a. Bijlage 1 - Communicatie- en participatiestrategie Duurzaam Zwartewaterland - 30 nov

Communicatie- en participatiestrategie

Zwartewaterland | SAMEN duurzaam

Ontmoeten, verbinden en samen groeien naar een duurzame gemeente

Inleiding De gemeente Zwartewaterland wil in 2050 energieneutraal, klimaatbestendig, aardgasvrij en circulair zijn. De komende jaren gaat de gemeente samen met partners, voorlopers, bewoners, bedrijven aan de slag om Zwartewaterland te verduurzamen. Dit doet de gemeente aan de hand van vier thema’s: energietransitie, warmtetransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Belangrijk is om deze thema’s goed op elkaar af te stemmen om koppelkansen te creëren. En vanuit deze thema’s duurzaamheid op de kaart te zetten. Gelijktijdig willen we intensiever samenwerken met mensen en bedrijven in Zwartewaterland. En dat moet ook. De opgave is groot en samenwerken is nodig. Communicatie & participatie In deze communicatie- en participatiestrategie brengt de gemeente Zwartwaterland haar ambities voor vier duurzame thema’s bij elkaar, waarbij de thema’s allemaal hun eigen doelstellingen en fasering behouden. Met het opstellen van deze communicatie- participatiestrategie zetten we de eerste stap in een succesvolle samenwerking met onze inwoners. De communicatiestrategie geeft richting aan de rol en doelstelling van de gemeente. De strategie stelt op hoofdlijnen vast hoe we als gemeente communiceren naar onze inwoners over de duurzame thema’s en hoe het participatieproces wordt ingericht.

Ook vormt deze strategie de basis voor onze wijk- of projectgerichte communicatieplannen in de toekomst. Deze plannen gaan concreter in op de wijk- of projectgerichte communicatie en participatie.

1.Opgave Gemeenten willen, zoals omschreven staat in het Klimaatakkoord, in 2050 energieneutraal, klimaatbestendig, circulair en aardgasvrij zijn. Grote maatschappelijke opgaven en daarom hebben de duurzame thema’s steeds vaker een plek in de beleidsdocumenten en programma’s van de gemeente Zwartewaterland. 1.Energietransitie In West-Overijssel werkt de gemeente Zwartewaterland met 11 gemeenten, de provincie Overijssel, drie waterschappen en drie netbeheerders samen aan de regionale energiestrategie (RES). Dit doet de gemeente samen met maatschappelijke organisaties, energiecoöperaties, vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en jongeren uit de regio. In deze regio willen we over 10 jaar de helft van het totale energieverbruik duurzaam opwekken via zon- en windenergie. Een forse opgave, want dat is drie keer zoveel als nu. De Regionale Energiestrategie West-Overijssel is een aanbod aan het Rijk: hierin staat wat wij in onze regio willen en kunnen bijdragen aan de landelijke opgave uit het Nationaal Klimaatakkoord. De gemeente Zwartewaterland heeft haar eigen doelstelling vastgelegd in het Programma Energietransitie. Dit programma bevat de acties die voor ons nodig zijn om in 2050 energieneutraal te zijn. Dit doet de gemeente in twee stappen: de periode tot 2030 en periode van 2030 tot 2050.

Voor de eerste fase heeft de gemeenteraad besloten dat hiervoor 5 windmolens, 160.000 zonnepanelen op daken, 50 hectare zonneveld, een biovergister en een besparing van 465 Terra Joule (= 20 procent ten opzichte van ons verbruik in 2016) moeten komen. Daarmee gaat het landschap van de gemeente Zwartewaterland veranderen. Het Klimaatakkoord stelt dat bij grootschalige opwekking het streven is dat de installaties voor 50% in lokaal bezit moeten zijn. Vanuit de Regionale Energie Strategie West-Overijssel, waar de gemeente Zwartewaterland onderdeel van is, wordt dit nu verder uitgewerkt. Ook moet per project een dialoog gevoerd worden met omwonenden en belanghebbenden. 2. Warmtetransitie De warmtetransitie is onderdeel van de energietransitie waarbij gekeken wordt naar duurzame manieren van verwarmen. Om dit te bepalen worden de mogelijke alternatieven voor aardgas in de gemeente Zwartewaterland in kaart gebracht. Samen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden wil de gemeente een plan opstellen hoe we per wijk van het aardgas af kunnen. Dit plan noemen we de ‘Transitievisie warmte’. Het plan moet in 2021 klaar zijn, maar duidelijk is dat er nog veel vragen zijn. Met het opstellen van de visie wordt het duidelijk of de gemeentelijke ambitie om in 2040 aardgasvrij te zijn, haalbaar is. Deze overgang gaat stap-voor-stap.

In 2030 moet 25 procent van alle wijken in de gemeente van het aardgas af zijn. Voor deze wijken stellen we in 2021 een wijkuitvoeringsplan op. Hierin staat beschreven wat er gaat gebeuren, wanneer, wat dit gaat kosten en hoe dit gefinancierd wordt. 3. Klimaatadaptatie In september 2018 heeft het kabinet het Deltaprogramma vastgesteld. Onderdeel daarvan is een transitie naar een klimaatbestendige en water robuuste ruimtelijke inrichting in 2050. Gemeenten worden opgeroepen aan de slag te gaan met deze ambitie. Hiervoor moeten gemeenten stresstesten uitvoeren voor het stedelijk gebied. En in 2021 moeten zij klimaatadaptatie in hun ruimtelijk beleid verankeren. Ook de gemeente Zwartewaterland werkt hieraan.

In 2019 is in Zwartewaterland de bouwsteen Klimaatadaptatie vastgesteld. Dit is een verkenning van de problemen die zich in de gemeente voor kunnen doen bij een veranderend klimaat. Deze bouwsteen heeft een plek gekregen in de Omgevingsvisie. Op basis van deze uitgangspunten werkt de gemeente aan een uitvoeringsplan Klimaatadaptatie. In dit plan staan de maatregelen die we nemen om de gemeente in de toekomst bestendig te houden voor de gevolgen van de klimaatverandering. 4. Circulaire economie In de Omgevingsvisie staat beschreven dat de gemeente Zwartewaterland wil bouwen aan een circulaire economie, om zo minder grondstoffen te gebruiken en het onnodig weggooien van producten te verminderen. Dit kan de gemeente Zwartewaterland bereiken door beter te recyclen, hergebruiken en slimmer producten te maken. Dit helpt om een beter milieu te realiseren en zorgt dat we zuiniger omgaan met de grondstoffen. Op basis van dit uitgangspunt wil de gemeente, samen met inwoners en ondernemers, aan de slag om de ambities en doelen waar te maken en samen een agenda op te stellen. Zo liggen er kansen thuis, in de buurt en voor bedrijven. 1.2 Motivatie en uitgangspunten De ambitie de gemeente Zwartewaterland is duidelijk: de gemeente wil starten om energieneutraal, aardgasvrij, circulair en klimaatbestendig te worden.

Het zijn grote maatschappelijke opgaven, waarbij de gemeente een aantal uitgangspunten hanteert die centraal staan in dit plan. 1. Open, transparant en samen Bij samenwerking is openheid en transparantie belangrijk. Naast het delen van kennis wil de gemeente kennisnemen van elkaars belangen en doelen. De gemeente streeft naar een volledige duurzame gemeente, waarbij zoveel mogelijk gebruik gemaakt wordt van lokale kansen. Zo is het ook belangrijk dat het bestuur (college van B&W en gemeenteraad) transparant is en laat zien hoe zij de resultaten van het participatietraject vertalen in de besluitvorming. 2. Betrokkenheid bij plannen en uitvoering De transitie rond de vier duurzame thema’s is een technische, financiële, economische en sociale transitie. Om dit te realiseren is de betrokkenheid van de inwoners en ondernemers cruciaal, zowel bij de ontwikkeling van de plannen als de daadwerkelijke uitvoering. Dit geldt voor alle betrokkenen in het gebied of wijk, dus ook maatschappelijke instellingen, scholen, boeren, winkels, kantoren, etc. Alle betrokkenen krijgen de gelegenheid om mee te doen. 3. Onzekerheden accepteren we Er is nog veel onzeker binnen de duurzame thema’s. Denk hierbij aan de energietransitie. Vanuit de netbeheerder en de installatiebranche is bijvoorbeeld de beschikbaarheid van voldoende capaciteit aangedragen als een onzekere factor.

