bijlage - concept Omgevingsvisie DSO versie

1 Inleiding 1.1 Welkom bij de omgevingsvisie voor Zwartewaterland Hoe houden we een prettige woon- en leefomgeving in Zwartewaterland? Daarover gaat deze omgevingsvisie. De omgevingsvisie is een dynamisch document. Het omschrijft wat we nu en straks willen, maar is niet in beton gegoten. In de toekomst kunnen we nieuwe onderdelen, ambities en keuzes toevoegen of wijzigen. De visie maakt het voor elke situatie mogelijk een afweging te maken tussen de verschillende belangen en volgt daarbij in hoofdzaak eerder gemaakte beleidskeuzes. Als gemeente geven we ruimte aan inwoners om zelf initiatief te nemen. De gemeente kijkt of initiatieven uit de samenleving passen binnen de kaders van de omgevingsvisie. We zijn een betrouwbare samenwerkingspartner. We hebben een duurzame relatie met alle betrokkenen. We zoeken in onze nieuwe rol naar een goede balans tussen loslaten, vertrouwen en samenwerken.

1.2 Wat is een omgevingsvisie? In de omgevingsvisie laten we zien wat we belangrijk vinden in de gemeente Zwartewaterland. Wat willen we behouden? En waar willen we de in de toekomst mee aan de slag? Binnen de kaders van de omgevingsvisie kunnen inwoners, bedrijven en organisaties hun eigen initiatieven ontwikkelen. De omgevingsvisie is de strategische langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving van de hele gemeente. De visie gaat onder meer in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, gezondheid, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed. In de omgevingsvisie gaan we in op maatschappelijke uitdagingen, zoals het op peil houden van voorzieningen, bodemdaling, klimaatverandering, ruimte voor bedrijvigheid en voldoende woningaanbod voor alle doelgroepen. De omgevingsvisie is bindend voor de gemeenteraad.

1.3 Wat leest u in de omgevingsvisie? In de omgevingsvisie brengen we alle onderdelen van de fysieke leefomgeving met elkaar in samenhang. In de omgevingsvisie staat wat we belangrijk vinden en wat we willen behouden, versterken en ontwikkelen. In de Kracht van Zwartewaterland (2.2) beschrijven we welke kernwaarden we belangrijk vinden en willen behouden, nu en in de toekomst. In Ons toekomstbeeld (2.3) staat waar we in de toekomst naar toe willen. De kernwaarden en ambities zijn uitgewerkt in verschillende thema’s (3) en voor de verschillende gebieden (4) van onze gemeente. Daarin staat wat we voor dat thema of in dat gebied willen behouden of willen bereiken. De manier waarop we dit willen doen, en de wijze waarop we aan de slag willen met de omgevingsvisie, leest u in Uitvoering (5).

2 Onze kracht en ons toekomstbeeld 2.1 Zwartewaterland op kaart Zwartewaterland is in vijf deelgebieden verdeeld: de kernen Genemuiden, Hasselt, Zwartsluis, Kamperzeedijk en het Buitengebied. De indeling is weergegeven op de visie- en waardenkaart. Onder Gebieden (4) kunt u lezen welke waarden elk gebied heeft en welke ambities we voor het gebied hebben benoemd.

De visie bestaat uit verschillende thema’s. Onder het kopje Thema’s (3) kunt u per onderdeel lezen welke ambities we hebben en op welke manier we deze willen realiseren. Op de kaart zijn de thematische gebieden overzichtelijk onderverdeeld in: Bedrijvigheid - Bedrijventerrein Bedrijvigheid - Centrumgebied Bedrijvigheid - Gemengd gebied Bedrijvigheid - Inbreidingslocatie gemengd Bedrijvigheid - Uitbreidingslocatie werken Buitengebied - Buitengebied Energietransitie - Zoekgebied duurzame windenergie Energietransitie - Zoekgebied duurzame zonne-energie Klimaat en natuur - Natuurgebied Klimaat en natuur - Water Landschap en erfgoed - Beschermd stadsgezicht Landschap en erfgoed - Cultureel waardevol gebied Verkeer en bereikbaarheid - provinciale wegen Wonen - Inbreidingslocatie wonen Wonen - Kernen Wonen - Uitbreidingslocatie wonen Wonen - Woongebied Daarnaast zijn op de visie- en waardenkaart de doorgaande wegen en het regionaal fietsnetwerk opgenomen. Per kern is aangegeven hoeveel woningen er de komende jaren gebouwd kan worden. Rondom de kernen zijn de groene stadsranden weergegeven. Met een icoon is de koers voor iedere kern aangegeven: Genemuiden: Tapijtindustrie als visitekaartje en topwerklocatie Hasselt: Hanzestad en bedevaartsplaats Kamperzeedijk: Dorps Zwartsluis: Nautische toegangspoort tot Wieden en Weerribben

Op onderstaande afbeelding is de visie- en waardenkaart opgenomen. Deze is ook te raadplegen in bijlage

Visie- en waardenkaart

BügelHajema Adviseurs B.V.

2.2 De Kracht van Zwartewaterland

2.2.1 Rijke ontstaansgeschiedenis als pijler van de lokale identiteit Zwartewaterland kenmerkt zich als een vitale plattelandsgemeente met een rijke geschiedenis. Deze geschiedenis is zichtbaar in het landschap, de ondergrond en in de verschillende kernen. Al generaties lang wordt er gewoond en gewerkt binnen de mogelijkheden die de natuur, vooral het water, biedt. Cultuurhistorie, immaterieel en materieel erfgoed zijn belangrijke pijlers van de lokale identiteit en diversiteit in Zwartewaterland. Naast musea en monumenten (materieel erfgoed) zorgt ook immaterieel erfgoed voor reuring en levendigheid in de kernen. Denk daarbij aan tradities zoals het psalmzingen met de bovenstem in Genemuiden. Of aan culturele evenementen zoals Hassailt en de Nationale Sleepbootdagen. Ze spelen een belangrijke rol bij de sociale cohesie en als publiekstrekkers vormen zij een economische stimulans.

2.2.2 Landschappelijke kwaliteiten De karakteristieke kernen liggen in groen en waterrijk gebied en worden omringd door een afwisselend landschap. Water en de omgang met het water zijn belangrijke elementen als het gaat om de huidige kwaliteit van het landschap. Bodem, water, landschap, natuur en agrarisch grondgebruik vormen al eeuwenlang een onlosmakelijk geheel. Landbouw is een belangrijke drager van het landschap en is van grote cultuurhistorische betekenis. In de omgeving liggen vele natuurgebieden, die bijdragen aan het karakter en de identiteit van Zwartewaterland: het Nationaal Landschap IJsseldelta, de Natura 2000 gebieden Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht, Wieden en Weerribben, Olde Maten & Veerslootslanden en het Zwarte Meer.

2.2.3 Zwartewaterland ligt ‘in de luwte’ van grote verbindingen De gemeente ligt ‘in de luwte’ van de grote huidige en toekomstige verbindingen. Naast bedrijventerreinen en centrumgebieden, kenmerkt Zwartewaterland zich door relatieve rust en stilte in het buitengebied en in de woongebieden. Het rijkswegennet is dichtbij, maar ligt niet in de gemeente. Door de gemeente loopt een uitgebreid provinciaal wegennet, dat dienst doet voor de hele kop van Overijssel. Treinverbindingen en haltes liggen niet binnen de gemeente, maar in de omliggende plaatsen Zwolle, Kampen en Meppel. De gemeente ligt wel direct aan de landelijke hoofdvaarweg IJsselmeer –Meppel.

2.2.4 Bedrijventerreinen nabij het economisch knooppunt Zwolle Van belang voor de gemeente is de nabijheid van Zwolle als sterke stad aan de IJssel. Zwolle is een knooppunt van economisch verkeer, een grote woon- en werkstad en het voorzieningencentrum voor de streek. Maar ook de kernen Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis hebben een eigen bedrijventerrein. Sterker nog, het cluster met tapijtindustrie in Genemuiden en Hasselt onderscheidt zich door zich te richten op hun eigen branche en ook (inter)nationaal een belangrijke rol te spelen. Hierdoor draagt de tapijtindustrie bij aan de ontwikkeling van de economie in de regio. Genemuiden is sterk in de grootschalige tapijtindustrie: 60% van de Nederlandse tapijtproductie komt hier vandaan. Hasselt heeft naast de tapijtindustrie veel watergebonden industrie en op scheepsbouw gerichte activiteiten. Dit geldt ook voor Zwartsluis. In het buitengebied is de landbouw een belangrijke economische drager. Al deze bedrijvigheid is zeer belangrijk voor de werkgelegenheid in de gemeente en het woon- en leefklimaat.

