke Start
€ 20.952,00
€ 22.348,00
€ 22.348,00
€ 27.923,00
€ 9.777,00
€ 6.984,00
€ 6.984,00
-
Aanpak overgewicht en obesitas
€ 24.444,00
€ 24.443,00
€ 24.443,00
-
Valpreventie
€ 71.934,00
€ 66.346,00
€ 66.346,00
€ 68.411,00
Leefomgeving
€ 13.968,00
€ 13.968,00
€ 13.968,00
-
Opgroeien in een Kansrijke Omgeving en Vroegsignalering Alcoholproblematiek
€ 3.492,00
€ 3.492,00
€ 3.492,00
-
Versterken Sociale Basis
€ 50.983,00
€ 50.283,00
€ 50.283,00
€ 37.696,00
Mantelzorg
€ 13.968,00
€ 13.968,00
€ 13.968,00
€ 12.565,00
Eén tegen Eenzaamheid
€ 13.968,00
€ 13.968,00
€ 11.174,00
-
Welzijn op Recept
€ 7.682,00
€ 13.269,00
€ 16.063,00
€ 18.848,00
Versterken kennis- en adviesfunctie GGD
€ 3.492,00
€ 3.492,00
€ 3.492,00
-
Coördinatiekosten regionale aanpak preventie
€ 12.431,00
€ 10.196,00
€ 10.196,00
-
€ 418.197,00
€ 413.860,00
€ 413.860,00
€ 328.093,00
Sport & Bewegen
Gezondheid & Sociale Basis
Mentale Gezondheid
Overig
Totaal budget
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
IZA en AZWA Het Integraal Zorgakkoord (IZA) uit 2024 stimuleert de regionale beweging van zorg naar gezondheid. In de regio IJssel-Vecht leidde dit tot het regioplan ‘Samen Gezond IJsselVecht’, met zes coalities: 1. Gezond Leven en Preventie 2. Mentaal Welbevinden 3. Vitaal Ouder Worden 4. Zorginnovatie en Transformatie 5. Digitalisering 6. Arbeidsmarkt De uitvoering wordt gefinancierd via de Specifieke Uitkering Transformatiemiddelen IZA (2024–2027). Zwartewaterland kan meeliften op deze regionale aanpak. Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) bouwt hierop voort, met extra aandacht voor gelijke toegang tot zorg en het sociaal domein. De AZWA-middelen zijn beschikbaar tot en met 2028. Toekomst preventiemiddelen onzeker Hoewel er al veel is bereikt en we ons blijvend willen inzetten op het gebied van preventie, zijn er zorgen over de continuïteit van (structurele) financiering. In 2026 ontvangen we € 85.000 minder aan SPUK GALA-middelen van het Rijk ten opzichte van voorgaande jaren (zie tabel 1). Deze onderdelen worden in 2026 ondergebracht in het Aanvullend Zorg- en Welzijn Akkoord (AZWA). Door de demissionaire status van het kabinet en de komende verkiezingen is het echter onzeker of – en op welke manier – de GALA-, IZA- en AZWA-middelen na 2026 worden voortgezet. Een nieuw kabinet zal hierin nieuwe keuzes moeten maken, mogelijk met andere prioriteiten.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
31
1. WELZIJN
AANKNOPINGSPUNTEN * BREDE BETROKKENHEID van verschillende organisaties bij welzijnswerk. * Bereidheid tot SAMENWERKING en HERSTRUCTURERING bij welzijnsorganisaties. * Coalitieakkoord stelt ONTWIKKELING van een brede welzijnsorganisatie als doel. * VELDONDERZOEK toont behoefte aan strategische visie en regierol gemeente.
AANDACHTSPUNTEN * VERSNIPPERING VAN HET WELZIJNSAANBOD maakt samenhang en effectiviteit moeilijk te beoordelen. * Gemeente heeft een dubbele rol: OPDRACHTGEVER én UITVOERDER. * SUBSIDIEVERSTREKKING is verspreid en niet altijd doelgericht. * REGIEROL van de gemeente is onvoldoende duidelijk.
AANBEVELINGEN * HERIJKING VAN VISIE EN REGIEROL GEMEENTE in Q2 2026 op basis van veldonderzoek. * AANSCHERPING VAN SUBSIDIEREGELS op doelmatigheid en doeltreffendheid, gekoppeld aan preventieopgaven uit de lokale preventienota. * Ontwikkeling van een TOEKOMSTBESTENDIGE STRUCTUUR VOOR WELZIJNSWERK, passend bij de lokale context.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
32
2. PREVENTIE
AANKNOPINGSPUNTEN * Lokale preventienota GEZOND LEVEN, WONEN EN WERKEN met duidelijke ambities tot 2028. * DOELENBOOM vertaald naar uitvoeringsprogramma met co-creatie. * Breed lokaal draagvlak via het PREVENTIEAKKOORD (60 organisaties). * Campagne GEZOND EN GELUKKIG ZWARTEWATERLAND bereikt kwetsbare groepen. * Beschikbare GALA-MIDDELEN (gemiddeld €385.000,- per jaar. In 2026 nog €300.000,incl. korting van 10%) voor diverse thema’s.
