TOEGEVOEGD Rapport Bedrijfsafval Binnenstad Zutphen 13 april 2021 def

Voor Zutphen is dit op de korte termijn dus geen oplossing, wel zou, indien dit politiek gewenst is, actief gelobbyd kunnen worden voor het invoeren van stedelijk afval in wetgeving.

Pagina 27 van 39

10. ANALYSE SCENARIO’S

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de diverse scenario’s invulling geven aan de vraag op welke wijze het huishoudelijk- en bedrijfsafval gecombineerd ingezameld kan worden om bij te dragen aan de doelstellingen van de gemeente. Tevens wordt daarbij rekening gehouden met de kaders De belangrijkste doelen die de Gemeente Zutphen voor de binnenstad heeft zijn: I. II. III.

Vervoersbewegingen: Het aantal vervoersbewegingen moet afnemen, vanwege de logistieke druk van de binnenstad; Uitstoot: de grondstoffen worden in 2023 slechts nog door elektrische wagens ingezameld; Scheidingspercentage: Het scheidingspercentage van zowel het huishoudelijk afval als het bedrijfsafval moet verbeterd worden en geschikt zijn voor hoogwaardige verwerking.

Ten aanzien van het tweede doel, wordt terzijde nog opgemerkt dat dit – uiteraard - ook bereikt zou kunnen worden door het invoeren van een milieuzone20 en/of een zero emissiezone21. Het nadeel daarvan is dat dergelijk zones betrekking hebben op alle wagens die de binnenstad in willen rijden. Dat heeft derhalve ook grote impact op bijvoorbeeld het openbaar vervoer en/of de distributie van de goederen voor de binnenstad. Alhoewel het invoeren van dergelijke zones met het oog op de toekomst en het milieu kan worden toegejuicht, valt het buiten de scope van deze opdracht om daar naar onderzoek naar te doen. Gevraagd is om bij de advisering voor een bepaald scenario, rekening te houden met (i) huidige wet- en regelgeving, (ii) consequenties voor de wettelijke monitoring, (iii) de relatie met het afvalfonds, (iv) de businesscase (v) de consequenties voor het zwerfafval, (vi) het creëren van mogelijkheden van aanvullende werkgelegenheid voor mensen uit het sociaal domein (vii) de benodigde stappen richting 2023 (viii) specifieke situatie of samenstelling van bedrijven in het gebied Hieronder zal dit per scenario uiteen worden gezet. 10.1

NIETS DOEN

Doelstellingen Indien de gemeente geen enkele actie onderneemt omdat zij geen wettelijke verantwoordelijkheid heeft bij de inzameling van bedrijfsafval, dan valt te verwachten dat de vervoersbewegingen en daarmee de uitstootpercentages licht toenemen.

20 21

Een milieuzone is een gebied in een stad waar bepaalde vervoersmiddelen niet mogen rijden. Bij een zero emissie zone mogen alleen nul emissie vracht- en bestelauto’s deze zone binnenrijden.

Pagina 28 van 39

Het ‘niets doen’ van de gemeente op dit vlak, zal op zichzelf geen effect hebben op het scheidingspercentage. Bedrijven worden echter – via het nieuwe LAP - vanuit de overheid steeds meer ertoe bewogen het afval beter te scheiden. Nadeel daarvan is dat het apart inzamelen van deze verschillende afvalstromen, extra vervoersbewegingen met zich meebrengt ten opzichte van het afvoeren van het afval als één afvalstroom. Indien dat separaat inzamelen ook nog door veel verschillende inzamelaars in de binnenstad gebeurt, leidt dat dus tot meer vervoersbewegingen en een hogere uitstoot.

Kaders Indien voor dit scenario wordt gekozen, dan blijft de gemeente aan de huidige weten regelgeving voldoen en heeft het geen consequenties voor de wettelijke monitoring en de relatie met het Afvalfonds. Het is bijna overbodig te vermelden dat het eveneens geen effect zal hebben op een businesscase, noch op het zwerfafval. Ook zal er geen mogelijkheden van aanvullende werkgelegenheid voor mensen uit het sociaal domein worden gecreëerd. Er hoeven geen stappen ondernomen te worden tot 2023 en de samenstelling van de binnenstad is verder niet relevant. Aangezien in de Motie juist is opgeroepen te onderzoeken wat de gemeente wel kan doen, wordt dit scenario verder niet geadviseerd. Volledigheidshalve is het scenario echter wel opgenomen in het rapport.