2.2.5 Een gezonde en sociale leefomgeving Zwartewaterland wordt gekenmerkt door hechte gemeenschappen en een actieve, betrokken bevolking waarin men omziet naar elkaar. Sport, cultuur en kerk vormen het fundament van de samenleving. In de kernen is het voorzieningenniveau op orde en er zijn mogelijkheden om elkaar te ontmoeten. Het is daardoor prettig wonen in Zwartewaterland. In de gemeente Zwartewaterland wordt heel veel werk door vrijwilligers gedaan. Soms zichtbaar, soms onzichtbaar. Zwartewaterland beschikt over een levendig en veelzijdig cultureel verenigingsleven. Veel

inwoners nemen deel aan culturele activiteiten, individueel of in verenigingsverband. In onze gemeente zijn betrokken inwoners en creatieve vrijwilligers belangrijk voor het culturele leven. Verenigingen en stichtingen vormen een belangrijke spil bij de ontmoeting van onze inwoners.

2.3 Ons toekomstbeeld 2.3.1 Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en verblijven De leefomgeving van Zwartewaterland draagt bij aan positieve gezondheid en de zelfredzaamheid van onze inwoners. In de wijken is voldoende groen en ruimte om te sporten, te bewegen en te spelen. Mensen worden gestimuleerd om zich met de fiets of lopend te verplaatsen door de verschillende kernen. Er is ruimte om elkaar te ontmoeten. De leefomgeving is toegankelijk en veilig voor alle inwoners. We stimuleren inwoners om actief deel te nemen aan de maatschappij. Denk aan verenigingen, sport, bewegen, betaald of onbetaald werk.

2.3.2 Energietransitie en klimaatadaptatie krijgen de ruimte Energietransitie en klimaatadaptatie (7) zijn grote opgaven die ruimtelijk en maatschappelijk impact hebben. Zwartewaterland draagt bij aan de landelijke ambities op het gebied van energietransitie door ruimte te bieden aan ontwikkelingen die bijdragen aan de energietransitie. Samen met inwoners, bedrijven en organisaties werken we toe naar een toekomstbestendig (10), duurzaam en fossielvrij Zwartewaterland in 2050. We willen daarom bijdragen aan het beperken van de klimaatverandering en de gevolgen daarvan. We geven ruimte aan water, vergroening en vergroting van de biodiversiteit (1) bij de ontwikkelingen in de leefomgeving. We stimuleren circulaire (2) ontwikkelingen en houden rekening met ruimte voor een circulaire economie. We zetten ons in voor een duurzame oplossing van de veenweideproblematiek in het buitengebied.

2.3.3 Een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving Zwartewaterland heeft unieke en vitale kernen met een goed woon- en leefklimaat. De kernen hebben hechte gemeenschappen met elk een eigen karakter. Iedereen met wortels in Zwartewaterland kan in onze gemeente (blijven) wonen. Wonen en werken is in evenwicht met de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit van de kernen en van het buitengebied. Veilige verbindingen zorgen voor een goede bereikbaarheid van de kernen, bedrijventerreinen en het buitengebied. De bedrijvigheid is vitaal en zoveel mogelijk duurzaam.

2.3.4 Zwartewaterland is uitnodigend en aantrekkelijk 2.3.5. Zwartewaterland heeft aantrekkelijke kernen, landschappen, water en natuurgebieden. De kernen hebben ieder een eigen aantrekkingskracht. De centrumgebieden en cultureel waardevolle historische binnensteden; zijn aantrekkelijk voor inwoners, recreanten en toeristen. De vele bezienswaardigheden en mooie gebieden zijn goed bereikbaar en te ervaren via het (regionale) netwerk van wandel- en fietsroutes en vaarroutes over waterwegen. De waardevolle landschappen, water, natuur en cultuurhistorische waarden zijn behouden, versterkt en goed te beleven.

2.3.5 Onze leefomgeving is gezond, veilig en schoon We gaan uit van een positieve gezondheid en voor een leefomgeving die schoon en veilig is. Een goed onderhouden openbare ruimte ondersteunt de leefbaarheid, de bereikbaarheid, de veiligheid, de economie en recreatie in onze gemeente. Mensen voelen zich veilig in onze gemeente, onderweg, in hun eigen woonomgeving of bij het recreëren of uitgaan. Onveilige situaties worden zoveel mogelijk voorkomen. We hebben een gezonde bodem en voldoende schoon drinkwater.

3 Thema's 3.1 Bedrijvigheid 3.1.1 Wat willen we bereiken Een goed vestigingsklimaat We zetten ons in om een goed vestigingsklimaat te creëren, want dat is van belang voor de plaatselijke economie. We zorgen voor voldoende fysieke ruimte (bedrijventerreinen) om te kunnen ondernemen. We zorgen voor een goede (digitale) bereikbaarheid. We geven ruimte en stimuleren verduurzaming en circulair (2) ondernemen. We zetten ons in voor een goed woon- en leefklimaat (onderwijs, huisvesting, voorzieningen) om werknemers aan te trekken die aansluiten op de arbeidsbehoefte. Efficiënt gebruik maken van bestaande ruimte op bedrijventerreinen We zetten in op het efficiënt benutten en intensiveren van bestaande ruimte voor bedrijven. Inbreiding en revitalisering gaan nadrukkelijk vóór uitbreiding. We ondersteunen bedrijven die willen uitbreiden bij voorkeur in de eigen kern, vanwege de sterke lokale binding. Uitbreiding van bedrijventerreinen komt in beeld als er geen mogelijkheden zijn voor het intensiveren of beter benutten van de bestaande ruimte. Toekomstbestendige, duurzame economie We stimuleren verduurzaming en circulair (2) ondernemen en vragen dit ook van onze bedrijven. We streven naar een toekomstbestendige (10) economie, die duurzaam, schoon, veilig en klimaatbestendig (7) is ingericht.

We stimuleren circulair watergebruik, circulair bouwen, duurzaam gebruik van bouwmaterialen en grondstoffen. Ruimte voor sterke en kansrijke sectoren Sterke en kansrijke bedrijvigheid in de gemeente zijn de tapijtindustrie en textielindustrie, watergebonden industrie en bouw- en nijverheidsbedrijven. We geven deze bedrijven binnen onze gemeente de ruimte binnen de gestelde kaders voor duurzaamheid en ruimtelijke inpassing. We zetten ons in voor de toekomstbestendigheid en bereikbaarheid van het cluster met tapijtindustrie. Verbinding onderwijs en arbeidsmarkt We dragen samen met onze bedrijven zorg voor een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. We maken als gemeente onderdeel uit van de Regio Zwolle; een samenwerkingsverband met tweeëntwintig andere gemeenten en vier provincies, waar samen wordt gewerkt aan de ontwikkeling van het menselijk kapitaal. We verbinden de beleidsterreinen economie, onderwijs-arbeidsmarkt en werkgelegenheid en richten ons op een inclusieve samenleving. De juiste persoon op de juiste plaats. Vitale centrumgebieden We willen onze centrumgebieden aantrekkelijk houden, waarbij we oog houden voor de leefbaarheid voor de bewoners. We kiezen ervoor deze verder te ontwikkelen als cultuurhistorische toeristische centrumgebieden met ruimte voor detailhandel, horeca en toerisme.

3.1.2 Hoe gaan we aan de slag Beter benutten van bestaande bedrijventerreinen We brengen in beeld of de ruimte op bestaande bedrijventerreinen beter kan worden benut door herschikking of herstructurering. Op de bedrijventerreinen wordt een hoge bouwhoogte gehanteerd om zo efficiënt en zuinig mogelijk gebruik te maken van de ruimte. Dit geldt niet voor kwetsbare gebieden. Op zichtlocaties gelden strengere voorwaarden. Revitaliseren bestaande bedrijventerreinen We onderzoeken de haalbaarheid om bestaande bedrijventerreinen te revitaliseren.

