a. Bijlage 1 - PreventieNota Samen zijn we Zwartewaterland

SAMEN ZIJN WE ZWARTEWATERLAND ‘Gezond leven, wonen en werken; nu en later’

2022 - 2028 Preventienota 0 - 100+ jaar Sociaal Domein gemeente Zwartewaterland Juni 2022

i.

INHOUD 1. Leeswijzer 3 2 Inleiding 4 3. Visie Sociaal domein & preventie 3.1. 3.2.

5

Doel 6 Resultaat 6

4. Achtergrond 7 4.1. 4.2.

Gezonde basis 7 Participatietraject 8

5. Preventie in perspectief 5.1. 5.2. 5.3. 5.4.

Landelijke kaders 9 Landelijke ontwikkelingen 9 Regionale samenwerking 10 Lokaal beleid 10

6. Hoe gaat het met onze inwoners? 6.1. 6.2. 6.3. 6.4. 6.5. 6.6. 6.7. 6.8.

9

12

Algemeen 12 Bevolking 13 Fysieke gezondheid en leefstijl 13 Mentale gezondheid 13 Onderwijs 14 Participatie/meedoen 14 Werk en inkomen 15 Opvallendheden per kern 15

7. Een gezonde basis

17

8. Thema: Elkaar ontmoeten

20

Waar zetten we op in? 17 Wat willen we bereiken? 18 Doelstellingen 18

Waar zetten we op in? 20 Wat willen we bereiken? 20 Doelstellingen 21

Preventienota 0 - 100+ jaar

9. Thema: Iedereen doet mee

24

10. Thema: Ik voel me gezond en vitaal

29

Waar zetten we op in? 24 Wat willen we bereiken? 25 Doelstellingen 25

Wat willen we bereiken? 30 Doelstellingen 30

11. Thema: Ik heb een kansrijke ontwikkeling 34 Waar zetten we op in? 34 Wat willen we bereiken? 34 Doelstellingen 34

12. Thema: ik kan mezelf goed redden

37

Waar zetten we op in? 37 Wat willen we bereiken? 38 Doelstellingen 38

13. Thema: ik voel me veilig in mijn omgeving 42 Waar zetten we op in? 42 Wat willen we bereiken? 43 Doelstellingen 43

14. Wat is er nodig? 14.1. 14.2. 14.3. 14.4. 14.5. 14.6. 14.7. 14.8. 14.9. 14.10.

46

Randvoorwaarden 46 Wat is onze rol als gemeente en wie hebben we nodig? 46 Samen Zwartewaterland 47 Monitoring & evaluatie 48 Vervolgproces en uitvoering 48 Preventieakkoord 49 Prioriteiten 49 Verdere uitwerking 49 Financiën 49 Communicatie 50

2

1.

LEESWIJZER De preventienota begint met een inleiding en een uitleg over hoe deze nota tot stand is gekomen. In hoofdstuk ‘achtergrond’ en ‘kaders’ gaan we in op nut en noodzaak van preventie en het belang van ‘Positieve gezondheid’. Ook vertellen we welke ontwikkelingen er landelijk, regionaal en lokaal spelen op dit thema. Hoe Zwartewaterland is samengesteld en welke opvallendheden er rondom de gezondheid van onze inwoners te noemen zijn, is te vinden in het hoofdstuk ‘Hoe gaat het met onze inwoners?’. In deze preventienota staan 6 thema’s centraal. In de hoofdstukken 6 t/m 12 leggen we uit waar we per thema op willen inzetten en welke doelen we willen bereiken. In het laatste hoofdstuk gaan we verder in op het vervolgproces, de randvoorwaarden en ook niet onbelangrijk: de financiën. Veel leesplezier gewenst!

Preventienota 0 - 100+ jaar

3

2.

INLEIDING We streven naar een zo goed mogelijke algehele gezondheid en welbevinden van onze inwoners. Mayson is een van die inwoners. De 23.000e om precies te zijn. Zwartewaterland is een gemeente met een gestaag groeiend inwoneraantal en een mooie gemeente om in op te groeien. Het zou fantastisch zijn als Mayson hier blijft wonen.

EEN GEZONDE BASIS VOOR ONZE INWONERS

“We willen onze jongeren in de gemeente behouden en daar zetten we ons beleid op in”, zo verkondigde ook burgemeester Eddy Bilder bij de geboorte van Mayson. Maar wat is daarvoor nodig? Welke kansen en uitdagingen komt Mayson tegen in zijn leven? Wat kan Mayson zelf doen om kansen te pakken en uitdagingen in zijn leven het hoofd te bieden? En wat kunnen we als gemeente en samenleving voor Mayson betekenen? We hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid als het gaat om een zo goed mogelijke algehele gezondheid en welbevinden van onze inwoners. Het doet een beroep op elk individu, elke buurt/gemeenschap, verenigingen, ondernemers, werkgevers, zorg-/hulpverleners en maatschappelijke organisaties. Ook als gemeente dragen we graag ons steentje bij. Het creëren en behouden van een gezonde basis voor al onze inwoners: dat is waar wij voor staan! In deze nota schetsen we de kaders van het (preventie)beleid dat hieraan moet bijdragen. Preventienota 0 - 100+ jaar

4

3.

VISIE SOCIAAL DOMEIN & PREVENTIE In 2018 is het preventieplan ‘It takes a village to raise a child’ opgesteld. Naar aanleiding van dit preventieplan is bestuurlijk de wens uitgesproken om een preventieplan 0-100+ jaar op te stellen. In het najaar van 2020 is de visie ‘Schouder aan Schouder’ vastgesteld. Het preventieplan is een nadere concrete uitwerking van de visie ‘Schouder aan Schouder’. Hierin maken we de beweging naar preventie: ‘van achteraf oplossen naar voorkomen’, investeren we in een duurzame relatie met alle betrokkenen en stellen we bovenal de inwoner centraal vanuit positieve gezondheid. Dit model is aangepast naar een werkbaar model voor Zwartewaterland. We stellen de inwoner centraal en kijken themagericht naar de hulpvraag. We kiezen voor een oplossingsgerichte benadering en bieden maatwerk. We bevinden ons midden in een transformatie. We benaderen hulpvragen vanuit een andere mindset en met een bredere blik op algeheel welbevinden. Dit vraagt om een integraal en samenhangend aanbod binnen het Sociaal Domein en in samenhang met het fysieke domein als het bijvoorbeeld gaat over een gezonde of veilige leefomgeving.

Elkaar ontmoeten Iedereen doet mee

Ik voel me gezond en vitaal

Thematisch model: de inwoner centraal

Preventienota 0 - 100+ jaar

Ik voel me veilig in mijn omgeving

Ik heb een kansrijke ontwikkeling

Ik kan mezelf goed redden

5

3.

3.1. DOEL

3.2. RESULTAAT

In het coalitieakkoord 2018 - 2022 is de wens uitgesproken om de beweging in te zetten van curatie (genezen) naar preventie (voorkomen). Ook onze inwoners geven tijdens ontmoetingen aan dat zij graag meer inzet zien op het gebied van preventie. Het doel van preventie voor Zwartewaterland is:

We zien in de praktijk dat veel gezondheidsproblematiek samenhangt met de sociale, maatschappelijke en economische positie van inwoners. Met het oog op de houdbaarheid van dit stelsel is het nodig en urgent om hier aandacht voor te hebben en te verkennen hoe wij met maatschappelijke partners kunnen werken aan een beweging die meer gericht is op preventie.

‘Wij zorgen ervoor dat inwoners van Zwartewaterland (0-100+) gezond blijven en bevorderen de zelfredzaamheid op diverse leefgebieden. Wij benutten daarbij de zelfregie en eigen kracht van onze inwoners.’ In het nieuwe coalitieakkoord ‘In vertrouwen verder bouwen’ 2022 - 2026 zijn de uitgangspunten van deze preventienota verankerd in drie punten: Positieve Gezondheid, Participatie en Preventie.

Preventienota 0 - 100+ jaar

Om zorg en ondersteuning op het juiste moment, op de juiste plek en met een hoge kwaliteit en inwonerstevredenheid te kunnen bieden en betaalbaar te houden, is samenwerking met alle betrokken maatschappelijke partners van groot belang. Met als eindresultaat van de preventieopgave: ‘Een zo goed mogelijk(e) algehele gezondheid en welbevinden van onze inwoners’. Kortom, een gezonde basis!

6

4.