10.2

VRIJWILLIGE COLLECTIEVE INZAMELING ONDERNEMERS

Doelstellingen Indien de Gemeente met succes een aanjagende/ ondersteunende rol neemt bij het collectief afsluiten van een contract namens (bijna alle) ondernemers in de Binnenstad met een commerciële afvalinzamelaar, zal het aantal vervoersbewegingen afnemen en het uitstootpercentage afnemen, omdat er efficiënter kan worden ingezameld door bovendien nog maar één inzamelaar. Wel is het daarbij van belang dat (bijna) alle ondernemers meedoen en mee blijven doen. Anders zullen vervoersbewegingen van andere partijen nog steeds plaatsvinden. Een sterke grote ondernemersvereniging kan hierbij een bepalende rol spelen. Doordat er collectief wordt ingekocht door een grote groep ondernemers, loont het voor een inzamelaar eerder om aparte afvalstromen zoals swill ook in te gaan zamelen tegen een redelijke prijs. Indien deze stroom in de Binnenstad wordt ingezameld, bestaat een reële kans dat meer ondernemers die afvalstroom daardoor toch ook gaan scheiden. Het kan dus een licht positief effect hebben op het scheidingspercentage.

Kaders Indien voor dit scenario wordt gekozen, dan heeft het geen effect op de huidige wet- en regelgeving. Ook heeft het geen consequenties voor de wettelijke monitoring, de relatie met het Afvalfonds of op een businesscase. Ten aanzien van het terugdringen van zwerfafval kan het scenario een licht positief effect hebben. Zwerfafval ontstaat door diverse oorzaken. Meestal zijn het mensen die rondlopen in een winkelcentrum of die op weg zijn in de auto of op de fiets die

Pagina 29 van 39

zwerfafval veroorzaken. Maar ook bij de inzameling van huis- en bedrijfsafval kan bijvoorbeeld door morsen zwerfafval ontstaan22. Doordat al het bedrijfsafval in de binnenstad door dezelfde inzamelaar wordt opgehaald, zullen de medewerkers van de ophaaldienst eerder genegen zijn zwerfvuil rondom bedrijfsafval eveneens mee te nemen. Een schone straat straalt immers direct positief af op de betreffende inzamelaar. Bovendien kunnen bij het selecteren van de inzamelaar, ook gezamenlijke eisen (KPI’s) worden gesteld ten aanzien van het terugdringen van zwerfafval. Dergelijke eisen kunnen ook gesteld worden ten aanzien van de wens van de gemeente om aanvullende werkgelegenheid te creëren voor mensen uit het sociaal domein. Wel dient men zich te realiseren dat dit vandaag de dag meer een wens is van een gemeente dan van de gemiddelde ondernemer. Indien het creëren van dergelijke werkgelegenheid extra kosten met zich meebrengt, dan ligt het in de lijn der verwachting dat ondernemers in het gebied niet snel zullen genegen zijn dit als selectiecriterium op te nemen. De gemeente zal stappen moeten ondernemen tot niet alleen 2023, maar ook daarna. Het is een langdurig traject waarbij eerst gezamenlijkheid moet worden bevorderd en ontwikkeld, onder andere vanwege de verschillende einddata van de contracten die bestaan met de diverse inzamelaars.

Gemiddeld is de doorlooptijd van dit scenario 1,5 tot 2 jaar. Daarna is het van belang om ook nieuwkomers in de binnenstad te laten aansluiten bij de collectieve inzameling en om de huidige deelnemers niet te laten overstappen. Niet alleen de kosten, maar ook het niveau van op-maat-gemaakte serviceverlening van de betreffende inzamelaar is daarvoor essentieel. Daarbij is ook de samenstelling van de ondernemers in de binnenstad zeer relevant. Een luxe hotel heeft immers andere eisen en wensen dan een tabakswinkel of autogarage. Aangezien de meeste bedrijven in de Binnenstad onder de KWD-sector vallen, is de Binnenstad als gebied wel geschikt voor een dergelijk scenario.

