TOEGEVOEGD 970065 - bijlage 3 - Omgevingsvisie gemeente Zutphen, juiste versie
Tekst van het document
Omgevingsvisie gemeente Zutphen Hoe zien Zutphen en Warnsveld er in 2040 uit? maart 2025
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Colofon Dit document is opgesteld door RUIMTEVOLK in samenwerking met de gemeente Zutphen. Het copyright van de beelden en kaarten berust bij RUIMTEVOLK tenzij anders aangegeven. Van foto’s zonder toelichting berust het copyright bij de gemeente Zutphen. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK en de gemeente Zutphen aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. maart 2025
2
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Inhoudsopgave
3
1 INLEIDING
7
2 ONZE GEMEENTE ZUTPHEN
15
3 TOEKOMSTVERHAAL ZUTPHEN 2040
22
4 DRIE KERNAMBITIES VOOR ZUTPHEN 2040
31
5 ZES GEBIEDSGERICHTE UITWERKINGEN
51
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Voorwoord Werken aan een toekomstvisie in een stad met zoveel
Meer bomen en planten zorgen ook voor meer biodiversiteit.
geschiedenis als Zutphen. Met mijn achtergrond als historicus
De ‘groen-blauwe longen’ uit deze Omgevingsvisie geven
kan ik me bijna niks leukers wensen! De totstandkoming van
perfect invulling aan die gezonde stad. Tegelijkertijd creëren
deze Omgevingsvisie was dan ook een boeiend proces. We
we ruimte voor bedrijvigheid en vernieuwende, spannende
hebben veel interessante gesprekken gevoerd met inwoners,
initiatieven. Bijvoorbeeld extra woningen in de vorm van
op straat en via online vragenlijsten. Er waren bijeenkomsten
hoogbouw. Daarbij zijn we ons bewust van het waardevolle
met organisaties in de gemeente, avonden met ondernemers,
erfgoed in onze stad en we gebruiken onze geschiedenis om
workshops met specialisten. Samen ontwikkelden we
keuzes te maken voor de toekomst. We zijn dus geen
verschillende scenario’s, die hebben geleid tot een gedeeld
monumentenstad waar de tijd stil staat, maar gaan juist mee
beeld voor de toekomst. Mijn dank voor alle waardevolle
met de tijd. Daarom kiezen we er ook voor om te groeien naar
inbreng en de fijne gesprekken is groot.
55.000 tot 60.000 inwoners. Zo kunnen we belangrijke voorzieningen als cultuur, onderwijs, sport en gezondheidszorg
Waar willen we als gemeente naartoe? Die vraag stond
op peil houden. Die groei zoeken we zoveel mogelijk binnen
centraal bij het maken van deze Omgevingsvisie. Met de vele
de bestaande stad. Dat sluit aan bij de gedachte van de
ontwikkelingen en belangen rondom uiteenlopende thema’s
15-minutenstad. En we houden in het landelijk gebied ruimte
hebben we hier een rode draad in gevonden. Ik licht er graag
over voor recreatie, landbouw en bijvoorbeeld de opwek van
een aantal punten uit. Zoals het idee van de 15-minutenstad,
energie.
waar je binnen een kwartier lopen of fietsen alles vindt wat je dagelijks nodig hebt. Ook het sociale karakter van Zutphen
Met de Omgevingsvisie hebben we – voor het eerst in meer
komt duidelijk terug. De vele mensen en organisaties die zich
dan 20 jaar – weer een heldere stip op de horizon gezet. Deze
inzetten voor de samenleving en voor elkaar maken het fijn om
richting willen we op. Het is nu aan ons allemaal om de
hier te wonen. Die maatschappelijke verbinding en het
ambities waar te maken: gemeente, organisaties, bedrijven en
collectief denken zien we terug in het delen van voorzieningen.
natuurlijk inwoners. Samen schrijven we de geschiedenis van
Het gebruik van deelauto’s, het gezamenlijk onderhouden van
de toekomst!
een buurt- of speeltuin, het vormen van woongroepen: in onze gemeente gebeurt het allemaal. En we hebben niet voor niets
Jasper Bloem
een van de grootste lokale energiecoöperaties van Nederland.
Wethouder gemeente Zutphen
Steeds meer individualisering van de samenleving? Niet bij ons! Daarnaast zijn we graag een gezonde stad. Met veel groen, dat uitnodigt om te wandelen, fietsen en elkaar te ontmoeten.
4
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Publiekssamenvatting & leeswijzer Zutphen en Warnsveld die we willen houden. Bijvoorbeeld
Hoe zien Zutphen en Warnsveld er in 2040 uit? Hoe zorgen we
onze cultuurhistorie, de vele winkels en horeca, het
ervoor dat het ook dan prettig wonen, werken, ondernemen en
zorgaanbod en sport-, cultuur- en andere voorzieningen. Maar
...op sociaal én op fysiek gebied. We werken aan een sterke
recreëren is in onze gemeente? Om deze vragen te
ook de bedrijvigheid en het groene landschap rondom de stad.
sociale basis in een gezonde leefomgeving. Dit vraagt om een
beantwoorden, heeft de gemeente een omgevingsvisie
ZUTPHEN BLOEIT...
sterk voorzieningenniveau, voldoende woningen en
gemaakt. Samen met inwoners, ondernemers, instellingen en
Lees meer over de uitdagingen in de Atlas van Zutphen en
werkgelegenheid en goede verbindingen met de regio. De
andere overheden. In de omgevingsvisie komen allerlei
over de kwaliteiten van Zutphen en Warnsveld in Hoofdstuk 2.
bloei van Zutphen bereiken we door te groeien naar 55.000 tot
onderwerpen samen. Van landschap en natuur tot wonen,
60.000 inwoners in 2040. Dat doen we met veel nieuwe en
economie en verkeer. En van klimaat en energie(transitie) tot
Het toekomstverhaal van gemeente Zutphen in 2040…
betaalbare woningen. Voor diverse doelgroepen, met
water, bodem en milieu. Maar ook gezondheid, leefbaarheid,
Zutphen is in 2040 een sterke gemeente aan de IJssel en in
jongvolwassenen en ouderen in het bijzonder. We zoeken
recreatie en erfgoed.
het landschap. Een groene gemeente die bestaat uit de
ruimte voor nieuwe woningen in de bestaande stad en aan de
compacte en dichtbebouwde stad Zutphen en het vitale dorp
randen van de bebouwde kom. Op sommige plekken gaan we
In de omgevingsvisie staat wat we willen bereiken binnen deze
Warnsveld. Waar de mens centraal staat en we naar elkaar
voor dichtere en hogere bebouwing die past bij Zutphen en het
thema’s en hoe. En welke keuzes we daarvoor moeten maken.
omkijken. Met onze woningen, voorzieningen en ons
unieke stadssilhouet. We investeren in woonplekken met
Wat dit bijvoorbeeld betekent voor woonwijken, werklocaties
mobiliteitsnetwerk spelen we een belangrijke rol voor de
ruimte voor natuur en klimaatadaptatie. Denk aan bomen en
en het landelijk gebied. In de omgevingsvisie staan ook de
schaalsprong die de hele regio heeft gemaakt. Zutphen biedt
struiken, groene daken, wadi’s en vijvers. De koop- en
kaders en uitgangspunten voor nieuwe initiatieven en plannen.
ruimte voor aantrekkelijk wonen, werken en ontspannen. Dit
huurwoningen die er al zijn, worden beter en duurzamer.
Zo geeft de omgevingsvisie houvast bij de ontwikkeling richting
doen we met een eigentijds antwoord op de grote ruimtelijke
de toekomst. Tegelijk is het een uitnodiging aan iedereen om
opgaven en transities. Terwijl we voortbouwen op en recht
Er komen genoeg voorzieningen in wijkharten door de hele
bij te dragen aan die toekomst. Met eigen acties en initiatieven.
doen aan onze rijke cultuurhistorie.
gemeente. Alles wat je dagelijks nodig hebt, is bereikbaar
Want de samenleving van 2040 maken we samen. Lees meer over het waarom en hoe van de omgevingsvisie in
binnen 15 minuten lopen of fietsen. In de openbare ruimte Lees meer over het toekomstverhaal in Hoofdstuk 3. Of kijk op
investeren we in collectieve voorzieningen waar mensen
de kaart hoe die toekomst eruitziet!
elkaar kunnen ontmoeten. Daarnaast zetten we in op een sterke sociale basis voor iedereen. En een veilige, gezonde en
Hoofdstuk 1. … deze doelen horen daarbij
5
→
Omgevingsvisie: brede blik op de ruimte om ons heen
groene leefomgeving, die uitnodigt om te bewegen.