ACHTERGROND De toenemende vergrijzing, oplopende arbeidstekorten, inflatie en stijgende (zorg)kosten zetten de houdbaarheid van de zorg en ondersteuning onder druk in het sociaal domein. De vraag naar zorg en ondersteuning neemt toe. Coronaontwikkelingen (in met name 2020 en 2021) zorgden (tijdelijk) voor extra druk. Het laat zien hoe belangrijk het investeren in preventie en gezondheidsbevordering is. Inwoners van Zwartewaterland zijn betrokken en actief in de gemeenschap en dragen zorg voor hun naasten. Toch merken we dat een deel van onze inwoners te laat komt met een hulpvraag of dat er sprake is van ‘vraagverlegenheid’. Tevens merken we op dat er op GGZ (Geestelijke Gezondheidszorg) problematiek een taboe heerst en dat men dit soort vraagstukken niet ‘aankaart’. Dit heeft tot gevolg dat er zwaardere hulp nodig is. Daarnaast komen zaken als ‘vroegsignalering’ en ‘er op af’ steeds meer als (regie)taak bij de gemeente te liggen.

niet alleen lichamelijke gezondheid belangrijk te vinden, maar bijvoorbeeld ook zingeving, meedoen en kwaliteit van leven. Het spinnenwebdiagram beschrijft de zes dimensies en bijbehorende aspecten. Met het spinnenweb kunnen mensen hun eigen gezondheid in kaart brengen. Ook is het een instrument dat kan worden ingezet als opmaat naar een gesprek over gezondheid en welzijn. Met die bredere benadering dragen we bij aan het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.

4.1. GEZONDE BASIS De basis van deze nota is Positieve Gezondheid. Dit is de rode draad die door het hele plan loopt en later ook duidelijk terug te zien zal zijn in onze uitvoeringsdocumenten. Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid, uitgewerkt in zes dimensies. Die zijn voortgekomen uit onderzoek naar wat mensen zelf verstaan onder gezondheid. Zij blijken Preventienota 0 - 100+ jaar

Online uitleg spinnenwebdiagram

7

4.

4.2. PARTICIPATIETRAJECT Samenwerken, verbinding zoeken en veel informatie ophalen; dat hebben we in de afgelopen periode gedaan om te komen tot deze preventienota. In november 2021 hebben we een (digitale) werksessie georganiseerd voor onze netwerkpartners. Tijdens deze bijeenkomst hebben we vragen gesteld en waardevolle informatie opgehaald over de 6 thema’s.

vent Preventie E

Preventie E vent

Eenzelfde soort sessie hebben we op 22 november 2021 georganiseerd met de gemeenteraad. Met onder andere deze opbrengst, een data-analyse en eerder opgehaalde informatie uit bijvoorbeeld de leefbaarheidsplannen, hebben we ambities en beleidsdoelstellingen geformuleerd, die zijn besproken met de Adviesraad Sociaal Domein. Daarna zijn deze gepresenteerd in de gemeenteraad op 10 maart 2022. Inwoners en onze netwerkpartners hebben hierover vervolgens op 29 maart kunnen meepraten tijdens het Preventie Event in ‘d Overtoom in Genemuiden. Een event waarin de Positieve vibe voelbaar was! Er werd actief meegedacht en er zijn veel ideeën aangeleverd. Deze nota is daarmee het eindresultaat van een uitvoerig participatietraject. Preventienota 0 - 100+ jaar

Preventie Event

Preventie Event

8

5.

PREVENTIE IN PERSPECTIEF Deze preventienota staat natuurlijk niet op zichzelf. Als gemeente Zwartewaterland opereren we niet solistisch, maar maken we deel uit van een groter geheel. Zowel landelijk, regionaal als lokaal zijn er kaders en ontwikkelingen waar we rekening mee moeten houden. Samen met andere overheden, maatschappelijke organisaties, publieke en private partijen werken we aan verbetering van de gezondheid en het welbevinden van onze inwoners.

5.1. LANDELIJKE KADERS De preventieve activiteiten die vanuit het gemeentelijk sociaal domein worden ondernomen, vloeien voor een belangrijk deel voort uit onze wettelijke taken. We willen immers voorkomen dat inwoners later intensieve vormen van zorg en ondersteuning nodig hebben. De belangrijkste wetgeving wordt gevormd door de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet Publieke Gezondheid (WPG). Daarnaast hebben we te maken met bijvoorbeeld onderdelen van wetgeving op het gebied van onderwijs en kinderopvang, de Inburgeringswet, de Wet Educatie Beroepsonderwijs (WEB) en diverse wetten op het gebied van werk, inkomen en bestaanszekerheid.

5.2. LANDELIJKE ONTWIKKELINGEN In november 2018 werd het Nationaal Preventieakkoord ondertekend door de rijksoverheid en meer dan 70 maatschappelijke organisaties. In het akkoord staan Preventienota 0 - 100+ jaar

meer dan 200 afspraken om Nederland gezonder te maken. Het akkoord richt zich vrijwel uitsluitend op het aanpakken van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Dat zijn de drie grootste veroorzakers van ziekte. Het akkoord mist nog de bredere kijk op gezondheid als geformuleerd in het concept van de positieve gezondheid. Via het akkoord worden lange termijndoelstellingen voor 2040 gesteld. In het Nationaal Sportakkoord worden in aanvulling hierop nog specifieke lange termijn doelstellingen (2040) ten aanzien van bewegen gesteld. Eind 2021 verscheen het landelijke coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’. VVD, D66, CDA en ChristenUnie erkennen dat een bredere kijk op gezondheid nodig is. Onderwijs, sport, huisvesting, bestaanszekerheid en leefomgeving dragen allemaal bij aan de gezondheid van mensen.

9

5.

5.3. REGIONALE SAMENWERKING Men wil daarom in de komende regeringsperiode meer aandacht voor preventie en een gezonde leefstijl van jongs af aan. Dit vraagt een brede aanpak, met stimulering van gezonde keuzes en ontmoedigen van ongezonde keuzes, zonder daarbij mensen in hun vrijheid te beperken. De opmerkingen in het landelijke coalitieakkoord ten aanzien van preventie en gezondheid zijn op hoofdlijnen en nog weinig concreet. Een kamerbrief van juli 2021 van toenmalig staatssecretaris Blokhuis geeft al wat meer inzicht in hoe toekomstig preventiebeleid eruit kan komen te zien. Op basis hiervan verwachten we dat het preventiebeleid in de komende jaren minder vrijblijvend zal worden. Er komt een duidelijkere opdracht vanuit het rijk, die regionaal en lokaal moet worden uitgevoerd. De rol van de GGD als regionaal coördinator van gezondheidsbevordering zal daartoe worden versterkt. Preventie zal meer structureel worden gefinancierd. De middelen zullen daarbij waarschijnlijk in de vorm van specifieke uitkeringen aan de gemeenten worden verstrekt, zodat deze ook daadwerkelijk aan preventie worden besteed. Het thema preventie krijgt maatschappelijk politiek, maar ook vanuit zorgverzekeraars perspectief steeds meer aandacht. Zij krijgen meer ruimte om meer te investeren in preventie.

Preventienota 0 - 100+ jaar

Preventie en gezondheidsbevordering overstijgen de gemeentegrenzen van Zwartewaterland. We werken daarom nauw samen met andere gemeenten op diverse beleidsterreinen en in verschillende regionale samenwerkingsverbanden, zoals: RSJ IJsselland, (Werkbedrijf) Regio Zwolle en de Regionale Zorgalliantie. De GGD IJsselland is de belangrijkste partner van onze gemeente op het gebied van de publieke gezondheidszorg. Als verlengd lokaal bestuur is men van en voor de elf aangesloten gemeenten in de regio. Naast de uitvoering van een aantal eigen wettelijke taken, wil men ook de betrokken adviseur zijn voor de gemeenten voor alles op het gebied van gezondheid en preventie. In maart 2019 heeft het algemeen bestuur van GGD IJsselland de agenda publieke gezondheid 2019-2023 met als titel ‘Bewegen vanuit eigen regie’ vastgesteld. De agenda publieke gezondheid is een strategisch georiënteerde agenda van de 11 gemeenten in IJsselland, die een brede beweging in gang zet. Samen met betrokken partijen wordt geïnvesteerd in het versterken van gezond leven.

5.4. LOKAAL BELEID Alles is gezondheid en Health in All Policies zijn bekende kreten. Maar dit is ook echt zo. De scope van positieve gezondheid omvat immers het gehele leven van mensen. 10

5.

Scheidslijnen tussen beleidsterreinen zijn daarom steeds moeilijker aan te geven. Meer dan ooit vraagt deze tijd om integraliteit. Niet alleen binnen het sociaal domein of binnen de muren van het gemeentehuis, maar vooral ook daarbuiten. Enkele belangrijke beleidsdocumenten waar de preventienota een directe relatie mee heeft, zijn:

Omgevingsvisie

Leefbaarheidsplannen

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden

Buitenruimteplan

PREVENTIE NOTA

Arbeidsparticipatiebeleid

Onderwijskansenbeleid

Preventienota 0 - 100+ jaar

Integraal Veiligheidsplan

Zwartewaterlands Sport- en beweegakkoord

Nota gezondheidsbeleid 11

6.