Zorg daarom voor een realistische boodschap; wek geen verwachtingen die je niet kunt waarmaken. Benoem in de contacten met stakeholders ook de risico’s en onzekere factoren. Bespreek dit van het begin af aan. Daardoor zijn de stakeholders tijdig geïnformeerd en komen ze niet voor verrassingen te staan. Zo moet het ook voor stakeholders kristalhelder zijn in hoeverre ze inspraak hebben of gebruik kunnen maken van andere vormen van reactiemogelijkheden. 4. Goed luisteren, volledig en tijdig informeren Eenzijdig communiceren zonder te luisteren geeft minder resultaat. Goed luisteren, weten welke wensen er leven en daarnaar handelen of reageren schept een vertrouwensband. Stakeholders accepteren meer wanneer ze zich begrepen en serieus genomen voelen. Daarnaast is het belangrijk dat alle doelgroepen tijdig en in de juiste volgorde worden geïnformeerd. Zo worden betrokken stakeholders (stakeholders die geraakt worden of persoonlijk betrokken zijn) eerder geïnformeerd,

dan de samenleving van Zwartewaterland. Tot slot is het belangrijk dat alle doelgroepen over voldoende informatie beschikken om een betekenisvolle bijdrage te leveren. 5. Voorkom zenderstilte, verwachtingsmanagement Naast de communicatie rond mijlpalen, moet communicatie een zekere regelmaat hebben. Zo weten de doelgroepen wanneer zij iets kunnen verwachten. Consequent informeren is belangrijk. Het is van belang om tijdig te communiceren over de richting of de voortgang van plannen, om zo ook negatieve beeldvorming te voorkomen. Dus voorkom zenderstilte.

2.Omgeving Dit plan richt zich op verschillende de doelgroepen in de gemeente. Iedereen kan een bijdrage leveren. Deze duurzame thema’s gaan ons allemaal aan. Het is belangrijk dat de gemeente inwoners, ondernemers en andere betrokken partijen blijft verleiden om te verduurzamen. Dit vraagt om een gedragsverandering. Om deze gedragsverandering te stimuleren, wil de gemeente meer inzicht hebben in de diverse levensstijlen en drijfveren van onze doelgroepen. Zodat we per doelgroep de juiste toon, medium en ingang kunnen kiezen. 2.1 Spelers Op basis van de vier duurzame thema’s is een overzicht opgesteld van alle betrokken stakeholders (spelers) voor de communicatie en participatie. Afhankelijk van het thema en het moment worden stakeholders in meer of mindere mate betrokken. Dit is een dynamisch overzicht, waarbij er nieuwe stakeholders toegevoegd worden en andere stakeholders minder of zelfs niet meer relevant zijn. In bijlage is het uitgewerkte stakeholdersoverzicht gepresenteerd. Externe stakeholders  Inwoners gemeente Zwartewaterland  Inwoners gemeentegrens Staphorst, Zwolle, Steenwijkerland en Kampen  Grondeigenaren zoeklocaties grootschalige opwek  Energiecoöperaties gemeente Zwartewaterland: Energiek Zwartewaterland en Energiecoöperatie IJsseldelta i.o..

 Dorpsraden  Buurtverenigingen: De Velde, Buurtkracht Zwartsluis  Sportverenigingen Zwartsluis, Hasselt en Genemuiden  Ondernemers  Ondernemersverenigingen: OK Zwartsluis, OKG Genemuiden, Industriekring Hasselt, Genemuider Ondernemersvereniging en Stadsteam Hasselt.  Topwerklocatie Tapijt Genemuiden  Economische Regio Zwolle  Agrarische ondernemers: Kleine Kernen overleg  Onderwijs: middelbare school Zwartsluis, basisscholen, beroepsopleiding OVG  Bibliotheken Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis  Woningbouwcorporatie Wetland Wonen  LTO Noord, afdeling West Overijssel  VNO-NCW Midden  HMO – Herstructuringsmaatschappij Overijssel  Nieuwe Energie Overijssel;  Energiefonds Overijssel;  Kerken  Netbeheerders Enexis, Rendo, TenneT  Waterschap Drentse Overijsselse Delta  Natuur en Milieu Overijssel  Gebiedscoöperatie IJsseldelta  Provincie Overijssel  RES West-Overijssel  Afvalbedrijf ROVA  Energielandschap ZSDZ  Bouwend Nederland  Installatie Werk Nederland  Techniek Nederland  Lokale installatiebedrijven  Lokale bouwbedrijven

 

Deelgebiedscommissies Vitaal Platteland (IBP Lokale media

Interne stakeholders  Ambtelijke collega’s van verschillende beleidsterreinen;  MT  College van burgemeester en wethouders  Gemeenteraad 2.2 Krachtenveldanalyse Op basis van het bovenstaande stakeholdersoverzicht heeft de gemeente Zwartewaterland een krachtenveldanalyse uitgevoerd. De analyse geeft inzicht welke opstelling je kunt verwachten van de verschillende stakeholders. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen tegenspelers, vrienden, tegenstanders en coalitiegenoten. Deze analyse is een dynamisch overzicht en biedt handvatten om te bepalen welke partijen openstaan voor een samenwerking. Ook helpt de analyse om te bepalen van welke stakeholders je tegengas kunt verwachten. Het is waardevol om periodiek te kijken naar de belangen en standpunten van alle stakeholders ten aanzien van de vier duurzame pijlers. Ook het aspect impact is hierbij belangrijk: welke stakeholders merken iets van een project en hoeveel dan? Hoe groter de belangen en de impact, hoe belangrijker het is om partijen goed en tijdig aan te haken. Zo zijn bewustwording en duiding zijn wenselijk voor alle stakeholders, ook voor de tegenstanders. Door met feitelijke argumenten te komen, kunnen we duidelijk maken wat de urgentie is van de transitie die de duurzame thema’s met zich mee brengen en kan dit twijfelaars helpen. Echte tegenstanders zijn nooit te overtuigen.

Hun argumenten kan de gemeente echter wel gebruiken in het framen van de communicatieboodschap. 2.3 Participatieniveau per project Als vervolgstap (verdiepingsslag) is het per project waardevol om het participatieniveau te bepalen voor de verschillende stakeholders (maatwerk per project). Elk project is immers anders en kent andere stakeholders. Verwachtingen managen is bij de start van een project heel belangrijk. Belangrijk vragen hierbij zijn: Welke invloed de stakeholders kunnen hebben op het projectverloop? En welke rol hebben ze? 2.4 Doelgroepen Hoewel de gemeente Zwartewaterland te maken heeft met veel verschillende stakeholders, behoren zij niet allemaal direct tot een communicatiedoelgroep waar we in onze communicatiestrategie de aandacht op richten. In deze strategie richt de gemeente zich in principe op de onderstaande doelgroepen. In de eerder genoemde lijst staan alle stakeholders genoemd die de gemeente mogelijk bereikt of waarvan we in onze communicatie gebruik kunnen maken van hun expertise, kennis of communicatiekanalen. Zij kunnen niet alleen de impact van onze communicatie-inzet versterken, zij kunnen ook de ingang zijn naar doelgroepen die we nog onvoldoende bereiken. Denk hierbij aan ROVA, Natuur en Milieu Overijssel of Energiek Zwartewaterland.