Voordat we aan de slag zijn gegaan met de omgevingsvisie,
Hoe we dit toekomstbeeld bereiken? Drie ambities staan
hebben we gekeken voor welke uitdagingen we staan. Denk
centraal: Zutphen bloeit, Zutphen onderneemt en beleven in
bijvoorbeeld aan demografische ontwikkelingen (mensen
Zutphen. We gaan voor een gezonde stadse en dorpse
worden ouder) en de vraag naar woningen. Of gevolgen van
leefomgeving met sterke sociale verbondenheid. Voor een
...voor goed wonen én werken. We houden een divers aanbod
klimaatverandering, zoals droogte, wateroverlast en het
vitale, duurzame en slim verbonden economie. En voor een
van bedrijven. Op De Mars en de Revelhorst komt extra ruimte
afgenomen aantal soorten planten en dieren. Maar ook
eigentijdse historische Hanzestad in een groen-blauwe jas.
voor bedrijvigheid en worden locaties toekomstbestendig. Dit
→
ZUTPHEN ONDERNEEMT…
vraagstukken rondom economie, energie, armoede,
gebeurt met aandacht voor milieubelasting, de fysieke
leefbaarheid en bereikbaarheid. Tegelijk zijn er veel dingen in
veiligheid en gezondheid van omwonenden. Op deze twee
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
bedrijventerreinen is ruimte voor innovatieve en circulaire
Gezondheid en veiligheid zijn onmisbaar voor een mooie
gaat om de energietransitie, het landelijk gebied en wonen. De
bedrijven. Voor kleinere bedrijventerreinen zoals Lage Weide
toekomst. Wat we ook doen, deze randvoorwaarden houden
gemeente brengt hierbij de belangen in van inwoners,
en de Stoven verkennen we hoe deze kunnen veranderen in
we steeds in de gaten.
bedrijven en organisaties. Ook bundelen we onze krachten
een gemengd gebied met ruimte voor wonen, werken, onderwijs, voorzieningen, sport en recreëren.
met de provincie. Zo werken we samen aan slimmen Lees meer over de ambities in Hoofdstuk 4.
oplossingen voor complexe, gebiedsoverstijgende opgaven.
bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke instellingen. En
…en zo ziet dat eruit!
Tot slot: de wereld om ons heen is altijd in beweging. We
we investeren in goede regionale bereikbaarheid over weg,
Niet alles kan overal. Er zijn verschillende soorten gebieden in
nemen de omgevingsvisie daarom regelmatig opnieuw onder
spoor en water. Natuurlijk kijken we hierbij naar schonere
de gemeente Zutphen. We vertalen onze ambities in
de loep. Zodat we flexibel kunnen inspelen op nieuwe
vormen van vervoer. We gaan op weg naar een CO2-neutrale
ruimtelijke keuzes per gebied. Zo krijgt elk gebied een eigen
ontwikkelingen.
gemeente. Dit betekent: duurzame warmtebronnen en
aanpak en ontwikkeling. Dit doen we voor:
We zetten in op sterke verbindingen en samenwerking tussen
duurzame, innovatieve energieopwek en -opslag die we zorgvuldig inpassen. →
BELEVEN IN ZUTPHEN...
Lees meer over de uitvoering van de omgevingsvisie in ‣
Binnenstad
‣
Stationsomgeving
‣
Woonwijken (inclusief De Hoven en Noorderhaven)
Let op: De omgevingsvisie gaat over het gehele grondgebied
‣
Warnsveld
van de gemeente Zutphen. Wanneer we in dit document
...kan op veel manieren. We versterken en benutten onze
‣
Werklocaties (De Mars, Revelhorst, gemengd)
Zutphen schrijven, bedoelen we de hele gemeente. Wanneer
cultuurhistorische kwaliteiten als middeleeuwse stad. We
‣
Landelijk gebied
het gaat over de stad Zutphen, dan vermelden we dit expliciet.
zorgen voor een sterk en divers cultuuraanbod. Daarnaast zetten we in op recreatie in het landschap om ons heen.
Alle hoofdstukken in deze omgevingsvisie zijn afzonderlijk van Lees meer over de keuzes per gebied in Hoofdstuk 5.
Verder zorgen we voor een gezonde balans tussen een levendige en leefbare binnenstad om te bezoeken, in te
Samen werken aan de toekomst
werken en te wonen. We werken aan een sterke en gezonde
De toekomstvisie van Zutphen heeft de gemeente gemaakt
natuur en vangen de gevolgen van klimaatverandering op. In
met inwoners, organisaties, ondernemers en instellingen. En
de hele gemeente investeren we in ruimte voor water en
met de provincie Gelderland en partners in de regio. Het
groen. Bestaande en nieuwe groenstructuren (zoals parken,
uitvoeren doen we ook graag samen.
bermen, bomen en groene erven) en watergangen (zoals rivieren, sloten en greppels) vormen hierbij een netwerk van
De gemeente wil vooral ruimte bieden aan initiatieven van
‘groen-blauwe longen’. Dit netwerk verbindt het landelijk
inwoners, bedrijven en instellingen. We zorgen ervoor dat deze
gebied met stad en dorp. Ook in het landelijk gebied zoeken
aansluiten bij de visie. We denken hierbij vanuit
we een goede balans in functies. Die sluiten aan bij de
mogelijkheden, vertrouwen en verbinding. Met als
eigenschappen van het landschap: van landgoederen en
uitgangspunt: ja, mits.
natuur, agrarische en groene stadsrand tot IJsselzone. We zorgen dat agrarische bedrijven de stap kunnen maken naar
De ruimtelijke en maatschappelijke opgaven waar we voor
duurzame landbouw.
staan, houden zich niet aan gemeentegrenzen. Daarom is regionale samenwerking heel belangrijk. Bijvoorbeeld als het
6
Hoofdstuk 6.
elkaar te lezen. U kunt daarom dubbelingen tegenkomen.
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
1
Inleiding .
7
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Het jaar 2040 lijkt misschien nog ver weg. Toch is het belangrijk dat we nu al plannen maken voor de omgeving waarin we dan wonen, werken en onze vrije tijd besteden. In de omgevingsvisie schetsen we de koers richting de toekomst van onze gemeente in 2040. Hoe willen we dat onze leefomgeving er straks uitziet? Welke keuzes moeten we daarvoor maken? Hoe werken we hier met elkaar aan? Dit alles beschrijven we in deze omgevingsvisie. De omgevingsvisie geeft hiermee richting aan ontwikkelingen, initiatieven en beleid van onze gemeente voor de komende jaren. Werken aan een toekomstbestendige leefomgeving doe je samen. De gemeente heeft deze omgevingsvisie dan ook gemaakt samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke (keten)partners en het gemeentebestuur. We nodigen al deze partijen en andere initiatiefnemers en samenwerkingspartners uit Zutphen en Warnsveld uit om samen met ons de uitgestippelde koers in gang te zetten. Samen zetten we ons in om de unieke kwaliteiten van onze gemeente te beschermen. Tegelijkertijd spelen we vooruitstrevend en tijdig in op verschillende ontwikkelingen en vraagstukken die op onze leefomgeving afkomen. Hierin zijn de afgelopen jaren al grote stappen gezet.
Daar zijn we trots op! De energie in de samenwerking houden we graag vast - om ook richting 2040 te zorgen voor een gemeente waarin het fijn wonen, werken, ondernemen, ontmoeten en verblijven is.
8
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
1.1
GROTE OPGAVEN VRAGEN OM EEN INTEGRALE VISIE OP DE LEEFOMGEVING
Aan de IJssel en in het beekdal van de Berkel ligt de
op de uitdagingen en kansen benutten. We werken hier samen
Met het jaar 2040 als basis kijkt de omgevingsvisie ver vooruit.
gemeente Zutphen. De gemeente bestaat uit de stad Zutphen,
met onze inwoners en andere partners al jaren hard aan. Op
Tegelijkertijd is de omgevingsvisie tot stand gekomen in de
het dorp Warnsveld en het omringende landelijk gebied.
verschillende thema’s is er in het verleden al veel sectoraal
context van nu, terwijl de opgaven die aan bod komen vaak
Gelegen op de scheidslijn van de Veluwe en de Achterhoek
beleid ontwikkeld. Maar we zien dat dit niet genoeg is. De
ook flink in beweging zijn. De toekomst is nu eenmaal onzeker
kent de gemeente een balans van landelijke rust en stadse
complexiteit van de verschillende opgaven vraagt om een
en we kunnen niet voorspellen hoe de wereld er over vijftien
dynamiek, met een zichtbare rijke geschiedenis. Voor veel
meer integrale en samenhangende blik op de toekomstige
jaar uitziet. Dit vraagt om flexibiliteit. De omgevingsvisie is
mensen is de gemeente Zutphen een fijne plek om te wonen,
leefomgeving van de gemeente Zutphen. Met deze
daarom ook geen blauwdruk, maar een dynamisch instrument.
werken en recreëren.
omgevingsvisie zijn we hiermee aan de gang gegaan. We
Als het nodig is, kunnen we de komende jaren, samen met de
hebben ons actuele beleid voor de fysieke leefomgeving,
samenleving en onze partners, doel en ambities bijstellen.
