c. Bijlage 3 -Platte web-tekst Omgevingsvisie Zwartewaterland

Web-tekst Omgevingsvisie gemeente Zwartewaterland Augustus 2021

Pagina 1 ‘www.zwartewaterland.nl/omgevingsvisie’ Hoe houden we een prettige woon- en leefomgeving in Zwartewaterland? Daarover gaat deze omgevingsvisie. De visie is met veel inwoners en organisaties uit de gemeente ontwikkeld. De omgevingsvisie is een dynamisch document. Het omschrijft wat we nu en straks willen, maar is niet in

beton gegoten. In de toekomst kunnen we nieuwe onderdelen, ambities en keuzes toevoegen. De visie maakt het voor elke situatie mogelijk om een afweging te maken tussen de verschillende belangen. Bekijk op de kaart op de volgende pagina wat we belangrijk vinden en welke opgaven er zijn per kern en in het buitengebied. Of kijk hieronder eerst naar de animatie over de Omgevingsvisie Zwartewaterland.

Pagina 2 ‘Uitleg bij de kaart’ Op deze website ontdekt u op verschillende manieren welke kaders belangrijk zijn voor uw initiatief. Dit kan per gebied. Zwartewaterland is in vijf deelgebieden verdeeld: de kernen Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis, het buitengebied en de kleine kern Kamperzeedijk. Via de kaart kunt u per gebied zien welke thema’s er in het gebied spelen, welke waarden het gebied heeft en welke ambities we voor het gebied hebben benoemd. Op de kaart zijn de drie grote kernen Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis onderverdeeld in een aantal gebieden: het centrum, woongebied en bedrijventerrein. U komt bij een gebied uit door te klikken op de kaart. Per gebied leest u welke ontwikkelingen er zijn op verschillende thema’s. En hoe de gemeente omgaat met deze ontwikkelingen. Voorbeelden van thema’s die genoemd worden, zijn cultuur, economie, klimaat, onderwijs en wonen. Past een project dat u wilt realiseren binnen de kaders van de gemeente, zoals opgenomen in deze omgevingsvisie maar ook in het omgevingsplan? Dan kunt u als initiatiefnemer rekenen op een positieve houding van de gemeente.

Pagina 3 ‘Een omgevingsvisie voor Zwartewaterland’ Iedereen wenst een leefomgeving waar het prettig wonen, werken en recreëren is. In ons dichtbevolkte land moeten we behoeften en wensen zorgvuldig afwegen om tot verantwoorde keuzes te komen. In de Omgevingsvisie Zwartewaterland staat welke opgaven er zijn, welke ambities de gemeente heeft en voor welke ontwikkelrichtingen we gaan als gemeente Zwartewaterland. Voor Zwartewaterland zijn de uitgangspunten van de omgevingsvisie:     

Een integrale visie door verbinden van opgaven op verschillende onderwerpen. Een heldere leidende ambitie en een aantal verbindende hoofdopgaven. Uitnodigend voor inwoners, ondernemers en partners door duidelijk te zijn over de inzet en rol van de gemeente. Gebiedsgericht door per deelgebied heldere ambities en richtinggevende uitspraken te doen. Participatief door het van begin af aan betrekken van onze inwoners, ondernemers en partners.

De omgevingsvisie is vormvrij. Iedere gemeente bepaalt zelf hoe ze haar omgevingsvisie vormgeeft. De gemeente Zwartewaterland kiest voor een omgevingsvisie die via een website voor iedereen gemakkelijk is te raadplegen.

Pagina 4 ‘Waarom een omgevingsvisie?’ De omgevingsvisie is één van de instrumenten van de Omgevingswet. In de omgevingsvisie kunnen inwoners, ondernemers en andere partners van Zwartewaterland lezen waar de gemeente voor staat. Het biedt helderheid over welke kant/richting Zwartewaterland op wil ontwikkelen. De omgevingsvisie stuurt op de hoofdopgaven van de gemeente. De gemeente kijkt of initiatieven uit de samenleving passen binnen de kaders in de omgevingsvisie. Daarmee draagt de omgevingsvisie bij aan snellere en eenduidige besluitvorming. Omgevingsvisie verplicht door ingaan Omgevingswet Met het ingaan van de Omgevingswet moeten gemeenten, provincies en het rijk een omgevingsvisie hebben. De omgevingsvisie is de opvolger van de gemeentelijke structuurvisie. Het belangrijke verschil tussen een structuurvisie en omgevingsvisie is het integrale karakter van de omgevingsvisie. De visie geeft een samenhangend beeld van verschillende onderwerpen. Bijvoorbeeld water, natuur, milieu en gezondheid. Ook staat er in hoe Zwartewaterland zich wil ontwikkelen. De omgevingsvisie is een belangrijke basis voor de omgevingsprogramma’s, het omgevingsplan en de omgevingsvergunningen. In de afbeelding hieronder staat een uitleg.

Omgevingsvisie helpt bij besluitvorming In de Omgevingsvisie kunnen inwoners, ondernemers en partners van Zwartewaterland zien waar de gemeente voor staat. De omgevingsvisie stuurt op de hoofdopgaven van de gemeente. Ook maakt de visie het mogelijk om voor iedere situatie een afweging te maken. Er is ruimte voor nieuwe ideeën uit de samenleving. De omgevingsvisie helpt bij een snellere en betere besluitvorming. Omgevingsvisie heeft bindende functie

Het gemeentebestuur moet zich houden aan de omgevingsvisie. Alleen met een goede onderbouwing kan zij hier van afwijken. De gemeente toetst plannen van inwoners aan het bestemmingsplan (straks Omgevingsplan). Om af te kunnen wijken van het bestemmingsplan, wordt gekeken naar de Omgevingsvisie. Uitgangspunten van de omgevingsvisie: 

Een integrale visie door verbinden van opgaven op verschillende onderwerpen.



Een heldere leidende ambitie en een aantal verbindende hoofdopgaven.



Uitnodigend voor inwoners, ondernemers en partners door duidelijk te zijn over de inzet en rol van de gemeente.



Gebiedsgericht door per deelgebied heldere ambities en richtinggevende uitspraken te doen.



Participatief door het van begin af aan betrekken van onze inwoners, ondernemers en partners.

De omgevingsvisie is vormvrij. Iedere gemeente bepaalt zelf hoe ze haar omgevingsvisie vormgeeft. De gemeente Zwartewaterland kiest voor een omgevingsvisie die via een website voor iedereen gemakkelijk is te raadplegen.

Pagina 5 ‘De Omgevingsvisie Zwartewaterland is van ons allemaal’ (proces) Het opstellen en uitvoeren van de omgevingsvisie is een ingewikkeld proces. Veel verschillende partijen zijn hierbij betrokken. Door zoveel mogelijk samen op te trekken hebben alle partijen invloed op inhoud en proces. We zorgen dat inwoners en partijen het proces kunnen volgen en actief mee kunnen doen. Inwoners hebben op twee momenten meegedacht Bij het opstellen van de Omgevingsvisie Zwartewaterland hebben inwoners en partijen op twee momenten meegedacht. Van maart tot en met juni 2018 trok Reisbureau Kijk ’38 er op uit. Medewerkers van het ‘reisbureau’ gingen in gesprek met inwoners over de toekomst van Zwartewaterland. Daarna waren er in mei en juni 2019 zes Ontmoetingen. Tijdens de Ontmoetingen hebben we de opbrengst van het reisbureau besproken met inwoners. We zijn hier dieper op ingegaan. De uitkomsten gebruiken we niet alleen voor deze omgevingsvisie, maar ook voor de Leefbaarheidsplannen.