10.3

VRIJWILLIGE COLLECTIEVE INZAMELING INZAMELAARS

Doelstellingen Indien door één gezamenlijke kraakperswagen het restafval23 ingezameld wordt bij klanten van diverse inzamelaars, dan leidt dat vanzelfsprekend tot minder vervoersbewegingen en daarmee tot een lichte vermindering van de uitstoot. Dat zou overigens (in positieve zin) anders zijn als door de inzamelaars wordt gekozen voor een elektrisch voertuig. Het scenario heeft geen effect op het scheidingspercentage.

Kaders De opzet van dit scenario vereist geen bijzondere maatregelen met betrekking tot wet- en regelgeving. Wel dienen de uitgangspunten met betrekking tot mededinging gerespecteerd te worden. Het is zinvol om hiervoor specifiek juridisch advies in te winnen. Men dient er bijvoorbeeld voor te waken dat de inzamelaars onderling kennis uitwisselen over de door hen gehanteerde tarieven. Ook dient – 22

Rapport: Oorzaken Zwerfafval van Tauw B.V. in opdracht van Stichting Nederland Schoon, p. 3, 2005. 23 Op termijn kan ook gekeken worden naar andere stromen. Pagina 30 van 39

voor een succesvol scenario – voorkomen te worden dat andere inzamelaars toch gaan inzamelen in de Binnenstad. Dit impliceert dat de samenwerking ook dient open te staan voor andere partijen, waardoor er geen partijen ‘ buiten de markt worden gehouden’ en er voldoende concurrentie kan blijven bestaan. De vraag is natuurlijk wel hoe een inzamelaar zich alsdan jegens de klant nog kan onderscheiden. Het scenario heeft geen consequenties voor de wettelijke monitoring en de relatie met het Afvalfonds. In theorie zouden de kosten voor ondernemers minder moeten worden, doordat ze collectief inkopen en de inzamelaar daardoor efficiënter kan inzamelen. In de praktijk is ons van een dergelijke noemenswaardige korting echter nog niet gebleken. Het effect op zwerfafval en op het creëren van aanvullende werkgelegenheid voor mensen uit het sociaal domein, is vergelijkbaar als bij de vrijwillige collectieve inkoop door ondernemers in de Binnenstad, dus hiervoor wordt verwezen naar de vorige paragraaf. De gemeente zal in dit scenario actief het gesprek moeten aangaan met de inzamelaars en te faciliteren en stimuleren dat zij – als concurrenten – toch gaan samenwerken. Ook dient de gemeente de ondernemers in de Binnenstad te stimuleren om gebruik te maken van de collectieve inzameling.

Dat zal voor een ondernemer vanuit een juridisch oogpunt vooral lastig zijn, indien ‘zijn’ inzamelaar niet meedoet aan de collectieve inzameling. Zolang het alleen om het inzamelen van restafval gaat, is de samenstelling van de ondernemers in de Binnenstad niet zo relevant. Indien dit scenario ook wordt toegepast voor andere afvalstromen, wordt dat relevanter. Aangezien de meeste bedrijven in de Binnenstad onder de KWD-sector vallen, is de Binnenstad als gebied geschikt voor het uitbreiden naar andere afvalstromen.

10.4

NADERE VERPLICHTINGEN HUIDIGE LOKALE REGELGEVING OPLEGGEN

Doelstellingen Indien het college in artikel 22 van het Uitvoeringsbesluit zorgvuldig geformuleerde nadere regels zal stellen in het belang van het milieu en met als doel de verkeersdrukte in de binnenstad te verminderen en de luchtkwaliteit aldaar te verbeteren, dan zal zowel het aantal vervoersbewegingen van zware inzamelwagens als het uitstootpercentage fors kunnen dalen. Bijvoorbeeld indien een regel wordt gesteld aangaande verplichte elektrificatie van inzamelmiddelen. Het scheidingspercentage zal – met de juiste regels – ook substantieel verbeterd kunnen worden, omdat meer fracties aangeboden kunnen worden door fijnmazige inzameling. Ook kunnen regels worden opgesteld die de retourlogistiek stimuleren.