We willen zorgen dat de gemeente Zutphen ook in de
samen met de nodige aanvullingen en aanscherpingen,
toekomst een prettige, gezonde en veilige plek is om te leven.
gebundeld tot één integraal, samenhangend en overkoepelend
Dat vraagt om aandacht voor de opgaven die op onze
toekomstverhaal.
leefomgeving afkomen. Met onze inwoners en partners staat de gemeente Zutphen voor de uitdaging samen vorm te geven
In samenwerking met onze inwoners, ondernemers,
aan een aantal grote maatschappelijke en ruimtelijke
maatschappelijke organisaties, (keten)partners en de politiek
ontwikkelingen. Denk aan sociaal-economische vraagstukken,
hebben we deze visie opgesteld. Daarbij hebben we ook
leefbaarheidsopgaven, de vraag naar voldoende geschikte
nadrukkelijk rekening gehouden met de regionale, provinciale
woningen voor verschillende doelgroepen en demografische
en nationale context. Want de vraagstukken die nu én morgen
ontwikkelingen zoals vergrijzing. Maar ook de transitie van het
spelen, overstijgen in veel gevallen onze gemeentegrenzen.
landelijk gebied en de noodzaak om te anticiperen op gevolgen van klimaatverandering zoals droogte, wateroverlast
De omgevingsvisie geeft richting aan toekomstige
en de terugloop van biodiversiteit en waterkwaliteit.
ontwikkelingen, initiatieven en beleid van de gemeente voor de
Tegelijkertijd gaat het over de wens om cultuurhistorische
komende jaren. In de omgevingsvisie beschrijven we hoe we
kwaliteiten en het voorzieningenniveau te bewaken, om
hier op hoofdlijnen uitvoering aan willen geven. Met de visie
vraagstukken op het gebied van bereikbaarheid en om
willen we onze samenleving en initiatiefnemers uitnodigen,
opgaven die samenhangen met de energietransitie.
inspireren en duidelijke ruimtelijke kaders meegeven. De omgevingsvisie vormt hiermee onze stip op de horizon voor
De verschillende (ruimtelijke) ontwikkelingen die op ons
het jaar 2040 en biedt richting om samen naar de gewenste
afkomen roepen vragen op. Tegelijk brengen ze kansen met
koers toe te werken.
zich mee. De gemeente Zutphen wil zo goed mogelijk inspelen
9
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
1.2
WAT IS EEN OMGEVINGSVISIE?
De omgevingsvisie is een beleidsinstrument voor gemeenten en komt voort uit de Omgevingswet. Deze wet is per 1 januari 2024 in werking getreden. Het is een nieuw stelsel met landelijke regels over onderwerpen zoals ruimte, wonen, verkeer en vervoer, milieu, landschap, natuur en water. Dit stelsel integreert zo’n 26 wetten en ruim honderd regelingen over de fysieke leefomgeving tot één wet. Maar veel belangrijker nog: de wet biedt lokale overheden meer afwegingsruimte in regels en beleid. En dus meer mogelijkheden om in overleg te gaan over plannen en initiatieven. De Omgevingswet verplicht elke gemeente één omgevingsvisie op te stellen voor het gehele eigen grondgebied. Een belangrijk verschil met de structuurvisie, de voorganger van de omgevingsvisie, is de integraliteit en de breedte. Zo gaat de omgevingsvisie bijvoorbeeld ook in op het thema gezondheid en zijn sociale en economische
Figuur 1 De opbouw en onderdelen van deze omgevingsvisie.
ontwikkelingen duidelijk in de visie geïntegreerd. Daarnaast is de omgevingsvisie een dynamisch instrument. Dit maakt het mogelijk om de omgevingsvisie bij te stellen als dit nodig
te formuleren, kaders te stellen en het overleg daarover goed
verschillende schaalniveaus. We moeten dus buiten onze
is, terwijl de structuurvisie iedere 10 jaar wordt herzien.
te organiseren. De belangrijkste verandering die de
gemeentegrenzen kijken naar de regionale, provinciale en
Omgevingswet beoogt, is dan ook een andere werkwijze en
nationale context: wat speelt er en op welke manier raakt dit
Als gemeente Zutphen worden we uitgedaagd om grondig na
een nieuwe mentaliteit: van een ‘nee-tenzij’-houding naar een
de Zutphense leefomgeving? De keuzes die we maken
te denken over onze toekomst en de vormgeving van het
‘ja-mits’-houding.
moeten aansluiten bij ambities en beslissingen op hoger
gemeentelijk omgevingsbeleid. En over hoe we willen (samen)
10
schaalniveau (nationaal, provinciaal en regionaal). Wet- en
werken met initiatiefnemers, inwoners, partners (in de keten),
Met deze omgevingsvisie willen we inwoners, ondernemers,
regelgeving, beleid en richtlijnen bepalen de bewegingsruimte
bestuur, politiek en onze eigen organisatie. In het verlengde
maatschappelijke organisaties én de gemeentelijke organisatie
waarbinnen de omgevingsvisie voor de gemeente Zutphen
daarvan denken we na over onze rol als beleidsmaker,
houvast bieden bij het ontwikkelen en uitvoeren van
vorm krijgt.
vergunningverlener, toezichthouder en procesbegeleider. Nu
plannen voor wonen, werken en recreatie in de gemeente
er meer afwegingsruimte komt in regelgeving en beleid, wordt
Zutphen. De ontwikkelingen en opgaven die in onze
het steeds belangrijker om de juiste ambities en doelstellingen
omgevingsvisie beantwoord moeten worden, spelen op
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
De omgevingsvisie geeft antwoord op lokale opgaven, terwijl we tegelijkertijd aandacht hebben voor een goede borging van ontwikkelingen en richtlijnen op hogere schaalniveaus. Binnen onze gemeentelijke organisatie en in samenwerking met inwoners en partners werken we continu aan het formuleren van antwoorden op opgaven op verschillende thema’s en voor verschillende deelgebieden binnen de gemeente. Eerder geformuleerde ambities uit lokale visiedocumenten vormen het vertrekpunt voor het integrale toekomstbeeld dat deze omgevingsvisie presenteert. Tegelijkertijd is de omgevingsvisie een dynamisch instrument. Dit maakt het mogelijk om de komende jaren regelmatig doelen en ambities bij te stellen wanneer dit nodig is. Zie hiervoor hoofdstuk 6.
Figuur 2 Infographic samenhang beleid
11
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
1.3
HOE EN MET WIE MAAKTEN WE DEZE OMGEVINGSVISIE? Koers bepalen: In de tweede fase hebben we het
een thematische en gebiedsgerichte uitwerking van de
allemaal. Daarom hebben we tijdens het ontwikkelproces van
gesprek gevoerd over de gewenste ontwikkelrichting van
gemaakte keuzes en een uitvoeringsparagraaf. Ook in
de omgevingsvisie nagedacht en samengewerkt met inwoners,
onze wijken, het dorp Warnsveld, de werklocaties en het
deze laatste fase waren er verschillende werksessies met
ondernemers, ketenpartners, maatschappelijke organisaties,
landelijk gebied. Dit aan de hand van drie
samenleving, ketenpartners, maatschappelijke
belangenorganisaties, alle ambtelijke afdelingen en de politiek.
ontwikkelscenario’s. De scenario’s gaven een verbeelding
organisaties, belangenorganisaties, ambtenaren en het
Dit deden we in de vorm van interactieve werkateliers,
en beschrijving van drie verschillende
gemeentebestuur. Hierin hebben we samen de gemaakte
consultatierondes, online vragenlijst en straatgesprekken. In
toekomstmogelijkheden voor de gemeente Zutphen. De
keuzes aangescherpt. Daarnaast zijn op verschillende
drie fasen hebben we stap voor stap naar de omgevingsvisie
scenario’s waren: (1) Wonen in sterke wijken en dorpen,
plekken in de gemeente gesprekken gevoerd met de
voor de gemeente Zutphen toegewerkt:
(2) Werkstad Zutphen en (3) Hanzestad in een groen-
samenleving over de drie kernambities en de
blauwe jas. De ontwikkelscenario’s vormden het
bijbehorende vertaling naar gebiedsgerichte keuzes.
We beschouwen de omgevingsvisie als een document van ons
1.