Pagina 6 ‘Reisbureau Kijk ‘38’ Reisbureau Kijk ’38 trok er in het voorjaar van 2018 op uit. De medewerkers van het ‘reisbureau’ vroegen inwoners wat belangrijk is voor de toekomst van Zwartewaterland. Wat maakt dat zij hier nu prettig wonen, werken en/of recreëren? En hoe we zorgen dat dit over twintig jaar nog zo is? Daarna konden mensen uit tien reisbestemmingen een top drie samenstellen die zij het belangrijkst vonden. De tien reisbestemmingen die zij konden kiezen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Bereikbaarheid Cultuur & Landschap Duurzaamheid Gezonde leefomgeving Klimaat Leefbaarheid Ondernemen Recreatie

9. Veiligheid 10. Wonen Ook konden inwoners een nieuwe reisbestemming aandragen. Er waren vanuit de inwoners drie aanvullingen: 1. Zorg 2. Onderwijs 3. Ouderen De top drie van de meest gekozen reisbestemmingen is: 1. Leefbaarheid 2. Veiligheid 3. Wonen In gesprek met maatschappelijke partners Reisbureau Kijk ’38 heeft de uitkomsten besproken en aangevuld met een aantal partners. . Dit waren ANV Camperland, ANV Horst en Maten, gemeente Kampen, gemeente Noordoostpolder, gemeente Staphorst, gemeente Steenwijkerland, gemeente Zwolle, GGD IJsselland en Twente, Landschap Overijssel, LTO Noord (West Overijssel), Natuurmomenten, ondernemerskringen, Staatsbosbeheer, Omgevingsdienst IJsselland, Polderbelangen Mastenbroek, Provincie Overijssel, Waterschap Drents Overijsselse Delta, woningcorporatie Wetland Wonen en Veiligheidsregio IJsselland. De gemeente heeft ook een aantal maatschappelijke partners uitgenodigd voor een gesprek over de toekomst. Dit waren drie gesprekken over verschillende thema’s, namelijk Inclusieve Arbeidsmarkt, Eigen Kracht en Preventie. Ook heeft Reisbureau Kijk ’38 het Agnietencollege bezocht.

Opvallend kader met de gesproken maatschappelijk partners per gesprek. Inclusieve Arbeidsmarkt:       

De Linde Gedie Accrete MEE Adviesraad UWV Wezo

Eigen Kracht:    

ZeediekZorg Mantelzorgplatform Coördinatiepunt Vrijwilligers Diaconaal Platform

Preventie:         

Dimence Groep IJsselheem Wetland Wonen Gezamenlijke kerken Icare Frion GGD MEE Fytac

De vijf hoofdopgaven Uit de gekozen reisbestemmingen en de toelichtingen daarop zijn vijf hoofdopgaven gefomuleerd: 1. 2. 3. 4. 5.

Inwoners zijn het sociale kapitaal van onze samenleving. De leefwereld van onze inwoners staat centraal. De mens, leefomgeving en economie zijn duurzaam verbonden. Onze centra, kernen en buitengebied zijn levendig, vitaal en veilig. Onze middenstand en bedrijfsleven floreren.

De samenhang tussen de resultaten van het reisbureau en de vijf hoofdopgaven is weergegeven in dit overzicht. Tijdens de Ontmoetingen (mei/juni 2019) hebben we deze hoofdopgaven samen met de samenleving verder uitgewerkt per deelgebied en vertaald naar zes integrale ambities.

Pagina 7 ‘Ontmoetingen’ De tweede fase van het participatietraject liep in mei en juni 2019. Hier stond ‘ontmoeten’ centraal. De gemeente ging opnieuw in gesprek met inwoners, ondernemers en organisaties. Dit gebeurde tijdens zes Ontmoetingen. In elk deelgebied was een Ontmoeting. Het verdiepende gesprek ging over vijf thema’s. De thema’s zijn gebaseerd op de uitkomsten van de eerste participatiefase. Ze verschillen daarom per deelgebied. De gemeente gebruikt deze uitkomsten niet alleen voor deze omgevingsvisie, maar ook voor de Leefbaarheidsplannen. Ambities als resultaat van de Ontmoetingen Als afsluiting van de vier Ontmoetingen was er een Slotontmoeting. Tijdens deze Slotontmoeting koppelde de gemeente de resultaten van de verschillende Ontmoetingen terug. Uit de Ontmoetingen zijn de volgende zes ambities ontstaan: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Samenwerkend Zwartewaterland bereikt meer. Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven. Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte. Een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving. Beleef de mix van cultuur en ondernemen in Zwartewaterland. Ons buitengebied is klaar voor de toekomst.

Pagina 8 ‘Aan de slag’ Heeft u een goed idee voor een nieuw initiatief? Bekijk dan of het past binnen de kaders van de Omgevingsvisie. Draagt het bij aan de ambities voor het gebied en blijven de waarden voor het gebied behouden? Dan kunt u een positieve houding van de gemeente verwachten. Op deze pagina leest u meer over hoe u de Omgevingsvisie kunt gebruiken. En hoe de gemeente de Omgevingsvisie inzet bij het maken van beleidskeuzen.

Pagina 9 ‘Omgevingsvisie als toetsingskader’ In de omgevingsvisie staat het beleidskader voor de fysieke leefomgeving. We laten met de omgevingsvisie zien wat we belangrijk vinden in de gemeente Zwartewaterland. Wat willen we behouden? En waar willen we de in de toekomst mee aan de slag? Binnen de kaders van de Omgevingsvisie kunnen inwoners, ondernemers en organisaties hun eigen initiatieven ontwikkelen. Hiermee maakt de gemeente keuzes om wel of niet mee te werken aan een initiatief. Dit toetsingskader is gebiedsgericht. Per gebied geven we aan welke thema’s (beleidsvelden) er spelen, wat de waarden zijn van een gebied en welke ambities gelden in dit gebied. Dit zijn de kaders voor toekomstige ontwikkelingen in dat gebied. De combinatie van deze drie elementen noemen we het

‘toetsingskader’. Naast dit gemeentelijk toetsingskader zal een initiatief/project ook moeten passen binnen de geldende provinciale en nationale regelgeving. Bekijk of uw initiatief binnen de kaders van de omgevingsvisie past Met deze nieuwe omgevingsvisie proberen we op een praktische en flexibele manier aandacht te hebben voor maatschappelijke uitdagingen, zoals het op peil houden van voorzieningen, bodemdaling, klimaatverandering en voldoende woningaanbod voor alle doelgroepen. Past een initiatief binnen de thema’s, waarden en ambities van het gebied? Dan zegt de gemeente in principe “ja”. Gemeente Zwartewaterland is niet altijd meer de regisseur, maar soms ook partner of faciliteert de initiatiefnemer alleen. Heeft u een goed idee voor een nieuw initiatief? Bekijk dan of:   

het past binnen de thema’s, het bijdraagt aan de ambities voor het gebied de waarden in het gebied behouden blijven of versterken

Is het antwoord ja? Dan kunt u een positieve houding van de gemeente verwachten. Op deze website ontdekt u op verschillende manieren welke kaders voor u belangrijk zijn. U kunt kijken per thema, per ambitie of per gebied. Kaders per thema: De thema’s zijn bepaald aan de hand van het bestaande beleid en de ontwikkelingen in de maatschappij. U kunt de informatie per thema vinden. Voor elk thema leest u wat we belangrijk vinden en waar de kansen liggen. Ambities waar we mee aan de slag willen: Op basis van een analyse van het bestaande beleid en het participatietraject hebben we een beeld geschetst van de toekomst van onze gemeente. Dit beeld is vertaald in zes ambities die aangeven waar we de komende jaren écht mee aan de slag willen. Kaders per gebied: Zwartewaterland bestaat uit vijf deelgebieden: de kernen Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis, het buitengebied en buurtschap Kamperzeedijk. Op de kaart zijn de drie grote kernen Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis nog verder onderverdeeld in een aantal gebieden: het centrum, woongebied en bedrijventerrein. Ontdek welke thema’s er in een bepaald gebied spelen en welke ambities we voor dat gebied hebben benoemd. Maar ook welke waarden het gebied heeft. De waarden zijn de belangrijke kenmerken van een gebied. Het zijn elementen van de gebieden die we waardevol vinden en willen behouden of versterken.

Dit kan bijvoorbeeld zijn hoe het gebied eruit ziet (landschappelijke kenmerken), maar ook cultuurhistorische of sociale waarden die we in het gebied zien. Zie ook ‘De kracht van Zwartewaterland’. Bekijk de kaders per gebied door in de kaart te klikken op het gebied. Bestuurlijke afwegingsruimte is de beleidsruimte die overheden hebben om eigen afwegingen te maken over activiteiten in de fysieke leefomgeving. Hiermee wordt lokaal maatwerk mogelijk om in het ene gebied strengere of juist soepelere regels op te stellen dan voor het andere gebied. Ook de rol van de gemeenteraad verandert met de komst van de omgevingsvisie. Meer afwegingsruimte betekent dat de gemeenteraad keuzes voor de kwaliteiten van een gebied nog beter moet onderbouwen en verschillende belangen en partijen vroegtijdig bij het proces moet betrekken. De gemeenteraad stuurt met de omgevingsvisie op hoofdlijnen. De raad schept voorwaarden voor het beheer, gebruik en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving. Deze omgevingsvisie beschrijft die keuzes en geeft daarmee kaders en wat er in één bepaald gebied mag. Dat kan voor een ander gebied weer anders zijn. Het college van B&W is verantwoordelijk voor de uitvoering. Omgevingsvisie heeft bindende functie

De omgevingsvisie is bindend voor de gemeenteraad. Alleen met een inhoudelijke onderbouwing kan zij hiervan afwijken. Voor de inwoners is het bestemmingsplan (straks Omgevingsplan) het juridisch bindende plan. Hier toetst de gemeenten de plannen aan. Om af te kunnen wijken van het bestemmingsplan, wordt gekeken naar de Omgevingsvisie. Over de relatie tussen Omgevingsvisie en Omgevingsplan leest u meer bij ‘Van visie naar plan’.

