Bijlage 1 - Bouwsteen Visie Buitengebied

5.8.3 •

Wat gaat de gemeente doen Zie Hoofdstuk 4 voor de algemene teksten onder “hoe gaan we aan de slag”

30

5.9 Deelgebied 9: Gennegerbroek Ten oosten van de Verkavelingsweg en ten zuiden van de N377/Dedemsvaart 5.9.1 Koers Dit veengebied is aangewezen als voorkeursgebied voor windenergie daarnaast leent dit gebied zich voor, aan de ondergrond aangepast, agrarisch gebruik. Verbreding en transformatie van bestaande (agrarische)erven is onder voorwaarden mogelijk.

Wonen Ja mits; het op een bestaand erf is, buiten het gebied aangewezen voor windenergie ligt en het geen belemmeringen oplevert voor omliggende agrarische bedrijven. Agrarisch Ja; Agrarisch gebruik aangepast aan de bodemcondities Natuur Ja mits; het samen gaat met het agrarisch gebruik of het agrarische natuur is en het open karakter behouden blijft. Water Ja mits; het bijdraagt aan het behouden van het veenweidegebied of het vasthouden en bergen van water. Energie Ja; het gebied is aangewezen als voorkeursgebied windenergie. Er is ook ruimte voor noodzakelijke nutsvoorzieningen of voorzieningen op het erf ten behoeve van de verduurzaming van het bedrijf en/of de woning. Recreatie en toerisme Ja mits; het op het erf is en buiten het gebied aangewezen voor windenergie ligt en het geen belemmeringen oplevert voor omliggende agrarische bedrijven. Bedrijvigheid Ja mits; het op het erf is en het geen belemmeringen oplevert voor omliggende windturbine opgave, agrarische bedrijven en woningen. Maatschappelijk Nee tenzij; vanwege de aanwijzing van dit gebied voor windturbines zijn kwetsbare functies in dit gebied niet gewenst tenzij aangetoond wordt dat de afstand ten opzichte van de windturbines groot genoeg is.

31

5.9.2 •

▪ 5.9.3 •

Welke waarden willen we behouden en versterken In dit gebied met middelhoge waarden zetten we in op het herstel van de lokale kenmerken zoals beschreven in de kenmerken- en waardenkaart. Veenontginningen • Evenwijdige, langgerekte, smalle kavels, iets uitwaaierend • Zeer open karakter • Enkel beplantingsmassa's van enkele omzoomde eendenkooien en erven • Ruimtemaat 500-3000 meter • Weteringen verdelen de kavels, geen afrastering nodig • Sommige weteringen zijn begroeid met rietkragen • Beplanting bij eendenkooien; els, wilg, populieren • Beplanting op erven; fruitbomen, paardenkastanje, essen en meidoorn • Nieuwe erven aan wegen • Incidenteel lintbebouwing Veengronden Wat gaat de gemeente doen Zie Hoofdstuk 4 voor de algemene teksten onder “hoe gaan we aan de slag”

32

6

Uitvoering

Deze Bouwsteen is de visie van de gemeente op het buitengebied van Zwartewaterland. Hier staan de koers en ambitie in waar we tot 2040 samen met inwoners, ondernemers, gebiedspartijen en mede overheden aan willen werken. Waar dat nodig is werken we de visie verder uit. Zoals het uitwerken van beleid voor vrijkomende agrarische bebouwing, wonen, werken en recreatie en toerisme. De Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving gaan we actualiseren. Wanneer de maatregelen concreet zijn verwerken we dat in het Omgevingsplan. We zetten in op het faciliteren van verduurzaming. Voor klimaatadaptatie en waterveiligheid zetten we onder andere in op bewustwording, communicatie en het mogelijk maken van ingrepen. We stimuleren en faciliteren initiatieven die ontmoeten en mogelijk maken en bijdragen de leefbaarheid en gemeenschapszin. 6.1 Verwerken in de Omgevingsvisie De Bouwsteen visie buitengebied wordt vastgesteld als een beleidsstuk waaraan kan worden getoetst. De visie, ambities, en koers die beschreven worden in de Bouwsteen visie buitengebied wordt bij een volgende herziening samen met eventuele andere wijzigingen en aanvullingen opgenomen in de Omgevingsvisie. Hierbij wordt ook een check uitgevoerd op de integraliteit zodat er geen tegenstrijdige punten in de Omgevingsvisie komen te staan. Op dat moment wordt de informatie ook verwerkt in het DSO.

6.2 Concrete acties • Na vaststelling van deze Bouwsteen trekken we het Landschapsontwikkelingsplan ZwolleZwartewaterland-Kampen (LOP) uit 2010 in.