2.
Verkennen: De eerste fase stond in het teken van het in
gespreksmiddel en brachten in beeld welke invloed
beeld brengen van de kwaliteiten van de gemeente, het
verschillende keuzes hebben op onze omgeving. Het doel
duiden van de belangrijkste trends en ontwikkelingen die
was niet om één scenario te kiezen, maar om met elkaar
op ons afkomen en voor welke kansen en opgaven deze
wenselijke en onwenselijke ontwikkelingen uit de
zorgen. Dit gebeurde aan de hand van een bureaustudie:
toekomstbeelden te duiden. Opnieuw is gesproken met
een inventarisatie van het huidige gemeentelijke beleid.
samenleving, ketenpartners, maatschappelijke
De informatie werd aangevuld en aangescherpt met
organisaties, belangenorganisaties, ambtenaren en het
gesprekken en werksessies met de samenleving,
gemeentebestuur. De drie ontwikkelscenario’s zijn
ketenpartners, maatschappelijke organisaties,
daarnaast ook toegepast in straatgesprekken op diverse
belangenorganisaties, ambtenaren en het
plekken in de gemeente en een nieuwe online vragenlijst
gemeentebestuur. Ook is in deze fase een online
via Zutphen Spreekt. Met de opbrengsten van deze
vragenlijst via Zutphen Spreekt uitgezet. Inwoners en
gesprekken hebben we de notitie Koers Zutphen 2040
ondernemers konden hierin de kwaliteiten van de
opgesteld. Hierin staan de drie kernambities en
gemeente aangeven, welke uitdagingen zij zien voor de
bijbehorend toekomstbeeld voor de gemeente Zutphen in
leefomgeving en wat hun visie op de toekomst is. De
2040.
resultaten staan in de Atlas Zutphen 2040. De Atlas Zutphen 2040 vormt een nulmeting. In deze
12
3.
Ontwikkelen omgevingsvisie: In de derde fase hebben
omgevingsvisie zijn de belangrijkste kansen en opgaven
we de uiteindelijke omgevingsvisie opgesteld. Het
vertaald naar die integrale, strategische opgaven die in
gewenste toekomstbeeld en de drie kernambities uit de
hoofdstuk 4 staan.
notitie voor Zutphen in 2040 zijn verder aangevuld met
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
PARTICIPATIE: SAMEN NADENKEN OVER DE LEEFOMGEVING VAN DE TOEKOMST De omgevingsvisie daagt de gemeente, inwoners,
hun visie op de leefomgeving. Op gemeentebreed niveau
van de Jongerenraad, Cinemajestic en Kansrijk
ondernemers en organisaties uit om samen te werken aan de
troffen de partijen elkaar in het wijkcentrum Waterkracht
Jongerenwerk b.v. werd speciaal voor de Zutphense
leefomgeving van de toekomst. Het streven is om te komen tot
voor de Avonden van Zutphen en Warnsveld. Daarnaast
jongeren een avond georganiseerd in de bioscoop. Aan de
een gedeelde en breed gedragen visie. In de totstandkoming
waren er voor enkele doelgroepen aparte
hand van stellingen over bijvoorbeeld wonen, mobiliteit en
van deze omgevingsvisie hebben we daarom op verschillende
informatiebijeenkomsten. Tijdens alle bijeenkomsten kregen
natuur dacht een groep van ruim 160 jongeren mee over de
momenten inzichten, perspectieven en verhalen met elkaar
deelnemers de gelegenheid om hun dromen, vragen,
toekomst van de gemeente. Als dank voor hun waardevolle
gedeeld.
zorgen en ambities te delen. Aan de hand van deze input
input konden ze na afloop gratis een film kijken.
zijn keuzes in de visie bijgesteld of aangescherpt. → Digitale vragenlijsten en straatgesprekken: in de eerste
Met verschillende participatievormen hebben we ingezet op het betrekken van een brede groep aan inwoners,
→ Werkateliers met stakeholders (ketenpartners,
fase hebben we inwoners bevraagd op kwaliteiten,
ondernemers en organisaties. We hebben zorgvuldig aandacht
maatschappelijke organisaties en
opgaven en dromen die ze voor de gemeente Zutphen
besteed aan het betrekken van specifieke doelgroepen zoals
belangenorganisaties):
zien. Ook vroegen we inwoners om foto’s van een mooie
jongeren, zorg- en welzijnsorganisaties en ondernemers.
de keuzes die we in deze omgevingsvisie maken, hebben
plek of kwaliteit van de gemeente. In totaal vulden 591
Hierbij zetten we in op toegankelijke en laagdrempelige
niet alleen invloed op de gemeente Zutphen. Ze hebben
inwoners de vragenlijst in en hebben 283 inwoners een foto
participatie. Bijvoorbeeld door op verschillende locaties in de
ook gevolgen voor de regio, de provincie en lokale
ingestuurd. In fase 2 hebben we opnieuw een digitale
gemeente aanwezig te zijn en de digitale informatievoorziening
(maatschappelijke) partners van de gemeente. Daarom
enquête gehouden, deze keer met stellingen over de drie
goed op orde te hebben.
hebben we in elke fase van het proces werkateliers
ontwikkelscenario’s. In totaal vulden 903 inwoners deze
gehouden met stakeholders. Ook zij leverden een
tweede vragenlijst in. Een deel hiervan via
belangrijke bijdrage met hun input op de tussentijdse
straatgesprekken op verschillende locaties in de gemeente.
Belangrijke momenten in het participatieproces waren:
producten. → Ambtelijke werkateliers: in elke fase van het proces
→ Raads- en collegesessies: gedurende het proces zijn de
hebben ambtenaren van verschillende beleidsvelden hun
Naast deze integrale werkateliers zijn nog veel meer
raad en het college van Zutphen op regelmatige basis
inhoudelijke bijdrage geleverd tijdens de werkateliers. Hier
stakeholders en partners van de gemeente op diverse
geïnformeerd en betrokken. Zij werden tijdig geïnformeerd
stond de integrale blik op de leefomgeving altijd centraal.
andere momenten in het proces betrokken bij de
en geconsulteerd tijdens gezamenlijke raads- en
Ook hebben verschillende ambtenaren via digitale
totstandkoming van deze omgevingsvisie. Zo is afgestemd
collegebijeenkomsten.
consultatierondes gereageerd en meegeschreven aan de
met de buurgemeenten, de Erfgoed Adviesraad als
verschillende tussenproducten en de uiteindelijke
adviescommissie van het college van B&W, de culturele
De resultaten van het participatietraject bij het opstellen van
omgevingsvisie.
basisinstellingen en zorg- en welzijnspartners.
deze omgevingsvisie zijn te vinden in de Nota van participatie.
→ Avonden van Zutphen en Warnsveld en andere
13
→ Jongerenavond in de bioscoop: vaak komen er op
informatieavonden: in alle drie de fasen van het proces
traditionele inwonersavonden weinig jonge inwoners af.
om tot de omgevingsvisie te komen, gingen inwoners,
Terwijl jongeren juist dé doelgroep zijn die we willen
ondernemers en organisaties met elkaar in gesprek over
spreken over de toekomst van de gemeente. Op initiatief
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Figuur 3 Impressie van de verschillende participatiemomenten die georganiseerd zijn in het kader van de omgevingsvisie
14
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
2
Onze gemeente Zutphen 15
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
De bestaande kwaliteiten van de gemeente Zutphen zijn een belangrijke onderlegger voor het gesprek over de toekomst. Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste ruimtelijke en maatschappelijke kwaliteiten van onze gemeente. Deze kwaliteiten beschouwen we als fundament voor onze visie op de leefomgeving van de toekomst. Ze bieden een goede basis voor de keuzes die we maken in onze (ruimtelijke) ontwikkeling.
16
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
2.1
KENSCHETS VAN DE GEMEENTE ZUTPHEN
De gemeente Zutphen bestaat uit de stad Zutphen, het dorp
van de Noord- en Oostzee. Zutphen was een van de eerste
Warnsveld en de buurtschappen Warken en Bronsbergen. De
leden van het Hanzeverbond. De bloeitijd van Zutphen lag in
verschillende wijken van de stad hebben ieder hun eigen
de late middeleeuwen, tussen 1200 en 1550. Uit die tijd is zeer
karakter: Centrum en Noorderhaven, Noordveen,
veel bewaard gebleven. Zoals het middeleeuwse stratenplan,
Waterkwartier, Zuidwijken, Leesten en De Hoven. Daarnaast
dat deels teruggaat tot de tijd van de Vikingen (rond 900 na
zijn er vier bedrijventerreinen: De Mars, Revelhorst, De Stoven
Chr. de ringwalburg), de stadsommuring, poorten en torens.
en Lage Weide.