Pagina 10 ‘Taken, rollen en verantwoordelijkheden’ De samenleving verandert. Er ontstaan steeds meer maatschappelijke initiatieven. Inwoners willen graag actief betrokken zijn bij activiteiten. Als gemeente geven we hiervoor de ruimte en zijn we een betrouwbare samenwerkingspartner. Regisseur, partner of faciliteren We hebben een duurzame relatie met alle betrokkenen. We zoeken in onze nieuwe rol naar een goede balans tussen loslaten, vertrouwen en samenwerken. Gemeente Zwartewaterland is niet altijd meer de regisseur, maar soms ook partner of faciliteert de initiatiefnemer alleen. De basis hiervoor is onze ambitie Samenwerkend Zwartewaterland bereikt meer. Meer ruimte voor eigen waarden en ambities gemeente Onder het landelijke motto “decentraal wat kan” komt er ook meer ruimte voor onze gemeente om zelf te bepalen welke waarden en ambities zij hebben voor de fysieke leefomgeving. Dat doen we echter wel binnen de kaders van met name de Provincie en het Rijk. Zwartewaterland wordt een netwerkende gemeente die de samenwerking opzoekt met andere overheidslagen en ketenpartners op de relevante onderwerpen. De gemeente stelt kaders Als gemeente bepalen we niet alles, maar stellen we kaders. Kaders op het “wat” en meer vrijheid geven over het “hoe”. We houden de regie in de samenwerking met inwoners en organisaties. Zo bereiken we samenwerkend meer.

Per initiatief of project bepaalt de gemeente welke rol we pakken.

Pagina 11 ‘Van visie naar plan’ De omgevingsvisie is slechts één van de instrumenten van de Omgevingswet. Andere instrumenten zijn het omgevingsplan, het omgevingsprogramma en de toekomstige omgevingsvergunning. We vinden het belangrijk dat deze onderdelen goed op elkaar aansluiten. Zodoende wordt invulling gegeven aan de zorgplicht voor de leefomgeving die volgens artikel 1.7 van de Omgevingswet voor een ieder geldt. In deze omgevingsvisie hebben we keuzes gemaakt. Keuzes over waar we als gemeente willen zijn over 10 à 20 jaar. Hiervoor hebben we zes ambities geformuleerd. Met het uitspreken van de ambities, zorgen we er nog niet voor dat de doelstellingen, die hieraan gekoppeld zijn, ook echt gehaald worden. Het borgen van deze ambities vindt plaats in twee andere instrumenten, die de Omgevingswet ons biedt. In het omgevingsplan en in programma’s. Samenhang tussen omgevingsvisie en omgevingsplan De omgevingsvisie is de strategische langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving. De visie gaat onder meer in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, gezondheid, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed. We vertalen de omgevingsvisie straks door in een omgevingsplan. Het omgevingsplan gaat de huidige bestemmingsplannen vervangen. In het omgevingsplan staan regels en afspraken over de fysieke omgeving.

Hier worden nieuwe projecten/initiatieven aan getoetst. Net zoals nu in het bestemmingsplan gaan deze regels over de toegestane activiteiten en de bouwhoogte. In het omgevingsplan kunnen we echter ook invulling geven aan kwalitatieve doelstellingen, zoals een goede

toegankelijke leefomgeving voor iedereen. Voor een goede leefomgeving dient er voldoende groen te zijn, een parkeerplaats voor de auto en niet teveel lawaai. De regels, die we hiervoor hanteren, gaan we vastleggen in het omgevingsplan. De volgende aspecten nemen we mee uit de visie, in ieder geval ter overweging: •

Regels voor een ‘goede leefomgeving’, vanuit onder andere gebiedsgericht milieubeleid

•

Regels voor ‘ruimtelijke kwaliteit’ in de woongebieden en bedrijventerreinen

•

Koppeling maken met fonds ruimtelijke kwaliteit

•

Scheiding opnemen (afstand) tussen de activiteiten wonen en werken

•

Landschappelijke waarden

•

Cultuurhistorische waardenkaart

•

Cultuurhistorische beleidskaart

•

Meer activiteiten toestaan in het buitengebied

Programma In een programma geven we aan welke maatregelen we de komende jaren gaan uitvoeren om een doelstelling uit de omgevingsvisie te halen. Om onze inwoners meer te stimuleren om te gaan fietsen en wandelen, hebben we bijvoorbeeld meer wandel- en fietspaden nodig of beter onderhouden wegen. Hiervoor kunnen we een programma verkeer of bewegen opstellen, waarin we deze maatregelen opsommen. Er wordt nu bijvoorbeeld gewerkt aan de programma’s Energietransitie en Klimaatadaptatie. Hoe ziet die vertaling van visie naar plan er precies uit? Dat leggen we uit in het overzicht: [..]

Pagina 12 ‘Maatregelen en projecten (uitvoeringsparagraaf)’ Bij een omgevingsvisie is een uitvoeringsparagraaf niet verplicht. Dit is wel het geval bij een structuurvisie op grond van de Wet ruimtelijke ordening. Een uitvoeringsparagraaf kan ook bij een omgevingsvisie inzicht geven in hoe we de ambities van de omgevingsvisie waar maken. Voor iedere ambitie zijn er concrete projecten. We maken onderscheid tussen projecten die we op korte en lange termijn realiseren. Met ‘korte termijn’ bedoelen we een periode van twee jaar. Het schrijven van beleid als ‘Maatregel/project’ is op die termijn wel haalbaar. Het uitvoeren ervan kan wel meer tijd innemen. Ook omdat de financiële middelen niet altijd op korte termijn beschikbaar zijn. Concrete maatregelen en projecten In een tabel hebben we voor iedere ambitie opgenomen aan welke concrete maatregelen en projecten we werken om de ambities van deze omgevingsvisie te behalen. Daarnaast hebben we op de kaart een aantal markers opgenomen. Deze gemarkeerde projecten dragen ook bij aan het behalen van de verschillende ambities. Aanvullingswet Grondeigendom Wanneer de Omgevingswet in werking treedt, is ook de Aanvullingswet Grondeigendom geldig. Hierin staan de verschillende instrumenten op het gebied van grondbeleid. Namelijk voorkeursrecht, onteigening, landinrichting, kavelruil in het landelijk gebied en stedelijke kavelruil.

Deze instrumenten zijn op dit moment nog in verschillende wetten geregeld. In deze Aanvullingswet staat ook een bepalingen over kostenverhaal.

De gemeente Zwartewaterland wil een kleine, wendbare overheid zijn die regisseur is voor marktontwikkelingen. In plaats van een overheid die de koers voor de samenleving bepaalt. Hiermee sluit de gemeente aan bij de uitgangspunten van de nieuwe Omgevingswet. Daarbij past geen ‘blauwdruk-grondbeleid’ waarin staat hoe wij ons grondbeleid gaan uitvoeren. Flexibel grondbeleid, situationeel grondbeleid genoemd, is nodig. We verwachten dan ook dat we de instrumenten uit de Aanvullingswet Grondeigendom terughoudend zullen inzetten.