AANDACHTSPUNTEN * POLITIEKE ONZEKERHEID door demissionair kabinet en verkiezingen. * Onzekerheid over VOORTZETTING van GALA, IZA en AZWA na 2026. * Afhankelijkheid van tijdelijke middelen voor STRUCTURELE PREVENTIEAANPAK.
AANBEVELINGEN * VERSTERK REGIONALE SAMENWERKING via het Regioplan ‘Samen Gezond IJssel-Vecht’. * BORG CONTINUÏTEIT VAN PREVENTIEBELEID ondanks politieke en financiële onzekerheden. * MONITOR EN EVALUEER PREVENTIEPROJECTEN op impact en bereik, met focus op kwetsbare groepen. * VERBIND WELZIJN EN PREVENTIE STERKER IN BELEID EN UITVOERING o.a. via welzijn op recept en Kansrijke Start.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
33
5 Cijfermatige trends en ontwikkelingen per domein Naast de geschetste beleidsmatige ontwikkelingen geven we ook een doorkijk in de kwantitatieve en financiële ontwikkelingen én prognoses voor de wettelijke opgaven. De gegevens zijn verzameld via de Jaarrekening 2024, de Zomernota 2025 en de Kadernota 2026. De Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein (GMSD), aangevuld met informatie vanuit de VNG en het CBS gebruiken we voor een meerjarige prognose voor wat betreft de verwachte groei voor de Wmo en Jeugdwet, dat wil zeggen: bij een ongewijzigd landelijk en lokaal beleid.
5a. Wmo JAARREKENING 2024 Overschrijdingen van de Maatwerkvoorzieningen WMO zijn er voornamelijk op het gebied van onderhoud van hulpmiddelen vervoer (€ -28.000) en onderhoud woonvoorzieningen (€ -89.000). Ze worden veroorzaakt door hogere gemiddelde kosten en niet voorziene onderhoudskosten. Gezien de te verwachten vergrijzing zal het totaal jaarlijks verder stijgen. De uitgaven voor huishoudelijke hulp zijn fors gestegen in 2024. Enerzijds door bijgestelde tarieven, maar vooral door gestegen vraag. De begroting voor 2025 is hiervoor al aangepast, maar onvoldoende naar nu blijkt. Bij de zomernota is dit verder bijgesteld naar niveau 2024. Hierbij is dan geen rekening gehouden met verdere groei. De kosten voor Begeleiding binnen de WMO zijn in 2024 verder afgenomen. Dit wordt mede veroorzaakt door het succes van de buurtkamers, wat de toegang tot begeleiding heeft getemperd. Gezien de aankomende dubbele vergrijzing is het niet gezegd dat dit leidt tot structurele lagere kosten. Daarnaast loopt op dit moment een aanbestedingstraject voor begeleiding vanaf 2026, waarbij het kostprijsonderzoek bij de aanbieders in dit traject kan leiden tot stijging van de tarieven. Voor het deel PGB begeleiding is er wel sprake van structurele daling van de kosten, in 2024 is 44% van het begrote bedrag verbruikt.
In onderstaande tabel hebben we een selectie gemaakt van de meest in het oog springende resultaten.
Financieel Resultaat Wmo 2024 ( x. € 1.000,- ) Begroting
Realisatie
Resultaat
Maatwerkvoorzieningen
1.475
1.815
-339
Huishoudelijke Hulp
1.052
1.549
-497
Begeleiding
1.434
1.306
129
Resultaat
3.961
4.670
-709
Productnaam
Bron: Jaarrekening 2024 Zwartewaterland
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
34
ZOMERNOTA 2025 / KADERNOTA 2026 Zomernota/Kadernota: met name de kosten huishoudelijke hulp nemen sneller toe dan verwacht en zijn daarom verruimd met € 358.000. De woonvoorzieningen zijn minder voorspelbaar en kunnen met enkele grote voorzieningen snel overschrijden PROGNOSE / MEERJARIG PERSPECTIEF De VNG heeft een model ontwikkeld, waarmee gemeenten, zelfs op wijkniveau, kunnen zien hoeveel mensen de komende vijf jaar naar verwachting gebruik zullen maken van Wmo voorzieningen. Het model geeft meer stuurinformatie en biedt gemeenten een concreet instrument om datagedreven te werken. De cijfers zijn afgeleid van de data vanuit de GMSD (Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein) en het CBS. Op basis van dit voorspelmodel wordt voor Zwartewaterland een groei van het aantal gebruikers van de Wmo verwacht van 5% in 2028, dat wil zeggen bij ongewijzigd beleid. In onderstaande tabel zijn de voorspellingen voor Zwartewaterland weergegeven.