Uitbreidingslocaties bedrijventerrein We ontwikkelen de uitbreidingslocaties werken tot bedrijventerrein. We brengen de mogelijkheden voor verdere uitbreiding in beeld. Daarbij houden we rekening met landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden. Met de regio West-Overijssel zijn programmeringsafspraken gemaakt over de aanleg van nieuwe terreinen. Toekomstbestendige bedrijventerreinen Bij nieuwe bedrijventerreinen op de uitbreidingslocaties werken wordt ingezet op toekomstbestendigheid (10). Dat wil zeggen een schone, veilige, duurzame en klimaatadaptieve (7) inrichting met oog voor energie, circulariteit (2) en bereikbaarheid. We blijven in gesprek met bedrijven en we blijven inzetten op handhaving om overlast van vrachtwagenparkeren te beperken. We zorgen voor voldoende ruimte ten behoeve van circulaire economie en duurzaam transport. Stimuleren circulair en duurzaam ondernemen Bedrijven worden gestimuleerd om te verduurzamen en maatregelen te nemen op het gebied van klimaatadaptatie (7) en circulariteit (2). Als gemeente proberen we waar mogelijk dit proces te versnellen. Dit gebeurt onder andere al bij nieuwe uitbreidingen werken, waaronder Zevenhont Oost en Zuid. Ruimte voor sterke en kansrijke bedrijvigheid We hebben op onze bedrijventerreinen locaties aangewezen voor volumineuze detailhandel, zwaardere bedrijven en de tapijtindustrie.

Nieuwe bedrijfswoningen zijn niet toegestaan Op de bedrijventerreinen in Zwartewaterland zijn geen nieuwe bedrijfswoningen toegestaan, met uitzondering van het gebied Waterfront in Hasselt en de zuidkant van het Meppelerdiep in Zwartsluis. Detailhandel Grootschalige supermarkten blijven aan de rand van de centrumgebieden. Detailhandel willen we concentreren in de centrumgebieden om de levendigheid en vitaliteit te behouden. Daarnaast bieden we op een aantal plekken op bedrijventerreinen ruimte voor perifere detailhandel in de vorm van bijvoorbeeld een versstraat of volumineuze detailhandel. E-commerce mag bestaande detailhandel niet verdringen. Ondernemen in het buitengebied [ reserveren] Vitale centrumgebieden We stimuleren de samenwerking tussen detailhandel, horeca en cultuur in de centrumgebieden. We zoeken hierbij naar een goed evenwicht met de woonfunctie. Cultuur en ondernemen gaan er hand in hand. We zorgen voor ruimte voor voetgangers en fietsers en het beperken van autoverkeer in de centrumgebieden door parkeren aan de randen van het centrum te optimaliseren. Meer en langer bezoek zorgt voor meer besteding. Dit helpt om de (winkel)voorzieningen voor onze inwoners in stand te houden. Met bedrijven werken we aan toekomstbestendige winkelgebieden. In de centrumgebieden zijn winkels en (gereguleerd) horeca toegestaan.

Vrijkomende winkelpanden kunnen een andere invulling krijgen. We zorgen voor een vergroting van de verblijfskwaliteit door een aantrekkelijke inrichting en het zichtbaar maken van erfgoed. Levendige centrumgebieden We accepteren meer overlast in de centrumgebieden van onze kernen voor de inwoners die daar wonen. Denk bijvoorbeeld aan hogere geluidsnormen en grotere acceptabele parkeerafstand.

3.2 Energietransitie

3.2.1 Wat willen we bereiken Een klimaatneutrale samenleving Samen met inwoners, ondernemers en organisaties werken we toe naar een klimaatneutrale (7) samenleving: een toekomstbestendig (10), duurzaam en fossielvrij Zwartewaterland in 2050. We besparen energie en reduceren de CO2-uitstoot in 2030 met 55%. Alle wijken en buurten in Zwartewaterland moeten in 2040 van het aardgas af. Besparen en efficiënt benutten Voor het verduurzamen van woningen en gebouwen zetten we in eerste instantie in op energiebesparing, want energie die we niet nodig hebben, hoeven we ook niet op te wekken. We stimuleren dat woningen en gebouwen gereed worden gemaakt om de overstap naar een aardgasvrije warmtevoorziening nu of in de toekomst te kunnen maken. We zetten in op een jaarlijkse energiebesparing van 1,5% van het totale energieverbruik in de gemeente. Energiemix We streven naar een energiemix van zon en wind met zowel grootschalige als kleinschalige initiatieven. We hebben voorkeur voor duurzame energie waarbij zo min mogelijk ruimtebeslag nodig is en de effecten op de leefomgeving zo beperkt mogelijk blijven. Grootschalige ontwikkelingen hebben impact op de ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit, daarom zullen ze maatschappelijke meerwaarde moeten hebben. Inwoners moeten zoveel mogelijk profiteren van de voordelen van energieopwekking.

We streven naar zoveel mogelijk multifunctioneel ruimtegebruik bij grootschalige opwekking. Betrouwbaar elektriciteitsnet en voldoende capaciteit We willen voldoende netcapaciteit om de duurzame opwekdoelen te behalen en aardgasvrij te worden. Dit is nodig om pieken en dalen in energieaanbod en vraag goed op te vangen en duurzame energie betrouwbaar te distribueren en alle huishoudens van voldoende energie te voorzien. We willen de kosten zoveel mogelijk beperken door strategische keuzes te maken over de locatie, type en omvang van de opwekking van elektriciteit en warmte. We willen dat nieuwe ontwikkelingen kunnen worden aangesloten op het energienetwerk.

3.2.2 Hoe gaan we aan de slag Besparen De eerste stap richting een aardgasvrije gemeente is het reduceren van de energievraag. Dat doen we door gebouwisolatie te stimuleren en inwoners, bedrijven en andere organisaties te ondersteunen bij energiebesparing. De route naar aardgasvrij is stapsgewijs en geleidelijk. We stimuleren woningeigenaren om hun woning gereed te maken zodat ze op een passend moment over kunnen stappen op een aardgasvrije warmtevoorziening, bijvoorbeeld wanneer de CV-ketel moet worden vervangen. Gebiedsgerichte aanpak warmtetransitie We bieden zoveel mogelijk duidelijkheid aan inwoners over de route naar aardasvrij. Dit doen we enerzijds door een warmteprogramma te ontwikkelen, waarin we beschrijven wanneer gebieden van het aardgas gaan en de manier waarop. Samen met maatschappelijke partners, bedrijven, netbeheerders, beleidsmedewerkers en experts kijkt de gemeente naar alternatieven voor aardgas. Anderzijds ontwikkelen we wijkuitvoeringsplannen, waarin per gebied de meest geschikte warmteoplossingen worden onderzocht. Dit doen we samen met inwoners. Hierbij kijken we niet alleen naar technische aspecten maar is de betaalbaarheid voor inwoners ook een belangrijk aandachtspunt. De gemeente biedt ondersteuning voor particuliere woningeigenaren bij verduurzaming in de vorm van informatie en subsidies.

Hierbij werken we datagedreven en richten we ons vooral op de slechtst geïsoleerde woningen in de gemeente. Bij het aardgasvrij verwarmen van de sociale huurvoorraad trekken we samen op met Wetland Wonen. De transitie naar aardgasvrije woningen voorzien we door de toepassing van individuele all-electric

oplossingen. We onderzoeken (mini- of kleinschalige) warmtenetten als hier in de toekomst potentie voor is. Hiervoor blijven we bronnen als restwarmte, aquathermie, bodemwarmte en geothermie onderzoeken. We voorzien echter een beperkte rol voor mini-warmtenetten in de warmtetransitie van Zwartewaterland. Stimuleren inwoners en bedrijven bij energietransitie Inwoners en bedrijven spelen een belangrijke rol in deze maatschappelijke opgave. We stimuleren hen energie te besparen, duurzaam te wonen en te werken, afval te beperken, te scheiden en circulair te produceren. We doen dit door middel van verschillende instrumenten, door ondersteuning te bieden, door financiële prikkels, voorlichting- en bewustwordingscampagnes. We hebben daarbij aandacht voor haalbaarheid en betaalbaarheid voor iedere inwoner en staan naast de inwoner. Opwek duurzame energie Bij zonne-energie hebben we een voorkeur voor zon op dak. We zoeken naar mogelijkheden voor het inzetten van restwarmte, aquathermie, geothermie, duurzame gassen en de opslag van energie. We bieden ruimte aan grootschalige opwekking van hernieuwbare energie in de zoekgebieden voor windenergie en de zoekgebieden voor zonne-energie. We hanteren hierbij strenge voorwaarden. Wij stellen de voorwaarde van minimaal 50% lokaal eigendom in ons beleid.