33

7

Bijlagen

Bijlage 1: Lijst met afkortingen ASD Adaptieve Strategie Drinkwatervoorziening GLB Gemeenschappelijk Landbouwbeleid HWBP Hoogwaterbeschermingsprogramma KGO Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving KRW Kaderrichtlijn Water LOP Landschapsontwikkelingsplan Zwolle-Zwartewaterland-Kampen M.e.r. Milieu effect rapportage N2000 Natura 2000 NDA Natuurdoelanalyses NNN Natuur Netwerk Nederland NPLG Nationaal Programma Landelijk gebied PPLG Provinciaal Programma Landelijk gebied VAB Vrijkomende agrarisch bebouwing WBS Water en bodem sturend WDOD Waterschap Drents Overijsselse Delta

34

Bijlage 2:

Plan- en participatieproces

Om te komen tot de Bouwsteen visie buitengebied is een proces doorlopen waarbij zowel interne als externe partijen betrokken zijn. Om dit in goede banen te leiden is er bij de start van het proces een plan van aanpak en een participatieplan opgesteld. Deze documenten zijn gebruikt voor de aanbesteding van een bureau voor de ondersteunende werkzaamheden voor deze Bouwsteen visie buitengebied. Het Oversticht heeft gedurende het proces kennis en expertise ingebracht, een trekkende rol gehad tijdens de participatie bijeenkomsten en het beeldmateriaal aangeleverd. Doorlopen proces Het proces om te komen tot de Bouwsteen visie buitengebied was opgedeeld in drie verschillende fasen: Fase 1: Opstellen kenmerken- en waardenkaart In deze fase zijn de bestaande kenmerken en de identiteit van het landschap geïnventariseerd. Hierbij is gebruik gemaakt van het Landschapsontwikkelingsplan Zwolle, Zwartewaterland en Kampen (LOP ZZK). Naast de fysieke kenmerken hebben we ook gekeken naar de sociale samenhang. Wat is belangrijk voor de leefbaarheid van het platteland. Wat bepaald de huidige sociale en economische kwaliteit van het buitengebied. In november, december 2024 en januari 2025 heeft Karola Schröder 10 interviews gedaan met verschillende partijen in het buitengebied. Hieronder waren inwoners, agrariërs, de ervencoach en ambtenaren van de gemeente.

De opbrengst van deze interviews is tijdens de participatieavond voorgelegd aan de deelnemers en daar verder uitgewerkt. In diezelfde bijeenkomst zijn ook de kenmerkenkaart en kenmerken voorgelegd. Aan de hand van drie vragen hebben we informatie opgehaald voor de waardenkaart. De kenmerken- en waardenkaart zijn basis lagen voor de visie buitengebied maar ook voor de andere bouwstenen. Bij nieuwe ontwikkelingen en projecten kunnen we terugvallen op de bestaande waarden en kenmerken. Op basis van de kenmerken- en waardenkaart kunnen we aangeven welke waarden er zijn, welke behouden of versterkt moeten worden en waar ruimte zit voor ontwikkeling. Fase 2: Opstellen ontwikkelingen- en kansenkaart In deze fase zijn de opgaven en ontwikkelingen die op het buitengebied van Zwartewaterland af komen geïnventariseerd. Wettelijke kaders, opgaven, koppelkansen en tegenstrijdige belangen zijn in beeld gebracht. De opgaven en ontwikkelingen zijn dynamisch en veranderen relatief snel. De ontwikkelingen kaart is een momentopname en een hulpmiddel om de kansenkaart op te stellen. De ontwikkelingen- en kansenkaart zijn gebiedsgericht uitgewerkt en in participatiebijeenkomsten voorgelegd aan inwoners, belangenverenigingen en andere partijen in het buitengebied. Zo hebben we inzichtelijk gemaakt voor welke keuzes we staan, waar we opgaven kunnen koppelen en waar tegenstrijdige belangen spelen.

De participatiebijeenkomsten hebben geholpen om de opgaven en knelpunten per gebied scherper neer te zetten en prioritering aan te brengen. Fase 3: Opstellen visie buitengebied De kenmerkenkaart, sociale waarden, waardenkaart, ontwikkelingenkaart en kansenkaart zijn samengebracht in de Bouwsteen visie buitengebied. Hierbij haken we zoveel mogelijk aan bij het proces voor de beleid luwe herziening van de Omgevingsvisie. De visie buitengebied wordt gebiedsgericht uitgewerkt omdat er lokale verschillen zijn. Deze gebieden zijn bepaald aan de hand van de kenmerkenkaart, waardenkaart, ontwikkelingenkaart en kansenkaart. De visie buitengebied richt zich met name op de onderwerpen en vraagstukken waar de gemeente over gaat en invloed op heeft.

35

Werkwijze participatie Per fase leggen we een concept product voor aan het interne kernteam en de externe klankbordgroep. Het product wordt aangepast na bespreking met het kernteam en de klankbordgroep. Dit aangepaste product gaat de brede participatie in. De werkwijze is afhankelijk van de fase, het soort product en het doel van de participatie. Als er dilemma’s of vraagstukken uit de brede participatie komen kunnen we deze eventueel nog een keer voorleggen aan het Kernteam en/of de klankbordgroep. Het definitieve product wordt, ter informatie, teruggekoppeld aan het kernteam, de klankbordgroep en de deelnemers van de participatiebijeenkomst. Hierna wordt het product voorgelegd aan de raad op een manier die passend is bij de fase. De bouwsteen visie buitengebied wordt in participatiebijeenkomsten voorgelegd aan inwoners, belangenverenigingen en andere partijen in het buitengebied. partijen kunnen nog input leveren voor de bouwsteen visie buitengebied ter vaststelling het besluitvormingsproces in gaat. Door dit breed in te steken heeft iedereen, ook partijen die in het voortraject niet betrokken zijn geweest, nog reageren op het stuk en hun zienswijzen kenbaar maken. De formele procedure om te reageren op de visie buitengebied is op het moment dat deze opgenomen wordt in de Omgevingsvisie.