Kaders Dit scenario leidt er toe dat de huidige lokale regelgeving zal moeten worden aangepast, althans aangevuld. Er is binnen het Uitvoeringsbesluit al ruimte voor gereserveerd, dus dat traject zou relatief voortvarend moeten kunnen worden aangepakt. Pagina 31 van 39

Het scenario heeft geen consequenties voor de wettelijke monitoring en de relatie met het Afvalfonds. Om zwerfafval te voorkomen en zoveel mogelijk onnodige objecten uit het straatbeeld te weren, kunnen wel concrete regels worden opgesteld in het Uitvoeringsbesluit. Ook kunnen bij het opstellen van de regels, indirect kansen worden gecreëerd voor het vergroten van werkgelegenheid voor mensen uit het sociaal domein. Een voorbeeld hiervan is Stichting Stadslogistiek Stedendriehoek, alwaar werkgelegenheid bestaat voor mensen uit het sociaal domein. Indien er regels worden gesteld die de retourlogistiek stimuleren, wordt daarmee indirect mogelijk ook werkgelegenheid gecreëerd. Op zichzelf heeft het stellen van regels geen effect op de businesscase. Het zou goed mogelijk zijn dat de kosten voor ondernemers iets zullen gaan stijgen, omdat van de inzamelaars een investering wordt verwacht (nl elektrisch inzamelen) en die investeringen zullen waarschijnlijk worden doorbelast. Het voordeel is, dat Zutphen onderdeel is van de Cleantech regio en dat in het gebied al door meerdere steden de elektrificatie van vervoersmiddelen wordt verlangd. Een kosten van een investering in elektrificatie van het wagenpark, kan dus door een inzamelaar over meerdere bedrijven in meerdere steden doorbelast worden. Dat zal de eventuele kostenverhoging voor ondernemers doen drukken.

Om dit scenario te laten slagen, is het niet alleen van belang om zorgvuldig de regels op te stellen. Ook achten wij het van belang dat de gemeente tezamen met de markt, de ondernemers en partijen als Stichting Stadslogistiek Stedendriehoek onderzoeken wat de mogelijkheden en beperkingen in de Binnenstad zullen zijn. Detailinzicht in stromen en kwaliteit is daarbij van belang. Dit scenario is op hoofdlijnen juridisch beoordeeld, maar dient per uitgewerkte regel en ook in onderlinge samenhang nog wel meer uitputtend juridisch beoordeeld te worden. Dit is een van de grootste stappen die genomen moeten worden richting 2023. Daarna zal de regelgeving uiteraard nog moeten worden aangepast. Tot slot wordt nog opgemerkt dat het opstellen van nadere regels in het Uitvoeringsbesluit omtrent de inzameling van bedrijfsafval met elektrische voertuigen, qua timing, draagvlak en haalbaarheid een voordeel biedt ten opzichte van het invoeren van een milieuzone24 en/of een zero emissiezone. Immers, deze regels in het Uitvoeringsbesluit gelden alsdan slechts voor het inzamelen van bedrijfsafval in de Binnenstad. Dit staat overigens wel los van het feit dat het invoeren van een milieuzone een belangrijke en zinvolle maatregel is om te bewerkstelligen dat de CO-2 uitstoot in de Binnenstad wordt drastisch wordt verlaagd. Het valt buiten de scope van deze opdracht om dat nader te onderzoeken.

Gezien de ambities die de gemeente Zutphen heeft uitgesproken omtrent het instellen van een zero emissiezone in de Binnenstad, geldt dat er tenminste 4 jaar overbrugd zal moeten worden om het afval elektrisch in te zamelen. Voor tenminste die tussenliggende periode is het voor het bewerkstelligen van het elektrisch inzamelen van afval, derhalve zinvol om daarover regels op te stellen in de Afvalstoffenverordening.

24

Een milieuzone is een gebied in een stad waar bepaalde vervoersmiddelen niet mogen rijden.

Pagina 32 van 39

10.5

REINIGINSGRECHT

Doelstellingen Door invoering van het reinigingsrecht vermindert het aantal vervoersbewegingen. Voor een grote (midden)groep wordt het juist aantrekkelijk om over te stappen naar het reinigingsrecht, terwijl die nu allemaal een eigen commercieel contract hebben. Daardoor neemt het aantal vervoersbewegingen af, mede doordat de ondernemers alsdan ook gebruik kunnen maken van de containers van CirculusBerkel. Het uitstootpercentage neemt hierdoor naar verwachting ook af. Die afname zal substantieel meer dalen, indien Circulus-Berkel zelf ook met elektrische wagens gaat inzamelen. Dit blijkt ten aanzien van het ledigen van ondergrondse containers nog niet goed mogelijk te zijn, dus dat is een aandachtspunt. Het scheidingspercentage neemt naar verwachting toe, omdat er relatief eenvoudig en voor dezelfde prijs, meer fracties kunnen worden aangeboden.