Daarnaast worden projecten die een hoger percentage lokaal eigendom realiseren (tot 100%) hoger gewaardeerd. Daarnaast moeten ontwikkelingen goed ruimtelijk worden ingepast, waarbij rekening wordt gehouden met de landschappelijke waarden en de leefbaarheid. We stimuleren agrarische bedrijven om te verduurzamen en bieden ruimte aan erfmolens en kleine zonnestroomsystemen van maximaal 100 m². Bijdrage aan de Regionale Energie Strategie (RES) West-Overijssel Zwartewaterland levert een concrete bijdrage aan het RES-bod van 1,826 TWh duurzame elektriciteit in 2030. Dit wordt binnen de regio gerealiseerd met een verhouding van 60% windenergie en 40% zonneenergie. De gemeente draagt hierin haar deel bij door ruimte te bieden voor deze opwekking. Binnen de gemeente is een zoekgebied duurzame windenergie aangewezen waar windturbines kunnen worden geplaatst. De ambitie is om hier 60 GWh aan windenergie op te wekken. Buiten dit gebied worden tot 2030 geen nieuwe initiatieven behandeld. We werken samen aan de energietransitie De gemeente Zwartewaterland pakt een actieve rol in de energietransitie door zelf als voorbeeld op te treden, regels te stellen waar nodig en ruimte te bieden aan initiatieven van onderop. Als facilitator ondersteunt de gemeente maatschappelijke initiatieven en biedt ze ruimte voor experimenten.

Als gemeente nemen we de verantwoordelijkheid voor onze eigen gebouwen en bedrijfsvoering. We willen dat de energietransitie haalbaar en betaalbaar is, zodat iedereen mee kan doen. Voor de warmtetransitie kiezen we de rol van projectregisseur, waarbij we als aanjager en verbinder zowel op inhoud als op proces werken. Dat doen we niet alleen, maar samen met inwoners en lokale partners. De energietransitie wordt niet van bovenaf opgelegd: inwoners en bedrijven worden actief betrokken. Door participatie en eigenaarschap wordt draagvlak gecreëerd en kunnen initiatieven lokaal worden gedragen en uitgevoerd. Zwartewaterland werkt samen met provincie, buurgemeenten, waterschappen en netwerkbeheerders. Er wordt gestreefd naar parallelle besluitvorming bij grensoverschrijdende energieprojecten om de uitvoering te versnellen en af te stemmen. Stimuleren inwoners en bedrijven bij energietransitie Inwoners en bedrijven spelen een belangrijke rol in deze maatschappelijke opgave. We stimuleren hen energie te besparen, duurzaam te wonen en te werken, afval te beperken, te scheiden en circulair te produceren. We doen dit door middel van verschillende instrumenten, door ondersteuning te bieden, door

financiële prikkels, voorlichting- en bewustwordingscampagnes. We hebben daarbij aandacht voor haalbaarheid en betaalbaarheid voor iedere inwoner en elk bedrijf. Realiseren noodzakelijke netcapaciteit We gaan in de regio aan de slag om de noodzakelijke netcapaciteit te realiseren. Dit is een complexe opgave waar we samen met de netbeheerder en bestuurlijke partners voor staan. We zetten in op het verzwaren van het elektriciteitsnet (hoogspanning, middenspanning en laagspanning), het slimmer omgaan met de beschikbare energie o.a. op bedrijventerreinen en de opslag van energie/warmte. We reserveren nu alvast ruimte in het openbaar gebied voor de toekomstige ruimtevraag van netverzwaring. Bij de uitvoering van projecten moeten we rekening houden met de beperkingen van het elektriciteitsnet op die plek.

3.3 Gezond, veilig en schoon 3.3.1 Wat willen we bereiken Samen werken aan een veilige woon- en leefomgeving We werken aan een schone, gezonde en veilige omgeving voor iedereen. Een leefomgeving waarin inwoners zich prettig, veilig en gezond voelen in hun eigen woonomgeving, op school, op werk, op straat en in het verkeer. We doen dit samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners. We werken aan een schone en gezonde bodem, water en luchtkwaliteit We zetten in op een schone leefomgeving en willen schade aan het milieu zo veel mogelijk voorkomen. We willen de chemische en ecologische kwaliteit van water en bodem beschermen. Dit is een opgave van ons allemaal. Vervuiling en verontreiniging willen we beperken als gevolg van emissies van fijnstof en andere schadelijke stoffen door verkeer, landbouw of industrie. We zorgen voor een goede waterkwaliteit en -kwantiteit We willen beschikken over voldoende en schoon drinkwater, ook bij langdurige of extreme droogte. We willen schoon hemelwater zoveel mogelijk schoonhouden. Weerbaar zijn tegen ondermijning en georganiseerde misdaad Ons doel is dat criminelen geen kans krijgen om zich in onze gemeente te vestigen en criminele activiteiten te ondernemen. We hebben daarbij aandacht voor de risico’s op ondermijning op bedrijventerreinen en in het buitengebied/

3.3.2 Hoe gaan we aan de slag We werken samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners Een gezonde, veilige en schone leefomgeving is een verantwoordelijkheid van ons allemaal. De gemeente kan dit niet alleen bereiken. Wij als gemeente nemen onze verantwoordelijkheid in onze wettelijke taken. We werken met verschillende maatschappelijke partners samen aan de verschillende onderwerpen, bijvoorbeeld in de afvalwaterketen, met zorgpartijen of met de politie. Daarnaast verwachten we van inwoners en bedrijven dat zij met hun gedrag bijdragen aan een gezonde, veilige en schone leefomgeving voor iedereen. Gebiedsgericht milieubeleid We voeren een gebiedsgericht milieubeleid. Dit betekent dat we onderscheid maken per gebiedstype: woongebieden, bedrijventerreinen, centrumgebieden en buitengebied. Voor ieder gebiedstype worden de normen bepaald voor lucht-, bodem- en waterkwaliteit. Zo definiëren we de leefbaarheid per gebied. De normeringen worden opgenomen in het omgevingsplan. Openbare verlichting waar dat nodig is We zorgen voor openbare verlichting op plekken waar dit nodig is, omdat dit bijdraagt aan zowel sociale als

verkeersveiligheid. Voor openbare verlichting geldt: functioneel, veilig, spaarzaam en duurzaam verlichten. Daarmee leveren we een bijdrage aan het voorkomen van de lichtvervuiling (8), vooral in het buitengebied. We zorgen voor een bewuste verlichting, waarbij de verlichting alleen brandt op plaatsen waar en wanneer dit echt nodig is. Waar mogelijk, wordt gebruik gemaakt van alternatieven zoals markering/reflectie. We stemmen de verlichting af op het gebiedstype, zo past in een centrum andere verlichting dan langs een doorgaande weg of een fietspad in het buitengebied. Sociale veiligheid in de woon- en leefomgeving We zorgen voor schone en veilige straten door het onderhoudsniveau op peil te houden. We zetten in op het verminderen van overlast in de woon- en leefomgeving en creëren veilige schoolomgevingen. Samen met politie, OM, Veiligheidsregio en woningbouwcorporatie voeren we acties uit gericht op het creëren van een veilige woon- en leefomgeving. Inwoners worden gestimuleerd om zelf een bijdrage te leveren aan een veilige woon- en leefomgeving, bijvoorbeeld via WhatsApp-buurtpreventie. Vervuiling en verontreiniging van bodem en water voorkomen We zorgen voor de inzameling en verwerking van hemelwater en voor de inzameling, transport en zuivering van afvalwater.