Pagina 13 ‘Up to date houden omgevingsvisie’ De omgevingsvisie is één van de instrumenten van de Omgevingswet. Dit is de eerste omgevingsvisie die Zwartewaterland heeft gemaakt. Het is geen blauwdruk die tot 2040 geldt. Wel bepaalt de omgevingsvisie de koers. Omgevingsvisie wordt aangepast als dat nodig is Blijkt in de toekomst dat een bepaald thema nog niet genoeg is uitgewerkt? Is de situatie voor een gebied zo veel veranderd dat herziening van de visie nodig is? Wordt er nieuw beleid vastgesteld? Dan passen we de omgevingsvisie aan. De omgevingsvisie is een dynamisch document. Als er grote aanpassingen nodig zijn, maken we een revisie. Zo zijn gebruikers altijd zeker van up-to-date en de juiste informatie. Presentatie in website-vorm maakt omgevingsvisie dynamisch We presenteren de omgevingsvisie in website-vorm. Daarmee is de visie altijd en voor iedereen toegankelijk. Het geeft een up-to-date inzicht in wat er speelt, wat we belangrijk vinden en waar we naartoe willen als gemeente. Actualisatieproces Omgevingsvisie Zwartewaterland De omgevingsvisie vormt na vaststelling het afwegingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen. Dit vraagt enerzijds om koers te houden, maar anderzijds deze als het nodig is bij te stellen. Is er voortschrijdend inzicht|? Dan hoeven we de omgevingsvisie niet helemaal aan te passen. Het is een optie om dit modulair te doen.

Dus alleen dat deel aan te passen waar, gezien de ontwikkelingen, behoefte aan is. Een modulaire aanpassing vraagt wel dat we bij elke beleidswijziging een integrale afweging maken, in plaats van een sectorale. Een logisch evaluatiemoment kan elk jaar zijn, bijvoorbeeld aansluitend op vaststelling van de begroting. Permanent bèta is een begrip uit de softwarewereld die goed van toepassing is op een omgevingsvisie. Bij software betekent bèta dat een bepaald programma nog niet af is, maar dat het wel alvast te gebruiken is. Toegepast op de omgevingsvisie, maakt dat van omgevingsbeleid een continu proces. We werken steeds aan een update van de omgevingsvisie. Het vaststellen van een omgevingsvisie is hierin een momentopname, want ook de leefomgeving zelf is permanent bèta. De beleidscyclus van de Omgevingswet is een cyclus waarin we aan de ‘verbetering’ van de leefomgeving werken. Het is dus een continu proces. We houden de Omgevingsvisie Zwartewaterland actueel met deze jaarlijkse actualisatie. Zo zorgen we dat de visie actueel is en blijft. Bij de actualisatie worden eerder vastgestelde beleidswijzigingen in de omgevingsvisie verwerkt. De actualisatie van de omgevingsvisie is zelf dus beleidsarm en bevat: 

beleidswijzigingen waarover het College van B&W of de gemeenteraad een besluit hebben genomen



omissies



ambtshalve wijzigingen.

Omdat de actualisatie beleidsarm is, wordt er geen apart participatietraject doorlopen. De participatie is onderdeel van het traject om te komen tot die beleidswijziging. Er kunnen wel zienswijzen ingediend worden op de actualisatie van de omgevingsvisie. Dit kan alleen op de onderdelen die we wijzigen. In de actualisatie tonen we ook alleen die onderdelen. De gemeenteraad neemt het besluit over de actualisatie van de omgevingsvisie. Bovenstaande is het uitgangspunt voor actualisatie van de Omgevingsvisie Zwartewaterland. De ervaringen die we in de komende jaren hiermee opdoen, kunnen leiden tot aanpassing van dit actualisatieproces.

Pagina 15 ‘De kracht van Zwartewaterland (waarden en karakteristieken’ De gemeente heeft samen met inwoners en organisaties nagedacht over de waarden en karakteristieken van Zwartewaterland. Op deze pagina leest u wat de waarden en karakteristieken van Zwartewaterland zijn. Maar ook over vijf specifieke thema's die Zwartewaterland uniek maken. Dit zijn archeologie, landschap, samenwerken, vrijwilligers en mantelzorg en welstand. Afwisselend landschap met zichtbare ontstaansgeschiedenis De gemeente Zwartewaterland ligt aan het Zwarte Water en is omringd door een afwisselend landschap. De ontstaansgeschiedenis is nog duidelijk herkenbaar. Al generaties lang wordt er gewoond en gewerkt binnen de mogelijkheden die de natuur, vooral het water, biedt. Landschappelijke, cultuurhistorische en archeologische kwaliteiten Zwartewaterland kenmerkt zich als een vitale plattelandsgemeente met een rijke geschiedenis. Deze geschiedenis is zichtbaar in het landschap en in de verschillende kernen. De gemeente ligt strategisch in en tussen bijzondere gebieden. Denk aan het Nationaal Landschap IJsseldelta, de Natura 2000 gebieden Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht, Weerribben-Wieden, Olde Maten & Veerslootslanden en het Zwarte Meer. Bodem, landschap, natuur en agrarisch grondgebruik vormen al eeuwenlang een onlosmakelijk geheel.

Het buitengebied heeft daardoor landschappelijke, cultuurhistorische en archeologische kwaliteiten. Die geven identiteit en beleving aan het gebied. Gemeente ligt ‘in de luwte’ van de grote verbindingen De gemeente ligt ‘in de luwte’ van de grote huidige en toekomstige verbindingen. Het rijkswegennet is dichtbij, maar ligt niet in de gemeente. Door de gemeente loopt een uitgebreid provinciaal wegennet, dat dienst doet voor de hele kop van Overijssel. Treinverbindingen en haltes liggen niet binnen de gemeente, maar in de omliggende plaatsen Zwolle, Kampen en Meppel. De gemeente ligt wel direct aan de landelijke hoofdvaarweg IJsselmeer –Meppel. Eigen bedrijventerreinen en nabijheid economisch knooppunt Zwolle Van belang voor de gemeente is de nabijheid van Zwolle als sterke stad aan de IJssel. Zwolle is een knooppunt van economisch verkeer, een grote woon- en werkstad en het voorzieningencentrum voor de streek. Maar ook Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis hebben een eigen bedrijventerrein. In 2018 heeft de Provincie Overijssel de tapijtbedrijven in Genemuiden en Hasselt aangewezen als topwerklocatie. Topwerklocaties zijn locaties die zich niet alleen richten op een stad of regio. De locaties spelen ook (inter)nationaal een belangrijke rol. Hierdoor dragen deze locaties bij aan de ontwikkeling van de economie in de regio. Genemuiden is dus sterk in de grootschalige tapijtindustrie.

60% van de Nederlandse tapijtproductie komt hier vandaan. Hasselt heeft naast de tapijtindustrie veel watergebonden industrie en op scheepsbouw gerichte activiteiten. Dit geldt ook voor Zwartsluis. In het buitengebied is de landbouw een belangrijke economische drager. Al deze bedrijvigheid is zeer belangrijk voor de werkgelegenheid in de gemeente en het woon- en leefklimaat.

In opvallend kader: De kracht van de kernen en het buitengebied: De kernen in Zwartewaterland zijn heel verschillend. Daarmee hebben ze ook eigen bijzondere waarden en karakteristieken:     

De kracht van Genemuiden De kracht van Hasselt De kracht van Zwartsluis De kracht van Kamperzeedijk De kracht van het buitengebied

Thema’s waar Zwartewaterland trots op mag zijn:     

Erfgoed Landschap Samenwerken Vrijwilligers en mantelzorg Welstand

Hoe ziet u Zwartewaterland over 20 jaar? In het proces van het opstellen van de Omgevingsvisie Zwartewaterland is tijdens een bijeenkomst met de gemeenteraad gevraagd: “Hoe ziet u Zwartewaterland over 20 jaar?”. Onderstaande wordcloud geeft een overzicht van de reacties. Hoe groter het woord, hoe vaker het genoemd is.