Overzicht communicatiedoelgroepen  Inwoners  Ondernemers  Dorpsraden en buurtverenigingen  Sportverenigingen  Onderwijs  Netbeheerders  Afvalbedrijven  Buurgemeenten  Gemeenteraad

 

Medewerkers gemeente Zwartewaterland Provincie Overijssel en waterschap WDOD

2.5 Communicatie- en participatiedoelstellingen  Informeren: kennis delen, mogelijkheden om zelf duurzamer te doen en bewustwording.  Inspireren: over bestaande initiatieven, successen delen (goed voorbeeld doet volgen).  Stimuleren: om zelf duurzame activiteiten te ondernemen, om zelf een bijdrage te leveren aan een duurzaam Zwartewaterland.  Ophalen: gebruik maken van kennis, ervaringen, behoeften en denkkracht inwoners en ondernemers.  Terugkoppelen opbrengsten: inzichten en ideeën actief terugkoppelen  Draagvlak: voor de veranderingen in de toekomst (maatschappelijk steun).  Eigenaarschap: zorgen dat inwoners en ondernemers zich mede-eigenaar voelen van een duurzaam Zwartewaterland.

3. Participatievormen, - niveaus en vragen

We onderscheiden drie participatievormen, namelijk: proces, project en financiële participatie. Binnen de ontwikkeling en realisatie van duurzaam Zwartwaterland komen de drie participatievormen aan bod. Procesparticipatie Bij procesparticipatie gaat het om betrekken van de samenleving van de gemeente Zwartewaterland bij het proces van bijvoorbeeld de energie- en warmtetransitie. Denk hierbij aan de totstandkoming van kaders en randvoorwaarden. Dit kan variëren van informeren tot meebeslissen. Projectparticipatie Bij projectparticipatie gaat het om betrekken van de samenleving van de gemeente Zwartewaterland bij de ontwikkeling en realisatie van concrete projecten. Denk hierbij aan een wijkaanpak om een woonwijk aardgasvrij te maken of de realisatie van een zonnepark. Dit kan variëren van informeren tot meebeslissen. Financiële participatie Economische betrokkenheid vergroot in de algemene zin draagvlak voor bijvoorbeeld energieprojecten. De ervaring leert dat bijvoorbeeld bij windenergieparken de ervaren hinder afneemt als mensen economisch profijt hebben. Voor grootschalige ruimtelijke veranderingen in de leefomgeving, zoals windparken en zonnevelden, geldt dat een goede verdeling van de lusten en lasten de acceptatie en het draagvlak vergroten. Om dit bereiken zijn er verschillende mogelijkheden:    

Mede-eigenaarschap; omwonenden profiteren mee als mede-eigenaar van een wind- of zonneproject via een vereniging of coöperatie. Financiële deelneming; omwonenden nemen risicodragend deel aan een project, bijvoorbeeld door aandelen, certificaten of obligaties. Omgevingsfonds; een deel van de opbrengsten komt ten goed aan maatschappelijke doelen in de buurt, zoals een sportclub of wijkvereniging. Omwonendenregeling; direct omwonenden ontvangen voordeel, bijvoorbeeld in de vorm van verduurzaming van hun woning of korting op groene stroom.

3.1 Participatieniveaus Participatie beslaat alle activiteiten waarbij stakeholders, in min of meerdere mate, kunnen deelnemen en bijdragen aan geselecteerde projecten, processen, ontwikkelingen en besluitvormingsmomenten. Er kunnen zes participatieniveaus (participatieladder, zie bijlage voor uitwerking) benoemd worden: -

Informeren Raadplegen Adviseren Coproduceren Meebeslissen Zelf organiseren

Voorkom participatiemoeheid Inwoners en ondernemers worden regelmatig gevraagd om mee te denken over verschillende gemeentelijke thema’s. Denk aan de omgevingsvisie, energietransitie of leefbaarheidsplannen. Om te voorkomen dat inwoners en ondernemers participatiemoe worden, kiezen we voor een integrale aanpak en maken we slimme combinaties tussen de beleidsterreinen als dat kan.

4.Strategie De strategie is erop gericht om doelgroepen tijdig en eenduidig te informeren over de duurzame thema’s en de veranderingen die daaraan gekoppeld zijn. Maar ook over de keuzemogelijkheden en waar zij aanvullende informatie of hulp kunnen krijgen. Daarnaast is deze strategie erop gericht om doelgroepen zodanig te betrekken dat zij enthousiast worden over de duurzame thema’s of zelf aan de slag gaan. En wellicht zelfs voor zichzelf een rol zien: meeweten, meedenken, meedoen en meebepalen. Tegelijkertijd zorgen we dat de thema’s energietransitie, warmtetransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie onderwerpen worden van ons allemaal en niet alleen van de gemeente. Tot slot zetten we in op gedragsverandering op de lange termijn en geen 3.1 Twee sporen Er zijn twee sporen binnen de vier thema’s: participatie en communicatie. Bij participatie ligt echt de focus op het betrekken van de doelgroepen. Dus meeweten, meedenken, meedoen en meebepalen. Bij communicatie ligt de focus op voorlichting, bewustwording, zichtbaarheid en delen van successen. Deze sporen vormen twee rode draden in de strategie en versterken elkaar. Spoor 1: participatie Inwoners en ondernemers hebben een grote eigen verantwoordelijkheid. De gemeente betrekt inwoners en bedrijven daarom bij het verder verduurzamen van de gemeente.

Met name bij projecten zoals een aardgasvrije wijk, energiebesparing, vergroenen van de straat en de ontwikkeling van winden zonneparken en hergebruik van grondstoffen is participatie een essentieel onderdeel. Voor al deze projecten stelt de gemeente een eigen participatie-aanpak op, waarbij dit overkoepelende plan de basis is. Spoor 2: communicatie Vanuit dit spoor wordt duurzaamheid op de kaart gezet bij alle doelgroepen via een communicatiecampagne. Centraal staan hierbij staan de vier duurzame thema’s energietransitie, warmtetransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie. Doelgroepen worden geïnformeerd en aangezet tot actie. Elk initiatief groot of klein draagt bij aan duurzamere gemeente. Waarbij er aandacht is voor de acties van nu en de acties voor morgen.

3.2 Uitgangspunten strategie Om doelgroepen mee te krijgen in de duurzame thema’s zetten we als gemeente onder andere in op informeren en bewustwording. Maar om gedrag te beïnvloeden en de doelgroepen in actie te laten komen, is meer nodig. Doelgroepen moeten hun gedrag willen veranderen, ze moeten in de gelegenheid zijn en ze moeten de motivatie voelen. Daarom passen we de volgende uitgangspunten zoveel mogelijk toe in de hierboven benoemde sporen bij de ontwikkeling van teksten, middelen en adviezen: -

-

-

-

-

-

-

-

Houd het simpel Eenvoudige informatie wordt gemakkelijker begrepen door de doelgroepen, daardoor beter opgenomen en vaak positiever beoordeeld. Mooie verpakking van de boodschap Door de boodschap op een mooie en positieve wijze te verpakken hebben we een groter bereik bij de doelgroepen. Met behulp van aansprekende verhalen (storytelling), gebruik van emoties en een herkenbare en mooie vormgeving staan onze doelgroepen meer open voor de boodschap. Laat het goede gedrag zien Goed voorbeeld doet volgen. We bevestigen daarom in onze communicatie wat het goede gedrag is en wat het oplevert Herkenbare situaties Mensen spiegelen zich aan anderen. Als je herkenbare mensen en situaties gebruikt in je communicatie, is de kans groter dat je doelgroep de boodschap accepteert en het gedrag kopieert. Ook verwerken doelgroepen informatie beter als deze door een persoon wordt overgebracht waarmee zij zich kunnen identificeren. Concrete aanwijzingen We geven onze doelgroepen, als ontvanger van onze boodschap, concrete aanwijzingen en tips om het gewenste gedrag ook echt uit te kunnen voeren. Hierbij houden we ons handelingsperspectief simpel en haalbaar. Inzet sociale omgeving Mensen zijn sociaal, ze kopiëren gedrag van familie, vrienden en anderen in hun omgeving. Inwoners en ondernemers nemen eerder een boodschap aan van mensen die dichtbij staan, dan organisaties die ver van hun afstaan.