Kaders Bij dit scenario zal de huidige wet- en regelgeving aangepast dienen te worden. Er dient een uitvoeringsbesluit te worden genomen door het college, ten behoeve van het invoeren van het reinigingsrecht. Ook zal hier een verordening voor het heffen van het reinigingsrecht dienen te worden opgesteld en vastgesteld. Het invoeren van reinigingsrecht heeft consequenties voor de wettelijke monitoring en de vergoedingsstructuur van het Afvalfonds. Omdat het reinigingsrecht in meerdere gemeentes bestaat, is het ons bekend dat het mogelijk is om hier concrete en correcte afspraken over te maken met het Afvalfonds. Qua businesscase, geldt dat de tarieven kostendekkend moeten zijn, doordat de gemeente met deze dienstverlening deelneemt aan het economische verkeer.

Voor het invoeren van het reinigingsrecht dient wel rekening te worden gehouden met onder andere de volgende kostenposten: - Arbeidsuren voor de operationalisering (Programma manager en projectleider) - Aanschaf heffingssysteem (alleen voor de opstartkosten, daarna wordt het systeem gedekt door de inkomsten uit het reinigingsrecht) - Communicatieposten (community begeleiding door projectleider, individueel bezoek ondernemers voor veldonderzoek, out-of-pocket kosten bijeenkomsten, communicatiemiddelen - Aanschaf pasjes voor diftar voor de deelnemende bedrijven Het invoeren van het reinigingsrecht zal naar verwachting weinig effect hebben zwerfafval. Omdat Circulus-Berkel, de huidige inzamelaar van de gemeente Zutphen, koploper25 is voor wat betreft de omvang van de werkgelegenheid die 25

Circulus-Berkel heeft het certificaat Trede 3 op de Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO) gehaald. Dat betekent dat Circulus-Berkel een bovengemiddelde bijdrage levert op het gebied van sociaal ondernemen. Bron: https://www.circulus-

berkel.nl/zutphen/nieuws/circulus-berkel-biedt-kansen-aan-mensen-met-een-kwetsbarepositie-op-de-arbeidsmarkt/ Pagina 33 van 39

wordt geboden aan mensen uit het sociaal domein, lijkt het aannemelijk dat het invoeren van het reinigingsrecht een positief effect op deze werkgelegenheid heeft. Er valt dan immers meer werk te verrichten door Circulus-Berkel. Om tot het invoeren van het reinigingsrecht te komen, dienen op hoofdlijnen de volgende stappen te worden ondernomen:

i. Operationalisering

• • • • • •

Vaststellen ambtelijk opdrachtgever. Aanstellen programmamanager inclusief projectteam. Opstellen gedetailleerd implementatie plan. Opstellen en vaststellen definitieve cijfers Afstemming diverse gemeentelijke diensten. Implementatie periode uitvoering

• • •

Besluiten nemen tot invoering Reinigingsrecht door college en Raad. Afvalstoffenverordening hoeft niet aangepast te worden. Uitvoeringsbesluiten nemen ten behoeve van reinigingsrecht door college. Vaststellen verordeningen heffingen reinigingsrecht door college en Raad, eventueel samen met de begroting.

•

• • • • • • • • • • • • •

ii. Bestuurlijk

iii. Inkoop Gevolgen voor inzameling en verwerking (aantallen, hoeveelheden, capaciteit) in kaart brengen). Overleg met Circulus-Berkel over extra capaciteit en eventuele logistieke uitdagingen. Inkopen gemeentelijk heffingssysteem reinigingsrecht. Implementatieplannen Circulus-Berkel opstellen en uitvoeren.

iv. Communicatie Organiseren van diverse ondernemersavonden om men mee te nemen in het proces Opzetten dialoog met marktpartijen afval om goed te kunnen uitleggen waarom gemeente deze stap maakt. Promotiecampagne online/offline ontwikkelen en uitvoeren voor invoering reinigingsrecht Aanpassen gemeentelijke communicatiekanalen.