HOE GAAT HET MET ONZE INWONERS? Mayson groeit op in een gemeente waarin het goed leven, wonen en werken is. Dat willen we behouden voor de toekomst, maar ook kijken naar waar nog winst te behalen valt. We streven naar een zo goed mogelijk(e) algehele gezondheid en welbevinden van onze inwoners. De veranderende omgeving speelt daarbij een rol, bijvoorbeeld de Coronacrisis. 65% van de inwoners in Zwartewaterland geeft aan dat de Coronacrisis impact heeft gehad op hun leven. Corona heeft met name negatieve impact gehad op de mentale gezondheid van (jong)volwassenen, maar ook op de mate van sporten en bewegen. De Coronacrisis heeft laten zien hoe belangrijk leefstijl is. Onze leefstijl heeft, evenals onze leefomgeving, veel invloed op onze gezondheid. Denk dan aan voldoende bewegen en gezonde voeding. Een gezonde leefstijl krijgt steeds meer aandacht.

6.1. ALGEMEEN De gemeente Zwartewaterland bestaat uit drie kernen en een buitengebied. Het is een bedrijvige en een groene gemeente, gelegen aan het Zwartewater. Belangrijk daarbij is het behoud van evenwicht tussen economie en ecologie. Kenmerkend is verder het respect van de mensen naar elkaar en de betrokkenheid van de gemeenschappen bij onze samenleving. Ook in de bijeenkomsten rondom preventie, die we hebben gehouden met inwoners en netwerkpartners, kwam dit beeld naar voren: inwoners kijken naar elkaar om en er zijn sterke informele netwerken. Sport, cultuur en kerk vormen het fundament van de samenleving.

Preventienota 0 - 100+ jaar

Er is een goed voorzieningenniveau en een bloeiend verenigingsleven. Veel inwoners wonen met plezier in een van de 3 kernen of in het buitengebied. Over het algemeen ervaren zij een goede gezondheid en zijn zij gelukkig. Op het gebied van veiligheid, participatie en gezondheid zijn natuurlijk ook verbeteringen mogelijk. Hieronder zullen we op diverse leefgebieden een beeld schetsen van hoe het gaat met onze inwoners.1 In de volgende hoofdstukken zullen we per leefgebied/thema de gestelde ambities en doelstellingen toelichten.

1 | Diverse bronnen geraadpleegd: CBS, RIVM, GGD-gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2020, GGD Kindermonitor 2018, GGD gezondheidsmonitor Jeugd 2019-2020, www.waarstaatjegemeente.nl, www.regiobeeld.nl.

12

6.

6.2. BEVOLKING Op dit moment telt de gemeente Zwartewaterland 23.154 inwoners (per 1 mei 2022), verspreid over de 3 kernen Hasselt, Genemuiden en Zwartsluis en het buitengebied (waaronder Mastenbroek en Kamperzeedijk). De bevolkingsomvang ontwikkelt zich in iets minder snel tempo dan in vergelijking met de regio Zwolle of de rest van Nederland.2 De verwachting is dat Zwartewaterland in 2040 ongeveer 23.596 inwoners telt. Er wonen relatief veel jongeren in onze gemeente. Dit valt te verklaren doordat er veel grote gezinnen zijn. Daarentegen zijn er minder 65-plussers. Toch is er ook in onze gemeente sprake van vergrijzing waarop we de komende jaren zullen moeten anticiperen (trend percentage 65 jaar en ouder: 17,7% in 2022 ten opzichte van 23,4% in 2040). Daarmee zal ook het aantal inwoners met bijvoorbeeld dementie stijgen. Wat verder opvalt, is dat er relatief weinig inwoners alleen wonen en er weinig eenoudergezinnen en inwoners met een migratieachtergrond zijn.

6.3. FYSIEKE GEZONDHEID EN LEEFSTIJL Over het algemeen ervaren onze inwoners een goede gezondheid. (83%). Het aantal aandoeningen en functiebeperkingen ligt in Zwartewaterland lager dan in de rest van Nederland en de regio. Preventienota 0 - 100+ jaar

2 | De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2021 op basis van de prognoses van de bevolkingsontwikkeling gemaakt door Primos-prognose, ABF research.

Kijkend naar de fysieke gezondheid en leefstijl van onze inwoners, valt op dat relatief veel inwoners overgewicht hebben in vergelijk met de rest van Nederland en de regio. Een groot verschil is met name zichtbaar bij ernstig overgewicht/obesitas (20,5% in Zwartewaterland ten opzichte van 14,7% landelijk en 14,4% regionaal). Mogelijk is er een causaal verband met de mate waarin er in Zwartewaterland (voldoende) wordt gesport. Deze percentages liggen lager dan het landelijk gemiddelde. (58,9% niet-sporters ten opzichte van 49,3% landelijk). Ook als we kijken naar de leefstijl van kinderen, blijkt dat in Zwartewaterland relatief gezien minder kinderen lid zijn van een sportvereniging en minder groente en/of fruit eten (in vergelijking met de leefstijl van kinderen in de regio IJsselland).

6.4. MENTALE GEZONDHEID Inwoners van Zwartewaterland ervaren voldoende sociale samenhang en veiligheid. Wat verder opvalt is dat zij over het algemeen in hoge mate regie over het eigen leven ervaren (92%). Hoewel (het risico op) een psychische stoornis en eenzaamheid lager ligt dan het landelijk gemiddelde, voelt 43% van de volwassenen zich eenzaam. 13

6.

Landelijk is er een trend zichtbaar dat een steeds groter deel van de bevolking problemen kent. Dit is een belangrijk aandachtspunt, mede gezien de Coronacrisis waarvan de gevolgen op lange termijn nog niet zichtbaar zijn. Ook bevinden we ons in een veranderende samenleving die aandacht vraagt. Vooral onder jongeren kan het gevoel ontstaan aan de hoge verwachtingen van de samenleving te moeten voldoen. Zij ervaren veel druk. Dit kan stress of psychische klachten veroorzaken. We moeten hier blijvend aandacht voor hebben. Als we op dit moment kijken naar het welzijn van de jongeren in Zwartewaterland, dan concluderen we echter dat de meeste jongeren zich gelukkig voelen (86%). Ook zijn zo over het algemeen voldoende weerbaar. Het aantal jongeren met jeugdhulp ligt bovendien lager dan het landelijk gemiddelde (8,2% ten opzichte van 10,3% landelijk).

6.6. PARTICIPATIE/MEEDOEN Hoewel veel van onze inwoners meedoen en het gevoel hebben onderdeel te zijn van de gemeenschap, is er een groep die soms buiten de boot valt. Het gaat om kwetsbare inwoners, waaronder (dementerende) ouderen, mensen met een beperking, laaggeletterden, nieuwkomers en inwoners die in armoede leven. 43% van de volwassenen voelt zich eenzaam, waarvan 8% ernstig. Het betreft hier ouderen, maar ook jongvolwassenen (18-34) die het gevoel ervaren soms buiten de samenleving te staan. Verder is te zien dat zij minder contact hebben met buren en minder vrijwilligerswerk doen. Dit is een regionaal beeld. Participatie/meedoen omvat meer dan dit. Het gaat ook over sporten (zie fysieke gezondheid en leefstijl) en het verrichten van mantelzorg. In Zwartewaterland wordt relatief gezien veel mantelzorg verricht (15,3%). Landelijk ligt dit percentage op 14%.

6.5. ONDERWIJS In Zwartewaterland gaan de meeste kinderen en jongeren structureel en met plezier naar school. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde is het verzuim in Zwartewaterland relatief laag. Dit geldt ook voor de kans op onderwijsachterstanden. In Zwartewaterland is de kans hierop 3-5% lager dan landelijk gezien. Preventienota 0 - 100+ jaar

14

6.

6.7. WERK EN INKOMEN

6.8. OPVALLENDHEDEN PER KERN

In Zwartewaterland doen we het goed op het gebied van werkgelegenheid en inkomen. Het werkloosheidspercentage is laag (2,9%) en de arbeidsparticipatie is groot, ook onder inwoners met een migratieachtergrond (in vergelijking met de regio).

Hasselt Inwoners uit Hasselt sporten en bewegen meer dan in de andere kernen. Ook maken zij minder gebruik van huisartsenzorg. Daarentegen is er sprake van een hoger percentage aan psychische problematiek en personen met 2 of meer chronische aandoeningen.

Verder ligt het aantal huishoudens met een laag inkomen of met een bijstandsuitkering beduidend lager dan in de regio en landelijk (6% van de huishoudens in Zwartewaterland heeft een laag inkomen tegenover 10% landelijk. En er is sprake van 2,1% huishoudens met een bijstandsuitkering tegenover 5,2% landelijk). Wel zijn er relatief meer inwoners met een laag opleidingsniveau.

