Bijlage 1 Gemeente Zwartewaterland - accountantsverslag 2022 ('was getekend')

d.d. 30 juni 2023

ACCOUNTANTSVERSLAG 2022

Gemeente Zwartewaterland

Aanbiedingsbrief

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van de gemeente Zwartewaterland t.a.v. mevrouw H.W. Schotanus-Schutte raadsgriffier Postbus 23 8060 AA HASSELT

Wij hebben de jaarrekening 2022 van de gemeente Zwartewaterland (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 3 oktober 2022, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2022. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.

Groningen, 30 juni 2023 Kenmerk: RHB/JW/AMT/1065622/014

Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de ambtelijke organisatie en verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Zwartewaterland bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,

Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA

VOLGENDE PAGINA

INHOUDSOPGAVE

DASHBOARD

w.g. drs. R.H. (Rob) Bouman RA Partner en extern accountant gemeente Zwartewaterland

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard

1.1 Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING

TOP 3 AANDACHTSPUNTEN VOOR 2023



De jaarrekening 2022 is getrouw.



De baten en lasten alsook de balansmutaties in de jaarrekening 2022 zijn niet in alle gevallen in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen. Wij verstrekken een verklaring met beperking ten aanzien van de rechtmatigheid vanwege de naleving van de aanbestedingsregels.



De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 655.000 respectievelijk € 1.965.000.



Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.



De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV en WNT wordt nageleefd.



Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.

ONTWIKKELINGEN / GREX en SOCIAAL DOMEIN



Het jaar 2022 kenmerkt zich voor gemeenten in Nederland door de onzekerheden die spelen op het gebied van vluchtelingenopvang, leefgeld en energietoeslag. Maar ook een krapte op de arbeidsmarkt waarmee gemeenten worstelen.



Naar aanleiding van een uitspraak en verduidelijking hierop van de Commissie BBV is dit jaar een voorziening gevormd voor verlofsparen ter hoogte van € 98.500.



De boekwaarde van de grondexploitaties zijn met € 1,9 miljoen toegenomen naar € 8,2 miljoen.



Onzekerheid sociaal domein: WMO bedraagt € 211.000 & PGB WMO en jeugd € 107.000.

JAARREKENING

RESULTAAT 2022

Naar aanleiding van onze controle over het boekjaar 2022 willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor 2023 benoemen: 1.

Invoering rechtmatigheidsverantwoording m.i.v. 2023.

2.

Aanbestedingsrechtmatigheid.

3.

Kwetsbaarheid bedrijfsvoering en totstandkoming jaarrekening.

Begroting (na wijziging)

Werkelijk 2022

Saldo van baten en lasten

-416

5.728

Mutatie reserves

398

-1.023

Resultaat

-18

4.705

(x €1.000)

Het gerealiseerde resultaat 2022 bedraagt € 4,7 miljoen voordelig en bestaat uit een groot aantal posten op diverse programma’s. Het resultaat wijkt 7% van de totale lasten.

Daarnaast willen wij, vanwege het toenemende belang van digitalisering, het komend jaar een volwassenheidscan uitvoeren naar de digitale bestuurskracht van de gemeente Zwartewaterland.

Zie voor een nadere analyse de uitgebreide analyse zoals opgenomen in de programma-analyse vanaf pagina 30 in het jaarverslag of de programmarekening.

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN



Wij hebben voor € 931.000 aan fouten geconstateerd met betrekking tot aanbestedingsrechtmatigheid (2021: € 467.000).



Wij hebben diverse onzekerheden geconstateerd in het sociaal domein. Deze zijn als volgt opgebouwd - WMO (ZIN) ad. € 211.000 - WMO en jeugd PGB: € 107.000



De paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie zijn opgenomen in de controleverklaring. In de jaarrekening van de gemeente is dit jaar ook meer informatie opgenomen over deze thema’s.



DASHBOARD

5

Er is op programmaniveau geen sprake van begrotingsonrechtmatigheden.

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

Het weerstandsratio van 19 kwalificeert op basis van de eigen normen als uitstekend. Ten opzichte van voorgaand jaar (39,1) is er wel een daling te zien van het weerstandsratio. Dit is veroorzaakt door een verhoging van de inschatting van de (financiële) risico’s, zie voor een nadere analyse hoofdstuk 3.3.

BIJLAGEN

6

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 De jaarrekening is getrouw 2.2 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.3 Belangrijkste aandachtspunten voor 2023

2.1 De jaarrekening is getrouw

De jaarrekening 2022 is getrouw

7

Wij hebben bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Zwartewaterland een goedkeurende controleverklaring afgegeven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2022 als van de activa en passiva per 31 december 2022 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd die door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 50.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Getrouwheid Nog te besteden subsidies te hoog verantwoord

-120.500

Crediteuren te laag verantwoord

60.000

Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo

-

107.000

§4.3

Sociaal domein – Wmo ZIN

-

211.000

§4.3

Totaal

-60.500

318.000

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

655.000

1.965.000

Uitvoeringsmaterialiteit (70% van de materialiteit, afgerond)

455.000

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

50.000

Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Rechtmatigheid van de jaarrekening

8

Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 50.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Oordeel met beperking ten aanzien van de rechtmatigheid

POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Ongesaldeerde getrouwheidsfouten en/of onzekerheden

180.500

318.000

§2.1

Aanbestedingsrechtmatigheid

931.000

-

§4.2

1.111.500

318.000

655.000

1.965.000

Rechtmatigheid

Totaal

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden) Uitvoeringsmaterialiteit (70% van de materialiteit, afgerond)

455.000

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

50.000

Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen en/of onzekerheden gezamenlijk materieel zijn voor de jaarrekening als geheel maar niet groter zijn dan 3% van de lasten en hebben derhalve een oordeel met beperking verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Belangrijkste aandachtspunten voor 2023

9

Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2022 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. 1.