v. Fiscaal/ Financieel Opzetten ramingen inkomsten/ uitgave reinigingsrecht en vaststellen Opzetten en implementeren heffingssysteem (afhankelijk van vrijwillig/ verplicht invoeren) Afstemming NedVang/Afvalfonds + vaststellen protocol. Opstellen en implementeren handhavingsprotocol. Opstellen en implementeren pasjessysteem

Pagina 34 van 39

10.6

CONTRACTEN INZAMELDIENST

Doelstellingen Indien ervoor gekozen wordt om als gemeente te gaan acteren als ‘commerciële’ afvalinzamelaar en individuele contracten te sluiten met diverse ondernemers, dan is het nog maar de vraag welk effect het heeft op vervoersbewegingen. Indien het de gemeente – al dan niet via Circulus-Berkel - lukt een groot ‘ marktaandeel’ te werven, dan kunnen de vervoersbewegingen afnemen. Maar het kan evengoed leiden tot juist meer vervoersbewegingen, indien een extra ‘commerciële partij’ zich aanvullend op de markt begeeft. Circulus-Berkel zal het ingezamelde bedrijfsafval immers niet mogen combineren met het inzamelen van het huishoudelijk afval. Ook is het lastig te bepalen of het een positief effect heeft op het scheidingspercentage, dat is afhankelijk van de fracties die de ondernemers alsdan via de gemeente kunnen laten inzamelen en tegen welke tarieven.

Kaders De huidige wet- en regelgeving behoeft niet te worden aangepast in dit scenario; wel dient veel aandacht te worden besteed aan het juist volgen van de Wet Markt en Overheid en de Wet op de Vennootschapsbelasting. Als inzamelaar voor bedrijfsafval zal de gemeente aan Nedvang dienen te worden vermeld hoeveel er elke maand van welke materiaalsoort ingezameld en gerecycled wordt. Het Afvalfonds speelt hier thans geen rol. Voor de ondernemers in de Binnenstad, zal dit scenario financieel nauwelijks effect hebben, omdat de tarieven van een gemeentelijke inzameldienst marktconform moeten zijn. Het scenario kan een positief effect hebben op het terugdringen van zwerfafval. Door zelf in te zamelen, kan de gemeente aan de chauffeurs de opdracht mee geven om ervoor te zorgen dat omliggend zwerfafval gelijk met het bedrijfsafval wordt meegenomen. Het scenario biedt waarschijnlijk wel nieuwe mogelijkheden voor het creëren van aanvullende werkgelegenheid voor mensen uit het sociaal domein. Indien de gemeente voor dit scenario kiest, dan zal er onder andere een inbesteding moeten plaats vinden. Omdat het valt te betwijfelen of de doelstellingen überhaupt hiermee gehaald worden, is het niet opportuun om een verder plan van aanpak nu verder uit te werken.

10.7

STEDELIJK AFVAL

Doelstellingen Het aantal vervoersbewegingen zal fors afnemen, indien het bedrijfsafval en huishoudelijk afval gecombineerd wordt ingezameld. Immers, in de Binnenstad is in beginsel dan nog maar 1 inzamelaar actief. Dat leidt derhalve ook tot een noemenswaardige afname van het uitstootpercentage. Dit geldt te meer, indien het stedelijk afval wordt ingezameld met een elektrisch voertuig. Ook het scheidingspercentage zal verbeteren. Het gecombineerd inzamelen van bedrijfsafval en huishoudelijk afval, is echter wettelijk niet toegestaan, tenzij hiervoor een uitzondering wordt verkregen middels de Crisis- en herstelwet. Omdat het ministerie heeft aangegeven geen nieuwe pilots Pagina 35 van 39

toe te staan alvorens de pilot in Amsterdam is geëvalueerd, is het niet opportuun dit scenario verder uit te werken. Voor Zutphen is dit op de korte termijn dus geen oplossing. Wel zou, indien dit politiek gewenst is, actief gelobbyd kunnen worden voor het invoeren van stedelijk afval in de Nederlandse wetgeving.