We voorkomen verontreiniging van schoon water door afvalwaterstromen zoveel mogelijk te scheiden van schoon water. Daarom voorkomen we zoveel mogelijk dat vervuild (afval)water in de bodem, de riolering of het oppervlaktewater terecht komt. We werken aan het afkoppelen van schoon hemelwater, zodat dit zoveel mogelijk in de bodem kan zakken. Zo gaan we verdroging en vervuiling tegen. Via de nota bodembeheer en de bodemkwaliteitskaarten zorgen we ervoor dat de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem niet achteruitgaat. (Her)gebruik en grondverzet vindt binnen de regio IJsselland plaats zonder afbreuk te doen aan de bestaande kwaliteit.

3.4 Klimaat en natuur 3.4.1 Wat willen we bereiken Een klimaatadaptieve samenleving In een klimaatadaptieve (7) samenleving spelen we in op de veranderingen in het klimaat. Met onze maatregelen beperken we de gevolgen van wateroverlast, droogte, hitte en de kans op overstromingen. We zorgen dat er voldoende ruimte is voor groen en water. Een duurzame oplossing van de veenweideproblematiek We werken aan een integrale aanpak voor de veenweideproblematiek (bodemdaling, CO2-uitstoot door veenoxidatie en waterhuishouding) en de verduurzaming van landbouw, klimaat, natuur en toerisme. We zetten in op een toekomstbestendige inrichting en landgebruik, waarbij een goed perspectief voor onze agrariërs behouden blijft. Vergroten van de biodiversiteit We willen de biodiversiteit (1) vergroten, zowel in de openbare ruimte als op gronden van inwoners en bedrijven. Meer biodiversiteit betekent meer variatie in soorten groen (afwisseling van gras, ruigte, struiken, bomen).

3.4.2 Hoe gaan we aan de slag Integrale aanpak veenweideproblematiek We werken in de regio Noordwest-Overijssel aan een Gebiedsgerichte aanpak voor de veenweideproblematiek. Dat doen we samen met betrokken inwoners, maatschappelijke partners en overheden. Groenblauwe dooradering We zorgen voor een groenblauwe dooradering van zowel de kernen als het buitengebied. Het groen draagt

bij aan meerdere doelen, zoals klimaatadaptatie (7), biodiversiteit (1), maar ook gezondheid en sociale verbinding. Het groen wordt zoveel mogelijk multifunctioneel ingericht. Binnen de groenstructuur zorgen we voor ruimte voor de opvang van water. We zorgen dat er voldoende ruimte is voor sport, spel en ontmoeting in een groene omgeving. We zorgen dat in de openbare ruimte voldoende schaduwrijk en verkoelend groen aanwezig is. We hebben daarbij speciale aandacht waar kwetsbare groepen verblijven en bij parkeerplaatsen. We zorgen daarbij voor bomen die ook bij een veranderend klimaat goed blijven groeien en voldoende schaduw geven. Het groen draagt bij aan het vergroten van de biodiversiteit. Belangrijk is daarbij dat de waterkwaliteit van waterbergingen op orde zijn. Hittebestendige voorzieningen We zorgen voor tijdige beheermaatregelen zodat infrastructuur (bruggen) en ICT-voorzieningen ook tijdens perioden van hitte kunnen blijven functioneren. Voorkomen van wateroverlast We willen wateroverlast door regenval zoveel mogelijk beperken. We kijken eerst hoeveel inwoners en bedrijven kunnen bijdragen aan berging of de afvoer van regenwater voordat we aanpassingen in het riool gaan doen. Beperken bodemdaling We zetten in op een regionale aanpak van bodemdaling en droogteschade voor landbouw en natuur. We onderzoeken welke maatregelen voor grondwaterdaling we kunnen in zetten.

Aanpak klimaatadaptatie en overstromingsrisico In regionaal verband onderzoeken wij welke maatregelen er genomen moeten worden rondom klimaatadaptatie, gezondheidsrisico’s vanwege klimaatadaptatie en beheersen van overstromingsrisico’s. We zetten in op de compartimentering van dijkringen. Dit om te voorkomen dat er bij overstromingen in één keer een groot gebied overstroomt. De gemeente zet in op een al of niet gedeeltelijke compartimentering van Genemuiden en het behoud van de bestaande gevolgbeperkende landschapselementen om de gevolgen van een eventuele overstroming te beperken. Stimuleren inwoners en bedrijven klimaatadaptatie We werken aan bewustwording over de gevolgen van klimaatverandering, zoals droogte en bodemdaling. We stimuleren inwoners en bedrijven zelf maatregelen te nemen op hun eigen terrein door verhard oppervlak in te wisselen voor meer en gevarieerd groen. Meer groen en ruimte voor water zorgt ervoor dat water in de bodem kan zakken. Ook wordt daardoor bijgedragen aan verkoeling en vermindering van hitte.

3.5 Landbouw 3.5.1 Wat willen we bereiken Behoud en ontwikkeling van de agrarische sector We zetten in op het behoud van de agrarische sector in het buitengebied. We bieden ruimte aan ontwikkeling van de landbouw. Daarbij willen we agrariërs een duidelijk toekomstperspectief bieden. Tegelijkertijd streven we naar een zorgvuldig evenwicht tussen agrarisch gebruik en andere ruimteclaims zoals natuur, wonen, energie en recreatie. Ruimte voor functieverandering en verbreding Om de agrarische sector te behouden werken we ook mee aan (gedeeltelijke) wijziging van de agrarische functie, het toevoegen van niet-agrarische functies en alternatieve verdienmodellen voor agrarische bedrijven. Het is van belang dat het agrarisch ondernemerschap niet in gevaar komt. Bij al deze ontwikkelingen moet rekening worden gehouden met omliggende bedrijven, woningen, landschappelijke

waarden en natuur. Nieuwe functies zijn mogelijk als ze bijdragen aan behoud en versterking van ruimtelijke kwaliteit. De agrarische sector is toekomstbestendig De agrarische sector wordt direct beïnvloed door de maatschappelijke opgaven van water, bodem, klimaat en natuur. We zetten in op een toekomstbestendige (10), klimaatneutrale (6) agrarische sector. We bieden ruimte aan ontwikkelingen als deze bijdragen aan verduurzaming van de bedrijfsvoering.

3.5.2 Hoe gaan we aan de slag Verbreding in de landbouw We bieden ruimte aan verbreding met nevenactiviteiten voor agrariërs. Dit kan het toevoegen van nietagrarische functies zoals zorgboerderij of kamperen bij de boer omvatten, rekening houdend met omliggende woningen, bedrijven en landschap en natuur. Nieuwe functies in vrijkomende agrarische bebouwing en erven We staan positief tegenover nieuwe functies in vrijkomende agrarische bebouwing en erven. In het omgevingsplan nemen we hiervoor uitgangspunten en randvoorwaarden op. Passen ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied niet in het omgevingsplan? Dan wordt de afweging gemaakt of de ontwikkeling wenselijk en mogelijk is. Als dat het geval is, dan is het beleid Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving van toepassing. Nieuwe ontwikkelingen zijn dan toelaatbaar als zij bijdragen aan behoud en versterking van ruimtelijke kwaliteit.

3.6 Landschap en erfgoed 3.6.1 Wat willen we bereiken Zichtbaar, beleefbaar en (deels) toegankelijk maken van landschap, water en natuur We willen natuur, water en groen in het buitengebied toegankelijker maken voor inwoners en recreanten. Belangrijk is dat dit niet ten koste gaat van de natuur. Door te beschikken over een goed netwerk van wandel- en fietspaden, wordt onze natuur beter toegankelijk voor recreatie en beleving. Behoud en versterking van bijzondere ruimtelijke, landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten We willen de kwaliteit en het eigen karakter van de omgeving behouden en versterken. We gaan zorgvuldig om met de waardevolle landschapskwaliteiten. We willen deze behouden en verder ontwikkelen. We willen het cultureel erfgoed als sterk merk duurzaam in stand houden en ontwikkelen. We zetten in op het herstellen en versterken van cultuurhistorisch waardevolle (groen- en water-) structuren en objecten. Cultuurhistorie en erfgoed inzetten als sterke pijler voor de lokale identiteit We willen ons (immaterieel) erfgoed, musea en evenementen behouden, versterken en verbinden. Door de ontwikkeling van Genemuiden (4.1), Hasselt (4.2) en Zwartsluis (4.3) als individuele en unieke centrumgebieden, kan de lokale identiteit worden versterkt en tegelijkertijd de lokale economie worden gestimuleerd.