Pagina 16 ‘Thema Erfgoed’ Authentieke landschappen, verkavelingsstructuren, monumenten, waardevolle bomen en andere overblijfselen uit het verleden vormen (samen) het cultureel erfgoed van de gemeente Zwartewaterland. De gemeente wil het cultureel erfgoed als sterk merk duurzaam in stand houden en ontwikkelen. Ook wil ze het draagvlak hiervoor bevorderen. Erfgoed draagt bij aan een goede omgevingskwaliteit. Het is belangrijk voor de woonomgeving, de leefbaarheid en de concurrentiekracht. Denk hierbij aan het vestigingsklimaat en het toerisme. Inzet op behoud van cultuurhistorische waarden De gemeente zet in op:   

een actuele gemeentelijke monumentenlijst het verstrekken van subsidie en informatie het faciliteren van cultuurhistorische initiatieven

Om de cultuurhistorische waarden goed te kunnen vertalen in het Omgevingsplan, worden ze vastgelegd in een cultuurhistorische waardenkaart. Daarmee kan de gemeente bijvoorbeeld zelf beschermde stadsgezichten aanwijzen. Deze waardenkaart biedt een goed handvat voor beleid bij ruimtelijke ontwikkelingen, maar ook een beoordelingskader voor bouwinitiatieven. In het bestemmingsplan Genemuiden Centrum, Hasselt Binnen de Veste en Oud Zwartsluis is al een regeling opgenomen over het behoud van gevels of de hoofdvorm. Hasselt in 1982 aangewezen als beschermd stadsgezicht Hasselt heeft een beschermd stadsgezicht. Hasselt heeft een goed bewaarde ruimtelijke structuur en een bebouwing met talrijke historische kenmerken. Bij ruimtelijke ontwikkeling wil de gemeente recht doen aan deze kwaliteiten, daarop voortbouwen en waardevolle panden behouden. Gemeente heeft eigen archeologiebeleid met archeologische waardenkaart

Er zijn landelijke regels over archeologie. Aanvullend daarop heeft de gemeente Zwartewaterland ook haar eigen archeologiebeleid met een archeologische waardenkaart. Deze waardenkaart laat zien welke archeologische waarden we in de bodem kunnen verwachten. Het is een belangrijke taak van de gemeente om rekening te houden met archeologie bij nieuwe ruimtelijke plannen. Bijvoorbeeld bij bouwplannen in een gebied. Als behoud van de archeologische waarden niet mogelijk lijkt, wordt het gebied onderzocht. Door middel van onderzoek wordt vastgesteld welke archeologische waarde het gebied heeft. Daarna wordt het gebied vrijgegeven, of wordt er gekozen voor fysieke bescherming. Samenwerking is in de archeologie erg waardevol. Enthousiastelingen worden verbonden met elkaar en hun omgeving, en zetten daarmee de gemeente op de kaart. De lokale kennis van verschillende verenigingen en stichtingen hebben veel toegevoegde waarde voor de gemeente en archeologen.

Pagina 17 ‘Thema Landschap’ De gemeente Zwartewaterland ligt strategisch in en tussen bijzondere gebieden: het Nationaal Landschap IJsseldelta, de Natura 2000 gebieden Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht, WeerribbenWieden, Olde Maten & Veerslootslanden en het Zwarte Meer. Water en de strijd tegen het water spelen nog steeds een belangrijke rol bij de vorming van ons landschap en de stedelijke kernen. Water en dijken zijn belangrijke elementen als het gaat om de huidige kwaliteit van het landschap. De landbouw is een belangrijke drager van het landschap en is van grote cultuurhistorische betekenis. Het landschap heeft mede daardoor zijn huidige vorm gekregen. Tegelijkertijd spelen er een aantal opgaven in het buitengebied. Samen met de regiogemeenten en andere partijen die deelnemen aan de Gebiedsgerichte Aanpak Noordwest Overijssel beoordelen we hoe we hieraan een toekomstbestendige invulling kunnen geven. De uitkomst hiervan leggen we vast in een eerstvolgende actualisatie van de omgevingsvisie en vertalen we door in het omgevingsplan. Het buitengebied zonder duidelijk aanwezige agrarische sector verandert fundamenteel van karakter. Behoud en beleefbaarheid van de agrarische sector is daarom uitgangspunt. Tegelijk zien we andere ruimteclaims op het buitengebied (wonen, energie, natuur, recreatie). Daardoor kan de agrarische sector de huidige omvang mogelijk niet behouden.

Behoud kan ook worden bereikt door (gedeeltelijke) transities in de sector. Van belang is dat het agrarisch ondernemerschap niet in gevaar komt. Landschappelijke kwaliteiten samengebracht in Landschapsontwikkelingsplan Water en de strijd tegen het water speelt nog steeds een belangrijke rol bij de vorming van ons landschap en de stedelijke kernen. Water en dijken zijn belangrijke elementen als het gaat om de huidige kwaliteit van het landschap. De lijnen in het gebied worden gevormd door wegen, de vele watergangen en dijken. Het buitengebied heeft veel kwaliteit, maar is ook kwetsbaar. De verschillende landschapstypen hebben elk hun eigen landschappelijke kwaliteiten en kenmerken. In het Landschapsontwikkelingsplan heeft Zwartewaterland samen met de gemeente Kampen en Zwolle deze kwaliteiten in beeld gebracht. Ook is daarin per landschapstype aangegeven welke ontwikkelingen gewenst en ongewenst zijn. Een aanvulling hierop zou zijn om per gebied een schets te maken van de problematiek en de kenmerken, waarbij bijvoorbeeld ook de weidevogelgebieden worden meegenomen. Ook zou in de vorm van een cultuurhistorische waardenkaart aangegeven kunnen worden hoe met het landschap om te gaan om de cultuurhistorische kwaliteiten ervan te behouden en te versterken. Gezamenlijk landschapsontwikkelplan met Kampen en Zwolle Het buitengebied heeft veel kwaliteit, maar is ook kwetsbaar.

De verschillende landschapstypen hebben elk hun eigen landschappelijke kwaliteiten en kenmerken. In het

Landschapsontwikkelingsplan heeft Zwartewaterland samen met de gemeente Kampen en Zwolle deze kwaliteiten in beeld gebracht. Ook is daarin per landschapstype aangegeven welke ontwikkelingen gewenst en ongewenst zijn. Nieuwe functies vrijkomende agrarische bebouwing zorgt voor vitaal platteland De gemeente staat in principe positief tegenover nieuwe functies in vrijkomende agrarische bebouwing en erven. Dit helpt de karakteristieke bebouwing in stand te houden. Daarmee draagt het bij aan de vitaliteit van het platteland. In het bestemmingsplan Buitengebied zijn hier uitgangspunten en randvoorwaarden voor opgenomen en een inventarisatie van de karakteristieke panden en erven. Passen ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied niet in het geldende bestemmingsplan? Dan wordt de afweging gemaakt of de ontwikkeling wenselijk en mogelijk is. Als dat het geval is, dan is het beleid Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving van toepassing. Nieuwe ontwikkelingen zijn dan toelaatbaar als zij bijdragen aan behoud en versterking van ruimtelijke kwaliteit. Voor alle nieuwe en grootschalige ontwikkelingen in het buitengebied geldt dat een goede ruimtelijke inpassing verplicht is. Naast deze basisinspanning kan het zijn dat er aanvullende kwaliteitsprestaties nodig zijn. Ontwikkelingsruimte en kwaliteitsprestaties moeten in evenwicht zijn.

Pagina 18 ‘Thema Samenwerken’ Traditioneel kiest de gemeentelijke overheid vaak voor een sturende of uitvoerende rol. Daarbij wordt specialistische vakkennis ingebracht die belangrijk is voor een effectieve inzet van middelen. Maar die rol verandert. Want deze tijd vraagt om een overheid die vooral samenwerking en gesprek met inwoners en partners zoekt. Het gaat om een mix van betrokkenheid van deelnemers, een procesmatige benadering, communicatie, samenwerking en vakkennis. Inwoners pakken samen met de gemeente kansen in hun leefomgeving op De samenwerking met inwoners kan op verschillende manieren vorm krijgen. In onze gemeente denken en doen inwoners mee. Met een inwonersinitiatief kunnen inwoners kansen die ze zien in hun eigen leefomgeving samen met de gemeente aanpakken. Dit heeft voor de overheid en voor de inwoners voordelen. Het is belangrijk om vooraf duidelijk vast te leggen wat je van elkaar kan en mag verwachten. Het managen van verwachtingen bij de start is een voorwaarde voor het slagen van de samenwerking. Manier van samenwerken met inwoners vastgelegd Hoe wij samenwerken met inwoners is vastgelegd in “Zo zijn onze manieren”.