Invoering rechtmatigheidsverantwoording Met ingang van boekjaar 2023 dient het college een verklaring af te geven ten aanzien van rechtmatigheid van de jaarrekening. De gemeente Zwartewaterland heeft de afgelopen jaren diverse stappen gezet. Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij kennis genomen van de voortgang van het proces. Zoals in de boardletter is toegelicht waren veel voorbereidingen onderhanden in 2022, maar dienen er tevens in 2023 nog de nodige stappen te worden gezet, zoals het aanpassen van de financiële verordening. Voor het invullen van de VIC (Verbijzonderde Interne Controle) heeft in 2022 een EU-aanbesteding plaatsgevonden, waardoor momenteel deze functie door een externe partij wordt vervuld.

2.

Aanbestedingsrechtmatigheid Ook dit jaar was de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels voor zowel BDO als de gemeente weer een intensief traject. Dit heeft dit jaar geresulteerd in een rechtmatigheidsfout van € 931.000 ( 2021: van € 467.000). Daarbij is eveneens sprake van nieuwe onrechtmatigheden. Naar onze mening blijft het verbeteren van het contractmanagement en de borging op naleving van de EU-aanbestedingsregels een belangrijk aandachtspunt voor 2023. Zie verder hoofdstuk 4.2.

3.

Kwetsbaarheid bedrijfsvoering en totstandkoming jaarrekening Wij hebben in een vroegtijdig stadium overleg gehad met de betrokken medewerkers, de griffier en de auditcommissie, over het proces met betrekking tot de jaarrekeningcontrole en dit vastgelegd in een auditplan. Wij constateren dat het reguliere jaarrekeningproces ten opzichte van vorig jaar is verbeterd, maar constateren ook dat voor dit proces gesteund wordt op slechts enkele key-functionarissen. Wij constateren dat de gemeente Zwartewaterland een relatief groot aantal vacatures heeft openstaan en dat ook de concerncontroller in het voorjaar 2023 is vertrokken. Zowel de IC-functie als de functie van concerncontroller worden momenteel middels tijdelijke inhuur ingevuld. Dit geeft wel aan dat de gemeente Zwartewaterland kwetsbaar is en sterk afhankelijk is van enkele medewerkers en externe partijen. Naast voorgaande constateringen constateren wij ook dat er sprake was van een krappe planning waarbij met name de controle op de rechtmatigheid van de EU-aanbestedingen en het controleren van de Sisa-regelingen extra capaciteit en energie heeft gekost. Door het korte tijdspad en de aanvullende werkzaamheden is het traject zowel door de gemeente als BDO als intensief ervaren. Maar uiteindelijk hebben wij samen met de gemeente de controle kunnen afronden.

Naast bovengenoemde aandachtspunten willen wij komend controlejaar als onderdeel van de controle aandacht schenken aan een volwassenheidsscan van Digitale Bestuurskracht. Op de volgende sheet werken wij dit verder uit.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Belangrijkste aandachtspunten voor 2023

10

Betere beheersing van opgaven dankzij digitalisering Vanuit onze natuurlijk adviesrol willen wij als BDO komend jaar bij al onze overheidsklanten aandacht besteden aan het toenemende belang van digitalisering bij gemeenten. In ons dagelijks leven is de vergaande digitalisering niet meer weg te denken. We kunnen ons leven bijna niet meer voorstellen zonder telefoon, wifi en een volle accu. Zonder die middelen missen we informatie, kunnen we geen data meer checken, communiceren we minder makkelijk en kunnen we niet goed meer samenwerken. Omdat burgers en bedrijven steeds verder digitaliseren wordt ook bij overheden en gemeenten digitalisering steeds belangrijker. Grote maatschappelijke opgaven als klimaat, energietransitie, woningnood en verminderde koopkracht kunnen veel efficiënter en doelmatiger worden aangepakt met de inzet van digitale middelen. BDO is daarom van mening dat gemeenten serieus moeten investeren in de digitale transformatie van de organisatie en het datagedreven werken. Digitalisering is al lang niet meer een taak van de IT-afdeling alleen. Toch zien wij nog niet dat de primaire processen en afdelingen van gemeenten al thuis zijn in de wereld van digitalisering en datagedreven werken. En dat terwijl de maatschappelijke opgaven daar wel steeds nadrukkelijker om vragen.

Wij hebben onze visie uitgewerkt in een Whitepaper (Download whitepaper Digitale bestuurskracht voor lokale overheden (bdo.nl)). Uitgaande van de maatschappelijke opgaven zijn er 6 bouwstenen voor een volwassen digitale organisatie, namelijk: 1. Digitaal leiderschap en Governance 2. Visie en strategie 3. Organisatie, mensen en cultuur 4. Processen en data 5. ICT-randvoorwaarden 6. Financiële randvoorwaarden Voor elk van deze bouwstenen kan worden gemeten in hoeverre een organisatie volwassen is of daar naar toe kan groeien. Wij stellen voor om komend controlejaar, als onderdeel van de reguliere controle, de volwassenheidsscan van Digitale Bestuurskracht bij uw gemeente uit te voeren. Deze volwassenheidsscan Digitale Bestuurskracht is gericht op het vermogen van uw organisatie om door middel van digitalisering zowel de reguliere taken als de grote maatschappelijke opgaven uit te kunnen voeren. Daarmee krijgt u inzicht in eventuele aandachtsgebieden om uw Digitale Bestuurskracht te optimaliseren.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

11

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2022 3.2 Uw financiële positie vergeleken 3.3 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2022

Resultaat 2022 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 4,7 miljoen positief

Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2022 op programma’s Mooi en Duurzaam en Zorgzaam en Levendig

12

Het resultaat van gemeente Zwartewaterland over het jaar 2022 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 4,7 miljoen voordelig. In onderstaand overzicht is het resultaat per programma in het kort weergegeven:

OVERZICHT REALISATIE PROGRAMMA’S (x 1.000)

2022

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

VERSCHIL

Programma 1 – Mooi en Duurzaam

-5.742

-7.661

1.919

Programma 2 – Dienstbaar

-2.522

-3.159

637

Programma 3 – Overhead

-8.931

-9.363

432

Programma 4 – Zorgzaam en Levendig

-22.095

-24.706

2.611

Programma 5 – Vennootschapsbelasting

-14

-54

40

Dekkingsmiddelen

45.032

44.528

504

Saldo van baten en lasten

5.728

-416

6.144

Onttrekkingen reserves

3.647

3.844

-197

Dotatie aan reserves

-4.670

-3.446

-1.225

Resultaat

4.705

-18

4.722

De totale lasten (inclusief dotatie aan reserves) van de gemeente Zwartewaterland in 2022 bedragen afgerond € 65,7 miljoen. Het resultaat bedraagt daarmee ruim 7% van de gerealiseerde lasten en bestaat uit een groot aantal verschillende posten. De belangrijkste afwijkingen van de begroting na wijzigingen zijn terug te herleiden naar programma Mooi en Duurzaam en programma Zorgzaam en Levendig. De belangrijkste verschillen hebben onder andere betrekking op het nog niet realiseren van o.a. investeringen wegenonderhoud (voordeel € 550.000), een voordeel in de Algemene Uitkering (decembercirculaire € 452.000 en energietoeslag € 587.000) en diverse meevallers binnen het sociaal domein.

In de jaarstukken is per programma en in de programmarekening een uitgebreidere analyse weergegeven van de verschillen tussen de begroting en de realisatie 2022.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Uw financiële positie vergeleken

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

39,1

40,00

25,00

SOLVABILITEITSRATIO

40,3

31,3

28,3

32,2

35,0% Weerstands ratio

28,6

24,9

20,00

19

Weerstands capaciteit (in miljoenen)

15,00 13,6

13,2

10,00 JR20

PB21

JR21

PB22

JR22

PB23

30,0% 25,0%

26,8% 20,0% 25,5%

29,3%

31,3%

33,7%

Gemeente Gemid. NL*

10,0% 5,0% 0,0% PB21

JR21

PB22

JR22

PB23

RATIO GRONDEXPLOITATIE

94,9% 84,7%

80,0%

25,0%

84,3%

87,1%

19,2%

20,0%

77,4%

71,0%

60,0%

Gemid. NL* 41,0%

40,0%

Gemeente

20,0%

15,0%

13,5%

14,3% 9,7%

10,0%

Gemeente

12,3%

12,8%

7,6%

5,0%

0,0%

0,0% JR20

PB21

JR21

PB22

JR22

PB23

JR20

PB21

JR21

PB22

JR22

* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde voor gemeenten. Bron: BDO Benchmark rapport januari 2023

DASHBOARD

30,7%

15,0%

JR20

NETTO SCHULDQUOTE

100,0%

36,4%

40,0% 33,4

35,00 30,6 30,00

13

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

PB23

Gemid. NL*

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien

Uw financiële positie is uitstekend Uw weerstandsvermogen is € 33,4 mln

De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen

14

Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente Zwartewaterland. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Weerstandsvermogen gemeente Zwartewaterland is naar eigen analyse uitstekend In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 33,4 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2022 is een bedrag van € 30,0 miljoen meegeteld aan vrij algemene reserves (incl. resultaat 2022) en daarnaast is er sprake van een beschikbare reserve grondpositie en diverse stille reserves.

In de paragraaf weerstandsvermogen en de programmabegroting 2023-2025 zijn eveneens de relevante risico’s benoemd, waarbij de gemeente de risico’s kwantificeert op basis van kans*impact. De gemeente heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld, de benodigde weerstandscapaciteit, bepaald op € 1,8 miljoen (2021: € 0,8 miljoen). Deze verhoging van de benodigde weerstandscapaciteit (met name vanwege hogere risico’s in de Algemene Uitkering en Jeugdzorg) is daarmee de belangrijkste reden voor de daling van de weerstandsratio van 39,1 (2021) naar 19. Conform voorgaand jaar constateren wij dat uw benodigde weerstandscapaciteit, in vergelijking met andere gemeenten, relatief laag is ingeschat. Wij adviseren de risico-inschatting en daarmee de benodigde weerstandscapaciteit verder te actualiseren. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2022 33,7% (2021: 29,3%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Zwartewaterland in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen.

De netto schuldquote bedraagt 71,0% (2021: 77,4%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van voortgaande jaren.

Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is nog relatief laag

DASHBOARD

Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de gemeente Zwartewaterland is de afgelopen jaren flink gedaald als gevolg van een relatief groot aantal grondverkopen. In 2022 is de ratio grondexploitatie gestegen van 9,7% in 2021 naar 12,3% ultimo 2022. Deze stijging is met name veroorzaakt doordat conform programmering op de complexen Hasselt om de Weede en Zevenhont-Oost er wel kosten zijn gemaakt, maar nog geen/beperkte opbrengsten zijn gerealiseerd. Ondanks de hogere ratio grondexploitatie is volgens het GTK 2022 een ratio <20% als minst risicovol te classificeren en daarmee is het financieel risico als gevolg van de grondexploitaties nog relatief laag.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

15

4. Belangrijkste bevindingen 4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring 4.2 EU-aanbestedingsrechtmatigheid 4.3 Sociaal domein uitgelicht 4.4 Ontwikkeling grondexploitaties 4.5 Overige controlebevindingen

4.6 Begrotingsrechtmatigheid 4.7 BBV, WNT en SiSa

4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring

16

De paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie zijn opgenomen in de controleverklaring