Genemuiden In Genemuiden wonen meer inwoners met een bijstandsuitkering, hoewel het percentage inwoners met een laag inkomen weer lager ligt. Veel inwoners ervaren een goede gezondheid en voldoende regie over het eigen leven. Er wordt minder gesport en bewogen in vergelijking met de andere kernen. Zwartsluis In Zwartsluis voelen inwoners zich relatief gezien minder eenzaam dan in de andere kernen. Er wonen meer inwoners met een laag inkomen en inwoners die moeite hebben om rond te komen. Tevens ervaren minder mensen een goede gezondheid en voldoende regie over het eigen leven.

Preventienota 0 - 100+ jaar

15

Doelenboom Preventie Een gezonde basis Een zo goed mogelijk(e) algehele gezondheid en welbevinden van onze inwoners

IEDEREEN DOET MEE In 2028: • Heeft 72% van de inwoners van 18 jaar en ouder betaald werk.

ELKAAR ONTMOETEN In 2028: • Voelt 63% van de inwoners zich verbonden met anderen en onderdeel van de samenleving. (2020: 57%) • Doet minimaal 42% van onze inwoners vrijwilligerswerk. (2020: 36%)

IK VOEL ME VEILIG IN MIJN EIGEN OMGEVING

(2020: 68%)

• Zet 50% van de werkgevers in Zwartewaterland zich in voor inclusief werkgeverschap en duurzame inzetbaarheid. (2020: 30%)

EEN GEZONDE BASIS In 2028:

Voelt 71% van onze inwoners zich meestal gelukkig.

• Werken alle onderwijsinstellingen met een preventief programma in het kader van social media, gamen, alcohol, roken en/of drugsaanpak.

IK KAN MEZELF GOED REDDEN

• Is het aantal meldingen van overlast in de woonomgeving met 10% afgenomen.

In 2028:

* De cijfers zijn afkomstig van de GGD monitor en/of waarstaatjegemeente.nl

In 2028: • Heeft meer dan de helft van onze inwoners een gezond gewicht. (2020: 45%) • Heeft 85% van onze jeugd een gezond gewicht. (2020: 82%) • Beweegt 65% van de jongeren minstens 5 dagen in de week een uur (= de landelijke beweegnorm voor leeftijd 4-18 jaar). (2020: 50%) • Voldoet 60% van de inwoners van Zwartewaterland aan de beweegrichtlijn. (2020: 46%) • Heeft 83% van onze inwoners voldoende veerkracht om zich aan te passen aan wat zich in het leven voordoet. (2020: 76%)

Ervaart 88% van onze inwoners de gezondheid als goed of zeer goed.

In 2028:

(2020: 671 meldingen)

IK VOEL ME GEZOND EN VITAAL

• Kan 92% van onze inwoners rondkomen van het inkomen. (2020: 89%) • Zijn er minder inwoners (met betalingsachterstanden) die in een problematische schuldensituatie terecht komen.

IK HEB EEN KANSRIJKE ONTWIKKELING In 2028: • Beschikt 95% van onze inwoners over voldoende basisvaardigheden om volwaardig deel te nemen aan de samenleving. (2020: 92%) • Staat er een stevige netwerkorganisatie/structuur die zich inzet zodat jongeren zich kansrijk ontwikkelen.

16

7.

EEN ZO GOED MOGELIJKE ALGEHELE GEZONDHEID EN WELBEVINDEN VAN ONZE INWONERS

EEN GEZONDE BASIS WAAR ZETTEN WE OP IN? Een zo goed mogelijk(e) algehele gezondheid en welbevinden van onze inwoners.

We streven er naar dat zoveel mogelijk inwoners zich gezond voelen en zin hebben in het leven. Daarom stellen we in Zwartewaterland de inwoner centraal vanuit positieve gezondheid. Met deze brede en positieve benadering gaan we voor een samenleving waarbij we kijken naar wat wel mogelijk is in plaats van wat niet (meer) kan. We maken de beweging van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag (en uiteindelijk mens en maatschappij). Dit impliceert ook dat inwoners zelf invloed kunnen uitoefenen op de uitdagingen die zij in het leven tegenkomen. We gaan dus uit van de eigen kracht en zelfregie en stimuleren zelfredzaamheid. Soms redt een inwoner het niet op eigen kracht. Dan is het sociale netwerk van groot belang. Waar mogelijk wordt dit ingezet en waar nodig wordt gerichte hulp en ondersteuning geboden. Een gezonde basis betekent ook dat we als gemeente voldoende (toegankelijke) basisvoorzieningen realiseren en behouden voor al onze inwoners op het gebied van participatie, veiligheid en gezondheid. Verder onderzoeken we hoe we het (basis)voorzieningenaanbod kunnen innoveren en met elkaar kunnen verbinden. Dit met als uiteindelijke doel om preventie te bevorderen (van achteraf oplossen naar voorkomen). Hierin is een goede samenwerking met en participatie van inwoners en netwerkpartners cruciaal, evenals het verstevigen van het zogenaamde voorliggende veld.

Het is belangrijk om deze infrastructuur van allerlei Preventienota 0 - 100+ jaar

mensen en organisaties te behouden en te versterken. (Het gaat dan om het geheel van gemeenschappelijke voorzieningen en het netwerk van vrijwilligers en professionals die vrij toegankelijk zijn voor inwoners uit Zwartewaterland. Denk aan medische voorzieningen, het welzijnswerk, opbouwwerk, jongerenwerk, sporten cultuurverenigingen, onderwijs, voorschoolse voorzieningen, ontmoetingsplekken, mantelzorgers en vrijwilligers).

17

7.

Als inwoners problemen of een hulpvraag hebben, hechten we er waarde aan dat zij snel en laagdrempelig met hun vragen terecht kunnen en geholpen kunnen worden. Vanuit onze Centrale Toegang geven we hier invulling aan. Daarnaast kunnen inwoners bij de diverse Advies-, Informatie- en Ontmoetingspunten in de bibliotheek terecht voor vragen. Komende jaren willen we de Centrale Toegang nog beter zichtbaar en toegankelijk maken. Inwoners bevragen wij daarbij op hun wensen en behoeften. We benaderen de hulpvraag van onze inwoners themaoverstijgend, laten wettelijke kaders als het nodig is los en nemen de gewenste situatie als uitgangspunt: een positieve algehele gezondheid. Samen met maatschappelijke partners en werkgevers proberen we problemen te voorkomen en inwoners te activeren, stimuleren en te begeleiden richting de juiste zorg/ondersteuning, zinvolle maatschappelijke activiteiten of werk. We geven hier zoveel mogelijk lokaal invulling aan. Indien er zorg en/of ondersteuning nodig is, dan maken we duidelijke afspraken met onze inwoners en netwerkpartners. Onze kernwaarden: participatief, integraal, integer en kwaliteitsgericht vormen intern het uitgangspunt in onze dienstverlening richting inwoners. Ook van onze partners verwachten we dat zij deze kernwaarden ondersteunen.

Preventienota 0 - 100+ jaar

EEN ZO GOED MOGELIJKE ALGEHELE GEZONDHEID EN WELBEVINDEN VAN ONZE INWONERS

WAT WILLEN WE BEREIKEN? In 2028: • Ervaart 88% van onze inwoners de gezondheid als zeer goed (in 2020 was dit 83%). • Voelt 71% van onze inwoners zich meestal gelukkig (in 2020 was dit 65%).

DOELSTELLINGEN • • • • • •

Elkaar ontmoeten. Iedereen doet mee. Inwoners voelen zich gezond en vitaal. Inwoners hebben en ervaren een veilige omgeving. Inwoners zijn zelfredzaam. Inwoners hebben een kansrijke ontwikkeling.

Deze doelen vormen onze maatschappelijke agenda en komen voort uit de Visie Sociaal Domein. Ze vormen het vertrekpunt voor de komende jaren. In de volgende hoofdstukken worden ze uitgewerkt en nader toegelicht. We schetsen daarin onze ambities. Deze zijn gebaseerd op de trends en ontwikkelingen van de afgelopen jaren, welke zichtbaar zijn in de GGD-gezondheidsmonitoren. 18

NAAR DOELENBOOM

EEN GEZONDE BASIS

Doelenboom Preventie

In 2020 was dit

In 2028:

83%

• Ervaart 88% van onze inwoners de gezondheid als goed of zeer goed.

