Nota lokaal gezondheidsbeleid 2020-2025 gemeente Zutphen

minder (nu 39%). Het % jongeren in klas 4 dat in 2023 in de afgelopen 4 weken aangeschoten of dronken is geweest 17% of minder (nu 21%).

Alcoholmatiging toezicht en handhaving leeftijdsgrens: Voor het toezicht op de Drank en Horecawet is 0,6 fte beschikbaar. De toezichthouder richt zich met name op de locaties waar jongeren alcohol kopen. Dit kunnen locaties van uiteenlopend karakter zijn, zoals horeca, sportkantines, supermarkten, evenementen, etc. De toezichthouder werkt aan de hand van een lijst met hotspotlocaties en – evenementen. Deze lijst komt tot stand op basis van een inventarisatie die gebaseerd wordt op de resultaten van het mysteryshop onderzoek en informatie van politie, jongerenwerk en BOA’s. Deze lijst wordt jaarlijks geactualiseerd, of eerder, als de ontwikkelingen daartoe aanleiding geven. Met de politie zijn afspraken gemaakt over ondersteuning van de toezichthouder tijdens avond- en nachtcontroles. Doelstelling en monitoren Doelstelling is dat de naleving in 2025 hoger is dan 50%. (Natuurlijk vinden we dat deze wettelijke leeftijdsgrens 100% nageleefd moet worden. Maar gezien het lage percentage van 10% naleving in 2019, is een stijging naar boven de 50% in 2025 al een grote vooruitgang.) Dit monitoren wij door in 2025 opnieuw een nalevingsonderzoek met mystery-jongeren te laten uitvoeren.

25

7. Overige thema’s en samenhang met andere beleidsterreinen 7.1 Algemeen Als we vanuit onze brede visie naar gezondheid kijken, zien we de onderliggende factoren uit de positieve gezondheid. Daar zitten heel veel mogelijkheden om de gezondheid te beïnvloeden en daar zijn heel veel raakvlakken met andere beleidsterreinen. We kunnen via het gezondheidsbeleid niet alle andere beleidsterreinen erbij nemen. En we kunnen niet alle gezondheidsthema’s tot speerpunt benoemen, omdat we dan de focus verliezen. Daarom hebben we in de voorgaande twee hoofdstukken onze vier speerpunten belicht. Dat zijn de onderwerpen waarop we ons komende jaren gaan focussen. In dit hoofdstuk schetsen we de samenhang met een aantal andere beleidsterreinen, die van invloed zijn op de gezondheid. En gaan we in op andere gezondheidsthema’s die in het gezondheidsbeleid ook aan de orde moeten komen.

7.2 Mentaal welbevinden/ Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen Het gezondheidsvraagstuk ‘Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen’ krijgt in de landelijke nota gezondheidsbeleid prioriteit. Voor lokaal kiezen we dit niet als speerpunt van het gezondheidsbeleid. Niet omdat we het niet belangrijk vinden, maar omdat dit onderdeel al aandacht krijgt in het jeugdbeleid. Voor jeugd is de preventieaanpak beschreven in het preventieplan “Echt doen wat nodig is; Aan de slag met preventie’, van juni 2019. Een voorbeeld daaruit van de samenwerking tussen jeugd en gezondheid is het aanbod voor kinderen en jongeren uit een stressvolle thuissituatie (groepen voor kinderen van ouders met psychische problematiek, of met ouders met verslavingsproblematiek). Een ander voorbeeld is de workshop Veerkracht die vanuit de jeugdgezondheidszorg adolescenten van de GGD wordt aangeboden in het Voortgezet Onderwijs. Ook in het beleidsplan jeugd dat nu ontwikkeld wordt, zal er aandacht zijn voor de psychische weerbaarheid van kinderen en jongeren.

7.3 Verslavingspreventie Vanuit onze regionale samenwerking voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen in de regio rondom Deventer, wordt de basis geleverd voor verslavingspreventie. Tactus verslavingszorg biedt vanuit dit regionale aanbod o.a. preventieactiviteiten op scholen voor voortgezet onderwijs in Zutphen (zie ook paragraaf 6.2). Uit de cijfers blijkt dat in Zutphen relatief veel jongeren softdrugs gebruiken en relatief veel jongeren drugs aangeboden hebben gekregen. Ook onder jongvolwassenen is het gebruik van (soft)drugs hoger dan gemiddeld in de regio NOG. Als er in de toekomst meer middelen beschikbaar zouden komen, zouden we graag extra inzetten op dit thema. Bijv. door het budget voor gastlessen op het voortgezet onderwijs uit te breiden, zodat scholen zowel gastlessen over drugs, over alcohol, als over social media en gamen kunnen krijgen. Of door ouders meer bewust te maken van het gevaar van (soft)drugs, hen meer kennis te bieden over wat het is en hoe je het kan herkennen bij je kind, en bespreekbaar te maken. Bijv. door een interactieve bijeenkomst te organiseren over je rol als ouder, met aandacht voor algemene vaardigheden als communiceren met je puber, en meer specifieke informatie over drugs, alcohol en gamen. Ook zouden we graag extra preventieactiviteiten inzetten op de doelgroep jongvolwassenen, bijv. op het MBO.