3.6.2 Hoe gaan we aan de slag Ruimtelijke ontwikkelingen houden rekening met landschappelijke waarden We bieden ruimte aan ontwikkelingen die rekening houden met landschappelijke waarden. Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied wegen we zorgvuldig af of deze voldoende rekening houden met en bijdragen aan de bijzondere landschappelijke kwaliteiten en kenmerken. We maken hierbij gebruik van de Catalogus Gebiedskenmerken Overijssel en de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving. Voor alle nieuwe en grootschalige ontwikkelingen in het buitengebied geldt dat een goede ruimtelijke inpassing verplicht is. Naast deze basisinspanning kan het zijn dat er aanvullende kwaliteitsprestaties nodig zijn. Ontwikkelingsruimte en kwaliteitsprestaties moeten in evenwicht zijn.

Versterking van landschappelijke waarden We sturen op versterking van ons recreatief-toeristische imago. We investeren in de kwaliteit aan de randen van onze kernen, gezien vanuit welstand en groen. Versterken van cultureel aanbod We willen samenwerking stimuleren, uitwisselen van kennis en ervaring tussen vrijwilligersorganisaties mogelijk maken en kleine culturele initiatieven ondersteunen. We willen de rol van de bibliotheek als maatschappelijk en cultureel advies-, informatie- en ontmoetingspunt versterken. We stimuleren lokale cultuuraanbieders deel te nemen aan cultuureducatie op de basisscholen. Daarnaast ondersteunen we erfgoed en evenementen die de lokale identiteit versterken. Ruimtelijke ontwikkelingen houden rekening met cultuurhistorische waarden Nieuwe ontwikkelingen houden rekening met cultuurhistorie, zoals monumenten. Dit geldt vooral in cultureel waardevol gebied en het beschermd stadsgezicht. We hanteren een cultuurhistorische waardenkaart, als handvat en beoordelingskader voor ruimtelijke ontwikkelingen. We bieden meer ruimte voor initiatieven die inzetten op het behoud en de versterking van de lokale cultuurhistorische waarden en monumenten. Hierbij worden de initiatiefnemers ook gestimuleerd te kijken naar koppelkansen met bijvoorbeeld toerisme en economie.

Behoud van ruimtelijke kwaliteit We hebben in ons welstandsbeleid vastgelegd aan welke beeldkwaliteitseisen moet worden voldaan. Een actief archeologiebeleid hanteren Bij ruimtelijke ontwikkelingen houden we rekening met archeologie. Door middel van onderzoek wordt vastgesteld welke archeologische waarde het gebied heeft. Als behoud van de archeologische waarden niet mogelijk lijkt, wordt het gebied onderzocht. Daarna wordt het gebied vrijgegeven, of wordt er gekozen voor fysieke bescherming. Toekomstbestendig maken van monumentaal erfgoed We bieden ruimte aan herbestemmen van (industrieel) erfgoed om de zichtbaarheid van het erfgoed te behouden. Herbestemming van erfgoed en het versterken van samenwerking met monumenteigenaren moeten ervoor zorgen dat het erfgoed in de gemeente toekomstbestendig (10) is. Daarom wordt ingezet op de optimalisatie van de gemeentelijke erfgoedzorg. De gemeente streeft naar samenwerkingsverbanden met erfgoedorganisaties, lokale bedrijven en andere belanghebbenden, zodat kennis, middelen en initiatieven beter worden gebundeld.

3.7 Recreatie en toerisme 3.7.1 Wat willen we bereiken Beleefbaar maken van onze toeristische trekpleisters We willen onze unieke ligging aan water, natuurgebieden, cultuur (o.a. evenementen) en (religieus) erfgoed beter benutten voor recreatie en toerisme en de toegankelijkheid vergroten. Het behoud en versterking van de monumentale en cultuurhistorische waarden is daarbij een voorwaarde. Daarmee willen we onze centrumgebieden, de kernen en het buitengebied nog aantrekkelijker maken voor onze inwoners en toeristen. Kwaliteitsverbetering en marktgerichte recreatie We maken kwaliteitsverhogingen en marktgerichte dag- en verblijfsrecreatie mogelijk. Hierbij is meer diversiteit in het aanbod een belangrijk uitgangspunt. We stimuleren de ontwikkeling van cultuurtoeristische en agro-toeristische arrangementen om onze dagrecreatieve voorzieningen toegankelijker te maken voor toeristen.

3.7.2 Hoe gaan we aan de slag Toeristische ontsluiting van landschap en erfgoed We vergroten de toegankelijkheid van natuur, landschap en toeristische trekpleisters door goede en veilige wandel-, fiets- en vaarroutes, rustpunten en informatievoorziening. We werken in regionaal verband aan wandel-, fiets- en vaarroutes, rustpunten en informatievoorziening. We zetten in op extra mogelijkheden voor waterbeleving en varen. Het gaat daarbij om het mogelijk maken van de recreatie- en de beroepsvaart. Identiteit en erfgoed worden benut om de aantrekkelijkheid van kernen en het buitengebied te versterken. Recreatie rond het water, zoals camperplaatsen en passantenhavens, wordt uitgebreid. Ruimte voor recreatieve ontwikkelingen We bieden ruimte aan de ontwikkeling van kleinschalige recreatieve initiatieven, zoals B&B’s en minicampings. Campervoorzieningen en verblijfsrecreatie vanuit het agrarisch karakter behoren tot de mogelijkheden.

3.8 Verkeer en bereikbaarheid 3.8.1 Wat willen we bereiken Een samenhangend en toekomstbestendig verkeer- en vervoerssysteem We willen goede bereikbaarheid voor alle vervoerswijzen zoals fiets, auto, vrachtverkeer en OV. Daarom werken we aan een toekomstbestendig mobiliteitssysteem dat veilig, betrouwbaar en duurzaam is, en bijdraagt aan de leefbaarheid en het woon- en leefklimaat in zowel de kernen als het buitengebied. Dit is belangrijk voor de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid van de kernen, het buitengebied en bedrijventerreinen. De basis hiervoor is het STOMP-principe (9). Dit ordeningsprincipe geeft prioriteit aan duurzame mobiliteitsvormen en zet de mens centraal in de inrichting van de gebieden. Zo kan iedereen van de aanwezige voorzieningen gebruik blijven maken. Verbetering van de verkeersveiligheid voor alle weggebruikers We willen dat iedereen zich kan verplaatsen binnen alle vervoerssoorten zonder dat het leidt tot onveilige situaties. We hebben daarbij vooral oog voor kwetsbare verkeersdeelnemers, fietsers en voetgangers. Balans tussen mobiliteit en leefbaarheid We zorgen ervoor dat de ontwikkeling van mobiliteit en de toename van parkeerdruk niet leidt tot verslechtering van de leefbaarheid en het prettige woonklimaat. We werken aan een aantrekkelijke, verkeersveilige en leefbare woonomgeving.

Het is belangrijk dat daarbij verkeershinder, geluidsoverlast en luchtvervuiling verminderd zijn. Stimuleren van duurzame mobiliteit We zetten in op het verduurzamen van vervoersmiddelen en op verandering van mobiliteitsgedrag. We vinden het van belang dat onze kernen en bedrijventerreinen toegankelijk zijn met het OV en de fiets. We ondersteunen de transitie naar emissievrij vervoer door laadinfrastructuur te faciliteren en fietsen te stimuleren.

3.8.2 Hoe gaan we aan de slag Wegen duurzaam en veilig inrichten Om veilig verkeersgedrag te bevorderen, moet de infrastructuur logisch en verkeersveilig ingericht zijn. Bij (her)inrichting van wegen passen wij de principes van Duurzaam Veilig toe (functionaliteit, homogeniteit, herkenbaarheid, vergevingsgezindheid en statusonderkenning). We passen waar wenselijk de wegcategorisering aan en zorgen dat de weginrichting daarbij past.