Verplicht rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring Vanaf boekjaar 2022 nemen accountants bij wettelijke controles de paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie op in de controleverklaring. Deze aanpassingen zien op het verplicht rapporteren over onze controleaanpak frauderisico’s en onze controleaanpak ten aanzien van het vermogen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen in de controleverklaring. Deze verplichting geldt voor wettelijke controles en dus ook voor de gemeente Zwartewaterland. Met het verplicht rapporteren over deze onderwerpen wordt tegemoet gekomen aan een veel gehoorde wens van stakeholders om transparanter te zijn over welke werkzaamheden wij als uw accountant hebben uitgevoerd om frauderisico’s en het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen en de bedrijfsvoering zonder tussenkomst van de provinciale toezichthouder voort te zetten bij gecontroleerde decentrale overheden te mitigeren. Per onderwerp rapporteren wij over wat de meest belangrijke frauderisico’s zijn, over de inschatting van het college om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen en hoe op beide thema’s in de controle is ingespeeld.

Uiteraard hebben de onderwerpen fraude en het vermogen om financiële risico’s op te vangen altijd al de aandacht tijdens de accountantscontrole. Maar door deze zaken nu te beschrijven in de controleverklaring, wordt die aandacht ook expliciet gemaakt.

Het belangrijkste frauderisico ziet toe op management override

Onze controle is niet specifiek gericht op het ontdekken van fraude. Bij de planning voor de jaarrekeningcontrole, houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties met verschillende personen binnen de gemeente. Daarnaast hebben wij kennis genomen van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken en het door u opgestelde fraudebeleid en frauderisicoanalyse. Tijdens de controle van boekjaar 2022 hebben wij het volgende frauderisico onderkend:  Het doorbreken van de reguliere interne beheersing door management of bestuur (management override of controls). Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van frauderisico’s en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2022. Uitgevoerde werkzaamheden ten aanzien van het onderkende frauderisico:  Het analyseren van de boekingsgang aan de hand van een dagboekmatrix, waarbij afwijkingen ten opzichte van de verwachting zijn geverifieerd aan de hand brondocumentatie.  Controle van materiële boekingen en memoriaalboekingen en afstemming met brondocumentatie voor zover relevant.

 Het analyseren van mogelijke tendenties en door het analyseren van de significante inschattingen van voorgaand jaar de veronderstellingen te toetsen (backtesting). Onze werkzaamheden en gerapporteerde onrechtmatigheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring

Transparantie over fraude en continuïteit vraagt dialoog

17

Bij de beoordeling van het risico omtrent corruptie hebben wij gekeken naar de omstandigheden zoals de geografische plaats van de activiteiten van de gemeente Zwartewaterland, hebben we gekeken naar de sectoren waar corruptie meer dan gemiddeld voorkomt en hebben we beoordeeld in hoeverre eventuele strenge buitenlandse wetgeving van invloed kan zijn. Wij hebben aandacht besteed aan de compliance met de voor de gemeente Zwartewaterland van toepassing zijnde wet- en regelgeving en overige bepalingen voor zover wij die van belang achten in het kader van onze controle van de jaarrekening. Bij die werkzaamheden hebben wij de volgende te rapporteren afwijkingen van wet- en regelgeving en overige bepalingen geconstateerd:  Non-compliance ten aanzien van de EU aanbestedingsregels (zie paragraaf 4.2)  Non-compliance ten aanzien van de Wet Inburgering 2021  Ontbreken M&O (Misbruik en Oneigenlijk gebruik) beleid ten behoeve van SiSa-regeling G10 (Wet inburgering 2021) Desbetreffende non-compliance hebben wij meegewogen in ons rechtmatigheidsoordeel. Frauderisicobeheersing De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie, de NBA, heeft in 2022 een notitie uitgebracht ‘Frauderisicobeheersing aanbevelingen voor bestuurders en toezichthouders'.

In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook wij als accountant hebben hierin een belangrijke rol. In het eerste kwartaal van 2023 heeft de concerncontroller een frauderisicoanalyse uitgevoerd middels gesprekken in de organisatie. Uit de interne uitgevoerde frauderisicoanalyse blijken geen hoge risico’s, maar wel de nodige risico’s met een gemiddeld niveau. Naar wij hebben begrepen is dit nog een concept – fraudeanalyse en zal ook nog nader onderzoek naar de processen plaatsvinden, waarbij de afweging gemaakt zal worden welke maatregelen moeten worden getroffen in relatie tot de risico’s en de kosten van de maatregelen.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 EU-aanbestedingsrechtmatigheid

Inleiding

Procesbevindingen

18

Inleiding Vorig jaar hebben wij bij de eindejaarscontrole geconstateerd dat de controle van de aanbestedingsrechtmatigheid bij de gemeente Zwartewaterland een intensief proces is geweest. Om die reden hebben wij voorafgaand aan de interim-controle met de gemeente specifieke afspraken gemaakt over planning en de aard van de werkzaamheden zoals die door BDO zullen worden uitgevoerd en door de Verbijzonderde Interne Controle (VIC) van de gemeente zullen worden voorbereid. Deze afspraken zijn vastgelegd in ons auditplan die zowel ambtelijk, bestuurlijk als met de auditcommissie is besproken. Het inkoopproces en de controleaanpak Tijdens de interim-controle hebben wij, conform verwachting, vastgesteld dat het inkoopproces eveneens afgelopen jaar niet sluitend is en dat zowel in het inkoopproces als daarna geen (afdwingende) interne controle plaatsvindt op de juiste aanbestedingsvorm. Er is geen sprake van een sluitend contractenregister en ook het gebruik maken van een inkoopstartformulier wordt nog niet voor alle inkopen afgedwongen. Om die reden hebben wij, in het kader van de rechtmatigheidscontrole, zoals afgestemd in het auditplan, de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gegevensgericht moeten controleren aan de hand van een zogenaamde spendanalyse.