Maar ook kerken, hofjes en honderden middeleeuwse huizen, een uniek ensemble binnen een beschermd stadsgezicht. De
ERFGOED ALS VERTREKPUNT VOOR DE TOEKOMST: EEN
periode van Zutphen als vestingstad (1600-1874) liet sporen
ZICHTBARE, RIJKE EN BELEEFBARE GESCHIEDENIS
na in de vorm van grachten en parken rond het centrum
De gemeente Zutphen ademt historie. Het erfgoed in de
TORENSTAD
gemeente vertelt het verhaal van de ontwikkeling van de gemeente. Het is bepalend voor de inrichting en het gebruik in
Zutphen staat bekend als ‘torenstad aan de IJssel’. De stad is
de toekomst. Zutphen is een van de oudste stedelijke
al vanuit de verte en alle windrichtingen te herkennen aanhet
nederzettingen van ons land. Strategisch gelegen op een hoog
unieke silhouet van de Walburgiskerk, de Broederenkerk, de
rivierduin, omgeven door Berkel- en IJsselwater, ontstond de
Nieuwstadskerk, de Wijnhuistoren en de Drogenapstoren. Het
plaats al 1700 jaar geleden als machtscentrum. Diverse
historische stadssilhouet is vanuit het zuidwesten en westen
belangrijke families en zelfs koningen van het Heilige Roomse
vrijwel onaangetast. Inwoners waarderen de historische
Rijk hadden er een machtsbasis. Vanuit een palts (een soort
kenmerken en sfeervolle binnenstad zeer. Ook op bezoekers
paleis) op het ‘s Gravenhof oefenden zij bestuurlijke en
vanuit de regio en daarbuiten hebben deze kenmerken een
politieke invloed uit. De stad werd de kiemcel van het
grote aantrekkingskracht.
vorstendom Gelre & Zutphen en de latere provincie Gelderland. Rond het jaar 1195 kreeg Zutphen als eerste
Ook in het dorp Warnsveld is een rijk aanbod aan
Gelderse stad stadsrechten.Hiermee werd ze de moederstad
cultuurhistorische elementen te vinden. Zoals de historische
van de Gelderse steden. Bestuur en rechtspraak behoren tot
dorpskern, de Sint-Martinuskerk, de 19e-eeuwse villa’s en
het DNA van de stad.
molens. In het nabije landelijk gebied bevinden zich diverse statige landgoederen zoals het Meijerink, ‘t Waliën, en Huis ‘t
HANZESTAD
Velde.
Vanaf 1200 ontwikkelde Zutphen zich als succesvolle
.
handelsstad met vrachtvaart naar de steden aan de kusten
17
Figuur 4 Impressie van het DNA van de gemeente Zutphen: foto’s ingezonden door deelnemers van de vragenlijst ‘Zutphen Spreekt’.
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
INITIATIEFRIJKE EN ZORGZAME SAMENLEVING
oostelijk deel van de gemeente kent een meer agrarisch
REGIONALE CENTRUM POSITIE ÉN DAGELIJKSE
landschap met beekdalen, broeklanden, kampen en essen en
VOORZIENINGEN NABIJ
De gemeente Zutphen kenmerkt zich door een diverse
het landgoederenlandschap met bossen. Het landelijk gebied
samenleving. De verschillende wijken hebben allemaal hun
is een levendig en dynamisch gebied dat veel verschillende
Niet alleen natuur en groen zijn altijd dichtbij, ook belangrijke
eigen samenstelling, geschiedenis en karakter. Inwoners zijn
vormen van gebruik kent.
voorzieningen zijn voor inwoners altijd in de buurt. In het
over het algemeen betrokken bij maatschappelijke opgaven en
stadscentrum is een uitgebreid aanbod aan winkels en horeca
herkenbaar als gastvrije, creatieve en initiatiefrijke mensen. De
De vesting is de grens van de oude binnenstad. In het
in een monumentale omgeving. De binnenstad trekt daarmee
gemeente kent dan ook een lange traditie van
verleden beschermde de vesting Zutphen vooral tegen
naast inwoners ook mensen van buiten naar de gemeente.
inwonersparticipatie. De gemeente heeft een rijk
vijanden. De vesting is nu een groen gebied met historische
Ditzelfde geldt voor het detailhandelaanbod op de
verenigingsleven en er is een uiteenlopend aanbod aan
bouwwerken en water, dat ruimte biedt voor ontspanning en
woonboulevard ten noorden van het station. Verspreid over de
cultuur, sport en evenementen. In de Zutphense samenleving
koele plekken in de stad. In de binnenstad zijn diverse vormen
buurten van Zutphen en Warnsveld zijn daarnaast
zorgt men voor elkaar. Het welzijn van de inwoners staat hoog
van stadsnatuur te vinden. Denk aan groene hofjes, door
kleinschalige clusters van detailhandel (voornamelijk voor
in het vaandel. Deze zorgzaamheid is zichtbaar in de inzet van
inwoners aangelegde geveltuintjes en de vestinggordel die
dagelijkse boodschappen), diverse ontmoetingsplekken en
maatschappelijke organisaties, diverse inwonersinitiatieven en
een groen lint rondom de binnenstad vormt. Warnsveld staat
sportvoorzieningen. Daarnaast kent de gemeente een sterk en
in de aanwezigheid van tal van welzijns- en zorginstellingen
bekend om zijn groene en bosrijke omgeving. Ook rond de
gevarieerd onderwijsaanbod, van primair en voortgezet
met een lokale, regionale en ook landelijke clientèle. Zutphen
woonwijken in de stad Zutphen is veel groen en natuur,
onderwijs tot mbo. Ook op cultureel gebied heeft de gemeente
staat ook wel bekend als antroposofische stad, met diverse
aangevuld met de Berkel en de IJssel op steenworp afstand.
een uniek, hoogwaardig en divers aanbod, met
winkels, (onderwijs)instellingen en voorzieningen met een antroposofische grondslag.
podiumkunsten, film, muziek, letteren, amateurkunst, Figuur 5 Impressie van het DNA van de gemeente Zutphen: foto’s ingezonden door deelnemers van de vragenlijst ‘Zutphen Spreekt’.
GROEN STAD EN DORP IN EEN GROEN-BLAUWE JAS De gemeente Zutphen is een groene, bos- en waterrijke gemeente. Dit is voor inwoners van belangrijke waarde.1 Het stedelijk gebied van de gemeente Zutphen kan niet los worden gezien van het omringende landelijk gebied. De gemeente Zutphen kent een bijzondere landschappelijke ligging aan de rivier de IJssel, in het beekdal van de Berkel en de Vierakkerse Laak, als uitloper van de Veluwe en als poort naar de Achterhoek. Het afwisselende rivierenlandschap omvat uiterwaarden, kronkelwaarden, oeverwallen en rivierduinen. Het watersysteem is een dragend element in de fysieke leefomgeving. Vanuit het verleden diende het water als voedingsbron voor de verdedigingswerken rondom de stad. Ook in de huidige groenstructuur speelt het een belangrijke rol als verbinding voor mens en natuur. Het landschap in het
18
1
DIT IS EEN VAN DE UITKOMSTEN UIT DE ENQUÊTE ‘ZUTPHEN SPREEKT’ DIE IS AFGENOMEN ONDER INWONERS VAN DE GEMEENTE ZUTPHEN. DE TOTALE RESULTATEN ZIJN HIER TE VINDEN.
kunsteducatie en beeldende kunst.
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
De gemeente Zutphen bedient met een deel van haar voorzieningen de omliggende regio en bekleedt hierdoor een centrumpositie. Naast het detailhandel en horeca-aanbod in de binnenstad en op de woonboulevard, betreft dit voorzieningen zoals het Gelre ziekenhuis, de GGD, GGNet, het voortgezet onderwijs, Aventus (mbo opleidingen), de Rechtbank Zutphen en de diverse culturele voorzieningen. RUIMTE VOOR ONDERNEMERSCHAP EN INNOVATIE Op economisch gebied zijn de gezondheidszorg, de maakindustrie en groot- en detailhandel de belangrijkste sectoren in Zutphen. Veel inwoners werken in de collectieve dienstverlening (waaronder de zorgsector), de zakelijke dienstverlening en de handel. Deze laatste twee sectoren zijn bijvoorbeeld in de binnenstad te vinden, met onder andere kantoren, de rechtbank,detailhandel en horeca. Het Gelre Ziekenhuis in Zutphen en GGNet zijn in Zutphen twee belangrijke werkgevers in de zorgsector. De maakindustrie is vooral te vinden op bedrijventerrein De Mars. Dit bedrijventerrein biedt ruimte voor bedrijvigheid in zwaardere milieucategorieën en huisvest een aantal grote bedrijven in de industriële en circulaire sector. De Mars heeft een eigen haven en er zijn enkele vestigingen uit de grootschalige detailhandel. De Mars is een van de grootste bedrijventerreinen in de regio, en zorgt voor veel directe en indirecte banen voor inwoners van Zutphen en de regio.