35
Bron: VNG
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
5b. Jeugdzorg JAARREKENING 2024 In totaal is er sprake van een forse toename van de kosten van de jeugdzorg. De kosten van gesloten plaatsingen, crisisopvang, jeugdbescherming en pleegzorg vallen lager uit dan begroot (€ 780.000). Hierbij moet worden opgemerkt dat gesloten plaatsing en crisisopvang in veel gevallen qua kosten onder jeugdzorg behandeling terecht is gekomen, vanwege het algemene maatwerkproduct. Grotere overschrijdingen zijn ontstaan bij GGZ behandeling zonder verblijf (€ 433.000), jeugdhulp met verblijf (€ 188.000), jeugd en opvoedhulp (€ 787.000) en LVB (€ 247.000). De grootste overschrijding met € 1.178.000 zien we bij jeugdzorg behandeling. De gemiddelde kosten per jeugdige zijn met ruim 30% toegenomen ten opzichte van 2023. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een relatief kleine groep van het totaal waar de kosten op jaarbasis hoger zijn uitgevallen dan in 2023. De top 20 van cliënten in de Jeugdzorg kosten gezamenlijk al € 3 miljoen, ruim de helft van het totale jeugdzorgbudget. In onderstaande tabellen zien we de financiële resultaten over 2024 en een vergelijking van het gebruik van de verschillende jeugdzorgproducten ten opzichte van het landelijk gemiddelde.
36
Financieel Resultaat Jeugdzorg 2024 ( x. € 1.000,- ) Begroting
Realisatie
Resultaat
Jeugdzorg Begeleiding
2.568
1.573
995
Jeugdzorg Behandeling
450
1971
-1.521
Pleegzorg
105
307
-202
Jeugdhulp met verblijf overig
150
1.409
-1.259
Jeugdbeh. GGZ zonder verblijf
180
1.333
-1.153
Jeugdhulp crisis LTA/GGZ verbl.
1.763
20
1.744
Resultaat
5.216
6.613
-1.307
Productnaam
Bron: Jaarrekening 2024 Zwartewaterland
In de volgende tabel zien we een vergelijking van het gebruik van de verschillende jeugdzorgproducten ten opzichte van het landelijke gemiddelde.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
Jongeren met jeugdzorg naar soort - Zwartewaterland, % van jongeren tot 18 jaar 2023
2024
Gemeente Zwartewaterland
Nederland
Gemeente Zwartewaterland
Nederland
Jongeren met jeugdhulp zonder verblijf
8,5%
19,3%
8,0%
19,1%
Jongeren met jeugdhulp met verblijf
1,4%
1,9%
1,4%
1,8%
Jeugdbescherming
1,2%
1,1%
1,2%
1,0% Bron: CBS Jeugd
ZOMERNOTA 2025 / KADERNOTA 2026 Bijstellen budgetten Jeugdzorg 2025 • Zomernota: -872.000,- Op basis van de overschrijding in 2024 zijn de verwachtingen voor 2025 en verder voor jeugdzorg voor in totaal € 872.000 bijgesteld. Dit heeft met name betrekking op de maatwerkdienstverlening voor jeugd. Deze verhoging komt ten laste van de reserve sociaal domein. • Kadernota: Op basis van de overschrijding in 2024 en de prognoses is de meerjarige begroting structureel opgehoogd met € 1.195.000,-
PROGNOSE / MEERJARIG PERSPECTIEF De landelijke cijfers en trends in de Jeugdzorg laten zien (bron: VNG) dat het financiële tekort zal blijven oplopen tot 2028, zelfs als gemeenten actief aan de slag gaan met de hervormingsagenda Jeugd: minder specialistische inzet, meer preventie en sterke lokale teams. Zie ook onderstaande tabel waarin de (landelijke) kostenontwikkeling in de Jeugdzorg wordt weergegeven vanaf 2005, met een prognose van de verwachte uitgaven in 2028 op basis van het huidige beleid, inclusief de effecten van de Hervormingsagenda*. Bron: VNG
*In de septembercirculaire komt 886.000 richting Zwartewaterland als uitkomst van commissie van Ark. Hierover is de raad apart geïnformeerd.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
37
5c. Participatiewet JAARREKENING 2024 Inkomensregelingen, Arbeidsparticipatie, WSW/Beschutwerk Zowel bij de Inkomensregelingen als ook bij de Arbeidsparticipatie, WSW/Beschut werk zien we een lichte plus over 2024. Bij het armoedebeleid is de uit voorgaand jaar overgehevelde energietoeslag niet volledig gebruikt (€ 113.000 inclusief personeel van derden voor de uitvoering). De collectieve ziektekostenverzekering en de participatieregeling vallen ook lager uit dan begroot (€ 34.000 en € 69.000). De uitkeringen IOAW/IOAZ vallen lager uit (€ 125.000), deze kosten dalen jaarlijks de afgelopen jaren. Bij de periodieke uitkeringen valt de loonkostensubsidie lager uit dan begroot (€ 41.000) maar is er sprake van een overschrijding van € -174.000 binnen de BUIG (Gebundelde uitkering inkomensvoorzieningen gemeenten), veroorzaakt door een hoger aantal uitkeringen dan begroot. De toename van de instroom sluit aan bij het landelijke beeld. Er is sprake van een (lichte) stijging van de werkloosheid door een lagere economische groei. Vanaf 2015 is er geen nieuwe instroom meer in de Wet sociale werkvoorziening. Alleen inwoners die voor 2015 al een Wsw-indicatie hadden blijven onder de regeling vallen. Er kunnen geen nieuwe Wsw-indicaties meer worden aangevraagd. De Wswdoelgroep vergrijst en er is veelal sprake van natuurlijke uitstroom / pensionering.