Ga naar:

• Voelt 71% van onze inwoners zich meestal gelukkig. In 2020 was dit

65%

EEN GEZONDE BASIS

EEN ZO GOED MOGELIJKE ALGEHELE GEZONDHEID EN WELBEVINDEN VAN ONZE INWONERS

ELKAAR ONTMOETEN BELEIDSDOELEN:

SUBDOELEN:

INSTRUMENTEN:

• Elkaar ontmoeten.

• Inwoners centraal vanuit positieve gezondheid.

• Effectgericht inkopen en preventie in subsidiebeleid verankeren.

IEDEREEN DOET MEE • Iedereen doet mee.

IK VOEL ME GEZOND EN VITAAL

• Inwoners voelen zich gezond en vitaal. • Inwoners hebben en ervaren een veilige omgeving.

IK HEB EEN KANSRIJKE ONTWIKKELING

IK KAN MEZELF GOED REDDEN

IK VOEL ME VEILIG IN MIJN EIGEN OMGEVING

• Inwoners zijn zelfredzaam. • Inwoners hebben een kansrijke ontwikkeling.

• Van achteraf oplossen naar voorkomen. • Investeren in een duurzame relatie met inwoners en maatschappelijke partners. • Het behouden/realiseren van genoeg basisvoorzieningen voor inwoners gericht op gezondheid, veiligheid en participatie. • Het realiseren van een sluitende aanpak rondom vroegsignalering, zorg en ondersteuning.

• Vraaggericht werken in plaats van aanbodgericht > omgekeerde toets. • Verstevigen infrastructuur / voorliggend veld. • Verbinden en innoveren van het (basis)voorzieningen-aanbod om preventie te bevorderen. • Participatie bevorderen van inwoners en maatschappelijke partners (kerngericht). • Deelnemen aan en organiseren van netwerken (regionaal en lokaal). • Kennis en bewustzijn van inwoners en deskundigheid van partners vergroten.

19

8.

INWONERS ZIEN OM NAAR ELKAAR

THEMA: ELKAAR ONTMOETEN Dat contacten met anderen leuk en belangrijk kunnen zijn leren we al op jonge leeftijd. En letterlijk spelenderwijs en met vallen en opstaan. Dat begint voor de kleine Mayson al in de speeltuin in de buurt, waar hij zich samen met andere kinderen prima vermaakt. En ook voor de ouders vormt deze speeltuin een natuurlijke ontmoetingsplek.

Later zal Mayson weer andere kinderen ontmoeten op de kinderopvang, op school en op de sportclub. Daar leert hij samen te werken, samen te leren, elkaar te helpen en samen plezier te hebben. Vaardigheden waar hij tijdens de rest van zijn leven een beroep op kan blijven doen.

WAAR ZETTEN WE OP IN? Inwoners zien om naar elkaar Sociale contacten zijn erg belangrijk. Niet alleen voor ieder persoonlijk, maar ook voor de samenleving als geheel. Sterker gezegd: Echt samenleven staat of valt met het ontmoeten van elkaar. Alleen door ontmoeting kunnen mensen elkaar versterken, ontstaat wederzijds begrip, komen nieuwe initiatieven tot stand en kan er worden omgezien naar anderen.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? In 2028: • Voelt 63% van de inwoners zich verbonden met anderen en onderdeel van de samenleving (in 2020 was dit 57%). • Doet minimaal 42% van onze inwoners vrijwilligerswerk (in 2020 was dit 36%).

Betekenisvolle sociale contacten dragen zeker bij aan de ervaren positieve gezondheid van onze inwoners. Preventienota 0 - 100+ jaar

20

8.

DOELSTELLINGEN Versterken van het vrijwilligerswerk. In Zwartewaterland zetten vele vrijwilligers zich actief in voor de samenleving. Dat kan zijn ter ondersteuning van de medemens, maar ook bij de uitoefening van een gedeelde interesse, hobby of sport. Als gemeente koesteren we deze inzet. We ondersteunen waar mogelijk en gewenst. Bijvoorbeeld via het Coördinatiepunt Vrijwilligers Zwartewaterland. Zij promoten het vrijwilligerswerk en ondersteunen bij de werving van vrijwilligers. Via de vrijwilligersvacaturebank wordt vraag en aanbod bij elkaar gebracht. Ook is er een collectieve verzekering die als vangnet fungeert bij schade die ontstaat tijdens de uitoefening van vrijwilligerswerk. In de komende periode willen we graag onderzoeken hoe vrijwilligerswerk aantrekkelijker kan worden gemaakt voor jongeren. Dat is een investering in de toekomst. Want Zwartewaterland kan alleen bruisend en aantrekkelijk blijven door voldoende vrijwillige inzet van onze inwoners. Aanpakken van eenzaamheid. Het ontbreken van voldoende betekenisvolle contacten heeft een negatieve uitwerking op de ervaren positieve gezondheid. Eenzaamheid is een serieus maatschappelijk probleem. Ook in Zwartewaterland. We willen in de komende periode dan ook samen met onze

Preventienota 0 - 100+ jaar

INWONERS ZIEN OM NAAR ELKAAR

netwerkpartners ons blijven inzetten op de bestrijding van eenzaamheid. We hebben ons daarom ook aangesloten bij de coalitie “1 tegen eenzaamheid”. Er zijn meer mogelijkheden voor ontmoeting. We zorgen dat er in alle kernen voldoende mogelijkheden beschikbaar zijn voor laagdrempelige ontmoeting. Dat kan in een multifunctioneel gebouw zijn (zoals Teeuwland, Sluuspoort, de Driester of ‘t Olde Stadhuus), maar ook in sportaccommodaties, de bibliotheek, verenigingsgebouwen of gewoon in de openbare ruimte. Daarom spelen het maatschappelijk vastgoedbeleid, de leefbaarheidsplannen, het buitenruimteplan en de omgevingsvisie hierbij ook een belangrijke rol. We stimuleren ontmoetingen op wijk- en buurtniveau. Bijvoorbeeld via Samen Actief. 21

INWONERS ZIEN OM NAAR ELKAAR

8. Naast het vrijwilligerswerk zijn er professionele organisaties die de ontmoeting van inwoners stimuleren en faciliteren. Denk aan de bibliotheken, het jongerenwerk en het ouderenwerk. Een brede welzijnsstichting ontbreekt in onze gemeente. Om het voorliggend veld (de sociale basis) te versterken willen we de diverse (verspreide) welzijnsactiviteiten bundelen door de ontwikkeling van een brede welzijnsorganisatie, die middenin de samenleving staat en handen en voeten kan geven aan onze preventiedoelen. Zwartewaterland beschikt over een vitaal verenigingsleven. Zwartewaterland beschikt gelukkig nu al over een levendig en veelzijdig verenigingsleven. Verenigingen en stichtingen vormen hierdoor een belangrijke spil bij de ontmoeting van onze inwoners. Ze vormen hierdoor als het ware het cement van de lokale samenleving. Als gemeente onderkennen we dit. We faciliteren het verenigingsleven waar nodig. Dat kan via subsidies, maar ook via andere vormen van ondersteuning. Preventienota 0 - 100+ jaar

Ontlasten van mantelzorgers. We ondersteunen mantelzorgers bij de uitoefening van hun belangrijke taak. Steunpunt Mantelzorg/ Samen Zwartewaterland is er voor informatie en advies. Ter waardering verstrekken we jaarlijks het mantelzorgcompliment. En voor die momenten dat het tijdelijk toch even te zwaar is, moet er voldoende respijtzorg beschikbaar zijn. Ook mantelzorgers hebben immers tijd voor zichzelf en andere gezinsleden nodig. Ook de jonge mantelzorgers willen we daarom niet vergeten. Opgroeien in een gezin met een zieke ouder, broertje of zusje is immers niet altijd makkelijk. Voor hen is er ook in de komende periode weer Fun en Forget. 22

NAAR DOELENBOOM

ELKAAR ONTMOETEN

Doelenboom Preventie

In 2020 was dit

In 2028:

57%

• Voelt 63% van de inwoners zich verbonden met anderen en onderdeel van de samenleving.

Ga naar:

• Doet minimaal 42% van onze inwoners vrijwilligerswerk. In 2020 was dit

36%

EEN GEZONDE BASIS

INWONERS ZIEN OM NAAR ELKAAR

ELKAAR ONTMOETEN BELEIDSDOELEN:

SUBDOELEN:

INSTRUMENTEN:

• Versterken van het vrijwilligerswerk.

• Wij ondersteunen het vrijwilligerswerk in onze gemeente.

• Aanpakken van eenzaamheid.

• Wij stimuleren onze inwoners om vrijwilligerswerk te gaan doen.

• Via Coördinatiepunt Vrijwilligerswerk vindt promotie en werving van vrijwilligers plaats.

• Er zijn meer mogelijkheden voor ontmoeting.

• In iedere kern zijn locaties beschikbaar waar activiteiten gericht op ontmoeting voor verschillende doelgroepen mogelijk zijn.