Samenstelling kernteam en klankbordgroep De stukken zijn intern voorgelegd aan het kernteam. Hierin zaten ambtenaren vanuit de volgende disciplines: • Buitengebied • Water en klimaat • Duurzaamheid • Omgevingsvisie • RO • Kerncoördinator • Sociaal domein • Veiligheid De stukken zijn extern voorgelegd aan de klankbordgroep. Hierin zaten afgevaardigden vanuit de volgende organisaties: • Land en Tuinbouw Organisatie (LTO) • Collectief Noordwest Overijssel • Gebiedscoöperatie IJsseldelta • Provincie Overijssel • Waterschap Drents Overijsselse Delta (WDOD) • Staatsbosbeheer • Stichting Polderbelangen / Kleine kernenoverleg

36

Overzicht van het proces

37

Bijlage 3:

Participatieverslagen

Participatieverslag 1 Initiatiefnemer: Gemeente Zwartewaterland Uitgevoerd door: Bureau Schröder Initiatief: Bouwsteen visie buitengebied: kenmerken en waarden Participatievorm: Datum: Oktober 2024 - januari 2025 Persoonlijke Locatie: Bij inwoners thuis of in ontmoetingsplek gesprekken / Fase initiatief: Fase 1: kenmerken en waardenkaart interviews met Uitnodiging: Sleutelfiguren en inwoners vanuit het netwerk rechtstreeks sleutelfiguren en benaderd inwoners in het Aantal deelnemers: 19 (10 interviews) gebied Resultaten participatie: Een rode lijn uit de verschillende interviews over wat mensen belangrijk vinden als het gaat over de leefbaarheid in het buitengebied van Zwartewaterland gaat

Vervolgacties participatie: De rode lijn uit de interviews is aan meer mensen voorgelegd en aangevuld tijdens de volgende participatieavond Aanvullende informatie: De deelnemers aan de interviews zijn rechtstreeks uitgenodigd voor de volgende participatieavond

Participatieverslag 2 Initiatiefnemer: Gemeente Zwartewaterland Uitgevoerd door: Gemeente Zwartewaterland en Het Oversticht Initiatief: Bouwsteen visie buitengebied: kenmerken en waarden Participatievorm: Datum: 20 januari Plenaire Locatie: Trefpunt Mastenbroek presentatie en Fase initiatief: Fase 1: kenmerken en waardenkaart vragen Uitnodiging: • Inwoners in het buitengebied per brief uitgenodigd

38

Tafeldiscussies kenmerken kaart en factsheets Tafeldiscussie fysieke waarden op de kaart

•

algemeen bericht in de Stadskoerier

Aantal deelnemers: 86 aanmeldingen

Groepsdiscuss ie sociale waarden

Resultaten participatie: • Kleine aanvullingen op de kenmerkenkaart en factsheets maar de kenmerken werden in het algemeen herkend • Inbreng voor de waardenkaart aan de hand van vragen

39

40

•

Aanvullingen op de sociale waarden die zijn opgehaald tijdens de interviews met inwoners en sleutelfiguren

Vragen en kanttekeningen participanten: • Waarom gaat het nu alleen om wat er al is en niet over wat er gaat komen? • Welke provinciale ontwikkelingen en beleidsstukken neem je mee als gegeven? • Hoe bepaal je de waarden, die zijn voor iedereen anders? Vervolgacties participatie: De uitkomsten/tussenproducten van de participatie zijn op de website van de gemeente geplaatst - De toekomst van het buitengebied | Gemeente Zwartewaterland Aanvullende informatie: Op de website is ook een algemeen contactformulier geplaatst waarop inwoners hun vragen of opmerkingen kunnen invullen. Hier is een paar keer gebruik van gemaakt Participatieverslag 3 Initiatiefnemer: Gemeente Zwartewaterland Uitgevoerd door: Gemeente Zwartewaterland en Het Oversticht Initiatief: Bouwsteen visie buitengebied: kenmerken en waarden Participatievorm: Datum: 23 en 25 juni 2025 Plenaire Locatie: Weidevol Zwartsluis en Trefpunt Mastenbroek presentatie en Fase initiatief: Fase 2: Ontwikkelingen en kansen vragen Uitnodiging: 41

Tafeldiscussies Aanvullingen op de kaart met ontwikkelingen Tafeldiscussie fysieke waarden op de kaart Groepsdiscussie sociale waarden