Dit bedrijventerrein heeft hiermee een bijzondere positie. Naast De Mars zijn er nog drie andere bedrijventerreinen voor kleine en middelgrote bedrijven: De Stoven, De Lage Weide en De Revelhorst. In het landelijk gebied is daarnaast nog een heel aantal agrarische bedrijven gevestigd.
19
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
2.2
ZUTPHEN IN DE REGIO
Als gemeente kijken we niet alleen naar onszelf. Vanuit onze geschiedenis als Hanzestad hebben we van oudsher onze ogen naar buiten gericht. Onze gemeente bevindt zich op de scheidslijn van de Veluwe en de Achterhoek en vormt een aantrekkelijke entree van de diverse natuurgebieden. De uiterwaarden maken deel uit van de 162 Natura 2000 gebieden in Nederland. Ook maakt het oostelijk deel van het landelijk gebied deel uit van het Nationaal Landschap De Graafschap. Rondom Zutphen komen verschillende wegen, spoorlijnen en waterwegen samen. Dit maakt Zutphen een gemeente in de luwte van alle infrastructurele assen om haar heen. De ontsluiting naar de snelweg loopt via provinciale wegen. Per spoor is Zutphen verbonden met Apeldoorn en Deventer, de regio Arnhem-Nijmegen, de Achterhoek en Twente. Over het water heeft Zutphen met het Twentekanaal een directe verbinding met steden als Almelo, Hengelo en Enschede. Ook Deventer is door de rivier de IJssel met Zutphen verbonden. Op het gebied van intergemeentelijke samenwerkingen maakt de gemeente Zutphen deel uit van de (WGR) regio Stedendriehoek, samen met buurgemeenten Voorst, Brummen en Lochem en de gemeenten Apeldoorn, Deventer, Epe en Heerde. In de regio Stedendriehoek werken overheden,
Legenda
ondernemers en onderwijs samen op vlakken zoals woningbouw, duurzaamheid, brede welvaart, economie, mobiliteit en innovatie. Daarnaast werkt de gemeente samen met Achterhoekse gemeenten op het gebied van water, omgang met klimaatverandering en toerisme. Ook werken we
KADERS VANUIT ANDERE OVERHEDEN
samen met andere Gelderse gemeenten in de regio Noord- en Oost-Gelderland (‘van Harderwijk tot Winterswijk’), als samenwerkingsregio voor de GGD en de Veiligheidsregio.
20
Figuur 6 Ligging van gemeente Zutphen in de regio
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Onze toekomst bepalen we niet alleen. Initiatieven van en voor
De Contourennotitie spreekt ook voor de regio Stedendriehoek
Zutphen maakt deel uit van de regio Stedendriehoek. In de
de Zutphense samenleving zijn ook gebonden aan kaders en
over een brede schaalsprong. De regio kan ruimte bieden aan
regio Stedendriehoek maken de acht gemeenten afspraken
regelgeving van hogere overheden als Rijk en provincie. Bij
meer verstedelijking. Denk aan grootschalige woningbouw en
over regionale samenwerking. Dit gebeurt via de Strategische
het opstellen van deze omgevingsvisie is dan ook rekening
bijbehorende voorzieningen, versterking van het
agenda en daarmee samenhangend met de Regionale
gehouden met beleid en visies van deze andere overheden en
mobiliteitsnetwerk, economische ontwikkeling en groen in en
Uitvoeringsagenda. Beide agenda’s geven een doorkijk tot
partners in de regio.
om de stad.
2030.
RIJK
PROVINCIE GELDERLAND
We werken in de regio samen aan verschillende programma’s.
Met de Contourennotitie (2023) schetst het rijk de eerste
De gemeente Zutphen maakt deel uit van de provincie
regionale economie van de toekomst, mobiliteit en
inhoudelijke richting voor een rechtvaardige verdeling van de
Gelderland. De provinciale omgevingsvisie is dan ook een
gebiedsontwikkeling. Samen met de provincie is gewerkt aan
ruimte. De notitie benoemt drie “bewegingen”:
kaderstellend document. Gelderland heeft in haar provinciale
een Regio Arrangement Stedendriehoek (2023). Hierin staan
→ naar een evenwicht tussen landbouw en natuur in heel Nederland: voor een toekomstbestendige landbouw en herstel van de biodiversiteit;
omgevingsvisie doelen en speerpunten geformuleerd op zeven
vijf opgaven: Verstedelijking in balans (onderzoek naar
kernambities:
regionale schaalsprong en verdichtingsopgaven), ontwikkeling
→ energietransitie: van fossiel naar duurzaam;
corridors A1/A50, bevaarbaarheid IJssel, vitaal landelijk gebied
→ klimaatadaptatie: omgaan met veranderende weersomstandigheden;
en de Veluwe. Van deze opgaven nemen we alleen het
→ naar sterke regio’s, steden en dorpen in heel Nederland: toekomstperspectief voor alle gebieden.
→ circulaire economie: minder afval en meer kringloop, recycling en hergebruik zijn nodig om Gelderland schoon en groen te houden;
omgevingsvisie. De andere opgaven vragen om meer
De Contourennotitie beschrijft voor het rechtvaardig verdelen
→ biodiversiteit: werken met de natuur staat voorop vanuit robuuste verbindingen;
daarmee ook voor de gemeente Zutphen worden onderzocht.
Zoals slimme groene verstedelijking, vitaal landelijk gebied,
→ naar een klimaatneutrale en circulaire samenleving: voor schonere energie, duurzamere vervoersstromen en het samenbrengen van vraag en aanbod;
van de ruimte drie leidende principes: → keuzes moeten niet leiden tot het afschuiven van problemen. Niet naar volgende generaties. Niet naar andere gebieden. Lasten en lusten moeten eerlijk worden verdeeld; → verder moet recht worden gedaan aan de schaarse en waardevolle ruimte. Waar het kan moeten functies slim en met kwaliteit gecombineerd worden; → er moet recht worden gedaan aan de eigenheid van de regio’s: we beschermen en benutten wat er is en werken aan lokaal passende oplossingen.
→ bereikbaarheid: slim maatwerk en nieuwe vormen van mobiliteit zijn nodig om elkaar te kunnen blijven bereiken en ontmoeten (duurzame mobiliteit); → vestigingsklimaat: de aantrekkingskracht van de Gelderse regio’s moet mensen blijvend binden aan Gelderland; → woon- en leefomgeving: dynamisch, divers en duurzaam. Bouwen binnen bestaand verstedelijkt gebied is het vertrekpunt. Met als doel: leegstand voorkomen, het landschap open en groen houden en het voorzieningenniveau op peil houden. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI), de Contourennotitie en
Tot slot realiseren we ons dat gesteldheid van ons water- en
Provinciale Omgevingsvisie en de bijbehorende
bodemsysteem meer dan ooit bepalend is voor wat kan. Water
omgevingsverordening vormen een kader voor de ambities en
en bodem worden daarom ‘sturend’ bij de te maken keuzes.
opgaven van de gemeente Zutphen. Waar nodig zijn ze verwerkt in deze Omgevingsvisie gemeente Zutphen.
21
vraagstuk binnenstedelijke verdichting direct mee in deze regionale ruimtelijke afstemming. Toch is het belangrijk om te benoemen dat er toekomstontwikkelingen voor de regio en
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
3
Toekomstverhaal Zutphen 2040 22
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Voor ons toekomstverhaal kijken we vooruit in de tijd. De gemeente Zutphen kenmerkt zich in 2040 als een sterke stedelijke gemeente in een groene omgeving, gelegen aan de IJssel met een compacte en dicht bebouwde stad Zutphen en vitaal dorp Warnsveld. We spelen als gemeente een rol van betekenis in de regio als verbinder van de landschappen om ons heen. We leveren een substantiële bijdrage aan de brede schaalsprong met woningbouw, werkgelegenheid, voorzieningen en versterking van het mobiliteitsnetwerk. In alle ontwikkelingen in onze gemeente staat de mens centraal en kijken we naar elkaar om. We bieden ruimte aan aantrekkelijk wonen, werken en ontspannen in een gezonde leefomgeving. Dat doen we door op een eigentijdse manier antwoord te geven op de grote ruimtelijke opgaven en transities, terwijl we voortbouwen op ons cultuurhistorisch fundament. Hoe dit er precies uit komt te zien beschrijven we in dit hoofdstuk: ons toekomstverhaal. Het toekomstverhaal op de volgende pagina’s is geschreven vanuit ons streefbeeld in 2040. De dikgedrukte woorden zijn terug te vinden op de bijbehorende kaart van deze omgevingsvisie.