Daarom communiceren we zoveel mogelijk via de sociale omgeving, om zo voor meer resultaat te zorgen of een beter bereik te hebben. Communiceer daar waar het gedrag plaatsvindt We communiceren als gemeente zoveel mogelijk op de plekken waar het gedrag van de doelgroep plaatsvindt. Zo kun je op een relevante plek het gewenste gedrag onder de aandacht brengen en doelgroepen motiveren om het goed te doen. Denk bijvoorbeeld bouwbedrijven, installatiebedrijven, tuincentra en bouwmarkten. Lange termijn en herhaling Houding en gedrag van inwoners en ondernemers verander je niet in een keer. Doelgroepen moeten tenminste tien tot twintig keer in aanraking komen met de boodschap om te zorgen voor enige invloed op hun houding en/of gedrag. Bovendien duurt het jaren voordat gedrag duurzaam verandert. Een lange termijn aanpak voor communicatie en participatie is noodzakelijk om voor resultaat te zorgen.

3.3 Pijlers strategie Op basis van de bovenstaande uitgangspunten heeft de gemeente een zevental pijlers geformuleerd waarop de communicatiecampagne en het participatietraject wordt ingericht. 1. Op gezamenlijkheid Doelgroepen realiseren zich te weinig dat zij onmisbaar zijn binnen de vier duurzame thema’s. Belangrijk is om de individuele acties te benadrukken, het verantwoordelijkheidsgevoel van alle inwoners en ondernemers te verhogen. Daarom wordt ingezet op gezamenlijkheid. We hebben als gemeente een belangrijke rol op weg naar duurzaam, schoon en groen Zwartewaterland; maar we zijn samen verantwoordelijk. De energietransitie, warmtetransitie, een circulaire economie en klimaatadaptatie zijn onderwerpen van ons allemaal. Alleen door samen te werken en krachten te bundelen realiseren we de doelstellingen. 2. Wijk-, gebieds- en projectgerichte aanpak Per project, buurt en situatie kan een andere manier van communiceren nodig zijn. Waar de ene keer een persbericht of een huis-aan-huis brief voldoende is, kan elders een (online) bijeenkomst voor bewoners of ondernemers veel beter werken. Daarom hanteert de gemeente een wijk-, gebieds- en projectgerichte benadering. Hierbij is dit overkoepelende communicatie- en participatieplan de basis, maar kunnen een aanvullende (project)specifieke communicatieboodschappen en -middelen toegevoegd worden om deze krachtiger te maken.

Daarnaast kan een wijkgerichte aanpak of buurtinitiatief een groepsgevoel creëren: we doen het samen. Hierdoor ontstaat er een sociale norm. 3. Persoonlijke benadering (per doelgroep) Als onderdeel van de strategie is persoonlijke benadering van de stakeholders en/of doelgroepen belangrijk, aanvullend op de gebiedsgerichte aanpak. De projectorganisatie is hierdoor beter in staat om signalen op te vangen en hierop in te spelen. Uitgangspunt bij een persoonlijke benadering is dat stakeholders die direct betrokken zijn, denk bijvoorbeeld aan grondeigenaren of een buurtvereniging, voorafgaand aan de overige communicatie op persoonlijke wijze worden geïnformeerd. 4. Doelgroepen aan het woord Belangrijk is dat bij het ontwikkelen van een gedragen plan voor de realisatie van een project, bijvoorbeeld een windenergiepark, verschillende doelgroepen te betrekken en dit ook te laten zien aan de ‘buitenwereld’. Door de meerdere stakeholders aan het woord te laten in de verschillende uitingen, ontstaat een compleet beeld rond de realisatie van een windenergiepark. Daarnaast kunnen we door meer verhalen te delen van de koplopers die al aan de slag zijn met duurzaamheid, doelgroepen stimuleren om ook aan de slag te gaan. Onderwerpen als kwaliteit van landschap, financiële participatie en leefbaarheid worden op deze wijze vanuit de verschillende invalshoeken en stakeholders toegelicht.

De samenleving kan op deze manier lezen en zien dat de gemeente Zwartewaterland alle omgevingsaspecten in het vizier heeft en daar ook serieus mee omgaat. 5. Goede voorbeeld Het laten zien welke stappen we zelf zetten op het gebied van de duurzaamheid is een krachtig communicatiemiddel. Practice what you preach. We nemen daarom onze doelgroepen mee in de stappen die gezet worden. We delen de goede voorbeelden, zoals verduurzaming van vastgoed en het overschakelen naar LED-verlichting.

6. Binnen beginnen, is buiten winnen Intern besteedt de gemeente meer aandacht aan duurzame thema’s. Een deel van de medewerkers is bovendien ook inwoner van de gemeente Zwartewaterland. Door projecten en verhalen van collega’s vanuit de duurzame thema’s te delen, hoopt de gemeente meer koppelkansen te creëren. Zo is er grote winst te behalen door de dialoog mee te nemen in projecten, programma’s en beleidstrajecten die bij de gemeente toch al op de agenda staan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan klimaatadaptatie. Daarnaast is het belangrijk dat de klimaatopgave (breed) in de toekomst ‘als vanzelf’ wordt meegenomen in de reguliere werkprocessen, beleidsplannen en programma’s. 7. Acties van nu, acties voor morgen Hoewel 2030, 2040 of 2050 nog ver weg klinken, moet de gemeente samen met alle doelgroepen flink tempo maken om alle doelstellingen te halen. Veel doelgroepen denken nog ‘het is niet nu, niet hier en niet bij mij.’ Als gemeente moeten we deze lijn doorbreken. Zo moeten er nu beslissingen genomen worden, waarvan de plannen misschien over tien jaar worden gerealiseerd. Tegelijkertijd is het belangrijk dat we stappen naar 2050 toe werken. Dat we ons focussen op de lange termijn, maar op de korte termijn keuzes maken en in actie komen waar het mogelijk is. Dus: acties voor nu, acties voor morgen.

Om onze doelgroepen hierbij te helpen zorgen we een overzichtelijke informatievoorziening met handelingsperspectieven. Nu weten ze vaak niet wat er precies van hen verwacht wordt, wat ze kunnen doen en welke acties effectief zijn. Dus een handelingsperspectief voor concrete, effectieve en laagdrempelige acties. Van meedenken tot afval scheiden.

4. Kernboodschap en communicatiecampagne Een goede en eenduidige kernboodschap is een essentieel onderdeel van geslaagde communicatie. De kernboodschap moet de gemeente in haar beleid en uitingen uitdragen en benadrukken. De kernboodschap richt zich op ‘gezamenlijkheid’. We zijn immers samen verantwoordelijk voor een duurzaam Zwartewaterland. In de communicatie vanuit de vier duurzame thema’s is het essentieel om transparant te zijn. Transparant over de opgave waar de gemeente voor staat, dat hierin geen vrijblijvendheid bestaat en dat we het samen moeten doen. Het ‘waarom’ blijven we uitleggen, zodat de doelgroepen eerder geneigd zijn om de urgentie te zien, hun eigen verantwoordelijkheid nemen en stappen hier willen nemen. Dit leidt tot volgende kernboodschap:

Duurzaam, dat doen we samen! In Zwartewaterland werken we aan een duurzame, groene en schone gemeente. Samen met inwoners en ondernemers investeren we in duurzaamheid. En buiten de gemeentegrenzen doen we dat met onze partners in de regio. Hoe? We doen het samen! Zo wordt duurzaam denken én doen vanzelfsprekend in Zwartewaterland. Ondersteunende boodschap De onderstaande ondersteunende boodschap is gericht op actie en participatie en vult de kernboodschap aan:

Wat doe jij op weg naar 2050? Samen zijn we op weg naar een aardgasvrij, energieneutraal, circulair en klimaatbestendig Zwartwaterland. Het is een grote opgave waarvoor we flink tempo moeten maken, ook al klinkt 2050 nog ver weg. Acties zijn nu nodig. Ook jij kan bijdragen aan een duurzame toekomst van Zwartewaterland. Dus denk, praat en doe mee!