De uitstroom uit de Wsw gaat sneller dan verwacht. In Zwartewaterland zijn de meeste SW-medewerkrs werkzaam bij of via TIEM in Zwolle. We monitoren de afbouw van het Wsw-bestand en onderzoeken zowel lokaal als regionaal hoe we de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven toekomstbestendig kunnen houden. Daartoe ontvangen we rijksmiddelen. Financieel resultaat Participatiewet 2024 ( x. € 1.000,- ) Begroting
Realisatie
Resultaat
Inkomensregelingen
6.071
6.053
17
Arbeidsparticipatie
1.302
1.068
234
WSW/Beschut Werk
1.111
1.094
16
Resultaat
8.484
8.215
269
Productnaam
Bron: Jaarrekening 2024 Zwartewaterland
ZOMERNOTA 2025 / KADERNOTA 2026 Zomernota/Kadernota: Op basis van de realisatie 2024 is de begroting 2025 voor het onderdeel Sociale activering / Maatschappelijke participatie structureel met € 142.000,verhoogd.
PROGNOSE / MEERJARIG PERSPECTIEF Voor de ontwikkelingen van de werkgelegenheid in Zwartewaterland maken we gebruik van de regionale data van het UWV, via Werk.nl en Regio in Beeld. We zien in de eerste helft van 2025 dat meer inwoners gebruik hebben gemaakt van de WW ten opzichte van dezelfde periode in 2024. Die toename zien we gemiddeld ook bij de andere gemeenten zowel in de Regio Zwolle, als ook landelijk.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
38
In het algemeen is de werkloosheid laag en de arbeidsparticipatie hoog in Zwartewaterland, ondanks de lichte stijging van de werkloosheid. Het werkloosheidspercentage in Zwartewaterland is 2,9% t.o.v. 3,9% landelijk. Ook het aantal personen met een bijstandsuitkering ligt lager dan het landelijk gemiddelde (1,3% t.o.v. 3,4%). We verwachten dat deze trend zich voortzet. Wel is er sprake van een blijvend personeelstekort in de regio Zwolle, vooral in de sectoren met grote maatschappelijke opgaven zoals zorg, onderwijs, ICT en techniek. Overall gezien blijft het aandeel inwoners met een WW uitkering (regionaal gezien) relatief laag (1,2%), zoals in de volgende tabel is weergegeven. Regionale maandcijfers Arbeidsmarktinformatie regio Zwolle Het aantal inwoners met een WW-uitkering is in juli 2025 met 6% gestegen t.o.v. juni 2025. Die toename is minder groot in vergelijking met dezelfde periode in 2024 (14%). Regionaal gezien blijft het percentage WW-ers laag.
39
Bron: Werk.nl
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
Geregistreerde werkzoekenden bij het UWV per april 2025 Het cijfer Geregistreerde Werkzoekenden UWV (GWU) omvat alle personen van 15 tot 75 jaar die als werkzoekend bij het UWV staan geregistreerd met een uitkering WW, bijstand, Wajong, WGA of WAO en die dienstverlening van UWV of gemeenten ontvangen, en personen met een actief cv op werk.nl. Het aantal werkzoekenden in Zwartewaterland is in april 2025 licht gestegen (3%) t.o.v. april 2024, maar regionaal gezien blijft het percentage relatief laag.
40
Bron: Werk.nl
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
A. WMO
AANKNOPINGSPUNTEN * BUURTKAMERS temperen de vraag naar begeleiding. * PGB-BEGELEIDING toont structurele daling in kosten. * VNG-MODEL biedt wijkgerichte prognoses.
AANDACHTSPUNTEN * HUISHOUDELIJKE HULP stijgt fors door tarieven én vraag. * ONDERHOUDSKOSTEN WOONVOORZIENINGEN zijn moeilijk voorspelbaar. * DUBBELE VERGRIJZING zal druk op voorzieningen verder verhogen. * AANBESTEDINGSTRAJECT BEGELEIDING vanaf 2026 kan leiden tot hogere tarieven.