• Inwoners in het buitengebied per brief uitgenodigd • Deelnemers uit bijeenkomst 1 uitgenodigd per mail • Algemeen bericht in de Stadskoerier • Algemeen bericht via social media Aantal deelnemers: 54 aanmeldingen Resultaten participatie: • Weinig tot geen aanvullingen op de kaart met ontwikkeling • Vooral wijzigingen en discussies over de kansencirkels • Zwarte Water en Zwarte Meer: Meer ruimte voor agrarisch gebruik in de uiterwaarden • Zeekleipolders: Is ook het uitloopgebied van Genemuiden en er wordt heel veel gerecreëerd. Bewoners vinden dat er ruimte is voor meer recreatie en toerisme is in dit gebied • Mastenbroek: Inwoners willen ruimte voor wonen in Mastenbroek • Veldiger Binnenlanden en Zwartewatersklooster: Hoeveel toekomst heeft de agrarische sector in dit gebied tussen twee N2000 gebieden en met de veenweideopgave. Inwoners zijn bang dat het allemaal natuur wordt. • Genne-Holten-Streukel: Gaan wonen en agrarisch als hoofdfuncties wel goed samen? Vragen en kanttekeningen participanten: • Hoeveel kan er nog in Zwartewaterland als we naar de Europese, landelijke en provinciale ontwikkelingen kijken? • Vragen over termen als waterberging, waterbewust bouwen, boeren op veen, agrarische natuur.

• Hoe zijn de gebieden voor de gebiedsgerichte uitwerking begrenst? • Wat is precies de definitie van de termen in de wielen? • Wat zijn de verschillen tussen bedrijvigheid, recreatie en maatschappelijk? • Wat is het verschil tussen ja, ja mits en nee tenzij? • Waarom zoveel gebieden en zoveel opties? Wordt het dan niet veel te ingewikkeld? • Hoe kom je tot realisatie van de visie? Vervolgacties participatie: De uitkomsten/tussenproducten van de participatie zijn op de website van de gemeente geplaatst - De toekomst van het buitengebied | Gemeente Zwartewaterland Aanvullende informatie: De punten die tot discussie hebben geleid in de participatie zijn voorgelegd aan interne collega’s, kernteam en klankbordgroep. De uitkomsten van deze discussie zijn verwerkt in de Bouwsteen visie buitengebied

Participatieverslag 4 Initiatiefnemer: Gemeente Zwartewaterland Uitgevoerd door: Gemeente Zwartewaterland en Het Oversticht Initiatief: Bouwsteen visie buitengebied: inloopbijeenkomst voor vragen over het Ontwerp Participatievorm: Datum: 29 september 2025 Inloopbijeenkomst Locatie: Trefpunt Mastenbroek Fase initiatief: Ontwerp Bouwsteen visie buitengebied Uitnodiging: • Inwoners in het buitengebied per brief uitgenodigd 42

• Deelnemers uit bijeenkomst 1 en 2 uitgenodigd per mail • Algemeen bericht in de Stadskoerier Aantal deelnemers: 25 belangstellenden Resultaten participatie: • Vragen over het ontwerp en het doorlopen proces zijn beantwoord tijdens de inloopbijeenkomst • Er zijn wat kaarten aangepast en verduidelijkt naar aanleiding van de inloopbijeenkomsten Vragen en kanttekeningen participanten: • Extra check op alle icoontjes op de visiekaart • Legenda eenheden verduidelijkt • Deelgebieden met naam op de kaart zodat het duidelijk verwijst naar de gebiedsgerichte uitwerking Vervolgacties participatie: De uitkomsten zijn verwerkt in de Bouwsteen visie buitengebied Aanvullende informatie: N.v.t. Participatieverslag 5 Initiatiefnemer: Gemeente Zwartewaterland Uitgevoerd door: Gemeente Zwartewaterland Initiatief: Ter inzage legging Ontwerp Bouwsteen visie buitengebied Participatievorm: Datum: 23 september – 5 november Inloopbijeenkomst Locatie: Digitaal Fase initiatief: Ontwerp Bouwsteen visie buitengebied Uitnodiging: • Gecombineerd met uitnodiging inloopbijeenkomst (zie verslag 4) • Publicatie in gemeenteblad

43

Aantal deelnemers: 6 reacties, 3 inwoners, LTO, WDOD en Gebiedscoöperatie Resultaten participatie: • Zienswijzennota • Kleine wijzigingen en toevoegingen in Bouwsteen visie buitengebied Vragen en kanttekeningen participanten: • Complimenten voor het doorlopen proces en betrokkenheid van partijen en inwoners • Aandacht voor borging van de visie in omgevingsplan en regels, partijen willen graag betrokken worden bij verdere uitwerking • Aandacht voor agrarische belangen in relatie tot water en bodem, verkeersveiligheid en woningbouw • Inwoners hebben vragen in relatie tot woningbouw in het buitengebied Vervolgacties participatie: • De uitkomsten zijn verwerkt in de Bouwsteen visie buitengebied • De inwoners en organisaties die een reactie hebben gegeven worden geïnformeerd over de wijze waarop hun reactie verwerkt is en krijgen antwoorden op gestelde vragen Aanvullende informatie: N.v.t.