IEDEREEN DOET MEE

IK VOEL ME GEZOND EN VITAAL

IK HEB EEN KANSRIJKE ONTWIKKELING

IK KAN MEZELF GOED REDDEN

IK VOEL ME VEILIG IN MIJN EIGEN OMGEVING

• Zwartewaterland beschikt over een vitaal verenigingsleven. • Ontlasten van mantelzorgers.

• Wij stimuleren ontmoetingen op wijken buurtniveau.

• Er is een vrijwilligers vacaturebank. • Er is een collectieve vangnet verzekering. • Onderzoeken hoe vrijwilligerswerk aantrekkelijk te maken voor jongeren.

• Wij ondersteunen mantelzorgers bij het uitvoeren van hun taak.

• Via het subsidiebeleid ondersteunen wij initiatieven gericht op de ontmoeting van verschillende doelgroepen.

• Er zijn voldoende mogelijkheden voor respijtzorg.

• Via Samen Actief kunnen de initiatieven worden ondersteund.

• Jaarlijks wordt het mantelzorg compliment verstrekt.

• Via de leefbaarheidsplannen wordt hierop ingezet.

• Aandacht voor jonge mantelzorgers.

• Via de sociale kaart (www.samenzwartewaterland.nl) stimuleren de ontmoeting tussen inwoners.

• Steunpunt Mantelzorg voor informatie en advies.

23

9.

THEMA: IEDEREEN DOET MEE

INWONERS PARTICIPEREN NAAR VERMOGEN

Vanaf zijn geboorte zal Mayson als inwoner van Zwartewaterland mee kunnen doen in de samenleving. Op hoofdlijnen kunnen we aardig voorspellen waar hij in de verschillende fasen van zijn leven mee te maken krijgt. Eerst zullen zijn ouders hem overal mee naar toe nemen. Later zal hij gaan spelen in de buurt, sporten, studeren, werken en/of deelnemen aan maatschappelijke en buurtactiviteiten. Maar is dit eigenlijk wel zo vanzelfsprekend? Het maakt bijvoorbeeld nogal wat uit of zijn ouders genoeg inkomen hebben, waar/hoe hij opgroeit, of hij een sociaal netwerk heeft, of hij kan gaan studeren en of hij een (arbeids)beperking heeft. ‘Iedereen doet mee’ gaat over participeren in de samenleving. Het is belangrijk dat iedereen zo optimaal mogelijk mee kan doen; jong en oud, met of zonder beperking. We willen gelijke kansen creëren en dat iedereen kan participeren naar vermogen. Het gaat hierbij concreet om (voldoende en toegankelijke) ontmoetingsplekken, activiteiten in de buurt, dagbesteding en (vrijwilligers)werk. Al deze activiteiten kunnen bijdragen aan sociale contacten, betekenisvolle relaties, een zinvolle daginvulling/structuur, zingeving en daarmee gezondheid.

WAAR ZETTEN WE OP IN? Inwoners participeren naar vermogen. We vinden het belangrijk dat iedereen participeert naar vermogen. Daarbij benutten we de eigen kracht en het netwerk van inwoners. We willen dat mensen elkaar de weg wijzen en elkaar verder helpen. Voor kwetsbare inwoners is het echter niet altijd vanzelfsprekend dat zij meedoen in de samenleving. Kwetsbare inwoners zijn er in alle leeftijdsgroepen: kinderen, jongeren, volwassenen en senioren. Daarbinnen zijn bepaalde groepen bij wie het Preventienota 0 - 100+ jaar

3 | Algemene voorzieningen: voor iedereen toegankelijk. Maatwerkvoorzieningen: individuele, persoonlijke ondersteuning op maat.

risico op de aanwezigheid van problemen groter is dan bij andere. Denk dan aan inwoners met een lagere sociaal economische status, kinderen of volwassenen met een leer-/taalachterstand, kinderen die overgaan van het basisonderwijs naar het middelbare onderwijs, jongeren in de overgang van 18- naar 18+, inwoners met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking, statushouders en migranten. Waar nodig is er voor hen begeleiding- en ondersteuning, waarbij algemene voorzieningen en/of maatwerkvoorzieningen3 kunnen worden ingezet. 24

9.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? In 2028: • Heeft 72% van de inwoners van 18 jaar en ouder betaald werk (in 2020 was dit 68%). • Zet 50% van de werkgevers in Zwartewaterland zich in voor inclusief werkgeverschap en duurzame inzetbaarheid. (in 2020 was dit 30%).

INWONERS PARTICIPEREN NAAR VERMOGEN Er is verbinding tussen het sociale en fysieke domein. We willen in gezamenlijkheid belangrijke thema’s en vraagstukken oppakken rondom fysieke, sociale en digitale toegankelijkheid.

DOELSTELLINGEN Inwoners participeren duurzaam in de maatschappij en/of op de arbeidsmarkt. Vanuit onder andere de Omgevingswet, Participatiewet en Lokale Inclusie Agenda werken we aan een toegankelijk en inclusief Zwartewaterland: iedereen moet zelfstandig en duurzaam mee kunnen doen in onze samenleving. Daarbij is het van belang om de stem van inwoners te laten horen en hen te betrekken bij het ontwikkelen van plannen en beleid (inwonersparticipatie). De inzet van ervaringsdeskundigen wordt gewaardeerd. Zo organiseren we inwonersbijeenkomsten en is er een Jongerenraad en een Werkgroep Inclusie. Deze laatste richt zich met name op het meedoen van mensen met een beperking. Dit sluit tevens aan bij het credo van het VN-verdrag Handicap: ‘’Niets over ons, zonder ons!’’. Vanuit de Lokale Inclusie Agenda geven we invulling aan dit VN-verdrag Handicap en streven we naar een integraal participatiebeleid. Preventienota 0 - 100+ jaar

Daarnaast werken we intensief samen met onderwijsinstellingen, maatschappelijke partners en het bedrijfsleven om de arbeidsparticipatie van mensen met een beperking te vergroten. Zowel lokaal als regionaal. We stimuleren bovendien inclusief werkgeverschap. Dat gaat verder dan alleen het in dienst nemen van mensen met een beperking. Inclusief werkgeverschap betekent dat werkgevers gelijkwaardigheid en diversiteit omarmen. Iemands sekse, gender, etniciteit, afkomst, seksuele oriëntatie of arbeidsbeperking zou niets uit hoeven maken voor de kansen die iemand krijgt. Werknemers zijn een afspiegeling van de samenleving en voelen zich thuis op hun werkplek. Een open cultuur draagt hieraan bij. Dit is een van de onderdelen van gezond werken. In het verlengde hiervan willen wij met werkgevers onderzoeken wat zij kunnen doen bij het verbeteren van gezondheid en vitaliteit van hun medewerkers. Gezonde medewerkers zijn duurzaam inzetbaar. 25

9.

De eigen kracht en het netwerk van inwoners wordt zoveel mogelijk benut. We stimuleren onze inwoners om zelf de regie te nemen en richting te geven aan hun leven. Dit kan door het aanboren, vergroten en benutten van de eigen sterke kanten en het (sociale) netwerk. Zo kunnen zij meer grip krijgen op hun leven en zijn zij beter in staat om zelf problemen op te lossen en te voorkomen. We vinden het belangrijk dat inwoners zelf keuzes maken en volwaardig kunnen deelnemen aan maatschappelijke activiteiten en/of (vrijwilligers)werk. Er is extra aandacht voor het bereiken van kwetsbare doelgroepen. Er wordt informatie en voorlichting geboden die overzichtelijk, eenvoudig en begrijpelijk is. We brengen goed onder de aandacht welke voorzieningen er zijn en waar inwoners zich kunnen melden met een (hulp)vraag. Onze digitale Sociale kaart, de Centrale Toegang en Advies- Informatie- en ontmoetingspunt (AIO-punt in de bibliotheek) vormen hiervoor de centrale plek. We nemen passende maatregelen om de toegankelijkheid van informatie en communicatie te verbeteren. In het bijzonder waar het gaat om digitale toegankelijkheid. Websites zijn toegankelijk voor iedereen, dus ook voor mensen met een beperking.

Preventienota 0 - 100+ jaar

INWONERS PARTICIPEREN NAAR VERMOGEN

Waar nodig is er begeleiding en/of ondersteuning voor (kwetsbare) inwoners. Inwoners die het niet lukt op eigen kracht of geen netwerk hebben, kan hulp of ondersteuning worden geboden. We bewegen naar de voorkant. Door te investeren en te werken in netwerken (van maatschappelijke partners) kunnen we eventuele problemen of hulpvragen tijdig signaleren en aanpakken. Ook hierbij stimuleren we de eigen kracht en benutten we zoveel mogelijk het eigen netwerk van inwoners. Indien er geen sprake is van een netwerk, onderzoeken we de mogelijkheden om een netwerk op te bouwen en gezamenlijk te werken aan oplossingen. 26

9.