AANBEVELINGEN * GEBRUIK VNG-VOORSPELMODEL Voor wijkgerichte planning en capaciteitsbeheer. * HERZIENING TARIEVEN HUISHOUDELIJKE HULP Structurele aanpassing nodig. * MONITORING BUURTKAMERS Evaluatie van impact op zorgvraag. * VOORBEREIDING OP VERGRIJZING Scenario’s ontwikkelen voor 2026–2030.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
41
B. JEUGDZORG
AANKNOPINGSPUNTEN * GROTE KOSTENSTIJGINGEN zijn geconcentreerd bij een kleine groep cliënten (20 cliënten = € 3 miljoen). * CRISISOPVANG EN GESLOTEN PLAATSINGEN zijn goedkoper dan begroot. * LOKALE CIJFERS sluiten aan bij landelijke trends van oplopende tekorten.
AANDACHTSPUNTEN * STRUCTURELE OVERSCHRIJDINGEN bij jeugdzorgbehandeling, GGZ zonder verblijf en jeugdhulp met verblijf. * GEMIDDELDE KOSTEN per jeugdige zijn met >30% gestegen. * GROTE AFHANKELIJKHEID van maatwerkproducten maakt sturing lastig. * STRUCTURELE VERHOGING van het budget met € 1.195.000 (Kadernota 2026).
AANBEVELINGEN * SEGMENTATIE VAN CLIËNTGROEPEN Analyseer de kleine groep met hoge kosten en ontwikkel gerichte interventies. * PREVENTIE EN LOKALE TEAMS VERSTERKEN Sluit aan bij de Hervormingsagenda Jeugd. * DATAGEDREVEN STURING Gebruik CBS/VNG-data om gebruik en kosten te voorspellen. * HERIJKING VAN MAATWERKPRODUCTEN Maak onderscheid tussen specialistische en algemene zorg.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
42
C. PARTICIPATIEWET
AANKNOPINGSPUNTEN * Lichte plus in REALISATIE 2024. * Structurele verhoging SOCIALE ACTIVERING met € 142.000. * WW-PERCENTAGE blijft relatief laag (1,2%).
AANDACHTSPUNTEN * ENERGIETOESLAG en andere regelingen niet volledig benut. * PERSONEELSTEKORTEN in zorg, onderwijs, ICT en techniek. * OVERSCHRIJDING bij loonkostensubsidie en coaching.
AANBEVELINGEN * GERICHTE INZET OP SOCIALE ACTIVERING Versterk coaching en begeleiding. * BETERE BENUTTING REGELINGEN Communicatie hierover en toegankelijkheid verbeteren. * REGIONALE SAMENWERKING Aanpak personeelstekorten in maatschappelijke sectoren. * MONITORING WW-TRENDS Tijdige bijstelling van beleid op basis van UWV-data.
ALGEMENE AANBEVELINGEN VOOR DE HERVORMING * INTEGRAAL STUREN OP DATA Gebruik GMSD, CBS en VNG-modellen voor prognoses en beleidskeuzes. * STRUCTURELE HERIJKING VAN BUDGETTEN Op basis van realisatie en verwachte groei. * FOCUS OP PREVENTIE EN LICHTE ZORGVORMEN Om dure specialistische zorg te beperken. * VERSTERKEN LOKALE INFRASTRUCTUUR Buurtkamers, lokale teams, wijkgerichte aanpak. * FLEXIBILITEIT IN BELEID Anticiperen op demografische en economische ontwikkelingen.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
43
6. Resultaten en aanbevelingen van onderzoek Hervorming Sociaal Domein | Fase 1 In de eerste helft van 2025 is ervoor gekozen om, naast het ontwikkelen van een meerjarig perspectief voor het sociaal domein (fase 2), ook een (extern) onderzoek te doen naar efficiency kansen/mogelijkheden voor de korte termijn, zowel op programmaniveau als op organisatieniveau. Met daarbij vooral aandacht voor beleidsmatige keuzes, de inzet en verdeling van beschikbare middelen voor projecten en programma’s en een quick scan van de werkprocessen vanuit de dagelijkse uitvoeringspraktijk (fase 1). Ook is daarbij het onderscheid gemaakt tussen verplichte (wettelijke) en de niet-verplichte taken, dus vanuit een eigen afwegingskader.