Dit is (in het kort) een gedetailleerde beoordeling waarbij achteraf alle crediteuren (> € 50.000) op juiste naleving van de aanbestedingsregels worden gecontroleerd. De aanpak en basis van deze controle is in detail uitgewerkt in de SDO- notitie / good practice ‘Uitvoering van de controle op de aanbestedingsrechtmatigheid van decentrale overheden’ (januari 2019). In onze board- en management letter 2021 hebben wij reeds de gemeente Zwartewaterland geadviseerd kennis te nemen van deze notitie en de daaruit voortvloeiende controleaanpak van EU-aanbestedingsregels.

Jaarrekeningcontrole

DASHBOARD

Jaarrekeningcontrole Evenals voorgaand jaar hebben wij ervaren dat het uitvoeren van een kwalitatieve goede spendanalyse wederom een uitdaging is geweest. Naast de hiervoor genoemde procesbevindingen wordt dit onder andere veroorzaakt doordat de gemeente niet in alle gevallen gebruik maakt van een centraal zaaksysteem / contractenregister waar onder andere de registratie van contracten en/of overige relevante informatie per crediteur/aanbesteding is opgeslagen. Dit heeft er toe geleid dat zowel het verzamelen van de relevante informatie als het uitvoeren van de spendanalyse door de VIC als door BDO veel tijd heeft gekost.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 EU-aanbestedingsrechtmatigheid

Er is sprake van een totaalbedrag € 931.000 aan bevindingen m.b.t. aanbestedings rechtmatigheid

19

Bevindingen In 2022 blijkt uit de spendanalyse een (voorlopige) onrechtmatigheid van totaal € 931.000 (2021: € 467.000). Deze onrechtmatigheid is als volgt opgebouwd: Onderdeel

Bedrag (€)

Reguliere crediteuren: Onrechtmatigheden vanuit 2021 die doorlopen in 2022

391.000

Regulier crediteuren: Nieuwe onrechtmatigheden met ingang van 2022*

540.000

Totaal 931.000 Na afstemming met de gemeente hier ook nog splitsen na aard * Hiervan heeft € 75.000 betrekking op een onrechtmatigheid inzake meerjarige inkoopverplichtingen ‘Plaatsing/vervanging van lichtmasten’ welke in de jaarrekening onder de ‘Niet uit de balans blijkende verplichtingen en rechten’ zijn verantwoord. Daarom is het bedrag van € 75.000 als onrechtmatigheid in 2022 verantwoord en zal deze in 2023 niet meer worden gerapporteerd. Doorkijk 2023

Conclusie

DASHBOARD

Doorkijk 2023 Naar aanleiding van deze rechtmatigheidscontrole constateren wij dat, naast de geconstateerde bevindingen, er nog steeds aandachtspunten zijn die tot een toekomstige onrechtmatigheid kunnen leiden. Onze bevindingen en aanbevelingen van voorgaand jaar zijn nog steeds van toepassing (hiervoor verwijzen wij naar onze management letter 2022 en accountantsverslag 2021). Het is daarom van belang dat er op korte termijn verdere stappen worden gezet in het verbeteren van de interne beheersing en het implementeren en consistent gebruik maken van het zaaksysteem voor contractbeheer. Conclusie: Gezien het totaalbedrag aan onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de EU-aanbestedingsregels reeds de materialiteit overschrijdt is er sprake van een oordeel met beperking inzake de rechtmatigheid. Zie hiervoor tevens hoofdstuk 2.2.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Sociaal domein uitgelicht

Sociaal domein Jeugd en WMO 2022 bedragen circa € 10,5 miljoen

Onzekerheid met betrekking tot WMO ZIN betreft € 211.000.

20

Sociaal domein in de jaarrekening De lasten van gemeente Zwartewaterland met betrekking tot het sociaal domein (exclusief participatiewet) bedragen over 2022 circa € 10,5 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd: ONDERDEEL

2022

2021

Taakveld

Jeugdzorg ZIN, incl. PGB

€ 6,1 miljoen

€ 6,7 miljoen

6.72 en 6.82

Wmo ZIN, incl. PGB

€ 4,4 miljoen

€ 4,2 miljoen

6.6, 6.71 en 6.81

Totaal

€ 10,5 miljoen

€ 10,9 miljoen

Wmo ZIN De productieomvang van WMO zorg in natura (ZIN) bij zorginstellingen bedraagt in 2022 circa € 2,7 miljoen (2021: € 2,5 miljoen). De toekenning van voorzieningen in het kader van WMO ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Zwartewaterland. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. Met betrekking tot de verantwoorde lasten WMO ZIN vraagt de gemeente Zwartewaterland per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk controleprotocol. Bij zorginstellingen met een omzet onder de € 125.000 en bij instellingen waarvan geen goedkeurende controleverklaring wordt verkregen wordt in overeenstemming met de zorgleveranciers afspraken gemaakt over de prestatielevering en afgrenzing (finale kwijting).

Uit onze controle blijkt dat door de gemeente Zwartewaterland kleine verschillen zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productieverantwoordingen welke zijn voorzien van een controleverklaring/finale kwijtingen. Gezien deze verschillen lager zijn dan de rapporteringstolerantie wordt hierover niet gerapporteerd. Doordat niet van alle zorgaanbieders een productieverantwoording met een controleverklaring van een onafhankelijke accountant is ontvangen en/of er geen finale kwijting heeft plaatsgevonden resteert er een onzekerheid van € 211.000 (2021: € 275.000). De daling van de onzekerheid ten opzichte van 2021 wordt, ondanks de hogere lasten 2022, onder andere veroorzaakt doordat de gemeente gebruik maakt van bruikleenovereenkomsten waarbij de cliënt akkoord gaat met de levering en het gebruik van de voorzieningen en waarmee een gedeelte van de onzekerheid met betrekking tot de prestatielevering is verlaagd.