10.8

SAMENVATTING SCENARIO’S

In onderstaande matrix zetten we diverse weergegeven scenario’s af tegenover de doelstellingen en kaders. Vanwege de schematische weergave, geeft dit een ongenuanceerd beeld. Het schema dient dan ook uitdrukkelijk in samenhang met de rest van het rapport te worden gelezen.

Uitstoot

Scheidingspercentage

Huidige weten regelgeving

Wettelijke monitoring

Relatie afvalfonds

Businesscase

Zwerfafval

Werkgelegen-heid sociaal domein

Benodigde stappen richting 2023

Samenstelling van bedrijven

Kaders (consequenties voor…)

Vervoersbewegingen

Doelstellingen

Niets doen Collectiviteit ondernemers Collectiviteit inzamelaars Lokale regelgeving

+

+

+/+

Geen Geen

Geen Geen

Geen Geen

+/+/-

+/+

Geen +

Geen ++

Nvt Ja

+

+/-

+/-

Geen

Geen

Geen

+/-

+

+

++

Ja

++

++

+

Wel

Geen

Geen

+/-

+

+

++

Ja

Reinigingsrecht Inzameldienst Stedelijk afval

++ ? ++

++ ? ++

+ ? ++

Wel Wel Wel

Wel Wel Wel

Wel Geen Wel

+ +

+/+ +

+ Geen Geen

++ + Nvt

Ja Ja Ja

Pagina 36 van 39

11. ADVIES EN PLAN VAN AANPAK 11.1

ADVIES

Uit de analyse van de scenario’s blijkt, dat er niet één oplossing is waarmee alle doelstellingen bereikt kunnen worden, op zo’n manier dat al het afval in de Binnenstad - binnen de wettelijke kaders - op zorgvuldige wijze kan worden ingezameld. Naar aanleiding van de Motie, is eerst onderzoek gedaan naar de wens om het huishoudelijk afval en het bedrijfsafval in de Binnenstad gecombineerd in te zamelen. Deze gecombineerde inzameling lijkt logisch, omdat het afval van de bedrijven in de Binnenstad in aard en samenstelling vergelijkbaar is met afval van huishoudens. Dit komt omdat in de Binnenstad voornamelijk bedrijven gevestigd zijn die vallen binnen de KWD-sector. Echter, uit het rapport blijkt dat deze gecombineerde inzameling wettelijk gezien thans nog niet mogelijk is, omdat eerst een uitzondering dient te worden verkregen middels de Crisis- en herstelwet en deze naar verwachting niet verkregen kan worden. Wel is stedelijk afval een actueel onderwerp; meer gemeentes zien hier kansen in. De gemeente Zutphen kan – voor de lange termijn- hier een voortrekkersrol in spelen door een lobby te starten in Den Haag en daarbij samen op te trekken met andere stakeholders. Voor de kortere termijn tot 2023, bieden andere scenario’s een uitkomst. Geadviseerd wordt om te werken met een combinatie van scenario’s, namelijk scenario 4 (stellen van nadere regels) en 5 (reinigingsrecht).

Ter toelichting dient het volgende.

Reinigingsrecht Door het invoeren van het reinigingsrecht, kan het voor het overgrote deel van de bedrijven in de Binnenstad interessant genoeg zijn om het contract met zijn afvalinzamelaar te beëindigen26. Dit zal het aantal vervoersbewegingen van de afvalinzamelaars in de Binnenstad doen afnemen, net als het uitstootpercentage. Dit laatste geldt temeer, indien Circulus-Berkel haar wagenpark binnen afzienbare termijn verder uitbreidt met elektrische wagens en inzet in de Binnenstad van Zutphen. Indien er bovendien voldoende containers binnen loopbereik komen en/of indien de frequentie van de inzameling van diverse afvalstromen voldoende is, dan zal het voor een ondernemer laagdrempeliger worden om afval te scheiden, met name restafval, papier/karton, glas en eventueel plastic. Met het invoeren van het reinigingsrecht kunnen derhalve de drie doelstellingen van de gemeente grotendeels worden bereikt. Daarnaast is het aannemelijk dat het reinigingsrecht extra werkgelegenheid biedt voor mensen uit het sociaal domein, omdat Circulus-Berkel alsdan ook een deel van het bedrijfsafval zal gaan inzamelen. Bij Circulus-Berkel werken al bovengemiddeld veel mensen uit dit sociaal domein en voor hen ontstaat – via het reinigingsrecht – derhalve nog meer werk.