SCOPE VAN HET ONDERZOEK De focus van het onderzoek lag op de volgende thema’s: • Wettelijke en bovenwettelijke taken • Wachtlijsten (Jeugd & WMO) • Indicatiestelling • Processen Inkomen & Uitkering
CONSTATERINGEN 1. Wettelijke en bovenwettelijke taken Er zijn circa 60 onderwerpen geïnventariseerd. Voorstellen zijn onderverdeeld in aanpassing van dienstverlening, herinrichting van preventieve maatregelen, inkomensregelingen en kostenverschuivingen. Er is geen integrale benadering; besparingen op het ene terrein kunnen kostenverhoging op een ander terrein veroorzaken. In algemene zin is vastgesteld dat de maatschappelijke voorzieningen sober en doelmatig worden ingezet, in vergelijking met andere gemeenten. 2. Wachtlijsten Jeugd & WMO De Wmo kent een wachttijd van meer dan 8 weken met een bandbreedte van 65–100 wachtenden. Bij de Jeugdwet is het proces minder inzichtelijk. Er ontbreken normen voor caseload, workload en doorlooptijden. Formatieve tekorten dragen bij aan oplopende wachtlijsten. 3. Indicatiestelling Nomenkader voor huishoudelijke hulp wordt toegepast; er is ruimte voor de interpretatie van de hulpvraag. Verlenging van indicaties door achterstanden leidt tot onnodige kosten. Collegiale toetsing is onvoldoende transparant. Budgetbesluiten vallen vaak hoger uit dan verwacht. Interpretatievrijheid bij hulpvragen zorgt voor variatie in indicaties. 4. Declaraties & Berichtenverkeer Er zijn grote fluctuaties in gedeclareerde kosten per maand. Declaraties zijn niet altijd gekoppeld aan de juiste periode, wat sturing bemoeilijkt.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
44
5. Dure casuïstiek Jeugd 75% van de casussen zijn geïndiceerd door de GI (Gecertificeerde Instelling), vaak leidend bij uithuisplaatsingen en 25% door jeugdconsulenten met regie op basis van een persoonlijk plan. Cyclische evaluatie vindt plaats met als doel het afschalen van de zorg. Kansrijke interventies zijn o.a. Doorbraakmethode en ronde-tafel gesprekken. Niet kansrijk zijn procederen en niet-indiceren, dat heeft gevolgen voor de veiligheid van inwoners. 6. Inkomen & Uitkering De dienstverlening is op orde. Optimalisatie van werkprocessen levert tijdswinst op. De doorontwikkeling van het team verbetert de kwaliteit bij begeleiding naar werk, het opleggen van sancties, terugvordering en verhaalsonderzoeken.
AANBEVELINGEN * ACTIEVE STURING op wachtlijsten en wachttijden * CASELOAD/WORKLOAD per consulent nader bepalen * KWALITEITSFUNCTIONARIS voor toetsing dossiers en indicaties * INZET VAN AI en systemen voor procesoptimalisatie * RAPPORTAGES voor inhoudelijke en financiële stuurinformatie * EÉN FUNCTIONARIS KOPPELEN aan inhoudelijke én financiële verantwoordelijkheid * HERINRICHTING van taken binnen Inkomen & Uitkering
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
45
FINANCIËLE OPBRENGSTEN FASE 1 In fase 1 van de hervormingsagenda heeft het college onderzocht waar met relatief eenvoudige ingrepen – het zogenoemde ‘laaghangend fruit’ – snel winst kon worden behaald. Dit heeft geleid tot een pakket aan maatregelen dat geen wijziging van bestaande beleidskaders vereist en binnen de door de gemeenteraad vastgestelde kaders kon worden uitgevoerd. Het college heeft besloten deze maatregelen door te voeren. Gezamenlijk leveren zij een structurele opbrengst van € 341.000 op. Participatiewet Binnen dit domein wordt een opbrengst van € 140.000 gerealiseerd door realistischer te begroten en enkele budgetten te verlagen: • Beschermd werk (€ 40.000) • Sociale activering (€ 80.000) • Begeleiding en jobcoaching (€ 10.000) • Onderzoeken medische belastbaarheid (€ 10.000) Jeugd Binnen het jeugddomein wordt een opbrengst van € 30.000 behaald door verlaging van budgetten voor: • Het zelf schrijven van annotaties • PGB’s • Maatwerkvoorzieningen Wmo De grootste opbrengst, € 216.000, wordt gerealiseerd binnen de Wmo, onder andere door: • Verlaging van het budget voor vervoersvoorzieningen (€ 20.000) • Aanbestedingsvoordeel bij individuele begeleiding (€ 50.000) • Efficiëntere inzet van dagbesteding via buurtkamers (€ 60.000) • Verlaging van het budget voor maatschappelijke opvang (€ 20.000) • Aanpassing van de bijdrage aan de GGD (€ 16.000) Overig Tot slot
wordt binnen de categorie Overig een opbrengst van € 5.000 gerealiseerd door het beëindigen van enkele subsidies die niet langer worden verstrekt. De maatregelen uit fase 1 leveren gezamenlijk een structurele opbrengst van € 341.000 op. Hiermee is een eerste, concrete stap gezet in de uitvoering van de hervormingsagenda. De gemeenteraad wordt hierover met dit document geïnformeerd. In het volgende hoofdstuk (hoofdstuk 7) wordt toegelicht dat het college deze opbrengst - dus budgetneutraal en zonder aan het budgetrecht van de gemeenteraad te komen inzet om de directe knelpunten aan te pakken die nu zorgen voor stagnatie in hulp en toename van wachtlijsten. Maar ook voor het toevoegen van kansrijke methodes binnen de uitvoering van het Sociaal Domein.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
46
7. Kaders en richting voor de Hervorming van het Sociaal Domein De hervorming van het sociaal domein is noodzakelijk om te kunnen blijven inspelen op de veranderende samenleving, toenemende zorgvraag en krapte op de arbeidsmarkt. In eerdere fases hebben we waardevolle inzichten opgedaan over waar we staan, waar het wringt en waar kansen liggen. In dit document zijn per onderwerp de aanknopingspunten, aandachtspunten en aanbevelingen benoemd. Naast dat de vorige hoofdstukken veelal een beschouwend karakter hebben, lopen deze 3 A’s (aanknopingspunten, aandachtspunten en aanbevelingen) qua niveau uit elkaar. Het ene punt is meer operationeel, de ander heeft een meer strategisch karakter. Het is van belang om lijn te brengen in het geheel en om de onderwerpen op een juiste manier te positioneren. Om daadwerkelijk door te kunnen pakken, is het nu essentieel om gerichte keuzes te maken, prioriteiten te stellen en daarbij ook de benodigde middelen vrij te maken. We doen dat niet vanuit een blanco pagina. Sinds 2015 zijn al goede stappen gezet. Die vormen het fundament waarop we nu verder bouwen, met als doel: een sociaal domein dat preventief, integraal en toekomstbestendig functioneert.