23
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
In het gehele stedelijk gebied in onze gemeente woon je - jong én oud - in 2040 in de buurt van voorzieningen, winkels, openbaar vervoer en groen. Dit is belangrijk voor de leefbaarheid voor alle inwoners van onze gemeente. Ook werk is goed bereikbaar en lopen en fietsen is aantrekkelijk. Hierop hebben we de afgelopen jaren onze openbare ruimte en ons mobiliteitssysteem ingericht. We gaan uit van de 15-minutenstad. In dit concept zijn alle dingen die belangrijk zijn in het dagelijks leven te voet of per fiets bereikbaar binnen
“Groen-blauwe longen bieden een plek om te ontspannen, te spelen en bewegen, elkaar te ontmoeten en vooral om in de buitenlucht te zijn”
15 minuten van huis: onderwijs, zorg, werk, winkels, OV, sport, ontspanning en groen.2 We zorgen hierbij vanzelfsprekend voor aanpassingen in de infrastructuur en openbare ruimte
In de gemeente Zutphen kiezen we voor een groene en
dooradering voor stadsnatuur, gezondheid en klimaatadaptieve
voor mindervalide mensen. De voorzieningen zijn zoveel
gezonde leefomgeving met natuur dichtbij. Dit geldt op schaal
maatregelen.
mogelijk geclusterd in onze wijkharten. Deze bieden een
van de regio, met de IJsselvallei, de Veluwe en het
stevige basis voor onze sociale infrastructuur. Ook de
Achterhoekse Coulisselandschap om de hoek, maar ook in
In 2040 heeft Zutphen een schaalsprong gemaakt. De
aanwezigheid van collectieve voorzieningen zoals openbaar
onze directe leefomgeving. In 2040 zorgen de groen-blauwe
gemeente is gegroeid naar zo’n 55.000 tot 60.000 inwoners.
groen, openbare recreatiemogelijkheden en deelgebruik
longen voor een stevige verbinding van het stedelijk gebied
Deze groei is geen doel op zich. We zorgden zo voor
onderscheidt ons en zorgt voor leefbare en verbonden
met het landschap om ons heen. Zo kunnen planten en dieren
voldoende draagvlak voor onze voorzieningen en een diverse
buurten. Daarnaast hebben we een divers sportaanbod en
zich makkelijk verplaatsen. Tegelijkertijd zorgen ze voor
bevolkingssamenstelling. Onze diverse, aantrekkelijke en
een sterk verenigingsleven voor sport en cultuur, met een
groene verbindingen binnen het stedelijk gebied zelf. Deze
duurzame woonmilieus verspreid over de hele gemeente,
aanbod dat onze inwoners uitnodigt om elkaar te ontmoeten.
groene verbindingen worden ook gebruikt voor de fiets- en
boden de afgelopen jaren volop ruimte aan onder meer
Ook in de openbare ruimte investeerden we in aantrekkelijke
wandelverbindingen binnen onze stad en dorp. Ze dragen
jongvolwassenen en ouderen in onze gemeente. Ook hadden
ontmoetingsplekken en activiteiten voor jong en oud. De fiets
daarmee bij aan de leefbaarheid en aantrekkingskracht van
ze een grote aantrekkingskracht op huishoudens die zich
neemt als gezond vervoersmiddel een belangrijke plek in.
Zutphen en Warnsveld. De parken, het watersysteem met
graag in Zutphen wilden vestigen. Deze schaalsprong hebben
Aantrekkelijke doorfietsroutes, de zogenaamde rode lopers,
onder andere de IJssel en de Berkel en de brede
we bereikt in samenwerking met de regio Stedendriehoek,
verbinden wijken met elkaar en de binnenstad van Zutphen.
groenstructuren zijn onze ‘groen-blauwe longen’. Ze bieden
provincie Gelderland en het Rijk. We hebben samen met de
Met de ontwikkeling van noord-zuidverbindingen
een plek voor inwoners en bezoekers om te ontspannen, te
gemeenten Voorst, Brummen en Lochem over onze grenzen
verminderen we de barrièrewerking van het spoor. De
spelen en bewegen, elkaar te ontmoeten en vooral in de
heen gekeken en ook omliggende kernen betrokken bij de
vernieuwde stationsomgeving en bijbehorende verbinding
buitenlucht te zijn. Verder bieden ze ruimte voor
kwalitatieve en kwantitatieve opgave. Naast de bouw van
dienen als verbindende schakel tussen noord en zuid. Deze
klimaatadaptatie, verbeteren van waterkwaliteit en het
nieuwe woningen hebben we hard gewerkt om onze
fietsverbindingen zijn (sociaal- en verkeers)veilige routes die
vergroten van de biodiversiteit. Ook rondom de rivieren is
bestaande woningvoorraad toekomstbestendig te maken.
door vorm en inrichting bijdragen aan efficiënte en duurzame
volop ruimte voor klimaatadaptatie en een robuust
We hebben gezorgd voor meer en vooral ook betaalbare
mobiliteit. Tegelijkertijd stimuleren ze beweging en voegen ze
watersysteem: onder meer in de uiterwaarden van de IJssel en
woningen. Zo wisten vooral jongvolwassenen hun plek in de
extra groen toe in het stedelijk gebied. Via de rode lopers
binnen het landelijk gebied waar ruimte is voor meandering
gemeente Zutphen te vinden. Hierbij hebben we ook de wijken
verplaatsen zowel inwoners als bezoekers zich op een snelle
van de Berkel. Deze groen-blauwe structuur is doorgezet in
weer in evenwicht gebracht. Met een goede balans in
manier door ons compacte stedelijk gebied.
de wijken, buurten en woonstraten als groen-blauwe
samenstelling van de woningvoorraad, inkomens-, leeftijds- en zorgdoelgroepen en leefstijlen.
24
2
DE 15 MINUTENSTAD HOE DOE JE DAT? (REBEL, FIETSERSBOND, WANDELNET, 2023)
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Tegelijk met de schaalsprong wilden we ook die compacte stad blijven die Zutphen al decennialang is. We keken daarom naar verdichting op plekken als de binnenstad, de stationsomgeving en het Waterkwartier en uitbreiding met woningbouw aan de stadsranden, zoals Noordveen en De Hoven. De verdichting is uitgevoerd met architectuur en hoogbouw op doordachte plekken, met aandacht voor de
“In alle ontwikkelingen in onze gemeente staat de mens centraal en kijken we naar elkaar om”
ruimtelijke kwaliteit en het unieke stadssilhouet van Zutphen. Deze toevoegingen zetten het stadsgezicht van Zutphen landelijk op de kaart als ‘Torenstad 2.0’. Hierbij zochten we naar nieuwe duurzame, groene en gezonde woonconcepten.
25
Ook keken we naar gestapelde bouw op plekken waar dit een
bedrijvigheid door uitbreiding van werklocaties bij de
detailhandel, diensten en zorg tot toerisme en recreatie. Zo
waardevolle bijdrage aan de woonomgeving kon bieden. Dit
Revelhorst en Eefde-West. Ons cluster circulaire en zware
zorgen we voor werkgelegenheid voor een deel van onze
deden we zo veel mogelijk vanuit de randvoorwaarden die
bedrijvigheid op De Mars heeft zijn regionale positie versterkt
inwoners. Dit is belangrijk voor sociaal-economische stabiliteit
horen bij klimaatadaptief (bodem en water sturend),
en vergroot. De bedrijven werken nauw samen met overheden
en meer bestaanszekerheid.
natuurinclusief en energieneutraal bouwen. Naast onze
en kennisinstellingen om toekomstbestendig te worden. Ze
ambitieuze nieuwbouwprojecten hebben we bestaande
sturen op verdere vermindering van de milieukundige en
De stad Zutphen heeft in 2040 zijn centrale positie binnen de
woonwijken aangepakt. Hier is een grote slag gemaakt in
gezondheidsimpact. Ze stimuleren het vergroten van circulair
regio fors versterkt. De afgelopen jaren is ingezet op het
verbetering van kwaliteit van de woningen, de
denken en doen. Verschillende bedrijven hebben samen
onderhouden, verbeteren en vernieuwen van de
energietransitie, groen-blauwe dooradering en vergroening.