44

Bijlage 4:

Kenmerkenkaart

Zwartewaterland kenmerken zich door landschappen die betrekkelijk gaaf zijn. De verschillende ontstaansgeschiedenissen zijn nog duidelijk herkenbaar. Al eeuwen lang is er gewoond en gewerkt binnen de mogelijkheden die de natuur en met name de bodem en het water de bewoners van ons gebied boden. De landbouw heeft zich als een belangrijke drager van het landschap ontwikkeld. Het landschap heeft mede daardoor zijn huidige vorm gekregen. Het landschap is niet statisch. De ontwikkelingen gaan door. Steden en kernen breiden zich uit. In het buitengebied zorgt de schaalvergroting in de landbouw voor ingrijpende veranderingen. Ook zijn er steeds meer mensen die in dit landschap willen wonen, werken en recreëren. Doel Kenmerkenkaart Het uitgangspunt is dat bij nieuwe ontwikkelingen voldoende rekening gehouden wordt met de bijzondere landschappelijke kwaliteiten en kenmerken. Kwaliteiten en kenmerken moeten zoveel mogelijk behouden blijven en waar mogelijk versterkt worden. De kernmerkenkaart is een inspiratiebron en handreiking voor ruimtelijke initiatieven in het buitengebied. Hij kan door initiatiefnemers en de gemeente worden gebruikt voor het uitwerken en toetsen van plannen. Landschapsontwikkelingsplan Zwolle, Zwartewaterland en Kampen (LOP) In 2010 hebben de gemeente Zwolle, Zwartewaterland en Kampen gezamenlijk een Landschapsontwikkelingsplan op laten stellen.

Hiervoor is destijds gekozen vanwege de samenhang tussen de verschillende landschapstypen en het voornemen om een gezamenlijk bestemmingsplan buitengebied op te stellen. Het LOP is als basis gebruikt voor het opstellen van de kernmerkenkaart. Landschapstypen In de gemeente Zwartewaterland hebben we te maken met verschillende landschapstypen. Dat zijn gebieden met een duidelijke eigen identiteit, kenmerken en kwaliteiten. Deze zijn ontstaan door het samenspel tussen de fysieke ondergrond, het watersysteem en de manier waarop deze in de loop van de eeuwen door de mens in gebruik is genomen. Op veel plekken is de ontstaansgeschiedenis nog duidelijk herkenbaar in het landschap. De kenmerkenkaart is per landschapstype uitgewerkt.

Landschapstypenkaart

45

In Zwartewaterland onderscheiden we zes verschillende landschapstypen: 1. Kraggenlandschap 2. Rivierenlandschap 3. Veenontginningen 4. Rivierduinen en dijken 5. Veenpolder Mastenbroek 6. Zuiderzeepolders 1

Kraggenlandschap

Algemeen, sfeer, karakter van het landschap • Het gebied is ontstaan door turfwinning en ademt de historie van turfstekers, vaarboeren en rietsnijders • Belangrijk laagveenmoeras van West-Europa • Moerasbossen, trilvenen, riet- en hooilanden • Natura 2000 • Slagenverkaveling • Recreatief aantrekkelijk Gerichtheid van de verkaveling • Slagenverkaveling • Rafelige percelen door moerasbossen Mate van openheid • Water open karakter • Moerasbossen gesloten karakter • Ruimtemaat 20-750 meter De aard van waterlopen en beplantingssoorten • Doolhof van plassen, kreken, sloten en trekgaten & petgaten • Er groeien bijzondere planten, zoals krabbescheer en verschillende soorten wilde orchideeën De aard van bebouwing en erven • Wonen aan het water (incidenteel) • Veelal rieten daken 2

Rivierenlandschap

Algemeen, sfeer, karakter van het landschap • Afwisselend landschap, divers in openheid en beslotenheid • Natuur in de uiterwaarden van het Zwarte Water en de Vecht • Reliëfrijk gebied, mede door de kolken, oude rivierduinen, oude rivierlopen en oude dekzandruggen • Grasland met hier en daar rietland • Natura 2000 Gerichtheid van de verkaveling • Onregelmatige blokverkaveling Mate van openheid • Bij de weiden van de uiterwaarden langs het water veelal openheid • Afwisseling van ruimtes door restanten van buitenplaatsen • Ruimtemaat 500-1500 meter

46

De aard van waterlopen en beplantingssoorten • Afwisselende reeksen van graslanden, beplantingssingels, meidoornhagen, rietlanden en restanten van buitenplaatsen • Meanderende rivier met natuurrijke randen van overstromingsgebieden, plassen en kreken • Bosjes en dijktaluds hebben waardevolle flora • Patroon van waterlopen is kronkelig • Patroon van Zwarte water is zeer verschillend ten opzichte van de Vecht; Vecht: natuurlijke regenrivier - Zwarte water: scheepvaartrivier • Zwart water: breder, stenen beschoeiing • Kievietsbloemen De aard van bebouwing en erven • Boerderijen liggen tegen de dijken en een enkele keer op ruggen op enige afstand van de dijk • Op erven; paardenkastanje, linde, taxus en fruitbomen 3