Strategisch kader: herijkte visie ‘Schouder aan schouder’ De eerste strategische stap in de hervormingsbeweging is het formuleren van een door college én raad gedragen herijkte visie op het sociaal domein. Deze visie vormt de basis voor alle volgende keuzes: over inzet, samenwerking, mogelijk extra investeringen en organisatieontwikkeling. De herijkte visie bouwt voort op de bestaande uitgangspunten en wordt geactualiseerd op basis van landelijke en regionale ontwikkelingen en aangevuld met, zoals: • Hervormingsagenda Jeugd • Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming • Transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis • IZA/AZWA (Integraal Zorgakkoord, Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord) • Woonzorgvisie • Visie op welzijn/versterken van de sociale basis • Stevig integraal lokaal team (volle breedte sociaal domein) • Participatiewet in balans Termijn: Financiën:
Q2 2026 vaststelling door gemeenteraad. Geen extra middelen nodig – reeds gedekt binnen bestaande opdrachten.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
47
Versterken van het integraal lokaal team: nú investeren om later te transformeren De kwaliteit en effectiviteit van het sociaal domein staat of valt met het lokaal team. Dat team is het gezicht van de gemeente voor inwoners, de eerste toegang tot hulp en ondersteuning, en de verbindende schakel tussen individuele vragen en collectieve oplossingen. De landelijke en regionale ontwikkelingen – zoals de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming en de transformatie van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis – leggen steeds meer nadruk op nabijheid, normaliseren, preventie en integraal werken binnen een stevig lokaal team. Dat vraagt om een ander type lokaal team: • Minder doorverwijzen, meer zelf doen (waar passend). • Minder specialiseren, meer generalistisch en integraal werken. • Minder ‘over de schutting’, meer samenwerking in de wijk. Wat verstaan we onder een stevig integraal lokaal team? Een stevig lokaal team bestaat uit de uitvoerende professionals vanuit de Participatiewet, Wmo en Jeugdwet. Een stevig team betekent meer dan voldoende mensen. Het betekent ook: • Werken vanuit het model Positieve Gezondheid en vanuit de omgekeerde toets. • Inzetten op mensgerichte ondersteuning, niet systeemlogica. • Normaliseren waar kan, specialistisch waar nodig. • Aansluiten bij de eigen kracht en netwerken van inwoners.
• Meer preventieve en collectieve interventies inzetten. • Vraaggericht en met maatwerk werken, zonder meteen een maatwerkvoorziening in te zetten. Kortom: het lokaal team moet in staat zijn om op meerdere niveaus tegelijk te werken – van signalering en preventie tot casusregie – en dat binnen de dynamiek van de wijk of kern. Waar staan we nu? In de afgelopen jaren zijn al stappen gezet: • Opbouw van het lokale team. • Aanstelling van een teamleider. • Eerste integratie tussen verschillende functies en domeinen. Maar uit fase 1 en de beschouwing uit dit document blijkt dat er nog forse knelpunten zijn: • Wachtlijst bij de Wmo: 100–130 inwoners wachten op hulp. • Zorgaanbieders hebben moeite om passende hulp tijdig op- of af te schalen. Dit leidde tot extra inzet van jeugdconsulenten om wachttijden te beperken. Deze jeugdconsulenten blijven noodzakelijk. • Kansen t.a.v. in huis halen gezinscoaches en inbedding doorbraakmethode. • Beperkte tijd voor reflectie, analyse en ontwikkeling van medewerkers. • Onvoldoende tijd om samen te werken met de sociale basis.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
48
Daarnaast is het de situatie dat degene die werd ingehuurd om de schulddienstverlening uit te voeren, met pensioen gaat. Bij continuering van de huidige dienstverlening, welke al vrij minimaal wordt ingezet, zullen de kosten hoger zijn. Simpelweg omdat het inhuurbedrag voor de schulddienstverlening bijzonder laag was. We zaten dus voor een dubbeltje op de eerste rang. De ambitie om een stevig integraal team neer te zetten is er, maar de uitvoering stokt als de directe knelpunten, die zorgen voor stagnatie in hulp en toename van wachtlijsten, niet worden opgelost. Voorgestelde aanpak: bouwen in blokken We stellen een gefaseerde benadering voor. Zo realiseren we duurzame versterking en zorgen we dat beleidsambities ook uitvoerbaar zijn in de praktijk. BLOK 1: AANPAKKEN DIRECTE KNELPUNTEN (START Q1 2026) Doel: De directe knelpunten aanpakken die nu zorgen voor stagnatie in hulp en toename van wachtlijsten. Concreet: • Extra Wmo-capaciteit om wachtlijsten van 100–130 inwoners terug te dringen*. • Continuering schulddienstverlening. • Extra capaciteit consulent Participatiewet. • Extra capaciteit jeugdconsulent. Resultaat: Meer tijd voor échte ondersteuning, betere bereikbaarheid voor inwoners, ruimte voor reflectie en integraal werken.