Samenwerken aan een goede bereikbaarheid We zijn afhankelijk van andere wegbeheerders en werken met hen aan het optimaliseren van de verkeerscirculatie. Prioriteit lopen en fietsen De fiets als belangrijkste vervoersmiddel is binnen Zwartewaterland nog niet vanzelfsprekend. Met maatregelen gericht op prettig, snel en veilig fietsen streven we ernaar hier verandering in te brengen. Verkeersveiligheid voor fietsers en voetgangers We realiseren veilige en herkenbare oversteekplaatsen en fietspaden. We verbeteren oversteekvoorzieningen voor langzaam verkeer en zorgen voor veilige schoolomgevingen. We verbinden ons aan landelijke programma's op het gebied van verkeersveiligheid. We zetten in op verkeersveiligheidscampagnes, bijvoorbeeld in de omgeving van scholen. Fiets- en wandelroutes versterken Zwartewaterland investeert in veilige, goede routes voor fietsers en voor voetgangers. We zorgen voor veilige en goede fiets- en wandelroutes voor zowel school- en werkverkeer als recreatief verkeer. We zorgen voor goede fietsontsluitingen in nieuw te ontwikkelen woonwijken en bedrijventerreinen. We pakken knelpunten en ontbrekende schakels in het mobiliteitsnetwerk aan zodat we een compleet fietsnetwerk hebben. Behoud en verbetering van publieke mobiliteit De provincie is verantwoordelijk voor de publieke mobiliteit in de regio.

De gemeente zet zich actief in voor het behoud en de verbetering van het busverbindingen en voorzieningen zoals bushaltes en stations om de kernen en het buitengebied goed bereikbaar te houden. Toegankelijke en veilige openbare ruimte We zorgen voor een zo goed mogelijke toegankelijkheid van de openbare ruimte zodat iedereen veilig kan deelnemen aan het verkeer. Hierbij besteden we aandacht aan inclusiviteit voor kinderen, ouderen en mensen met een (fysieke) beperking.

3.9 Welzijn en voorzieningen 3.9.1 Wat willen we bereiken Bevorderen van een gezonde leefstijl We werken aan een leefomgeving die ontmoeting, beweging, sociale verbinding en inclusiviteit (5) stimuleert. Ouderen moeten zo lang mogelijk zelfstandig in hun eigen wijk kunnen blijven wonen. Zelfredzaamheid en sociale cohesie staan centraal in de gemeente Zwartewaterland. We willen laagdrempelige ontmoetingsplekken in de openbare ruimte, in multifunctionele gebouwen en andere maatschappelijke gebouwen. De buitenruimte heeft ook voldoende ruimte voor sport, spel en beweging. Door goede en veilige wandel- en fietsroutes kunnen inwoners vanuit hun woonomgeving recreëren in de omgeving van hun woonplaats.

3.9.2 Hoe gaan we aan de slag De openbare ruimte biedt ruimte aan groen, ontmoeting en beweging We richten de buitenruimte multifunctioneel in, met voldoende ruimte voor ontmoeting, spelen, sporten en beweging. De inrichting van de openbare ruimte wordt afgestemd op de behoeften van alle doelgroepen, inclusief ouderen en mindervaliden. De inrichting is toegankelijk en veilig en moet uitnodigen tot gezond gedrag en beweging. We stimuleren wandelen en fietsen door fiets- en wandelpaden aan te leggen. We zorgen voor voldoende groen in de woongebieden, centrumgebieden en bedrijventerreinen. Binnen het bebouwde gebied versterken we de biodiversiteit (1) en gaan we wijkgericht de bestaande woonomgeving

vergroenen met een robuuste groenstructuur. We hanteren een norm van 75 m2 groen per woning in het bebouwde gebied. We maken zoveel mogelijk gebruik van de groenstructuur om water op te vangen. Ondersteunen zelfstandigheid ouderen, bereikbaarheid voorzieningen Ouderen wonen steeds langer zelfstandig in een woning. Wij richten nieuwe woonwijken in zodat voorzieningen goed bereikbaar en obstakelvrij zijn voor ouderen en mensen met een beperking. Ook zijn er voldoende rustpunten op wandelroutes. In bestaande woongebieden en centrumgebieden wordt tijdens onderhoud en vervanging van de openbare ruimte de bereikbaarheid zoveel mogelijk geoptimaliseerd. Cultureel aanbod We zetten in op het behouden, versterken en verbinden van het cultuuraanbod. We investeren in het vrijwilligerswerk en ondersteunen het verenigingsleven. Daarom zorgen we voor voldoende basisvoorzieningen, gericht op gezondheid, veiligheid en meedoen in alle kernen en in het buitengebied. Sportvoorzieningen Ook sport(activiteiten) zijn een belangrijk onderdeel van een gezonde en vitale samenleving. We werken samen met sportclubs, welzijnsorganisaties en onderwijs om bewegen en gezond leven te stimuleren. Het actief deelnemen aan verenigingen is niet alleen gezond en leuk, maar het verbindt ook.

Onderwijsvoorzieningen We bieden goede basisvoorzieningen voor alle kinderen en extra hulp voor kinderen die dit nodig hebben. We willen een breed en divers onderwijsaanbod in onze gemeente bereikbaar houden. De verwachte daling van het aantal leerlingen vormt daarbij een uitdaging, vooral in het buitengebied. Ontmoeting mogelijk maken We stimuleren inwoners om actief deel te nemen aan de maatschappij. Denk aan verenigingen, sport, bewegen, betaald of onbetaald werk. We zorgen daarom ervoor dat in iedere kern locaties beschikbaar zijn waar activiteiten gericht op ontmoeting voor verschillende doelgroepen mogelijk zijn, zoals bij sportverenigingen, bibliotheek of buurtkamers. We ondersteunen initiatieven die gericht zijn op ontmoeting.

3.10 Wonen 3.10.1 Wat willen we bereiken Voorzien in de woonbehoeften per kern Onze woningbouw is gericht op de natuurlijke groei van de kernen. In alle kernen zetten we in op een evenwichtig woningaanbod met een goede mix van woningtypen, koop en huur, passend bij het karakter en de behoefte van de kern. De behoefte van de kernen tot en met 2030 is onderzocht en weergegeven in figuur 1. Dit informatieblad is ook opgenomen in de bijlagen (II). We houden daarbij rekening met regionale instroom. Variatie in woningvormen We willen voor iedere doelgroep een passend en betaalbaar woningaanbod. We zorgen daarbij voor sociaal gemengde wijken. Op die manier willen we doorstroming bevorderen. We willen er voor zorgen dat regionale instroom niet ten koste gaat van de kansen van Zwartewaterlandse woningzoekenden. We willen voldoende en passende woningen voor inwoners met een zorg- of Figuur 1. Overzichtsblad woningbehoefte t/m 2030

ondersteuningsbehoefte

KAW, Woonbehoefteonderzoek Zwartewaterland 2024

(levensloopbestendig, geclusterd,

zorggeschikt, beschermd wonen en andere woon(zorg)vormen), statushouders en arbeidsmigranten. Woningbouw zoveel mogelijk binnen bestaand bebouwd gebied We geven de voorkeur aan woningbouw op inbreidingslocaties wonen, dus binnen het bestaand bebouwde gebied, boven woningbouw op uitbreidingslocaties wonen. Zo houden we onze kernen compact en voegen we daar kwaliteit toe en blijft het buitengebied groen. Toekomstbestendig wonen We willen dat onze inwoners nu en in de toekomst in een fijne en veilige woonomgeving kunnen wonen. We zetten daarom in op een toekomstbestendige woningvoorraad en woonomgeving van hoge kwaliteit. Dit betekent duurzaam, klimaatadaptief (7) en gericht op positieve gezondheid en ruimtelijke kwaliteit. We zetten in op het levensloopbestendig maken van de woningvoorraad.