26

Bedrijven zullen altijd de opzegtermijnen van hun contract met een afvalinzamelaar moeten respecteren. Dat betekent dat niet elk bedrijf direct zal kunnen overstappen naar het reinigingsrecht en dat het succes van het reinigingsrecht pas in de loop van de maanden/jaren zal gaan groeien. Pagina 37 van 39

Nadere regels stellen Voor bedrijven in de Binnenstad die - om hen moverende redenen - niet willen deelnemen aan het reinigingsrecht, kunnen nadere algemene regels worden gesteld in het Uitvoeringsbesluit aangaande het ter inzameling aanbieden van bedrijfsafval aan commerciële inzamelaars. Die regels zouden zo kunnen worden geformuleerd dat het er in de praktijk op neer komt dat het bedrijfsafval slechts nog met elektrische voertuigen ingezameld mag worden27. Ook kunnen er nadere regels in het Uitvoeringsbesluit worden gesteld, die het voor bedrijven aantrekkelijk maken om deel te nemen aan de retourlogistiek. Om deze combinatie van scenario’s te laten slagen, is het niet alleen van belang om zorgvuldig de regels van het Uitvoeringsbesluit op te stellen. Ook achten wij het van belang dat de gemeente tezamen met de markt, de ondernemers en partijen als Stichting Stadslogistiek Stedendriehoek onderzoeken wat de juridische, operationele en logistieke mogelijkheden en beperkingen in de Binnenstad zullen zijn. Detailinzicht in stromen en kwaliteit is daarbij van belang, net als een scherper inzicht in de specifieke situatie of samenstelling van bedrijven in de Binnenstad. Hier ligt een regierol voor de gemeente en Circulus-Berkel weggelegd. 11.2

PLAN VAN AANPAK

Indien een of meerdere adviezen van Bureau 8080 wordt opgevolgd, dan betekent dit concreet dat – voordat implementatie ervan kan worden voorbereid – eerst: i.

ii.

iii.

detailinzicht in de hoeveelheid en kwaliteit van afvalstromen dient te worden verkregen, alsmede een scherper inzicht in de specifieke situatie of samenstelling van bedrijven in de Binnenstad. nadere regels in het Uitvoeringsbesluit uitgewerkt en juridisch getoetst dienen te worden. Ook dient per concrete regel een (gedocumenteerde) inventarisatie te worden gemaakt van de beoogde milieuwinst en de betrokken belangen van diverse stakeholders. aangaande het invoeren van reinigingsrecht, nader onderzocht dient te worden a. welke afvalstromen het beste onder het reinigingsrecht kunnen vallen; b. wat de capaciteitsmogelijkheden zijn van Circulus-Berkel om de inzameling uit te breiden met een deel van het bedrijfsafval uit de Binnenstad; c. welke rol retourlogistiek een rol kan spelen binnen het reinigingsrecht; d. welk vorm van reinigingsrecht binnen Zutphen past; vrijwillig of verplicht reinigingsrecht; e. wat een juiste tarifering van het reinigingsrecht zou zijn en welke verschillende gradaties van tarieven het beste zou aansluiten op de aard, grootte en samenstelling van ondernemers in de Binnenstad;

27

Voor het creëren van draagvlak hiervoor bij de inzamelaars, is het dan wel aan te raden te eisen dat Circulus-Berkel ook (uitsluitend) met elektrische voertuigen gaat inzamelen in de Binnenstad. Een uitzondering zou kunnen worden gemaakt ten aanzien de lediging van ondergrondse containers, voor zover daar in de markt nog geen geschikt voortuig voor ontwikkeld is. Pagina 38 van 39

f.

iv. v.

welke mogelijke juridische begrenzing bestaat in de hoeveelheid commerciële taken die Circulus-Berkel kan uitvoeren als overheidsvennootschap. eventueel ook onderzocht kan worden of en zo ja hoe een milieu zone / emissievrije zone geïmplementeerd kan worden in de Binnenstad. onderzocht dient te worden hoe de lobby voor het invoeren van stedelijk afval in de Nederlandse wetgeving het beste kan worden opgestart.

Pagina 39 van 39