Pagina 19 ‘Thema Vrijwilligers en Mantelzorg’ In de gemeente Zwartewaterland wordt heel veel werk door vrijwilligers gedaan. Soms zichtbaar, soms onzichtbaar. Wij vinden vrijwilligerswerk belangrijk en dat verdient ondersteuning. We zetten in op een duurzame relatie met vrijwilligers. Ook willen we de netwerken waar zij onderdeel van uitmaken versterken. We gaan in gesprek over hoe we de maatschappelijke opgaven samen kunnen aanvliegen. We nemen daarom ook deel in de coördinatie van informele zorg. En we ondersteunen mantelzorg. Mantelzorgers helpen langdurig en onbetaald een naaste die hulp nodig heeft. Meestal gaat het om zorg of ondersteuning voor personen met een langdurige ziekte, een beperking of een hoge leeftijd. Met het Coördinatiepunt Vrijwilligerswerk zijn afspraken gemaakt over het bieden van diensten aan vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties. Meer informatie Lees meer over het thema vrijwilligers en mantelzorg op www.welzijnzwartewaterland.nl

Pagina 20 ‘Thema Welstand’ De gemeente Zwartewaterland kent een rijke geschiedenis. Deze is ook terug te zien in de cultuurhistorische en hedendaagse bebouwing. Deze leefomgeving is mede bepalend voor de identiteit van onze gemeente, naast functionele en maatschappelijke aspecten. Een aantrekkelijke leefomgeving draagt bij aan een goede woon- en werkomgeving, de concurrentiekracht én de leefbaarheid in onze gemeente. Inzet op duurzame materialen en inrichting De gemeente wil de woon- en leefomgeving toekomstbestendig maken en houden. Daarom zet de gemeente in op het gebruik van duurzame materialen en op een duurzame inrichting. Bij de uitvoering nemen we steeds nieuwe beleidsinzichten mee. Er is veel aandacht voor het verduurzamen van de panden in gemeentelijk eigendom. Gemeente werkt met welstandsbeleid De gemeente heeft een welstandsbeleid. Dit is er om de kwaliteit van bestaande en toekomstige gebouwen zo goed mogelijk te bewaken. Voor sommige bouwwerken is een vergunning van de gemeente nodig en voor andere niet. Maar het uiterlijk en de plek van een gebouw mogen niet in strijd zijn met de eisen van welstand. Deze eisen staan in de Welstandsnota ‘Slimmer bekeken’. In deze nota staan criteria voor bepaalde objecten en gebieden. Door maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de energietransitie, kunnen deze eisen en criteria deels veranderen.

Bij de toetsing van plannen streeft de gemeente naar een goede balans tussen individueel en algemeen belang. De initiatiefnemer krijgt zoveel mogelijk vrijheid om bouwplannen uit te voeren. Maar tegelijkertijd moet er oog zijn voor het behouden en versterken van de kwaliteit en het eigen karakter van de omgeving. Bij welstandstoets maakt gemeente soms gebruik van onafhankelijk advies Meestal voert de gemeente de welstandstoets zelf uit. Medewerkers die deze toets uitvoeren zijn onafhankelijk en deskundig. Soms vraagt de gemeente de stadsbouwmeester om advies. In beginsel volgt de gemeente dit advies op. Gaat het om een bouwplan voor een monument of een bouwwerk in het beschermde stadsgezicht van Hasselt? Dan geeft deze externe commissie altijd advies. Dat is in de wet geregeld. Beeldkwaliteitsplan en leidraad ‘Hoger bouwen met hogere kwaliteit’ Naast de welstandsnota heeft de gemeenteraad voor verschillende gebieden beeldkwaliteitsplannen vastgesteld. Dit is het toetsingskader voor bouwaanvragen. Voor bedrijventerreinen is de leidraad ‘Hoger bouwen met hogere kwaliteit’ vastgesteld. Deze is er om initiatiefnemers handvatten te bieden. Maar het biedt ook ondersteuning bij de ambtelijke toetsing van het bouwplan.

Pagina 21 ‘Ambities’ De gemeente is samen met inwoners en organisaties op zoek gegaan naar de hoofdopgaven voor Zwartewaterland. De hoofdopgaven zijn daarna uitgewerkt per deelgebied en vertaald naar zes ambities voor de gemeente. Op deze pagina leest u over de ambitie 'Samenwerkend Zwartewaterland bereikt meer'.

Pagina 22 ‘Ambitie 1: Samenwerkend Zwartewaterland bereikt meer’ Ruimte voor inwonersinitiatieven De samenleving verandert. Er ontstaan steeds meer maatschappelijke initiatieven. Als gemeente geven we ruimte aan inwoners om zelf initiatief te nemen. We zijn een betrouwbare

samenwerkingspartner. We hebben een duurzame relatie met alle betrokkenen. We zoeken in onze nieuwe rol naar een goede balans tussen loslaten, vertrouwen en samenwerken. Grote projecten in de openbare ruimte combineren om hinder te beperken Onze rol hangt af van het type project/initiatief en gebied. We passen maatwerk toe. We zetten waar mogelijk in op ‘werk met werk maken’. Dat betekent dat we verschillende ingrepen in de openbare ruimte zoveel mogelijk combineren. Dit om hinder tot een minimum te beperken. Ook besparen we zo op kosten, energie en grondstoffen. Zo kunnen de vernieuwing van een wegdek en vervanging van kabels of leidingen op diezelfde plek goed worden gecombineerd. Goede afspraken maken over samenwerking Samenwerken is mooi, maar niet vrijblijvend. We maken vooraf aan de samenwerking goede afspraken. Als gemeente bepalen we niet alles. Dit betekent dat we kaders stellen op het “wat” en meer vrijheid geven over het “hoe”. We houden de regie in de samenwerking met inwoners en organisaties. Zo bereiken we samenwerkend meer.

Pagina 23 ‘Ambitie 2: Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven’ Inrichting leefomgeving draagt bij aan positieve gezondheid We zorgen ervoor dat de leefomgeving van onze inwoners bijdraagt aan een positieve gezondheid. We zetten bijvoorbeeld in op preventie. Daarnaast is ook voldoende groen in de woongebieden en nabij industrieterreinen belangrijk. Bij nieuwe ontwikkelingen houden we rekening met water en klimaatverandering door aan te sluiten bij de opbouw van het landschap. Daarmee draagt de leefomgeving ook bij aan onze ambities op het gebied van klimaat en biodiversiteit. We beschermen de cultuurhistorisch waardevolle (groen- en water-) structuren en objecten. Inwoners stimuleren om actief deel te nemen aan de maatschappij Er is voldoende groen en ruimte om te sporten, te bewegen en te spelen in de wijk. Mensen worden gestimuleerd om zich met de fiets of lopend te verplaatsen door de verschillende kernen. Er is ruimte om elkaar te ontmoeten. De leefomgeving is toegankelijk en veilig voor alle inwoners. We stimuleren inwoners om actief deel te nemen aan de maatschappij. Denk aan verenigingen, sport, bewegen, betaald of onbetaald werk. Passend woningaanbod en inrichting openbare ruimte voor alle doelgroepen We proberen de vraag naar zorg te verminderen. Daarbij ligt de nadruk op preventie en het vroeg signaleren van problemen.

Er is een passend woningaanbod voor alle doelgroepen: jong, oud en beschermd. Inwoners kunnen hierdoor bijvoorbeeld langer zelfstandig blijven wonen in hun eigen buurt. Het is daarvoor ook belangrijk dat de openbare ruimte hierop ingericht is.

Pagina 24 ‘Ambitie 3: Nieuwe energie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte’ Goede inpassing in het landschap zonder kwaliteitsverlies Energietransitie en klimaatadaptatie zijn grote opgaven die ruimtelijk en maatschappelijk impact hebben. De opgave voor het opwekken van nieuwe energie is duidelijk: 50 hectare zonnevelden en vijf windmolens voor 2030. De ruimte hiervoor moeten we vooral in het buitengebied zien te vinden. Deze nieuwe ontwikkelingen moeten we goed inpassen. De gebiedspartners (gemeente, provincie, netbeheerders, waterschap, maatschappelijke organisaties, bedrijven) brengen de mogelijkheden van grootschalige opwek in de gemeente in beeld. De Regionale

Energiestrategie (RES) en de visievorming op het buitengebied zijn hierbij uitgangspunt. We onderzoeken of grootschalige opwek in het Nationaal Landschap onder voorwaarden mogelijk is. Daarbij willen we aansluiten bij de bijzondere kenmerken van het landschap. Deze locaties komen pas in beeld wanneer er elders onvoldoende mogelijkheden zijn. Stimuleren van inwonersparticipatie in transitieopgaven De Zwartewaterlandse ambities op dit thema zijn hoog. Maar ze moeten wel haalbaar en betaalbaar zijn, zodat iedereen mee kan doen. We hoeven het wiel niet uit te vinden, maar blijven wel vooruit kijken. De gemeente stimuleert, faciliteert, adviseert en communiceert dan ook actief over de energieen warmtetransitie. Bijvoorbeeld door het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed en het stimuleren van klein- en grootschalige opwek. Zo zorgen we dat het voor inwoners gemakkelijker is om mee te doen in de transitieopgaven. De gemeente wil lokaal eigenaarschap van energie-opwek in zoekgebieden stimuleren. De gemeente werkt hiervoor de financiële en juridische kaders uit en legt deze vast in het duurzaamheidsbeleid. Het streven daarbij is minimaal 75% lokaal eigenaarschap per gebied. Prioriteiten bepaald met klimaatstresstest In lokaal en regionaal verband zijn klimaatstresstesten uitgevoerd.