Er is geen sprake van onzekerheden ten aanzien van prestatielevering

DASHBOARD

Jeugdzorg ZIN Met betrekking tot de lasten inzake jeugdhulp vraagt de gemeente Zwartewaterland evenals de systematiek WMO ZIN bij de gecontracteerde jeugdzorginstellingen om een productieverantwoording en gaat voor de overige gecontracteerde instellingen over op finale kwijting. De productieomvang van Jeugdzorg (ZIN) bij zorginstellingen bedraagt in 2022 circa € 5,3 miljoen waardoor via productieverantwoordingen en finale kwijting voldoende zekerheid over de prestatielevering en afgrenzing is verkregen. Gezien de resterende onzekerheid en de aansluitverschillen kleiner zijn dan onze rapporteringstolerantie is er geen sprake van aanvullende nog te rapporteren fouten en/of onzekerheden.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Sociaal domein uitgelicht

Rechtmatigheidsfout PGB mede gebaseerd op projectiebrieven

21

Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen PGB en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2022 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een oordeel met beperking. Ten aanzien van de rechtmatigheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor gemeente Zwartewaterland zijn de percentages voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de WMO als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel: PGB PER CATEGORIE

FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT

FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT

Jeugdzorg

1,62%

1,74%

WMO

0,99%

1.09%

De financiële rechtmatigheidsfout en getrouwheidsfouten voor PGB voor de gemeente Zwartewaterland zijn onder de rapporteringstolerantie. Tevens is het verschil tussen de verantwoording in de jaarrekening en de verantwoording van de SVB gesaldeerd onder de rapporteringstoleranties. In het kader van de rechtmatigheid is er derhalve geen sprake van een te rapporteren controleverschil ten aanzien van de PGB. Onzekerheden PGB geraamd op € 107.000

DASHBOARD

De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De processen van PGB, Jeugdzorg en WMO lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en WMO niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt de gemeente voor de WMO aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK. Op basis van het zekerheidspercentage dat de gemeente Zwartewaterland hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor PGB geraamd op circa € 107.000, waarvan € 28.000 PGB WMO en € 79.000 Jeugd PGB. Wij hebben een review gedaan en kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van de SVB. Daarbij concluderen wij dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op het rechtmatigheidsoordeel over de jaarrekening 2022 van uw gemeente.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Ontwikkeling grondexploitaties

22

Boekwaarde grondexploitaties Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Zwartewaterland betreft de voorraden (grondexploitaties). De ontwikkeling van de boekwaarden is als volgt: Boekwaarde grondexploitaties

Grondexploitaties (x € 1.000)

Boekwaarde 31-12-2021

Investeringen

Inkomsten

Resultaatneming /verlies

Boekwaarde 31-12-2022

Hasselt om de Weede

4.076

1.367

10

-661

4.772

Zevenhont-Oost

2.422

1.200

0

0

3.622

Overige complexen

-183

327

387

66

-176

6.315

2.894

397

-595

8.218

Totaal

Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties) en met name de complexen Hasselt om de Weede en Zevenhont-Oost. Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De belangrijkste aandachtspunten voor de grondexploitaties betreffen:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Welke impact heeft de richtlijn rondom stikstof en PFAS op de fasering van projecten?  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: de wijzigingen in de koopbehoefte hebben impact op de (grond)prijzen.

Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gerealiseerd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen?  Kosten: Hoe betrouwbaar is de inschatting ten aanzien van de ontwikkeling in de bouwkosten. Welk effect hebben deze stijgende kosten op de grondexploitaties? Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld

Deze aandachtspunten zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met de verantwoordelijke medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten diepgaand getoetst. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2022 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een aanvullende verliezen moeten worden getroffen. Wij hebben vastgesteld dat de door de gemeente gehanteerde schattingselementen redelijk en passend zijn en dat daarmee de grondexploitaties ultimo 2022 juist zijn gewaardeerd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Ontwikkeling grondexploitaties

Na 2022 zijn Waterfront en Knarrenhof afgesloten complexen Complex AHOED in exploitatie genomen

Hasselt om de Weede en Zevenhont-Oost belangrijkste complexen

23

Exploitatie Waterfront en Knarrenhof zullen worden afgesloten en complex AHOED in exploitatie genomen Zoals in de paragraaf ‘Grondbeleid’ in het jaarverslag en de tabel op de voorgaande pagina is toegelicht is er gedurende 2022 sprake van zes actieve grondexploitaties. In 2021 zijn reeds de laatste verkopen met betrekking tot de complexen Waterfront en Knarrenhof gerealiseerd waarna er alleen nog kosten woonrijpmaken waren ingerekend. In 2022 hebben er nog diverse investeringen voor deze complexen plaatsgevonden. Wij hebben begrepen dat de complexen Waterfront en Knarrenhof tijdens het vaststellen van de jaarrekening 2022 zullen worden afgesloten. Gezien er voor het complex Waterfront nog sprake is van een (beperkt) bedrag aan nog te maken kosten is voor een bedrag van € 122.000 een voorziening gevormd. Complexen AHOED in exploitatie genomen Conform het raadsbesluit van 22 september 2022 is de grondexploitatie Apothekers en Huisartsen onder één dak (AHOED) in exploitatie genomen. Deze exploitatie heeft een verwachte looptijd tot 2024 en een verwachte positieve eindwaarde van circa € 52.000.