4.1 Communicatiecampagne: Duurzaam, dát doen we samen! De gemeente gaat een communicatiecampagne ontwikkelen met de naam ‘Duurzaam, dát doen we samen!’. In deze campagne krijgen de vier duurzame thema’s een plek. Door vanuit één boodschap en één uitstraling te communiceren laat de gemeente zien dat er samenhang bestaat tussen de verschillende duurzame thema’s en bijhorende doelstellingen. In de communicatie wordt benadrukt dat er sprake is van een gezamenlijke opgave. In de campagne leggen we de focus op informeren, bewustwording, ambassadeurschap en het bieden van handvatten om zelf aan de slag te gaan. Wij doen het al! – Informeren, bewustwording, inspireren We richten we ons op het ambassadeurschap en informatie delen. Mooie voorbeelden van succesverhalen en initiatieven, als inspiratie voor anderen. Wat ga jij doen? – Inspireren, bewustwording, eigenaarschap Hierbij spreken we de doelgroepen van de campagne rechtstreeks aan. Bewustwording, maar ook de oproep om in actie komen. We bieden handvatten om zelf aan de slag te gaan. Praktische tips, do’s en don’ts. Wat zouden we moeten doen? – Ophalen, terugkoppelen, draagvlak, eigenaarschap We vragen doelgroepen om actief mee te denken, mee te praten of te beslissen over duurzame onderwerpen en projecten Inhoudelijk wordt campagne opgebouwd vanuit de vier duurzame thema’s: 1.

Energie Opwekken, besparen, zon- en windparken, mobiliteit 2. Warmte Isoleren, aardgasvrij, wijkaanpak 3. Circulaire economie Circulair inkopen en bouwen, afval, voedselverspilling, ketens 4. Klimaatadaptatie Meer groen, opvang regenwater, biodiversiteit, rioleringsplan

5. Communicatiemiddelen en activiteiten

Afhankelijk van de informatiebehoefte van de doelgroepen/ stakeholders bij een project, kunnen verschillende middelen ingezet worden besproken worden. Deze middelen vullen elkaar veelal aan en versterken elkaar. Bijvoorbeeld: de video’s die we hebben ontwikkeld voor de campagne vinden de doelgroepen ook terug in de vragen van de online vragenlijst. In de bijlage staat een complete lijst met communicatiemiddelen uitgewerkt die de gemeente kan inzetten. Hoe en wanneer deze middelen ingezet worden, is uitgewerkt in het actieplan met planning.

6. Organisatie van communicatie en verantwoordelijkheden De uitgangspunten voor de communicatie en participatie rond de vier duurzame thema’s liggen vast in dit plan. Maar alle activiteiten zijn niet allemaal vooraf en volledig te plannen. De issues, verloop van een project, acties van stakeholders, perspublicaties enz. zijn allemaal van invloed op de dagelijkse communicatie. 6.1 Projectgroep Bij de realisatie van omvangrijke thema’s is het belangrijk dat er binnen de ambtelijke organisatie goed wordt afgestemd en informatie gedeeld. Wenselijk is om te werken met een projectorganisatie, om informatiestromen en beslismomenten goed af te stemmen. Hiervoor is een aantal formele overlegmomenten vastgesteld met de projectgroep. Daarnaast vindt er ook bestuurlijke afstemming en voorbereiding plaats tijdens het regulier overleg met de wethouder. Op deze manier wordt op gestructureerde en regelmatige wijze de ‘klok gelijk gezet’. Belangrijk is ook dat alle betrokken projectmedewerkers geïnformeerd worden over persberichten, nieuwsbrieven of andere correspondentie die verstuurd worden. 6.2 Communicatieteam Voor de uitvoering van de centrale communicatie- en participatieactiviteiten rond duurzaam Zwartewaterland is de communicatieafdeling van de gemeente nauw betrokken. Ook gezien de directe link met de politiek-bestuurlijke omgeving is nauwe afstemming belangrijk.

De communicatieafdeling kent de omgeving, een groot deel van de stakeholders en werkt al met de bestaande communicatieinfrastructuur.

7. Communicatieplanning

Een goede communicatieplanning zorgt ervoor dat doelgroepen en stakeholders op het juiste moment op de juiste manier benaderd worden. Ook dat er samenhang ontstaat in de communicatie en dat er geen stakeholders vergeten worden. Dit alles komt samen in een communicatieplanning, onderdeel van het actieplan. Een communicatieplanning is een levend document en wordt steeds bijgewerkt. De kalender komt telkens terug in het werkoverleg en is daarmee ook een sturingsinstrument. Uitgangspunt is dat er zoveel mogelijk op natuurlijke momenten wordt gecommuniceerd. De communicatieplanning moet daarom, naast de vaste en regelmatige communicatiemomenten, zoveel mogelijk aansluiten bij de planning van de projecten en thema’s.

8. Evaluatie

Op basis van de communicatiekalender en concrete acties wordt per kwartaal in de projectgroep geëvalueerd wat de inzet op het gebied van communicatie is geweest. En welke effecten zijn bereikt. Aan de hand daarvan wordt bepaald of bijstelling noodzakelijk is.

Bijlage | Overzicht stakeholders 

Inwoners gemeente Zwartewaterland (algemeen); we willen dat ze weten wat de opgave is van Zwartewaterland in landelijk perspectief. We willen draagvlak voor het feit dat we allemaal iets moeten doen. Graag willen we met hun in gesprek welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. En zo willen we draagvlak bij hen voor locatiekeuzes voor grootschalige opwek (zoekgebieden en/of plekken). We willen dat ze zelf in actie komen bij energiebesparing en -opwekking, klimaatadaptatie en circulaire economie.



Inwoners Hasselt; Hasselt is een middelgrote kern in de gemeente.



Inwoners Genemuiden; Genemuiden is de grootste kern van de gemeente en staat bekend om de tapijtindustrie.



Inwoners Zwartsluis; Zwartsluis is een kleinere kern in de gemeente en richt zich meer op waterrecreatie en toerisme.



Inwoners buitengebied gemeente Zwartewaterland; naast wat hierboven staat aangegeven willen we met de inwoners van het buitengebied verdiepend praten over locatiekeuzes en het draagvlak hiervoor. Waar mogelijk willen we hen aanzetten om initiatieven te nemen. En zo mogelijk land en dak beschikbaar te stellen voor opwekking.



Inwoners gemeentegrens Staphorst, Zwolle, Steenwijkerland en Kampen; ondanks dat deze inwoners niet in de gemeente Zwartewaterland wonen, is het belangrijk dat deze doelgroep weet wat de opgave van Zwartewaterland is, welke ontwikkelingen er spelen en er draagvlak is voor de locatiekeuzes.



Grondeigenaren zoeklocaties grootschalige opwek; in het kader van de Regionale Energie Strategie moet de gemeente, in overleg met de samenleving, mogelijke locaties aanwijzen die geschikt zijn voor grootschalige opwek van wind- en zonne-energie. Deze locaties kennen verschillende grondeigenaren. Graag willen we met deze doelgroepen in gesprek, bespreken welke mogelijkheden zij zien om invulling te geven aan de doelstellingen en op welke manier zij daarbij betrokken worden.



Energiecoöperaties gemeente Zwartewaterland (en achterban); deze mensen behoren tot de voorlopers in de gemeente. Zij hebben meestal veel kennis en zijn al verder in denken. In de gemeente kennen we Energiek Zwartewaterland en mogelijk in de toekomst de (nog op te richten) Energiecoöperatie IJsseldelta. We willen hen graag inzetten als ambassadeurs naar andere inwoners en ondernemers. Want het werkt soms beter als inwoners-inwoners informeren en enthousiast maken, dan dat de gemeente dat doet.



Dorpsraden; we willen dat ze weten wat de opgave is van Zwartewaterland in landelijk perspectief. We willen draagvlak voor het feit dat we allemaal iets moeten doen. Graag willen we met hun in gesprek welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. Ook willen we draagvlak bij hen voor locatiekeuzes voor grootschalige opwek (zoekgebieden en/of plekken). We willen dat ze zelf in actie komen bij energiebesparing en -opwekking, klimaatadaptatie en circulaire economie. Het gaat om de volgende dorpsraad: Dorpsraad Kamperzeedijk.