Aan de hand van deze stresstesten, risicodialogen en de Notitie ‘Bouwsteen Klimaatadaptatie’ bepalen we de prioriteiten voor uitvoeringsmaatregelen.

Pagina 25 ‘Ambitie 4: Een toekomstbestendige en bereikbare woonen werkomgeving’ Woningbouw en bedrijventerreinen binnen de bestaande contouren In Zwartewaterland zien we kansen op het gebied van wonen en werken in het bestaand stedelijk gebied. Er is behoefte aan meer woningbouw en bedrijventerreinen. Daarbij zetten we in op inbreiding, zowel in de woonwijken als op de bedrijventerreinen. Inbreiding en revitalisering gaan dus nadrukkelijk vóór uitbreiding. Zo houden we onze kernen compact en voegen we daar kwaliteit toe. Ook blijft het buitengebied groen. We gaan op een verantwoordelijke manier om met de ruimte en dragen daarbij zorg voor een goede ruimtelijke kwaliteit en voldoende groen, gelegenheid tot bewegen en spelen. Bouwen buiten bestaand bebouwd gebied kunnen we niet altijd voorkomen. In die gevallen zorgen we voor een zorgvuldige inpassing in groen en landschap volgens de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving en het Groenbeleidsplan. Leefbaarheid mag niet onder druk komen te staan De ambitie geldt voor de hele gemeente, maar we bepalen voor elk gebied afzonderlijk wat er wel en niet kan. We zijn ons bewust van het financiële aspect: ontwikkelen in de bestaande stad is kostbaar. We hebben aandacht voor wensen op het gebied van voorzieningen.

Pagina 26 ‘Ambitie 5: Beleef de mix van cultuur en ondernemen in Zwartewaterland’ Cultuur en ondernemen hand in hand in de centra We willen onze centra aantrekkelijk houden. We kiezen we er voor om deze verder te ontwikkelen als cultuurhistorische toeristische centra. De centra hebben ruimte voor detailhandel, horeca en toerisme. Cultuur en ondernemen gaan er hand in hand. Er is volop aandacht voor voetgangers en fietsers. Zij

moeten zich gemakkelijk en veilig kunnen verplaatsen door de centra. Komt de verkeersveiligheid of leefbaarheid toch in het geding door het autoverkeer? Dan zoeken we naar een nieuwe inrichting en ontsluiting van het centrum om zo de auto (gedeeltelijk) te weren. Cultuurhistorische waarden in de centra uitgangspunten voor nieuwe ontwikkelingen Door de historische binnensteden te versterken worden deze aantrekkelijker voor inwoners, recreanten en toeristen. Grootschalige supermarkten blijven aan de rand van de centra. We kiezen voor meer functies (horeca, toerisme, detailhandel) in onze centra om deze levendig en vitaal te houden. Deze functies kunnen leiden tot meer overlast. Bijvoorbeeld door geluid. We accepteren meer hinder in de centra van onze kernen voor de inwoners die daar wonen. Bijvoorbeeld hogere geluidsnormen en parkeren verder van de deur.

Pagina 27 ‘Ambitie 6: Ons buitengebied is klaar voor de toekomst’ Ontwikkelingen met gevolgen voor agrarische bedrijven Het buitengebied staat een aantal grote veranderingen te wachten. We verwachten dat het aantal agrarische bedrijven afneemt in de toekomst. Bijvoorbeeld door gebrek aan opvolging. Door bodemdaling moeten we in de toekomst oog hebben voor de toekomst van ons veengebied. Dit kan gevolgen hebben voor de grondgebonden veehouderij. Daarnaast is de opwek van nieuwe energie een functie die ruimte zoekt in het buitengebied. Ook krijgen agrarische bedrijven er af en toe andere functies bij. Denk aan een zorgboerderij of kamperen bij de boer. Toevoegen niet-agrarische functies, rekening houdend met natuur Het toevoegen van niet-agrarische functies in het buitengebied biedt meer en nieuwe kansen voor behoud van het economisch rendement. Er gelden wel voorwaarden voor nieuwe ontwikkelingen. We moeten rekening houden met landschappelijke waarden en de natuur. Maar ook met de omgeving, zoals de bestaande agrarische functie. Zo zorgen we dat ons buitengebied klaar is voor de toekomst. De landbouw is een belangrijke drager van het landschap en is van grote cultuurhistorische betekenis. Het landschap heeft mede daardoor zijn huidige vorm gekregen. Tegelijkertijd spelen er een aantal opgaven in het buitengebied.

Samen met de regiogemeenten en andere partijen die deelnemen aan de Gebiedsgerichte Aanpak Noordwest Overijssel beoordelen we hoe we hieraan een toekomstbestendige invulling kunnen geven. De uitkomst hiervan leggen we vast in een eerstvolgende actualisatie van de omgevingsvisie en vertalen we door in het omgevingsplan. Het buitengebied zonder duidelijk aanwezige agrarische sector verandert fundamenteel van karakter. Behoud en beleefbaarheid van de agrarische sector is daarom uitgangspunt. Tegelijk zien we andere ruimteclaims op het buitengebied (wonen, energie, natuur, recreatie). Daardoor kan de agrarische sector de huidige omvang mogelijk niet behouden. Behoud kan ook worden bereikt door (gedeeltelijke) transities in de sector. Van belang is dat het agrarisch ondernemerschap niet in gevaar komt.

Pagina 28 ‘Thema’s’ In de omgevingsvisie komen verschillende thema's aan de orde waar we mee aan de slag gaan: • • • • • • • •

Landschap en natuur Cultuur Economie Energie Gezondheid Klimaat Onderwijs Openbare ruimte

• • • • •

Toerisme en recreatie Veiligheid Verkeer Voorzieningen Wonen

Pagina 29 ‘Thema Landschap en natuur’ De gemeente Zwartewaterland ligt te midden van veel natuurschoon en agrarische landschappen, op circa 15 kilometer van de steden Zwolle en Kampen. De kernen en buurtschappen hebben een eigen identiteit en delen het kenmerk van een sterke sociale cohesie. 1. Versterking van de kwaliteit van het landschap De kwaliteit van het Nationaal Landschap IJsseldelta is uniek. De afzetting van veen, klei en zand heeft het landschap en het gebruik daarvan bepaald. We zien oude rivierarmen, keileembulten en hooggelegen stuwwallen en oorspronkelijke buurtschappen die de historische structuren vormen. De polder Mastenbroek is de oudste polder binnen de gemeente en heeft een geheel eigen karakter. Natuurgebieden vormen een belangrijk onderdeel van het landschap. Zwartewaterland is omgeven door het Nationaal Park Wieden-Weerribben, de Uiterwaarden Zwarte Water en de Vecht. We zien in dit bijzondere landschap een verwevenheid van grondgebruik: landbouw, natuur, cultuur, recreatie en bedrijvigheid. Inwoners en instanties zijn sterk betrokkenheid bij het vitaal houden van dit landschap. Ons uitgangspunt is dat we zorgvuldig met de waardevolle landschapskwaliteiten omgaan en deze behouden en verder ontwikkelen. Vanuit dit uitgangspunt is er ruimte voor nieuwe ontwikkelingen en willen we invulling geven aan de ruimtebehoefte van onze inwoners en ondernemers.