Ontwikkeling Hasselt om de Weede en Zevenhont-Oost Na het sluiten van de complexen Waterfront en Knarrenhof resteren er nog vier grondexploitaties waarvan alleen bij de complexen Hasselt om de Weede (woningbouw) en Zevenhont-Oost (bedrijventerrein) nog sprake is van significante nog te realiseren opbrengsten en nog te maken kosten. Inherent aan het opstellen van de jaarrekening en het actualiseren van de grondexploitaties is dat de gemeente schattingen moet maken welke jaarlijks naar het beste inzicht van het management worden geactualiseerd. Tijdens onze controle hebben wij daarom uitgebreid de gemaakte schattingen en gehanteerde parameters getoetst. Onze conclusie is dat de door de gemeente gemaakte inschattingen aanvaardbaar zijn en consistent worden toegepast. Hieronder zijn de belangrijkste ontwikkelingen met betrekking tot de complexen Hasselt om de Weede en Zevenhont-Oost beschreven. Zie voor een meer uitgebreide inhoudelijke analyse de paragraaf Grondbeleid welke in het jaarverslag is verantwoord.

Verwachte resultaat Hasselt om de Weede verslechterd met € 1,9 miljoen

DASHBOARD

Hasselt om de Weede Voorafgaand aan het opstellen van de grondprijsbrief 2023 heeft een externe deskundige onderzoek gedaan en een grondprijsadvies uitgevoerd op basis waarvan de gemeente de ingerekende grondprijzen heeft geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld dat de ingerekende grondprijzen passen binnen de bandbreedte van de prijzen zoals die in het grondprijsadvies zijn verantwoord. Mede doordat er tevens sprake is van hogere inrekende kosten is de eindwaarde met circa € 1,9 miljoen verslechterd en is er € 661.000 aan eerder genomen tussentijdse winsten teruggenomen. Zevenhont-Oost In 2022 is het bestemmingsplan vastgesteld en naar verwachting wordt in 2023 gestart met de verkoop van de eerste kavels. Bij het actualiseren van de grondexploitaties 2023 zijn zowel de nog te maken kosten als nog te realiseren opbrengsten geactualiseerd. Dit heeft geleid tot zowel hogere opbrengsten als kosten en een daling van de eindwaarde van circa € 816.000 (van € 4,6 miljoen ultimo 2021 naar € 3,8 miljoen ultimo 2022). Gezien er nog geen sprake is van gerealiseerde grondverkopen en er geen sprake is van een verlieslatende exploitatie heeft dit niet geleid tot een aanpassing van de tussentijdse winstneming of verliesvoorziening, zie tevens volgende pagina.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Ontwikkeling grondexploitaties

Tussentijdse winstneming op een juist wijze toegepast

24

Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. de grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. de kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Ultimo 2022 is er nog sprake van 4 complexen met een positieve eindwaarde, zie hieronder: Complex

Verwachte eindwaarde 31-12-2022*

Totale genomen winst ultimo 2022 (in EUR)

POC-percentage

Hasselt om de Weede

1.070.000

290.000

27,1%

Zevenhont-Oost

3.770.000

0**

0%

Kranerweerd

735.000

702.000

95,6%

AHOED Hasselt

52.300

0**

0%

* Dit betreft de eindwaarde voor winstneming De winstneming van Hasselt om de Weede is in 2022 voor een bedrag van € 661.000 teruggedraaid.

Aandachtspunt 2023

DASHBOARD

** Aandachtspunt met betrekking tot jaarrekeningcontrole 2023 Aangezien er nog geen sprake is van gerealiseerde verkopen is er nog geen sprake van te nemen tussentijdse winsten. Volgens de exploitatieopzet van het complex Zevenhont-Oost wordt er in 2023 naar schatting voor een bedrag van circa € 20,1 miljoen aan bedrijfskavels verkocht. Gezien dit circa 80% betreft van de totale geraamde verkoopopbrengsten heeft dit mogelijk tot gevolg dat in het boekjaar 2023 sprake is van significante en voor de jaarrekening materiële te verantwoorden tussentijdse winsten. Naar verwachting zal de actualisatie van het complex Zevenhont-Oost daarom bij de jaarrekeningcontrole onze bijzondere aandacht vereisen, waarbij met name de betrouwbaarheid van de nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten zal worden getoetst op redelijkheid en aanvaardbaarheid.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.5 Overige controle bevindingen

25

Voorziening voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen In januari 2023 heeft de commissie BBV een uiting gedaan rondom het vraagstuk ‘vormen voorziening voor verlofsparen’. Voorziening spaarverlof van € 98.500 is terecht opgenomen

Voor het spaarverlof zoals dit vanaf 2022 van toepassing is moet voor de verplichting een voorziening worden opgenomen omdat hier sprake is van een spaarsaldo dat in de tijd, naar verwachting, niet van gelijke omvang zal zijn wat betreft toevoegingen en opnamen van spaarverlof. In de opbouwjaren zal naar verwachting vooral sprake zijn van toevoegingen en groei van de omvang van het spaarsaldo. In de jaarrekening 2022 is daarom een voorziening voor de arbeidskostengerelateerde verplichting opgenomen ad € 98.500 voor het spaarverlof.

Voor het bovenwettelijke verlof waarvan aangetoond kan worden dat dit een gelijke omvang kent en voor zover dat niet het karakter heeft van overmatige verlofsaldi of spaarsaldi mag geen voorziening worden opgenomen. Voor het bovenwettelijke verlof dat géén gelijke omvang kent en/of bestaat uit overmatige verlofsaldi of spaarsaldi moet een voorziening worden opgenomen. Bij de analyse van de bovenwettelijke verlofverplichting en of er sprake is van wel of geen gelijke omvang van deze verplichting is het belangrijk het risico van het omzetten naar spaarverlof te betrekken. Wij hebben het door het college en het management toegepaste proces met betrekking tot deze verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hierbij geen tekortkomingen geconstateerd.