Buurtverenigingen; we willen dat ze weten wat de opgave is van Zwartewaterland in landelijk perspectief. We willen draagvlak voor het feit dat we allemaal iets moeten doen.

Graag willen we met hun in gesprek welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. Ook willen we draagvlak bij hen voor locatiekeuzes voor grootschalige opwek (zoekgebieden en/of plekken). We willen dat ze zelf in actie komen bij energiebesparing en opwekking, klimaatadaptatie en circulaire economie. Het gaat om de volgende buurtverenigingen:  buurtvereniging Genne  buurtvereniging de Velde/ Zwartwaterklooster  Buurtkracht Zwartsluis 

Sportverenigingen Zwartsluis, Hasselt en Genemuiden; de gemeente Zwartewaterland kent een actief verenigingsleven dat positieve invulling geeft aan het verduurzamen van hun sportaccommodaties. We willen dat de sportverenigingen op de hoogte zijn en weten wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief. We willen draagvlak voor het feit dat we allemaal iets moeten doen. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. We willen hen laten nadenken over hun eigen energievraagstuk. En/of welke bijdrage zij, al dan niet collectief, kunnen bijdragen in de oplossing. Daarnaast kunnen sportverenigingen een belangrijke intermediaire rol vervullen.



Ondernemers; we willen dat ze weten wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief. We willen draagvlak voor het feit dat we allemaal iets moeten doen. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. We willen hen laten nadenken over hun eigen vraagstuk rond energie besparen, opwekken, klimaatadaptatie en circulaire economie. En/of welke bijdrage zij, al dan niet collectief, kunnen bijdragen in de oplossing. Met speciale aandacht voor agrarische ondernemers.



Ondernemersverenigingen; ondernemers moeten werken aan hun eigen duurzaamheidsopgave, maar kunnen mogelijk ook krachten bundelen. De ondernemersverenigingen kunnen hier een verbindende rol en/of vliegwielfunctie vervullen. De gemeente Zwartewaterland kent meerdere ondernemersverenigingen, namelijk:    

Ondernemerskring Zwartsluis Ondernemerskring Genemuiden (OKG) Hasselt (Industriekring Hasselt) Genemuider Ondernemers Vereniging (oude Middenstandsvereniging Genemuiden).



Topwerklocatie Genemuiden; Provinciale Staten van Overijssel heeft het Tapijtcluster Genemuiden-Hasselt begin 2018 aangewezen als Topwerklocatie. Dat biedt kansen voor ondernemend Genemuiden en bestaat uit een aantal werkgroepen: Duurzaamheid, Profilering en Circulaire Economie. Elke werkgroep bestaat uit deelnemers van de gemeente Zwartewaterland, provincie Overijssel, Ondernemerskring Genemuiden en ondernemers.



Economische Regio Zwolle; is een samenwerkingsverband van 22 gemeenten, verdeeld over 4 provincies. Regio Zwolle werkt bestuurlijk en ambtelijk samen op basis van regionale opgaven in een netwerk van ondernemers, onderwijsinstelling en maatschappelijke organisaties. Regio Zwolle kent 5 regionale opgaven, waaronder ‘energie’ (5 RES-gebieden). Er is een werkgroep vanuit de regio die grensoverschrijdende kansen en bedreigingen signaleert.



Agrarische ondernemers; we willen dat ze weten wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief. We willen draagvlak voor het feit dat we allemaal iets moeten doen. We

willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. We willen hen laten nadenken over hun eigen energievraagstuk. En/of welke bijdrage zij, al dan niet collectief, kunnen bijdragen in de oplossing. 

Jongeren (middelbare school); we vinden hun visie en ideeën belangrijk. Het gaat over hun toekomst. Dat wat zij inbrengen is minstens zo belangrijk om af te wegen, want we nemen nu besluiten over hun toekomstige leefwereld. Gemeente Zwartewaterland heeft een middelbare school in Zwartsluis en is daarmee een mooie ingang om de jongeren te bereiken.



Kinderen basisschool; de gemeente Zwartewaterland telt 16 basisscholen verspreid over de gemeente. De scholen kunnen een belangrijke intermediaire rol vervullen ten aanzien duurzaamheid. Met behulp van prikkelende en aansprekende interventies/ educatie kunnen samen met de scholen de kinderen en jongeren bereiken. En als de kinderen ermee bezig zijn, bereik je gemakkelijker ook ouders, die wellicht op een andere manier niet direct te bereiken zijn.



Bibliotheken Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis; de bibliotheken kunnen een belangrijke intermediaire rol vervullen ten aanzien duurzaamheid. Met behulp van aansprekende uitingen op locatie of aansluiten op themaboekenweken kunnen we verschillende doelgroepen bereiken.



Onderwijs, beroepsopleiding OVG: opleidingsvereniging Genemuiden voor de bouw en installatiebranche. Deze jongeren zijn dagelijks bezig met (duurzame) technieken en daardoor erg betrokken met onderwerp. De school kan een belangrijke intermediaire rol vervullen.



Woningbouwcorporatie Wetland Wonen; zo heeft Wetland Wonen een eigen duurzaamheidsopgave ten behoeve van de huurhuizen, maar de woningbouwcorporatie kan een ambassadeursrol en/of een vliegwielfunctie vervullen.



LTO Noord, afdeling West Overijssel; is een schakel tussen de leden, de overheid, maatschappij en het bedrijfsleven. LTO Noord vertegenwoordigt de boeren en tuinders in onze gemeente. We willen dat LTO Noord weet wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief. We willen draagvlak voor het feit dat we allemaal iets moeten doen. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. We willen hen laten nadenken over hun eigen energievraagstuk. En/of welke bijdrage zij, al dan niet collectief, kunnen bijdragen in de oplossing.



VNO-NCW Midden; VNO-NCW Midden maakt zich sterk voor een optimaal ondernemers- en vestigingsklimaat in Overijssel. Dit om ervoor te zorgen dat de stem ondernemers te horen is in de regionale economie. We willen dat VNO-NCW Midden weet wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. We willen hen laten nadenken over hun eigen vraagstuk rond energie besparen, opwekken, klimaatadaptatie en circulaire economie. En/of welke bijdrage zij, al dan niet collectief, kunnen bijdragen in de oplossing.



HMO – Herstructuringsmaatschappij Overijssel; HMO revitaliseert samen met gemeenten en ondernemers bedrijventerreinen, kantoorlocaties en binnensteden (leegstand). Duurzaamheid is een belangrijk onderdeel hierbij en we moeten gebruik maken van koppelkansen. We willen dat HMO weet wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken.

We willen hen laten nadenken over hun eigen energievraagstuk. En/of welke bijdrage zij, al dan niet collectief, kunnen bijdragen in de oplossing. 

Nieuwe Energie Overijssel; is een initiatief van de provincie Overijssel. NEO verbindt en versterkt initiatieven die bijdragen aan het de energietransitie in Overijssel. We willen dat NEO weet wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. We willen hen laten nadenken over hun eigen energievraagstuk. En/of welke bijdrage zij, al dan niet collectief, kunnen bijdragen in de oplossing.



Energiefonds Overijssel; helpt partijen om de energietransitie in de provincie Overijssel te versnellen door duurzame plannen te financieren. Energiefonds Overijssel werkt met leningen, garanties en participaties of een combinatie van deze instrumenten. We willen dat het Energiefonds Overijssel weet wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken.



Kerken; religie is een belangrijk onderdeel van de identiteit van de gemeente Zwartewaterland. De kernen Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis hebben ieder een lange geloofsgeschiedenis en een rijk religieus erfgoed. We willen dat de kerken in de gemeente wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief. We willen draagvlak voor het feit dat we allemaal iets moeten doen. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken. We willen hen laten nadenken over hun eigen vraagstuk rond energie besparen, opwekken, klimaatadaptatie en circulaire economie. En/of welke bijdrage zij, al dan niet collectief, kunnen bijdragen in de oplossing.