Veenontginningen

Algemeen, sfeer, karakter van het landschap • Vlak open landschap 'slagenlandschap' • In gebruik als grasland • Langgerekte, smalle kavels, iets uitwaaierend • In verband met vaarverkaveling (gestrekte) , hoge cultuurhistorische waarde • Huizen staan georiënteerd op en aan de wegen en aan ontginningsassen • Harde overgangen van achterzijde bedrijvigheid naar openheid landschap Gerichtheid van de verkaveling • Evenwijdige, langgerekte, smalle kavels, iets uitwaaierend Mate van openheld • Zeer open karakter • Enkel beplantingsmassa's van enkele omzoomde eendenkooien en erven • Ruimtemaat 500-3000 meter De aard van waterlopen en beplantingssoorten • Weteringen verdelen de kavels, geen afrastering nodig • Sommige weteringen zijn begroeid met rietkragen • Beplanting bij eendenkooien; els, wilg, populieren • Beplanting op erven; fruitbomen, paardenkastanje, essen en meidoorn De aard van bebouwing en erven • Nieuwe erven aan wegen • Incidenteel lintbebouwing 4

Rivierduinen en dijken

Algemeen, sfeer, karakter van het landschap • Veelzijdig karakter, de dijk is beeldbepalend • Dijklichaam heeft vaak een kronkelend verloop, hoger liggend in landschap • Veelal begrazing van schapen op dijklichaam en flank • Wieldoorbraken en kolken • Kleinschalige percelen, extensief begraasd door koeien, paarden, schapen • Afwisseling van weides, rietkragen, wilgenstruwelen, boomgroepen, laanbomen • Oude lintdorpen en dijkhuizen

47

Gerichtheid van de verkaveling • Dijklichaam heeft vaak kronkelend verloop • Onregelmatige blokverkaveling Mate van openheid • Relatief kleinschalig karakter op de flanken van de dijk • Veel variatie in beplantingsmassa's • Vanaf dijk met haar relatief kleinschalige karakter contrastrijk uitzichtvergezicht op weidsheid van de polders • Ruimtemaat 20 á 50 meter in contrast met 1000 á 2000 meter in de polders • De dijken besloten & de polders open De aard van waterlopen en beplantingssoorten • Oude veenkreken aan de polderzijde • Kolken (wielen) aan weerszijden van het dijklichaam • Langs de wielen van de oude dijkdoorbraken opgaande beplanting en rietkragen • incidenteel lanen op de veelal bebouwde dijklichamen (soorten; iepen, essen) De aard van bebouwing en erven • Bebouwing op flanken van de dijk en onderaan de dijk • Verspreid gelegen dijkwoningen met veel beplanting • Voorzijde woning georiënteerd op het dijklichaam • Boerderijen met erfbeplanting, nieuwste stallen vaak buiten het erf 5

Veenpolder Mastenbroek

Algemeen, sfeer, karakter van het landschap . • Bijzonder vlak, laaggelegen open veenweidegebied in polderlandschap met melkveehouderijen • Van oudsher een vaarverkaveling met de 3 weteringen als ontginningsbasis • De erven voor 1940 liggen op terpen • Begrenzing door rivierdijken van de lJssel en het Zwarte Water, de Kampezeedijk en de Zalkerdijk. Waarneembaar als hoger gelegen grillige randen . • Hoogspanningsmasten vrij door de polder • Stedelijke ontwikkelingen aan de randen Gerichtheid van de verkaveling • Verkaveling centrale deel van polder is in slagen, regelmatige, smalle langgerekte percelen • Gerichtheid zuidwestelijk, noordoostelijk Mate van openheid • Weids en open polderlandschap • Vrijwel geen opgaande beplanting langs wegen en weteringen • Kleinschaligheid rond de erven • Ruimtemaat oost-west 2000 meter en noord-zuid 6000 meter De aard van waterlopen en beplantingssoorten • De Bisschopswetering, de Oude en Nieuwe Wetering, zijn 3 evenwijdig lopende ontginningsassen van zuidoost naar noordwest • Loodrecht hierop liggen de stegen • Oude inbraak- en getijdenkreken als sporen overgebleven van de periode voor bedijking 1390 • Deze oude inbraak- en getijdenkreken, zijn moerassige delen van de polder met o.a.

blauwgraslanden • Gemaal Veneretie slaat het water uit de polders via Veneriete • Natuur water- en agrarisch gebonden • Beplanting; schietwilg, zwarte els op nattere gronden

48

•

Populier en es bij erven

De aard van bebouwing en erven • Boerderijen langs de noord-zuid richting gelegen weteringen • De erven met boerderijen vóór 1940 staan op terpen, bijbehorende typen zijn het hallehuis en het dwarshuis • De erven uit de 20ste eeuw tot 1970 zijn zeer divers. Boerderijen liggen niet meer op terpen, oriëntatie wel naar de weg, rode pannendaken • De erven gebouwd na 1970 worden gekenmerkt door vrijstaande woonhuizen met grote stallen en schuren daarachter. De jonge boerderijen liggen voornamelijk langs randen van de polder. • Beplanting enkel bij erven 6