Nog te besteden subsidies zijn € 120.500 te hoog verantwoord

Crediteuren zijn € 60.000 te laag verantwoord

Bevindingen met betrekking tot crediteuren en nog te besteden subsidies Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij geconstateerd dat de gemeente diverse ‘nog te betalen subsidies’ in de jaarrekening heeft verantwoord waar in het afgelopen jaar geen mutatie op heeft plaatsgevonden. Naar nader onderzoek van de gemeente is geconcludeerd dat het de reële verwachting is dat voor een bedrag van € 120.500 deze nog te maken kosten niet meer zullen worden gemaakt en dat deze vrij kunnen vallen ten laste van het resultaat. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat de gemeente diverse eindafrekeningen onder de crediteuren heeft opgenomen die op basis van een schatting zijn verantwoord. Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat de werkelijke afrekeningen circa € 60.000 hoger zijn dan door de gemeente in de jaarrekening is opgenomen en dat daarom de crediteuren voor hetzelfde bedrag te laag zijn verantwoord. Gezien deze bevindingen relatief laat in het jaarrekeningproces zijn geconstateerd heeft het college gemotiveerd aangegeven om deze fouten niet meer in de definitieve versie van de jaarrekening te corrigeren. Wij hebben bovenstaande controleverschillen daarom meegenomen bij het bepalen van ons oordeel, zie verder hoofdstuk 2.2.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.6 Begrotingsrechtmatigheid

Er is geen sprake van begrotingsonrechtmatig heden

26

Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 68,2 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 61,1 miljoen aan werkelijke lasten in 2022. Dit is in totaal een onderschrijding van € 7,1 miljoen (10,4%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 67,8 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 66,8 miljoen aan werkelijke baten in 2022. In totaal gaat het om een lagere realisatie van baten van circa € 1 miljoen (14,3%). Het totaal saldo van baten en lasten 2022 is daarmee €5,7 miljoen positief. Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2022 is er per saldo circa € 1 miljoen aan de reserves toegevoegd zodat het gerealiseerde resultaat € 4,7 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting.

Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerd en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad. Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprake van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten of overschrijdingen bij open-einde regelingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en geanalyseerd. Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de Raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV.

Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Wij hebben vastgesteld dat er op programmaniveau geen sprake is van lastenoverschrijdingen die groter zijn dan de rapporteringstolerantie. Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de analyse begrotingsafwijkingen, zoals opgenomen in de toelichting van de jaarrekening 2022 onder het kopje ‘Beoordeling rechtmatigheid begrotingsoverschrijdingen’ op pagina 189 van de jaarrekening.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.7 BBV, WNT en SiSa

BBV wordt nageleefd

27

Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Zwartewaterland de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Wet Open overheid In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De openbaarheidsparagraaf Woo moet in de begroting en jaarstukken worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen. Deze verplichting geldt reeds voor de jaarstukken 2022. Wij hebben vastgesteld dat gemeente Zwartewaterland deze paragraaf opgenomen heeft in de jaarstukken 2022.

WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten

Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2022 niet meer bedragen dan € 216.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 van de gemeente Zwartewaterland niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2022 van de gemeente Zwartewaterland voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Geen bevindingen in de SiSa-bijlage

SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2022. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens bijlage B. In bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2022 wordt ingegaan op de aandachtspunten voor de accountant bij de Tozo en de Wet Inburgering 2021 in de SiSa 2022. Wij hebben vastgesteld dat er sprake is van een effectief M&O-beleid met betrekking tot de Tozo en dat met betrekking de Wet Inburgering binnen de gemeente een M&O-beleid ontbreekt. Derhalve is hier sprake van non compliance (zie ook paragraaf 4.1). Wij zien een landelijke trend dat Ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SiSa-regelingen, ook voor uw gemeente, zijn daardoor exponentieel toegenomen. Dit geeft een hoge druk op de organisatie binnen gemeente , andere gemeenten en decentrale overheden en de accountantskantoren.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

28

Bijlagen

A

Onze controle

B

Bevindingen SiSa-bijlagen

29

A. Onze controle

A. Onze controle

30

Doel en object van de controle

Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Zwartewaterland, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV.

Opdracht

Opdracht Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging van 3 oktober 2022. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het bestuursverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging d.d. 3 oktober 2022 met kenmerk ‘RHB/JW/AL/1065622/007’.

Materialiteit

Onafhankelijkheid

DASHBOARD

Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 655.000. Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 50.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn.

Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid en rechtmatigheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe. Onafhankelijkheid Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO), vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controlecliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Wij hebben de overige dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid niet beïnvloeden. Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Zwartewaterland zoals vereist in de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en andere voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

A. Onze controle

Controleaanpak

31

Controleaanpak Wij hebben de jaarrekening gecontroleerd conform de Nederlandse controlestandaarden en de met u gemaakte afspraken in de opdrachtbevestiging van 3 oktober 2022 opgenomen. Tevens beoordeelden wij de verenigbaarheid van de andere informatie, inclusief de overige gegevens en het jaarverslag met de jaarrekening en of deze geen materiële afwijkingen bevatten op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins. Voor een accountantscontrole gelden inherente beperkingen, die zijn uiteengezet in de opdrachtbevestiging. Onze controleaanpak is gebaseerd op een systeemgerichte en risicogerichte benadering, waarbij gesteund wordt op de opzet, het bestaan en de werking van de aanwezige administratieve organisatie en de daarin opgenomen beheersingssystemen. Deze aanpak gaat uit van een risicoanalyse op transactiestromen, zoals verkoopactiviteiten en personeelszaken. Daarnaast worden bedrijfsrisico’s beoordeeld die voortvloeien uit de strategie en operaties van de gemeente Zwartewaterland. In de risicoanalyse hebben wij beoordeeld in hoeverre de onderkende risico’s van invloed kunnen zijn op de jaarrekening. De risico’s met een hoge waarschijnlijkheid van het zich voordoen en mogelijk materiële impact hebben in onze controle meer aandacht gehad.