Netbeheerder Enexis; Enexis is de netbeheerder in Zwartewaterland en heeft een cruciale rol rond de energie- en warmtetransitie. Belangrijk is dat doelgroepen weten wat er speelt bij de netbeheerders, met welke vraagstukken zij zich mee bezighouden en wat hun rol is binnen de energie- en warmtetransitie. Tegelijkertijd willen we dat Enexis weet wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief en welke ontwikkelingen er spelen. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken.



Netbeheerder Rendo; in Zwartsluis is Rendo netbeheerder voor aardgas en heeft een cruciale rol rond de warmtetransitie. Belangrijk is dat de doelgroepen weten wat er speelt bij Rendo, met welke vraagstukken zij zich bezighouden en wat hun rol is. Tegelijkertijd willen we dat Rendo weet wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief en welke ontwikkelingen er spelen. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken.



Netbeheerder TenneT; TenneT beheert het landelijke hoogspanningsnet, terwijl de regionale netbeheerders zoals Enexis stroom met een laag voltage doorgeven. TenneT heeft een cruciale rol rond de energie- en warmtetransitie. Belangrijk is dat doelgroepen weten wat er speelt bij TenneT, met welke vraagstukken zij zich mee bezighouden en wat hun rol is binnen de energie- en warmtetransitie. . Tegelijkertijd willen we dat TenneT weet wat de opgave van Zwartewaterland is in landelijk perspectief en welke ontwikkelingen er spelen. We willen weten welke mogelijkheden zij zien om deze doelstellingen te bereiken.



Waterschap Drentse Overijsselse Delta; is het waterschap in Zwartewaterland en heeft een belangrijk rol rond de energietransitie en de opgave rond klimaatadaptatie. Belangrijk is dat doelgroepen weten wat er speelt bij het waterschap, met welke vraagstukken zij zich mee bezig houden en wat hun rol is binnen de duurzame opgaven die de gemeente kent.



Natuur en Milieu Overijssel; brengt partijen bij elkaar om te werken aan een duurzaam Overijssel. Ze willen bruggen slaan tussen inwoners, bedrijven en overheden om verduurzaming te stimuleren. Zo heeft Natuur en Milieu Overijssel een eigen duurzaamheidsopgave, maar kan een belangrijke ambassadeursrol en/of een vliegwielfunctie vervullen.



Gebiedscoöperatie IJsseldelta: de leden van de gebiedscoöperatie IJsseldelta zijn Agrarische Natuurvereniging Camperland, ANWB, Buurthuis Eben Haëzer / Spooldebelangen, Buurvereniging Schelle Oldeneel, Dorpsraad Kamperzeedijk, Het Oversticht en IJsseldelta Marketing, Kampereiland Vastgoed NV, Kampereiland Pachtersbond, Landschap Overijssel, LTO Noord, Museum Schoonewelle / Sluuspoort, Natuur en Milieu Overijssel, Ondernemerskring Genemuiden, Staatsbosbeheer, Stichting Particuliere Landschapsdiensten IJsseldelta+, Stichting Vrienden van de Oldematen (De Veldschuur), Vereniging Dorpsbelangen Grafhorst, Vereniging Dorpsbelangen ‘s – Heerenbroek, Vereniging Dorpsbelangen Wilsum, Vereniging Dorpsbelangen Zalk, Vereniging Natuurmonumenten, Vereniging Polderbelangen Mastenbroek, Vereniging Streekbelangen Kampereiland, Vereniging Streekbelangen Kamperveen, Vereniging voor het Behoud van de Vrije Natuur, Wijkvereniging Westenholte Voorst Frankhuis. Alle leden kunnen ander belang hebben, daarnaast acteren een aantal leden van de gebiedscoöperatie buiten de gemeente Zwartewaterland.



Provincie Overijssel; de provincie Overijssel speelt een belangrijke rol rond duurzame thema’s. Samen met de provincie werken de gemeenten in Overijssel in werkgroepen nauw samen met elkaar als het bijvoorbeeld gaat om de energie- en warmtetransitie.



RES West-Overijssel; in West Overijssel werken we met 11 gemeenten (Dalfsen, Deventer, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland en Zwolle) de provincie Overijssel, 4 waterschappen (Drents Overijsselse Delta, Vallei en Veluwe, Vechtstromen en Rijn en Ijssel) 3 netbeheerders (Enexis Netbeheer, Coteq en Rendo Netwerken) samen aan een regionale energiestrategie voor West-Overijssel.



Afvalbedrijf ROVA; ROVA is verantwoordelijk voor het verwerken van afval binnen de gemeente Zwartewaterland. In opdracht van deelnemende gemeente, waaronder Zwartewaterland, werken ze aan het terugdringen van afval, bevorderen van hergebruik van grondstoffen en werken aan het schoon, heel en veilig houden van de buitenruimte (leefomgeving). Hierdoor is de ROVA een belangrijke partner voor de gemeente Zwartewaterland.



Energielandschap ZSDZ; Energielandschap Zwolle, Steenwijkerland, Dalfsen en Zwartewaterland. Een samenwerking tussen vier gemeenten, waarbij gekeken wordt naar kansen om krachten bundelen. In dit landschap komen wind, zon en opslag van energie samen.



Bouwend Nederland; een vereniging voor bouw- en infrabedrijven. Om de doelstellingen uit het klimaatakkoord te realiseren is de bouwsector onmisbaar. Denk hierbij aan klimaatadaptief bouwen of de verduurzaming van bouwmaterialen. Belangrijk is dat

doelgroepen weten wat er speelt in de bouwsector, met welke vraagstukken zij zich mee bezig houden en wat hun rol is binnen de duurzame opgaven die de gemeente kent. 

Techniek Nederland; is een ondernemersvereniging van technische dienstverleners, installatiebedrijven en technische detailhandel. Deze sector is onmisbaar voor de realisatie van de doelstellingen uit het klimaatakkoord. Het is belangrijk dat de gemeente weet wat er speelt binnen deze sector. Belangrijk is dat doelgroepen weten wat er speelt bij het waterschap, met welke vraagstukken zij zich mee bezig houden en wat hun rol is binnen de duurzame opgaven die de gemeente kent.



Lokale installatiebedrijven; installatiebedrijven zijn onmisbaar voor de realisatie van de doelstellingen uit het klimaatakkoord. Het is belangrijk dat de gemeente weet wat er speelt binnen deze sector. Belangrijk is dat doelgroepen weten wat er speelt bij de lokale installatiebedrijven, met welke vraagstukken zij zich mee bezig houden en wat hun rol is binnen de duurzame opgaven die de gemeente kent.



Lokale bouwbedrijven; om de doelstellingen uit het klimaatakkoord te realiseren is de bouwsector onmisbaar. Denk hierbij aan klimaat adaptief bouwen of de verduurzaming van bouwmaterialen. Belangrijk is dat doelgroepen weten wat er speelt bij de lokale bouwbedrijven, met welke vraagstukken zij zich mee bezig houden en wat hun rol is binnen de duurzame opgaven die de gemeente kent.



Deelgebiedscommissies Vitaal Platteland (IBP); van het programma IBP Vitaal Platteland wordt gestart met 3 deelgebiedscommissies: Mastenbroek, Staphorsterveld en Wieden Weerribben. In deze commissies worden deelgebiedsstrategieën met belanghebbenden in het gebied, buurgemeenten en het waterschap vastgelegd.



Lokale media; zij zijn een belangrijke intermediair in het bereiken van de verschillende hierboven genoemde doelgroepen. Denk hierbij aan de Zwartewaterkant, De Stadskoerier, Genemuiden/Hasselt/Zwartsluis, Actueel, Brema.net.

Interne doelgroepen 

Ambtelijke collega’s van verschillende beleidsterreinen; energietransitie is niet alleen een technische aangelegenheid, maar heeft heel nadrukkelijk ook ruimtelijke en sociale componenten. Daarom is het belangrijk dat ambtelijke collega’s verinnerlijken wat de opgave van Zwartewaterland betekent binnen hun taakveld.