Het principe van inbreiding vóór uitbreiding passen we hierbij expliciet toe. Woningbouwopgaven realiseren we zoveel mogelijk binnen en aan de randen van het bestaand bebouwd gebied. Een te forse groei van nieuwe inwoners van zowel binnen als buiten de regio is, gezien de hiervoor beschreven kwaliteiten van ons landschap en de sterke sociale cohesie, niet wenselijk. Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied wegen we zorgvuldig af of deze voldoende rekening houden met en bijdragen aan de bijzondere landschappelijke kwaliteiten en kenmerken. We maken hierbij gebruik van de Catalogus Gebiedskenmerken Overijssel 2018 en de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving. Ook hanteren wij het Landschapsontwikkelingsplan, dat we eerder samen met de gemeenten Zwolle en Kampen hebben ontwikkeld. Dit plan bevat een compleet overzicht van de karakteristieken van elk landschapstype, inclusief concrete aanbevelingen van welke ontwikkelingen en maatregelen hier wel bij passen en welke niet. We sturen op verbetering van de landelijke en recreatieve uitstraling van de gemeente. Daarbij investeren we in de kwaliteit van de stadsranden, gezien vanuit welstand en groen. 2. Interbestuurlijk Programma (IBP) Vitaal Platteland Nederland staat voor grote opgaven op het terrein van voedselproductie, klimaat, waterveiligheid, circulaire economie, biodiversiteit en energie.

Deze uitdagingen vragen om een samenhangende, regio-specifieke benadering van onder meer landbouw, natuur, milieu, kwaliteit van leefomgeving en water. Een benadering waarin bestuurslagen samenwerken, met elkaar en met andere maatschappelijke partijen. Daarom hebben het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen de handen ineen geslagen met het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland. Deze partijen werken samen in vijftien kansrijke gebieden. Zwartewaterland ligt in één van deze gebieden: Noordwest-Overijssel. De gemeente werkt mee aan de Gebiedsgerichte aanpak Noordwest-Overijssel, samen met betrokken inwoners, instanties en overheden. Het doel hiervan is een integrale visie maken op de veenweideproblematiek (bodemdaling, CO2- uitstoot door veenoxidatie en waterhuishouding) en landbouw, klimaat, natuur en toerisme verduurzamen. Dit komt samen in een gebiedsperspectief en gebiedsagenda.

3. Visievorming op het buitengebied van Zwartewaterland Ons buitengebied is klaar voor de toekomst, zo luidt één van de ambities in de omgevingsvisie. De diverse opgaven voor een vitaal platteland brengen we samen in een gemeentelijke visie voor het buitengebied. Hierbij werken we samen met betrokken partijen. De resultaten uit het IBP Vitaal Platteland Noordwest gebruiken we als bouwstenen voor deze visie.

Pagina 30 ‘Thema Cultuur’ Voor een in verhouding kleine gemeente heeft Zwartewaterland een bijzonder veelzijdig en actief cultureel leven. Veel inwoners nemen deel aan culturele activiteiten, individueel of in verenigingsverband. In onze gemeente zijn betrokken inwoners en creatieve vrijwilligers belangrijk voor het culturele leven. De gemeente gaat voor het behouden, versterken en verbinden van het cultuuraanbod en zet daarom in op: 1. Investeren in vrijwilligers Vrijwilligersorganisaties zijn ons sociale kapitaal en onmisbaar voor het culturele leven in Zwartewaterland. We willen samenwerking stimuleren, uitwisselen van kennis en ervaring mogelijk maken en kleine culturele initiatieven ondersteunen.

2. Cultuur is jong geleerd

Creatief en inventief zijn basiscompetenties voor onze kenniseconomie. Cultuureducatie op de basisschool stimuleert de creativiteit van leerlingen. Ingezet wordt op een jaarlijks cultuureducatieprogramma op alle basisscholen. Lokale cultuuraanbieders worden gestimuleerd heraan deel te nemen. 3. Bibliotheek als sociaal-cultureel hart De rol van de bibliotheek in de samenleving is aan het veranderen. Dit komt door een verandering in media- en informatiegebruik. We willen de rol van de bibliotheek als maatschappelijk en cultureel advies-, informatie- en ontmoetingspunt versterken. 4. Erfgoed en evenementen om de lokale identiteit te versterken Cultuurhistorie, immaterieel en materieel erfgoed zijn belangrijke pijlers van de lokale identiteit en diversiteit in Zwartewaterland. Naast musea en monumenten (materieel erfgoed) zorgt ook immaterieel erfgoed voor reuring en levendigheid in de kernen. Denk daarbij aan tradities zoals het psalmzingen met de bovenstem in Genemuiden. Of aan culturele evenementen als het W.G. van de Hulst-festival in Hasselt. Ze spelen een belangrijke rol bij de sociale cohesie en als publiekstrekkers vormen zij een economische stimulans.

Pagina 31 ‘Thema Economie’ Gemeente Zwartewaterland heeft een unieke bedrijvigheidstructuur met veel bouwnijverheid en industrie. Sectoren zoals transport zijn hier afhankelijk van. Dit is typerend en bepalend voor de sociaaleconomische structuur van de gemeente. Een groot deel van de bedrijven in onze gemeente zijn familiebedrijven. Dit is bepalend voor het aantal banen in de gemeente en van strategisch belang voor het woon- en leefklimaat. Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis hebben elk hun eigen bedrijventerrein Genemuiden staat bekend om de tapijtindustrie. 60% van de Nederlandse tapijtindustrie komt hier vandaan. Hasselt en Zwartsluis hebben naast tapijtindustrie veel watergebonden industrie en op scheepsbouw gerichte activiteiten. De hoofdvaarroutes zijn van groot belang voor de gemeente. Een goed vestigingsklimaat is van belang voor de plaatselijke economie Dit betekent dat er voldoende fysieke ruimte is (bedrijventerreinen) om te kunnen ondernemen. Maar ook een goede bereikbaarheid (ook digitaal), voldoende bij de vraag passend arbeidspotentieel en een klimaat waarin verduurzaming en circulair ondernemen de ruimte krijgen en gestimuleerd worden.

Een goed woon- en leefklimaat (onderwijs, huisvesting, voorzieningen) is belangrijk om werknemers aan te trekken. Sterke en kansrijke bedrijvigheid in de gemeente zijn de tapijt- en textielindustrie, watergebonden industrie en bouw- en nijverheidsbedrijven. Deze bedrijven krijgen binnen de gemeente de ruimte binnen de gestelde kaders voor duurzaamheid en ruimtelijke inpassing. Duurzaam ondernemen wordt steeds belangrijker. Als gemeente proberen we waar mogelijk dit proces te versnellen. Dit gebeurt onder andere al met het programma Topwerklocatie en nieuwe uitbreidingen, waaronder Zevenhont Oost en Zuid. De bedrijven waar mensen werken maken ook onderdeel uit van de leefomgeving. We werken als gemeente samen in de Regio Zwolle aan de ontwikkeling van het menselijk kapitaal. We verbinden de beleidsterreinen economie, onderwijsarbeidsmarkt en werkgelegenheid en richten ons op een inclusieve samenleving. De juiste persoon op de juiste plaats. We maken efficiënt gebruik van bestaande ruimte op bedrijventerreinen De industrie is van belang is voor de welvaart en sociale cohesie in onze gemeente. Vanwege de sterke lokale binding bedienen wij bedrijven die willen uitbreiden bij voorkeur in de eigen kern. De mogelijkheden voor uitleglocaties zijn begrensd vanwege landschappelijke en ecologische waarden.

Afstemming tussen bestaande en nieuwe functies in het buitengebied blijft een belangrijk aandachtspunt. Bij de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen gaat de gemeente daarom eerst na of er nog ruimte beschikbaar is op de bestaande terreinen. Of dat er door herschikking of herstructurering ruimte gemaakt kan worden. Dit om de bestaande ruimte maximaal te benutten. Pas wanneer er geen mogelijkheden blijken te zijn, gaat de gemeente over tot aanleg van nieuw terrein. Daarover zijn in West Overijssel programmeringsafspraken gemaakt. Op de bedrijventerreinen wordt een hoge bouwhoogte gehanteerd om zo efficiënt en zuinig mogelijk gebruik te maken van de ruimte. Dit geldt niet voor de kwetsbare gebieden. Op zichtlocaties gelden strengere voorwaarden. Ook voor bedrijvenlocaties geldt dat inbreiding en revitalisering nadrukkelijk vóór uitbreiding gaan. We onderzoeken of het haalbaar is om de bedrijfslocatie Tapijtwijk in Genemuiden te revitaliseren. In Zwartsluis doen we dit voor Kranerweerd en we onderzoeken waar er beperkte uitbreidingsmogelijkheden zijn zonder nadelige effecten op de cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten. Vitale centra In de detailhandel is al tien tallen jaren waarneembaar dat E-commerce groeiende is. Hierdoor staan de fysieke winkels steeds meer onder druk. De E-commerce trend ligt (grotendeels) buiten onze beïnvloedingsfeer.