INWONERS PARTICIPEREN NAAR VERMOGEN Vanuit de Participatiewet zijn we verantwoordelijk voor een groep inwoners die het op eigen kracht soms (tijdelijk) niet redt, waaronder ‘nieuwkomers’/ statushouders en mensen met een (arbeids)beperking. Hoewel hun arbeidsparticipatie is toegenomen en werkgevers in Zwartewaterland bereidwillig zijn hen in dienst te nemen, is er nog steeds winst te behalen. Lokale werkgevers stimuleren en ondersteunen we om deze groepen in dienst te nemen, waarbij extra aandacht is voor mensen met een psychische beperking. Het blijkt dat het voor deze groep nog lastiger is om werk te vinden en te behouden. Hierbij doen we o.a. een beroep op de maatschappelijke betrokkenheid van werkgevers en maken we gebruik van SROI (Social Return of Investment) en re-integratie instrumenten om de kansen op werk te vergroten. Afgelopen jaren hebben we veel geïnvesteerd in de doelgroep beschut werk en de doelgroep banenafspraak. Zij zijn met loonkostensubsidie, begeleiding en/of werplekaanpassingen aan het werk. Hier blijven we actief op inzetten. Soms is betaald werk nog een brug te ver. Dan kijken we naar andere mogelijkheden om te participeren.

Preventienota 0 - 100+ jaar

Naast onze uitkeringsgerechtigde inwoners hebben we aandacht voor een groep inwoners die veelal een inkomen uit arbeid heeft net boven bijstandsniveau, maar geen recht (meer) heeft op toeslagen en/of andere inkomensondersteuning. Voor hen is het moeilijk om rond te komen wat weer invloed kan hebben op hun participatie in de samenleving. We streven ernaar dat ook zij optimaal mee kunnen doen. 27

NAAR DOELENBOOM

Doelenboom Preventie

IEDEREEN DOET MEE In 2020 was dit

In 2028:

68%

• Heeft 72% van de inwoners van 18 jaar en ouder betaald werk. • Zet 50% van de werkgevers in Zwartewaterland zich in voor inclusief werkgeverschap en duurzame inzetbaarheid.

Ga naar: In 2020 was dit

30%

EEN GEZONDE BASIS

INWONERS PARTICIPEREN NAAR VERMOGEN

ELKAAR ONTMOETEN BELEIDSDOELEN:

SUBDOELEN:

INSTRUMENTEN:

• Inwoners participeren duurzaam in de maatschappij en/of op de arbeidsmarkt.

• We stimuleren en verbeteren de (arbeids)participatie van mensen met een beperking.

• We werken volgens de omgekeerde toets (maatwerk bieden).

• De eigen kracht en het netwerk van inwoners wordt zoveel mogelijk benut.

• Nieuwskomers/inburgeraars doen na huisvesting zo snel mogelijk mee in de maatschappij en volgen een duaal traject.

IEDEREEN DOET MEE

IK VOEL ME GEZOND EN VITAAL

IK HEB EEN KANSRIJKE ONTWIKKELING

IK KAN MEZELF GOED REDDEN

IK VOEL ME VEILIG IN MIJN EIGEN OMGEVING

• Waar nodig is er begeleiding en/of ondersteuning voor (kwetsbare) inwoners.

• We stimuleren en verbeteren de (arbeids)participatie van uitkeringsgerechtigden en minima. • We werken samen met (maatschappelijke) partners en werkgevers en stimuleren inclusief werkgeverschap. • De informatievoorziening aan onze inwoners is inclusief en toegankelijk. • Door middel van bewegen stimuleren we onze inwoners om mee te doen in de maatschappij.

• Vanuit de Lokale Inclusie Agenda werken we gericht aan een integraal participatiebeleid. • We zetten werkgroepen, ervaringsdeskundigen en sleutelpersonen in. • We leggen de verbinding en maken duidelijke (resultaat) afspraken met het opbouwwerk. • We sluiten zoveel mogelijk aan bij lokale (participatie)mogelijkheden en initiatieven. • (Informatie op) de gemeentelijke website en sociale kaart is goed vindbaar en toegankelijk. • We investeren in de programma’s Back on Track, Bewegen Werkt en bewegen voor ouderen.

28

10.

THEMA: IK VOEL ME GEZOND EN VITAAL

ONZE INWONERS ZIJN LICHAMELIJK, GEESTELIJK EN SOCIAAL GEZOND

De ouders van Mayson zijn een belangrijke schakel in het leven van Mayson. Al vanaf zijn geboorte leren ze hem hoe je gezond en vitaal door het leven gaat. Elke dag een stukje wandelen met Mayson, en later lekker op de (loop)fiets langs de speeltuinen om te spelen. Voeding is ook erg belangrijk in het leven van Mayson. Wanneer Mayson in zijn kindertijd gezonde voeding krijgt, is dit voor hem vanzelfsprekend en is de kans groot dat hij zelf later ook bewust voor een gezonde leefstijl kiest. Misschien is Mayson gek op sporten en bewegen en wil hij zich graag aansluiten bij een sportvereniging in zijn omgeving. Gelukkig hebben we in Zwartewaterland een ruim aanbod in verschillende sport en beweegactiviteiten. Als Mayson volwassen is kan hij te maken krijgen met uitdagingen in het dagelijks leven. Hoe ga je met bepaalde factoren om en wat kun je er aan doen? Een sterk sociaal netwerk kan hierbij het verschil maken.

WAAR ZETTEN WE OP IN? Onze inwoners zijn lichamelijk, geestelijk en sociaal gezond Bewegen is niet alleen goed voor het lichaam, maar draagt ook bij aan de geestelijke gezondheid. We vinden het belangrijk dat onze inwoners bewust zijn van hun leefstijl en willen hen stimuleren om tenminste 30 minuten per dag te bewegen. Door meer samen in beweging te komen, stimuleer je ook de sociale verbinding met je eigen omgeving en ontmoet je nieuwe mensen. Voor veel inwoners van Zwartewaterland Preventienota 0 - 100+ jaar

is dit een grote stap en zij blijven doorgaan in hun vaste patroon. Hierdoor kan men vage klachten ontwikkelen die geen ziekte aantonen. Denk aan onder andere eenzaamheid, wat mogelijk ook kan leiden tot andere onverklaarbare klachten. Voor deze groep bieden we in elke kern Welzijn op Recept aan. Door een laagdrempelige welzijns- en beweegaanbod te creëren, willen we voor onze inwoners een gedragsverandering van ziekte en zorg naar gezond gedrag creëren. 29

10.

De basis van gezondheid van de jongeren in onze gemeente wordt meegegeven vanuit hun eigen omgeving, thuis, school, buiten, vereniging. Sinds 2019 is Zwartewaterland een JOGG (Kinderen naar gezond gewicht) gemeente. Met JOGG zetten we in op een gezonde omgeving voor onze kinderen. Door in te zetten op de omgeving van onze kinderen, bereiken we niet alleen de kinderen, uiteindelijk bereiken we daarmee ook de ouders. In de uitvoering betrekken we vooral het onderwijs. Daar bereiken we de meeste kinderen. Ook zijn er verschillende maatschappelijke partners die met ons meedenken over de uitvoering van JOGG in onze gemeente. Uiteindelijk hebben we een gezamenlijk belang bij een gezonde jeugd. In Zwartewaterland willen we een aantrekkelijk sportaanbod creëren. Naast de traditionele sporten die veelal in Zwartewaterland aanwezig zijn, willen we een aantrekkelijke buitenruimte die uitnodigt tot bewegen voor jong en oud. We stellen de Positieve Gezondheid centraal voor onze inwoners. Dit doen we samen met onze netwerkpartners, die ook vanuit de Positieve Gezondheid kijken naar onze inwoners.

Preventienota 0 - 100+ jaar

ONZE INWONERS ZIJN LICHAMELIJK, GEESTELIJK EN SOCIAAL GEZOND

WAT WILLEN WE BEREIKEN? In 2028: • Heeft meer dan de helft van onze inwoners een gezond gewicht (in 2020 was dit 45%). • Heeft 85% van onze jeugd een gezond gewicht (in 2020 was dit 82%). • Beweegt 65% van de jongeren minstens 5 dagen in de week een uur (landelijke beweegnorm) (in 2019/2020 was dit 50%). • Voldoet 60% van de inwoners van Zwartewaterland aan de beweegrichtlijn (in 2020 was dit 46%). • Heeft 83% van onze inwoners voldoende veerkracht* om zich aan te passen aan wat zich in het leven voordoet (in 2020 was dit 76%).