3.10.2 Hoe gaan we aan de slag Versnellen en realiseren van woningbouwplannen We bouwen tot 2030 minimaal 775 woningen, verdeeld over alle kernen. Tussen 2030 en 2040 willen we nog eens 610 – 745 woningen realiseren. Per kern en gebied wordt maatwerk geleverd op woningtype en prijsklasse. We zorgen voor een woningbouwprogramma die inzet op ongeveer 130% van deze aantallen, omdat sommige woningbouwplannen uiteindelijk niet doorgaan. In tabel 1 is het woningbouwprogramma tot en met 2030 weergegeven. Ons woningbouwprogramma is gericht op de lokale woonbehoefte en de regionale vraag. We willen kunnen inspelen op ontwikkelingen en houden daarom flexibiliteit in het woningbouwprogramma. Tabel 1. Woningbouwprogramma tot en met 2030 Gebied

Woningbehoefte tm 2030

Aantal te programmeren woningen tm 2030

Genemuiden

265

+/- 345

Hasselt

290

+/- 380

Zwartsluis

170

+/- 220

Kamperzeedijk

40

+/- 50

Buitengebied

eigen woningvraag

eigen woningvraag

Totaal

775

1.010

KAW, Woonbehoefteonderzoek Zwartewaterland 2024

Voldoende betaalbare woningen Tweederde van de nieuwe woningen moet betaalbaar zijn. We hanteren de 30-40-30 regel voor nieuwbouwplannen: 30% sociale huur, 40% middenhuur en betaalbare koop, 30% overig. Voor de gemeente als geheel hanteren we voor nieuwe woningbouwplannen tot en met 2030 de verdeling over prijssegmenten en woningtypen, zoals weergegeven in tabel 2. Hierbij is ruimte voor lokaal maatwerk, waarbij rekening wordt gehouden met de daadwerkelijke behoefte. Per kern kunnen we hier (licht) van afwijken, zolang deze verdeling op gebiedsniveau wordt gehaald. We willen een vergroting van de sociale huurvoorraad met 205 255 woningen tot en met 2030. Hiervoor zetten we meerdere instrumenten in en werken we onder andere samen met de woningcorporatie Wetland Wonen. Tabel 2. Kwalitatief en kwantitatief programma - naar type en prijs

Aandeel van het woningbouwprogramma

Aantal woningen

Sociale huur

30%

+/- 300

Middenhuur

5%

+/- 50

Goedkope koop

15%

+/- 150

Middeldure koop

20%

+/- 200

Overig (dure koop en vrije huur)

30%

+/- 300

Totaal

100%

+/- 1.000

KAW, Woonbehoefteonderzoek Zwartewaterland 2024

Woningtypen aansluitend bij behoefte Om voldoende diversiteit in ons woningaanbod te realiseren, leggen we bij nieuwe plannen de focus op kleinere woningen, dit zijn woningen van minder dan 80 m2. We willen vooral extra woningen toevoegen die voor starters en senioren geschikt zijn. Per kern en gebied leveren wij maatwerk op woningtype en prijsklasse van de woningen die we toevoegen. We zetten in op bouwen nabij voorzieningen en bieden in elke kern ruimte voor de ontwikkeling van bijzondere woonvormen, zoals het wonen in hofjes. Ruimte voor woon(zorg)concepten voor ouderen We staan positief tegenover nieuwe woonzorgconcepten en zorgen voor voldoende levensloopbestendige en geclusterde woningen. De gemeente wil de bouw van nultredenwoningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen stimuleren. Bij woningbouwprojecten wordt gekeken naar kansen voor deze woningtypen en wordt ruimte gelaten voor lokaal maatwerk. Huisvesting arbeidsmigranten In Zwartewaterland werken veel arbeidsmigranten, die tijdens hun verblijf een goede woning nodig hebben. Het liefst dicht bij de plek waar ze werken. Het is belangrijk dat arbeidsmigranten kunnen wonen in een goede woonruimte en dat de huisvesting van arbeidsmigranten in Zwartewaterland niet ten koste gaat van de leefbaarheid in de wijken, door bijvoorbeeld geluidsoverlast of verhoogde parkeerdruk.

We onderzoeken de mogelijkheden voor het grootschaliger huisvesten van arbeidsmigranten. Huisvesting urgente aandachtsgroepen Er is ook een groeiende behoefte aan zorg en ondersteuning voor bijzondere groepen, zoals mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische kwetsbaarheid, mensen die uitstromen uit zorginstellingen en mantelzorgers. Voor dergelijke doelgroepen is het over het algemeen lastiger om een passende woning te vinden. Bovendien hebben deze doelgroepen veelal een lager inkomen en zijn daarom aangewezen op woningen in de sociale huursector. We willen aan hun behoefte kunnen voldoen door middel van een nog op te stellen huisvestingsverordening. Hierin volgen we de regionaal gemaakte afspraken met betrekking tot het waarborgen van voldoende huisvesting voor deze aandachtsgroepen. Woningsplitsing Woningsplitsing staan we onder voorwaarden toe, mits er na splitsing volwaardige woningen overblijven. We vinden woningsplitsing echter niet op elke plek in onze gemeente even geschikt. We willen het splitsen van woningen in goede banen te leiden. Daarbij hebben we aandacht voor de gevolgen op het gebied van financiën, leefbaarheid, parkeerdruk en groen.

Woningbouw binnen bestaand bebouwd gebied We zoeken naar slimme oplossingen om woningen toe te voegen binnen de bestaande kernen, zoals door transformatie van bedrijventerreinen, woningsplitsing en optoppen. Bij inbreiding in bestaand bebouwd gebied mag de leefbaarheid niet onder druk komen te staan. Woningbouwlocaties binnen de bebouwde kom moeten ingepast worden binnen de bestaande stedenbouwkundige structuren en aansluiten op de architectuur van Zwartewaterland: kleinschalig, met voldoende groen en water en een gezonde leefomgeving die ontmoeting stimuleert. We dagen de markt uit om woonmilieus (11) van Zwartewaterlandse kwaliteit te ontwikkelen. Bij verdichten zien we ruimte om de knelpunten door de parkeernorm op te lossen door middel van het Mobiliteitsfonds. Uitbreidingslocaties woningbouw We wijzen uitbreidingslocaties aan bij de kernen. Woningbouwontwikkelingen moeten passen bij het karakter en de ruimtelijke en sociale kwaliteit van de kernen en het buitengebied. Op uitbreidingslocaties moet rekening worden gehouden met het waardevolle omringende landschap volgens de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving, het Groenbeleidsplan en de omstandigheden van bodem en water. Het ontwikkelen van nieuwe erven in het buitengebied is niet toegestaan.

Voorwaarden aan woningbouw Bij woningbouwontwikkelingen moet er voldoende ruimte worden ingepast voor maatregelen om in te spelen op veranderend klimaat, toenemende weersextremen, biodiversiteit en ruimte voor bewegen, ontmoeten, sporten en spelen. Een programma van eisen geeft hierbij richting. Verduurzaming van de woningvoorraad Woningbouwplannen moeten voldoen aan duurzaamheidseisen (denk aan circulair, energie en klimaat). Nieuwbouw moet aardgasvrij en Bijna Energieneutraal (BENG) (3) zijn. Ook moedigen we ontwikkelende partijen aan om circulair (2) te bouwen en slopen en klimaatadaptieve (7) maatregelen bij de woning toe te passen. Plannen voor een goede openbare ruimte en mobiliteit (STOMP-principe 9) stimuleren wij waar mogelijk en wenselijk. We stellen voor deze thema’s onze eisen en wensen vast en nemen die mee bij het beoordelen van plannen voor nieuwbouw en transformatie. Dit doen we door het opstellen van een programma van eisen.

4 Gebieden 4.1 Genemuiden 4.1.1 Koers: Tapijtindustrie als topwerklocatie en visitekaartje Versterken van de identiteit van Genemuiden als topwerklocatie voor de tapijtindustrie en daarmee ook de positie van het Tapijtmuseum als visitekaartje van de tapijtindustrie versterken.

Visie- en waardenkaart Genemuiden

BügelHajema Adviseurs B.V.

4.1.2 Welke waarden willen we behouden en versterken Wonen Veilig en prettig woonklimaat.

Welzijn en voorzieningen Kerk, sport en cultuur zijn belangrijk voor de sociale samenhang. Actief verenigingsleven, grote onderlinge betrokkenheid en zorg voor elkaar. Aanwezigheid van diverse voorzieningen, zoals de bibliotheek en multifunctioneel gebouw d’ Overtoom.