BLOK 2: DOORONTWIKKELING NAAR EEN INTEGRAAL TEAM (2026 E.V.) Doel: Bouwen aan een duurzaam team dat in de volle breedte van het sociaal domein werkt. Concreet: • Doorontwikkeling o.b.v. de herijkte visie ‘Schouder aan schouder’. • Op basis van strategische keuzes: uitwerking van functies, samenwerking, regie en sturingsmodel. • Verbinding met bestaande capaciteitsonderzoeken en HR-strategie. • Ontwikkeling van wijkgerichte werkwijzen (zoals samenspel, preventie- en signaalteams). • Toevoeging kansrijke methodes: gezinscoach en doorbraakmethode Resultaat: Een stevig fundament voor het toekomstbestendig uitvoeren van landelijke opgaven en lokale ambities. Benodigde financiën Voor 2026 worden de opbrengsten uit fase 1 gebruikt om blok 1 (aanpakken directe knelpunten) te verwezenlijken. Dit geldt ook voor de toegevoegde kansrijke methodes gezinscoach en toepassing doorbraakmethode. Voor 2027 e.v. wordt dit betrokken bij de kadernota. Eventuele verdere uitbreiding van uitvoeringscapaciteit kan voortvloeien uit keuzes die worden gemaakt in de herijkte visie en de taak van het stevige integrale lokale team. Zoals benoemd onder blok 2 wordt hierbij rekening gehouden met o.a. de capaciteitsonderzoeken die reeds hebben plaatsgevonden. Wmo-consulent, gezinscoach en doorbraakmethode (mee gestart in 2025) worden in 2026 bekostigd uit Beschermd Wonen/preventienota/GALA.
Hierover is de raad eerder geïnformeerd. *Wmo-wachtlijsten kunnen schadelijk zijn omdat het uitblijven van noodzakelijke ondersteuning kan leiden tot verslechtering van de gezondheid, verlies van zelfredzaamheid en een toename van druk op mantelzorgers.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
49
Jaar
Bedrag
Dekking
Opmerking
2026
€ 160.000
Beschermd Wonen/ preventienota/GALA.
Wmo-consulent, gezinscoach en doorbraakmethode. Reeds besloten.
2026
€ 375.000
Opbrengsten fase 1.
Extra wmo-consulent, schulddienstverlening, jeugdconsulent, consulent Participatiewet en gezinscoach. Collegebesluit.
2027
€ 560.000
Structurele lasten betrekken bij de kadernota 2027.
Borging structurele inzet capaciteit. Betrekken bij kadernota en programmabegroting, budgetrecht raad.
Ondersteunende bedrijfsvoering: efficiënter, slimmer, datagedreven Twee aspecten binnen de bedrijfsvoering zijn nu cruciaal om de hervorming van het sociaal domein duurzaam te ondersteunen. Deze kunnen worden opgestart terwijl de visie wordt herijkt. Datagedreven werken Om goed te kunnen sturen op resultaat en maatschappelijke waarde, is datagedreven werken essentieel. De organisatiebrede beweging is gestart en sluit direct aan bij de behoefte in het sociaal domein om beter te analyseren, voorspellen en onderbouwen. Financiën: Geen extra middelen vanuit het sociaal domein – wordt organisatiebreed gefinancierd. Optimalisatie werkprocessen Uit fase 1 bleek dat er binnen het sociaal domein nauwelijks duidelijke normen zijn voor caseloads of doorlooptijden. Dat maakt het moeilijk om te sturen op werkdruk en resultaten. Door processen te optimaliseren ontstaat er ruimte: • Meer tijd voor de juiste hulp. • Minder bureaucratie. • Sneller schakelen tussen betrokken professionals. Deze optimalisatie is randvoorwaardelijk voor het laten slagen van het stevige integrale lokale team. Financiën: Geen extra middelen vanuit het sociaal domein – wordt gedaan.
Gemeente Zwartewaterland | Hervorming Sociaal Domein | 2025 - 2028
50