DOELSTELLINGEN Inwoners zijn in staat om om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven. Vanuit de Positieve Gezondheid zetten we onze inwoners in hun eigen kracht. We zetten in op een gedragsverandering van ziekte en zorg naar gezond gedrag. Hierbij is het van belang om een bredere kijk te hebben op de leefomgeving van onze inwoners. * Deze definitie komt voort uit de GGD-monitor. In het algemeen sluiten we aan op de onderzoeksvragen en definities die de GGD hanteert.

30

10.

Bij fysieke veranderingen in de wijken is het belangrijk om alle aspecten van het dagelijkse leven in acht te nemen. Zo creëren we de leefomgeving zo aangenaam mogelijk voor onze inwoner. Verder willen we aandacht besteden aan de mentale gezondheid van onze inwoners, met specifieke aandacht voor suïcidepreventie. Ook zetten we in op het versterken van de levensvaardigheden bij jongeren. Dit kan jongeren helpen om om te gaan met emotionele en morele eisen en uitdagingen in het leven van alledag. Zij kunnen gevoelens van spanning in moeilijke situaties verminderen en een positieve manier van denken aan te leren. Integrale aanpak voor het verbeteren van gezondheid. Jongeren experimenteren op een steeds jongere leeftijd met alcohol en drugs. Vaak weten ze niet wat het precies is, en doen ze mee onder groepsdruk. We zien dat jongeren thuis ook op jonge leeftijd al alcohol mogen drinken. We willen als gemeente samen met onze partners meer inzetten op wat alcohol met je doet op latere leeftijd. Naast alcohol nemen we roken en drugs ook mee in de voorlichting. De komende jaren gaan we met scholen in gesprek over deze onderwerpen. Het is belangrijk dat de kinderen op de basisschool al voorlichting krijgen hierover.

Preventienota 0 - 100+ jaar

ONZE INWONERS ZIJN LICHAMELIJK, GEESTELIJK EN SOCIAAL GEZOND

Het is mooi wanneer het programma op het voortgezet onderwijs aansluit bij de basisschool. Het jongerenwerk heeft hier een belangrijke rol in de richting van scholen, maar ook naar de jongeren op straat en in de keten. In enkele regiogemeenten wordt onder andere het IJslandse preventiemodel ingezet om middelengebruik verder terug te dringen. We gaan onderzoeken of we bruikbare elementen uit het IJslandse preventiemodel kunnen integreren in het preventiebeleid.

Naast alcohol en drugsproblematiek is ook gezonde voeding en bewegen belangrijk. De komende jaren zetten we vanuit JOGG in op de gezonde omgeving van de kinderen. De buurtsportcoaches hebben hier een belangrijke rol in. De buurtsportcoaches zijn zichtbaar in alle kernen. Ze organiseren wisselend over de kernen beweegactiviteiten, zijn ondersteunend bij hulpvragen over bewegen die van de leerkrachten komen. Door de omgeving van de kinderen gezonder te maken gaan we ook meer inzetten op een gezonde leefstijl en het bewegen van volwassenen. In elke kern van Zwartewaterland komt een centrale plek waar Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS) centraal staat. 31

ONZE INWONERS ZIJN LICHAMELIJK, GEESTELIJK EN SOCIAAL GEZOND

10. De buurtsportcoach gaat op de centrale locaties een laagdrempelig beweegaanbod aanbieden voor onze inwoners. Dit kan zowel voor volwassen als spontane beweegactiviteiten op de middagen dat de kinderen hier aan het spelen zijn.

Preventienota 0 - 100+ jaar

Naast het aanbod in de buitenruimte hebben we ook een ruim aanbod in traditionele sporten. We willen dat deze verenigingen blijven bestaan en zetten daarom in op verenigingsondersteuning van de buurtsportcoach. Ook willen we de sportverenigingen promoten op de basisscholen door bijvoorbeeld schoolsport in te zetten. Verenigingen komen dan in de gymlessen naar de scholen toe om hun sport te promoten.

Gezonde voeding na het sporten is heel belangrijk. Team-Fit zetten we in bij de sportverenigingen, ze kijken mee hoe je ook gezonde voeding kunt integreren in je kantine. Voor sommige inwoners is het al voldoende om met de laagdrempelige tools vanuit JOGG dit op te pakken. Er zijn ook inwoners die een extra zetje nodig hebben.

Inwoners ontwikkelen een verantwoorde leefstijl. We stimuleren voor al onze inwoners een gezonde en verantwoorde leefstijl. Met JOGG zetten we specifiek in op een gezonde leefomgeving van de jongeren. Met JOGG stimuleren we niet alleen de jongeren, we willen ook dat de omgeving van de jongeren gezonde en verantwoorde leefstijl ontwikkelen.

Vaak is er vanuit de basisverzekering al vergoeding mogelijk voor bijvoorbeeld een diëtist. In Zwartewaterland zijn er praktijken die GLI (Gecombineerde Leefstijl Interventie) uitvoeren. Ook hiervoor zijn vanuit de zorgverzekering vergoedingen mogelijk. Als gemeente stimuleren wij deze praktijken om zo laagdrempelig mogelijk hun aanbod uit te voeren. 32

NAAR DOELENBOOM

Doelenboom Preventie

IK VOEL ME GEZOND EN VITAAL In 2020 was dit

In 2028:

• Heeft meer dan de helft van onze inwoners een gezond gewicht.

Ga naar: In 2019/2020 was dit

50%

EEN GEZONDE BASIS

ELKAAR ONTMOETEN

IEDEREEN DOET MEE

IK VOEL ME GEZOND EN VITAAL

IK HEB EEN KANSRIJKE ONTWIKKELING

IK KAN MEZELF GOED REDDEN

45%

In 2020 was dit

• Heeft 85% van onze jeugd een gezond gewicht.

In 2020 was dit

• Voldoet 60% van de inwoners van Zwartewaterland aan de beweegrichtlijn.

In 2020 was dit

82% • Beweegt 65% van de jongeren minstens 5 dagen in de week een uur (=de landelijke beweegnorm voor leeftijd 4-18 jaar).

46% • Heeft 83% van onze inwoners voldoende veerkracht om zich aan te passen aan wat zich in het leven voordoet.

ONZE INWONERS ZIJN LICHAMELIJK, GEESTELIJK EN SOCIAAL GEZOND

76%

BELEIDSDOELEN:

SUBDOELEN:

INSTRUMENTEN:

• Inwoners zijn in staat om om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven.

• Inwoners centraal vanuit positieve gezondheid.

• Voorlichting over alcohol en drugsproblematiek.

• We stimuleren inwoners tenminste 30 minuten per dag te bewegen.

• We creëren een aantrekkelijk sportaanbod.

• We zien een gedragsverandering in de beweging van ziekte en zorg naar gezond gedrag.

• Buitenruimte nodigt uit tot beweging.

• Integrale aanpak voor het verbeteren van gezondheid. • Inwoners ontwikkelen een verantwoorde leefstijl.

• We stimuleren betere sociale economische leefomstandigheden om de kans op een gezonder leven te vergroten. • Inwoners zijn zicht bewust van de invloed van leefstijl op hun gezondheid.

IK VOEL ME VEILIG IN MIJN EIGEN OMGEVING

• Welzijn op Recept wordt door ontwikkeld. • We werken samen met onze partners aan gecombineerde leefstijlinterventie.

33

11.

THEMA: IK HEB EEN KANSRIJKE ONTWIKKELING

INWONERS ONTWIKKELEN ZICH KANSRIJK OP ALLE LEEFGEBIEDEN

Net als Mayson gunnen wij ieder kind in Zwartewaterland optimale ontwikkelingskansen in het leven. Maar helaas is dat geen vanzelfsprekendheid. Afkomst en sociaal economische status kunnen hierop bijvoorbeeld grote invloed hebben. Ons beleid is er op gericht deze invloed te verkleinen en ieder kind en iedere inwoner de gelijke kansen te bieden die hij of zij verdient.

WAAR ZETTEN WE OP IN? Inwoners ontwikkelen zich kansrijk op alle leefgebieden. Optimale ontwikkelingskansen voor iedereen. Daar staan we voor. Niet alleen voor kinderen en jongeren, maar in alle fases van het leven. Persoonlijke ontwikkeling draagt op diverse manieren bij aan de positieve gezondheid van inwoners. Het kan bijvoorbeeld zorgen voor een beter zelfbeeld, maar ook kan het je sociaal economische positie versterken.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? In 2028: • Beschikt 95% van onze inwoners over voldoende basisvaardigheden om volwaardig deel te nemen aan de samenleving (in 2020 was dit 92%). • Staat er een stevige netwerkorganisatie/structuur die zich inzet om jongeren kansrijk te ontwikkelen. Preventienota 0 - 100+ jaar