geïnvesteerd in het robuust maken van het energienetwerk. Zo
centrumkracht van Zutphen, zoals die in het verleden
Om een zo hoog mogelijke kwaliteit na te streven en alle
worden reststromen omgezet in nieuwe grondstoffen en
bestond. Er is blijvend geïnvesteerd in regionale
belangen goed te wegen, hadden we hierin als gemeente een
energielevering voor huishoudens. We creëerden een
voorzieningen op het gebied van cultuur, zorg, horeca,
sturende rol. Tegelijkertijd zochten we samenwerking met
aantrekkelijk ondernemersklimaat dat past bij de
detailhandel, rechtspraak en onderwijs, gekoppeld aan een
woningcorporaties, marktpartijen, belangenorganisaties en
randvoorwaarden die wij stellen aan het type bedrijvigheid in
goede bereikbaarheid binnen de regio. Dit is bijvoorbeeld goed
inwoners om deze grote uitdaging aan te gaan.
onze gemeente. En bij de veilige en gezonde leefomgeving die
te zien in de vernieuwde stationsomgeving. Hier mengen
wij nastreven. Naast deze bedrijventerreinen hebben we de
functies als wonen, werken, leren en verblijven in een
Wie zich in 2040 begeeft op de bedrijventerreinen De Mars
afgelopen jaren op diverse plekken in de gemeente
hoogstedelijk milieu met vernieuwende architectuur en
en Revelhorst, ziet dat deze zich hebben ontwikkeld tot
geïnvesteerd in gemengde milieus. Hier gaan wonen,
hoogteaccenten. De binnenstad van Zutphen is een bijzonder
duurzame, schone, gezonde en innovatieve werklocaties met
werken, onderwijs en recreëren perfect samen. Verspreid over
en aantrekkelijk gebied waar zorgvuldig voortgebouwd is op de
steeds meer circulaire bedrijfsvoering. Deze locaties werden
de gemeente bevindt zich een onderscheidend en divers
cultuurhistorische waarden. Het beschermde stadsgezicht met
de afgelopen jaren ook steeds beter bereikbaar via
aanbod aan onderwijs, afgestemd op de behoeften van de
vele monumenten biedt ruimte aan moderne stedelijke
mobiliteitsknooppunten en regionale (snel)fietsroutes. Ook
arbeidsmarkt. Dankzij aantrekkelijke huisvesting en goede
dynamiek, afgewisseld met rust en bezinning in de hofjes,
verkenden we mogelijkheden voor een betere verbinding met
bereikbaarheid voorziet dit aanbod in de vraag van inwoners
pleintjes en verborgen straatjes. De binnenstad is autoluw
de westkant van de IJssel en mogelijke alternatieven die
en daarbuiten. Ook investeerden we in het behouden van onze
geworden. Dit dankzij drie centrale parkeervoorzieningen
zorgen voor een goede bereikbaarheid van Zutphen en goede
regionale zorgfunctie. We vinden het belangrijk om ruimte te
rondom de binnenstad, een slimme stadsdistributie en goede
landschappelijke inpassing. We boden ruimte voor
blijven bieden aan diverse bedrijvigheid: van maakindustrie,
afspraken met bewoners en bedrijven. Door de aanwezigheid
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
van aantrekkelijke horeca, overnachtingsmogelijkheden,
geoptimaliseerd. Het landelijk gebied omringt als een
detailhandel en slimme mobiliteitsoplossingen kent onze
groen-blauwe jas het stedelijk weefsel en zorgt voor een
openbare ruimte een hoogwaardige verblijfskwaliteit. De
gezonde leefomgeving. De natuur en het water van de IJssel,
balans tussen stedelijke dynamiek én ruimte voor rust en
de Berkel en de Vierakkerse Laak zijn voor iedereen binnen
bezinning zet Zutphen en Warnsveld ook in 2040 op de kaart
handbereik. In 2040 is het landelijk gebied dynamisch en
in de regio. Ons cultuuraanbod is uitnodigend en goed
getransformeerd naar een duurzaam, klimaatadaptief gebied.
bereikbaar voor inwoners en bezoekers van buiten de
Een gebied dat ruimte biedt aan natuurontwikkeling, water,
gemeente. De binnenstad is bij uitstek een plek waar je cultuur
duurzame energie, agrarische activiteiten, wonen, zorg en
kunt beleven. Maar ook daarbuiten vindt cultuur overal in
kleinschalige ondernemers. Tegelijkertijd vormt het landelijk
Zutphen en Warnsveld plaats. De historische binnenstad en de
gebied in 2040 meer dan ooit een belangrijk uitloopgebied
Hanzehof zijn goed met elkaar verbonden in een
voor recreërende inwoners en bezoekers. Het landschap en
cultuurcorridor.
de identiteit van de ondergrond bepalen hoe wij het landelijk gebied gebruiken. Dit hebben we vastgelegd in heldere
Cultuurhistorie is ook in 2040 één van de belangrijkste
landschapszones. Dankzij deze zones is het duidelijk welke
dragers van eigenheid, omgevingskwaliteit, zelfbewustzijn,
ontwikkelingen en initiatieven we op welke plek aanmoedigen.
leefbaarheid en economische en toeristische
Om zo in balans met de natuur en alle ruimtevragende
aantrekkingskracht in de gemeente. Onze erfgoedwaarden zijn
opgaven ook in het landelijk gebied aantrekkelijk en gezond te
een intrinsiek onderdeel van de Zutphense identiteit. Ze
kunnen wonen, werken en recreëren.
vormen daarmee één van de belangrijke pijlers waarop we voortborduren en een ijkpunt voor toekomstige ontwikkelingen.
De groen-blauwe longen, rode lopers, 15-minuten stad en
Wie in 2040 in de gemeente Zutphen rondloopt, ziet dat we de
onze wijkharten dragen samen bij aan een gezonde
afgelopen jaren ons erfgoed en de historische structuren
leefomgeving, een lager energieverbruik, minder uitstoot van
hebben ontwikkeld en zichtbaar gemaakt. Ze zijn ingezet als
CO2, meer sociale verbondenheid en meer sociale veiligheid.
basis voor logische ruimtelijke ontwikkelingen. Zo hebben we
Extra aandacht en zorg voor onze cultuur- en
voor monumentale gebouwen en de groen-blauwe
landschapshistorie biedt een blijvend diepgeworteld fundament
verdedigingswerken steeds gezocht naar de meest optimale
dat houvast geeft aan al onze toekomstige ruimtelijke
manier om de historie zichtbaar te houden en tegelijk - door
ontwikkelingen. Samen met de uitgangspunten van unieke
modernisering en verduurzaming - zo goed mogelijk te laten
woonmilieus in een compacte stad, duurzame werklocaties en
aansluiten bij de gebruikerswensen van de 21e eeuw.
een sterk mobiliteitsnetwerk zorgen ze voor een prettig leefklimaat en een goed functionerende samenleving. Zo
Zutphen, Warnsveld en het landelijk gebied kennen een
geven we samen vorm aan de toekomstbestendige, sterke en
lange ontstaansgeschiedenis en herbergen ook in 2040
aantrekkelijke gemeente aan de IJssel die we voor ál onze
bijzondere cultuurhistorische waarden. Lang werden de natuur
inwoners en bezoekers willen zijn.
en het landschap buiten de stad gehouden, maar sinds het verdwijnen van de stadsmuren zijn stedelijk en landelijk gebied steeds meer met elkaar verweven. Deze verweving is in 2040
26
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
STRUCTURERENDE PRINCIPES
I.
Compacte stad Zutphen kenmerkt zich al decennialang als compacte stad. We zetten in op het versterken
Het toekomstverhaal van de omgevingsvisie van Zutphen kenmerkt zich door vijf structurerende
van dit ruimtelijke concept. Met als doel: het behouden en versterken van de
basisprincipes. Hoewel de visie in de verschillende gebieden van de gemeente op een andere
landschappelijke kwaliteiten van het landelijk gebied, het beperken van verkeersstromen en
manier tot uiting komt, zijn deze vijf structurerende basisprincipes altijd in een bepaalde mate
het nabij houden van voorzieningen voor inwoners. Op bepaalde plekken binnen het
terug te vinden. De structurerende basisprincipes zijn gelijkwaardig. Ze staan hier benoemd in
stedelijk gebied zetten we in op verdichting. We kiezen vaker voor hoogteaccenten. Dit om
willekeurige volgorde.
te voorkomen dat verdichten ten koste gaat van groen, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Volgens het principe van de 15-minuten stad zorgen we dat alle dagelijkse voorzieningen goed toegankelijk zijn. Onderwijs, zorg, werk, winkels, OV, sport, ontspanning en groen zijn te voet of met de fiets bereikbaar binnen 15 minuten van huis. Onderdeel van de compacte stad zijn de rode lopers: aantrekkelijke routes voor langzaam verkeer die de wijkharten (voorzieningenclusters) en wijken met elkaar en de binnenstad van Zutphen verbinden.