College van burgemeester en wethouders; de portefeuillehouder (wethouder) is samen met zijn collega’s binnen het college verantwoordelijk dat de opgave wordt gerealiseerd. Zij moeten regelmatig besluiten nemen en verantwoording afleggen. Dan is het belangrijk om gevoel van urgentie en de wil om de doelstellingen te halen gemeenschappelijk te maken. Ook om ervoor te zorgen dat de overige wethouders binnen hun eigen portefeuilles ook op de doelstellingen kunnen sturen.



Gemeenteraad; de vertegenwoordiging van de bevolking moet in de eerste plaats besluiten nemen over de RES. Maar in het vervolg ook over concrete plannen voor wind en zon. Daarom is het belangrijk dat zij de peilstok in de samenleving steken en zich mede-eigenaar voelen van het realiseren van de opgave.

BIJLAGE | Overzicht communicatiemiddelen 1. (Online) Informatie-/inloopbijeenkomst Tijdens een (online) informatiebijeenkomst worden plannen gepresenteerd en kan gericht worden ingegaan op de informatiebehoefte van de stakeholders. Het voordeel van een inloopbijeenkomst ten opzichte van een informatiebijeenkomst is dat zaalbrede discussies worden vermeden en een-op-een gecommuniceerd kan worden. Natuurlijk is ook een combinatie mogelijk, met een plenair gedeelte en een inloopgedeelte. Voordeel van een online informatiebijeenkomst is dat stakeholders vanuit thuis kunnen deelnemen en online vragen kunnen stellen. 2. Gebruik van social media De gemeente Zwartewaterland zet op dit moment verschillende social mediakanalen in: Facebook, Instagram, Twitter en LinkedIn. Social media zijn interactieve communicatiemiddelen met een groot bereik. De gemeente kan deze inzetten om op snelle en interactieve wijze in gesprek te raken met de stakeholders of informatie te delen. Denk hierbij ook aan het delen van mooie verhalen ambassadeurs. 3. Folder of flyer In een folder (uitgebreid) of flyer (kort en bondig) worden projecten als onderdeel van de duurzame thema’s gepresenteerd en gepositioneerd. Denk hierbij aan informatie en een stappenplan voor het aardgasvrij maken of het vergroenen van woonwijken.

Maar ook de ontwikkeling van zonne- en windenergieparken kunnen hierin gepresenteerd worden. Stakeholders met een specifieke informatiebehoefte hebben veel aan een folder of flyer waarin de informatie op heldere en overzichtelijke wijze is weergegeven en ze dit rustig kunnen nalezen. Voor bestuurders is folder of flyer een mooi middel om onder de arm mee te nemen naar (politieke of netwerk) bijeenkomsten. 4. Huis-aan-huis brief/brief op naam/of e-mail op naam Op momenten dat stakeholders direct geïnformeerd moeten worden over urgente zaken of zaken die hen persoonlijk/zakelijk raken en/of als er actie van hen vereist is, worden zij rechtstreeks benaderd via een brief of persoonlijke e-mail. 5. Digitaal informatiebulletin In een frequent te verschijnen digitaal informatiebulletin worden interne en externe doelgroepen middels artikelen, filmpjes en foto’s op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen. Hierin kunnen projecten nadrukkelijk gepositioneerd worden, er is ruimte voor achtergrondinformatie. Dit communicatiemiddel is geschikt voor een complex project met een grote impact voor de stakeholders of langdurige projecten (3 maanden of langer), zoals de energie- en warmtetransitie. 6. Website Website biedt een compleet overzicht van de beschikbare informatie rondom de duurzame thema’s. Doelgroepen worden hier actief aangesproken en alle informatie is overzichtelijk gebundeld.

De gemeente werkt met een herkenbare domeinnaam die verwijst naar deze pagina’s www.zwartewaterland.nl/energie-en-klimaat. In de projectcommunicatie kunnen deze domeinnamen uitgebreid worden met www.zwartewaterland.nl/windenergie of www.zwartewaterland.nl/aardgasvrij. 7. Promotiematerialen of promotieacties Er kunnen promotiematerialen zoals (presentatie)borden of animaties ontwikkeld worden, die gebruikt kunnen worden tijdens bijeenkomsten, ludieke acties (feel good) of andere gelegenheden. 8. Persoonlijk gesprek/ keukentafelgesprek In voorkomende gevallen, zoals bij gedetailleerde zaken, is persoonlijke communicatie aan te bevelen. Het kan bijvoorbeeld verstandig zijn om tijdelijk een wekelijks spreekuur in te stellen in woonwijken om deze aardgasvrij te maken.

9. Officiële momenten/handelingen Mijlpalen in het project, zoals de start van het project, halverwege en openingen worden gemarkeerd met een officiële handeling om het project zo extra onder de aandacht te brengen bij de doelgroepen. 10. Informatie in het gebied Op locaties waar iets speelt kunnen we zichtbaar maken met behulp uitingen in het gebied. Denk aan het aardgasvrij maken van een woonwijk, realisatie van een zonnepark of het vergroenen van een straat. Dit kan een (bouw)bord zijn met een impressie of een kreet. Daarnaast kan bij de invalswegen een uiting geplaatst worden waarop gecommuniceerd wordt. Zo wordt heel concreet zichtbaar dat we werken aan duurzaamheid in gemeente. 11. Persbericht Bij ‘nieuws’ (realiseren mijlpalen) wordt een persbericht verspreid onder de media. Dit wordt doorgeplaatst op de website en in sommige gevallen ook in de lokale huis-aan-huisbladen. Voordeel: actueel. Nadeel: afhankelijk van de pers. 12. Formele bekendmakingen De gemeente publiceert formele besluiten zoals vergunningen, bouwplannen en plaatselijke regelgeving. Deze publicaties zijn formele stappen bij de realisatie van een project. 13. 3D-Animatie De 3D-animatie zorgt voor een prachtige verbeelding van een project.

Hierdoor krijgen stakeholders een duidelijk beeld hoe bijvoorbeeld het windenergiepark eruit komt te zien, hoe de windmolens in het gebied geplaatst worden en helpt ze begrijpen hoe het plan in elkaar steekt. Daarnaast geeft de animatie een mooie indruk van het toekomstige beeld en kan mogelijk ook ingezet worden in het participatietraject. Door de animatie online beschikbaar te stellen bijvoorbeeld via de gemeentelijke website kunnen stakeholders op elk gewenst moment en vaker bekijken. 14. Artist Impressions Mooie impressies die technische inpassing van het plan verbeelden. Door vanuit verschillende invalshoeken impressies te maken krijgen stakeholders een duidelijk beeld van de plannen. Soms kan dit communicatiemiddel ook een verhelderende aanvulling zijn bij keukentafelgesprekken of (online) bijeenkomsten. 15. Video Hoewel de traditionele communicatiemiddelen effectief ingezet kunnen worden om doelgroepen te bereiken, zegt een video meer dan duizend woorden. Video is een uitstekende manier om een onze communicatieboodschap te delen of inspirerende verhalen te delen. De video kunnen we verspreiden via onze website, social media kanalen, media of digitaal informatiebulletin. 16. Online vragenlijsten Met een online vragenlijst kunnen we als gemeente gemakkelijk en snel algemene data verzamelen.

Doelgroepen kunnen de vragen gemakkelijk beantwoorden op elk moment van de dag, wanneer het hen goed uitkomt. De ervaring leert dat juist de doelgroepen die niet de inloopbijeenkomsten bezoeken, wel gebruik maken van deze mogelijkheden om mee te praten of te denken. 17. Publicaties in huis-aan-huiskrant De gemeente Zwartewaterland publiceert wekelijks in een vaste huis-aan-huiskrant. Dit is een mooi kanaal om informatie te delen. Denk hierbij aan mooie informatieve spreads of het aankondigen van een (online) bijeenkomst. 18. Online debat Een (online) debat is een mooie manier om onderwerpen van verschillende kanten te benaderen. Het helpt doelgroepen om een eigen standpunt te vormen. Dit kan ook op eenvoudige wijze online