Zeekleipolders

Algemeen, sfeer, karakter van het landschap • Openheid van polderlandschap • Enkele nieuwe ruilvervakelingsboerderijen van na 1950 • Stroken verkaveling Gerichtheid van de verkaveling . • Polder de Pieper en Zuiderzeepolder hebben een strokenverkaveling Mate van openheid . • Landschap kenmerkt zicht door zeer open karakter • Erfbeplanting rondom bebouwing • Ruimtemaat 500-2000 meter De aard van waterlopen en beplantingssoorten • Brede waterlopen; Veneriete en de Goot • Brede sloten, veelal haaks op waterafvoerend kanaal De aard van bebouwing en erven • Bebouwing op regelmatige afstand langs wegen gelegen • Oriëntatie boerderijen naar weg • Bebouwing veelal bungalow met bedrijfsgebouw • Polder de 'Oude Pieper' heeft terpboerderijen uit jaren 30 • Karakteristiek erfbeeld, erfbeplanting als windkering rondom boerenerf (soorten; populier, meidoorn en es)

49

Bijlage 5:

Waardenkaart

In fase 1 zijn de waarden van het buitengebied in beeld gebracht. Waarden De kenmerkenkaart geeft een beschrijving van de verschillende kenmerken die bij de verschillende landschapstypen horen. De kenmerkenkaart geeft niet aan hoe goed deze kenmerken bewaard zijn gebleven en hoe goed de ontstaansgeschiedenis van een gebied nog leesbaar is. Sommige ontwikkelingen hebben het landschap en kenmerken blijvend veranderd. Proces Het toekennen van een waarde aan een gebied is geen makkelijke opgave. Waarde is in veel gevallen iets persoonlijks. Tijdens de participatiebijeenkomst over de kenmerken en waarden hebben we inwoners gevraagd naar hun waardering van het buitengebied van Zwartewaterland. Dit hebben we gedaan aan de hand van drie vragen: 1. Als u in uw vrije tijd naar buiten gaat waar gaat u dan het liefste heen en waarom? 2. Welke plek vindt u niet mooi, en waarom? 3. Welke plek vindt u bijzonder, of uniek voor Zwartewaterland en waarom? De antwoorden op deze vragen hebben we meegenomen in de waardenkaart. Daarnaast hebben we gekeken naar de kenmerken en hoe herkenbaar deze nog waren in het landschap en hebben we gekeken naar verstorende elementen zoals stadsranden en infrastructuur. Alles bij elkaar heeft dat geleid tot de waardenkaart.

Waardenkaart met alle inbreng verwerkt

50

Doel waardenkaart Ons uitgangspunt is dat we zorgvuldig met waardevolle landschapskwaliteiten omgaan en deze behouden en verder ontwikkelen. Vanuit dit uitgangspunt is er ruimte voor nieuwe ontwikkelingen. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan het behoud en versterken van de lokale kenmerken zoals beschreven in de kenmerkenkaart. Hoe we omgaan met deze kenmerken hangt af van de gaafheid en waarde van deze kenmerken in de verschillende gebieden. Op basis van de waardenkaart kiezen we voor de volgende aanpak: • In de gebieden met de hoogste waarden zetten we in op het behoud van de waarden zoals beschreven in de kenmerken- en waardenkaart. • In de gebieden met middelhoge waarden zetten we in op het herstel van de lokale kenmerken zoals beschreven in de kenmerkenkaart. • In de gebieden met laagste waarden zetten we in op het herstel, ontwikkelen en toevoegen van (nieuwe) waarden. Waarden per gebied Tijdens de participatieavonden hebben we mensen gevraagd naar de waarden van de gebieden. Daar zijn onder andere de volgende punten genoemd.

Hoge waarden: 1A Wieden: Unieke natte natuur 1B Barsbekerbinnenpolder: Prachtig weidevogelgebied, fietsen 1C Uiterwaarden Zwarte Water: fietsen op de dijken, rust en ruimte, water en natuur, mooi om te wandelen, recreatief 1D Zwartewatersklooster: Cultuurhistorie, puur natuur, mooi om te wandelen, recreatief 1E Kamperzeedijk: Cultuurhistorie, stoomgemaal Mastenbroek, mooie uitzichten, lintbebouwing met doorzichten naar het achterland, aantal mooie boerderijen 1F Mastenbroekerpolder: Cultuurhiostorie, oudste polder, koeien in de wei, weidsheid, duisternis, ruimte voor agrarisch ondernemen, rechte lijnen, bebouwingslinten noordwest-zuidoost 1G Genne: Historische oude kern op oude rivierduin Middelhoge waarden: 2A Zeekleipolders: Mooi rustig vee weidegebied, stilte, open, met een gezellig haventje, het Schapendijkje met wandelpad 2B Mastenbroekerpolder ten zuiden van bedrijventerrein Hasselt: Ingeklemd door N-weg, zandwingebied, hoogspanningsmasten 2C Gennegerbroek: Mooie natuur, weidevogels, karakteristieke boerderijen, eendekooien 2D Oostzijde Zwartsluis: Weinig toegankelijk open veenweidegebied Lage waarden: 3A Oostzijde Hasselt: Restruimte tussen uitbreidingswijken en Holtrusweg 3B Oostzijde Genemuiden: Restruimte tussen bedrijventerrein Zevenhont en de dijk Negatieve invloeden op de waarden: 4A Bedrijventerrein Genemuiden: Te dicht op de woningen, Gebouwen zichtbaar, veel

verlichting, verstoring dieren 4B Bedrijventerrein Hasselt: Hoge gebouwen, horizon vervuiling, lelijke dozen 4C Hoogspanningsmasten 4D N-weg 4E Randen van bedrijventerreinen/bebouwing Zwartsluis: Storend 4F Stadshagen: De nieuwbouw komt steeds dichterbij

51

Bijlage 6:

Ontwikkelingen kaart

In fase 2 zijn de ontwikkelingen die op het buitengebied van Zwartewaterland afkomen geïnventariseerd. Deze kaart is een tussenproduct en een hulpmiddel om de opgaven en kansen per deelgebied te bepalen. Deze kaart wordt niet opgenomen in de omgevingsvisie.

Ontwikkelingen zoals besproken tijdens de participatieavond in juni 2025

52

Bijlage 7: Opzet kansen cirkels

Erf: Al dan niet bebouwd perceel, of gedeelte daarvan, dat direct gelegen is bij een hoofdgebouw en in feitelijk opzicht is ingericht ten dienste van het gebruik van dat gebouw. Wonen: Woningbouw op bestaande erven in het buitengebied is maatwerk. Het gaat om kleinschalige woningbouw passend bij de maat en schaal van het erf.

Voorbeelden: Gezinswoning, schuurwoning, bedrijfswoning, (pre-) mantelzorgwoning

Agrarisch: Grondgebonden gebruik en erf dat gericht is op het voortbrengen van producten door middel van het telen van gewassen en of het houden van dieren en aanverwante agrarische bedrijven.

Voorbeelden: Melkveehouderij, loonwerker

Natuur: Beschermde flora en fauna binnen de N2000 gebieden, NNN en wet natuurbescherming. Agrarische natuur: Natuur in landbouwgebieden onderdeel van de agrarische functie.

Voorbeelden: weidevogelbeheer, kruidenrijk grasland

Water: De functie water verschilt per gebied. Het kan gaan over oppervlaktewater, waterberging, grondwater, waterbeschikbaarheid, waterkwaliteit en waterveiligheid. Het thema wordt per gebied uitgewerkt. Energie: Bij energie kan het gaan om kleinschalige opwek op het erf ten behoeve van de verduurzaming van de woning of het bedrijf of om grootschalige opwek van energie in het landschap.

Voorbeelden: Erfmolens, zonnepanelen op daken, windturbines, biogas installaties, zonneparken Recreatie: Wandel-, fiets- en vaarnetwerken en kleine lokale voorzieningen vooral voor lokaal gebruik.

Voorbeelden: dorpsommetjes, fietskooppuntenroutes, uitkijkpunten, steigers sportvisserij Toerisme: Kleinschalige verblijfsrecreatie op bestaande erven.

Voorbeelden: B&B, minicamping, kamperen bij de boer, trekkershut, ligplaatsen Bedrijvigheid:

53

Kleinschalige, bedrijfsmatige activiteiten op bestaande erven aanvullend op en ondergeschikt aan de woonfunctie of ondergeschikt en aanvullend ter verbreding van de agrarische functie.

Voorbeelden: bedrijf aan huis, boerderijwinkel, bouwbedrijf, kapper

Maatschappelijk: Educatieve, sociaal-medische, sociaal-culturele, levensbeschouwelijke voorzieningen. Voorzieningen ten behoeve van sport en sportieve recreatie en voorzieningen t.b.v. openbare dienstverlening. Ondergeschikte detailhandel en horeca ten dienste van deze voorzieningen.

Voorbeelden: Kinderopvang, bibliotheek

54

Bijlage 8:

Kansenkaart

De kansenkaart geeft een overzicht van de functies die we per deelgebied als wenselijk zien. De functies in de categorie “ja” staan in zwart bovenaan, de functies in de categorie “ja mits” staan eronder in grijs. De functies in de categorie “nee tenzij” staan niet op de kaart omdat deze functies niet kansrijk zijn. De kansenkaart is een tussenproduct en wordt niet opgenomen in de Omgevingsvisie. De kansenkaart vormt de basis voor de uiteindelijke visiekaart voor de bouwsteen. Hiervoor zijn de opmerkingen en inbreng van de participatie meegenomen. Dit heeft in sommige deelgebieden nog tot wijzigingen geleid.

Kansenkaart zoals besproken tijdens de participatieavond in juni 2025

55

Bijlage 9:

Visiekaart

56