26

7.4 Jeugdgezondheidszorg De jeugdgezondheidszorg is onderdeel van de Wet publieke gezondheid (Art. 5) en valt daarmee formeel onder het gezondheidsbeleid. In Zutphen wordt de jeugdgezondheidszorg voor de leeftijd 0 tot 4 jaar uitgevoerd door Yunio. De jeugdgezondheidszorg 4 jaar en ouder wordt uitgevoerd door de GGD NOG. Beide organisaties werken nauw samen en zorgen voor een goede overdracht bij de leeftijd van 4 jaar. Vanwege de grote samenhang met jeugdhulp wordt de jeugdgezondheidszorg in Zutphen inhoudelijk meegenomen bij het jeugdbeleid. De beleidsmatige speerpunten zijn opgenomen in het preventieplan jeugd “Echt doen wat nodig is; Aan de slag met preventie”. Een belangrijk speerpunt daarin is het verhogen van de vaccinatiegraad.

7.5 Vitaal ouder worden/ Ouderengezondheidszorg ‘Vitaal ouder worden’ is in de landelijke nota één van de prioritaire gezondheidsvraagstukken. In deze lokale nota is het niet benoemd als lokaal speerpunt. Niet omdat we het niet belangrijk vinden, maar omdat we vanwege beperkte formatie en middelen prioriteiten moeten stellen. En dit onderwerp komt ook via andere beleidsterreinen al deels aan bod. Dat we het niet als speerpunt benoemen, betekent ook niet dat er in Zutphen niets gebeurt rondom dit onderwerp. En, als er in de toekomst meer (financiële) ruimte komt, is het onze wens om meer in te zetten op dit onderwerp. Hieronder meer over wat er wel gebeurt in onze gemeente. Ouderengezondheidszorg is onderdeel van de Wet publieke gezondheid (Art. 5a). De monitoring van de gezondheidssituatie van ouderen en daaruit voortvloeiende advisering wordt uitgevoerd door de GGD. Ook biedt de GGD voorlichting over gezond ouder worden, bijvoorbeeld over bewegen en over valpreventie. In samenwerking met de GGD en omliggende gemeenten werken we aan de uitbreiding van de voorlichting over ‘vitaal ouder worden’. Doel is om ouderen zo lang mogelijk gezond en fit te houden. Zodat ouderen zo zelfstandig mogelijk kunnen (blijven) functioneren.

Als het gaat om voorlichting, advies of begeleiding van ouderen op het gebied van gezondheid, dan wordt dit ook vaak geboden vanuit de gezondheidszorg en vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning. De beleidsmatige doelen vanuit de Wmo zijn onder andere beschreven in de plannen van de thematafel dementie en de thematafel eenzaamheid. Ook vanuit het sportbeleid is er aandacht voor ouderen, zoals bijv. bij de wandelgroep die georganiseerd wordt voor ouderen. Dit stimuleert zowel het bewegen als de sociale contacten.

7.6 Samenhang met Sport Bewegen is van groot belang voor de gezondheid. Daarmee is er ook een duidelijke samenhang met het sportbeleid. In de “Visie sport en bewegen – gemeente Zutphen” is als één van de 4 hoofddoelen opgenomen om de samenwerking tussen sport en sociaal domein en gezondheid verder te stimuleren. Een sterk lokaal aanbod van sportvoorzieningen maakt het eenvoudiger voor inwoners om te gaan sporten en draagt daarmee bij aan de gezondheid van inwoners. Daarnaast wordt vanuit het sportbeleid ingezet op sportstimulering via de buurtsportcoaches die samenwerken in het netwerk ‘Zutphen Actief’. Deze buurtsportcoaches zijn belangrijk omdat zij zich juist richten op groepen voor wie sporten minder vanzelfsprekend is. Zo zijn er buurtsportcoaches die zich richten op gezinnen met lage inkomens, kinderen met een beperking, cliënten van de Participatiewet, statushouders, mensen met een chronische ziekte of andere lichamelijke beperking. Ook is er een buurtsportcoach die samenwerkt met de huisartsen, diëtisten en fysiotherapeuten binnen de Gecombineerde Leefstijl Interventie voor mensen met overgewicht in combinatie met gezondheidsrisico’s.

27

7.7 Samenhang met Participatiebeleid Vanuit het participatiebeleid wordt ondersteuning geboden bij het vinden van betaald werk, of, als dat (nog) geen optie is, ondersteuning naar maatschappelijke participatie. Dit levert een belangrijke bijdrage aan onderliggende factoren voor positieve gezondheid, op het gebied van ‘dagelijks functioneren’, ‘sociaal maatschappelijk participeren’ en ‘kwaliteit van leven’. Uit onderzoek is bekend dat armoede en schulden een negatief effect op de gezondheid hebben. Toeleiding naar betaald werk kan hier een oplossing voor bieden. Waar dit niet voldoende oplossing biedt, is ook het minimabeleid belangrijk in relatie tot gezondheid. Vanuit het minimabeleid zijn er regelingen zoals de Meedoenregeling en het kindpakket, van waaruit kinderen en volwassenen met een minimuminkomen, een budget krijgen dat zij kunnen inzetten om de kosten van deelname aan bijv. een sportvereniging te betalen. Ook werkt Zutphen samen met Stichting Leergeld, het jeugdsportfonds en het jeugdcultuurfonds. En de gemeente kent een minimaregeling voor chronisch zieken en gehandicapten. Voor schuldenproblematiek heeft Zutphen samenwerkingsafspraken voor vroegsignalering van huurschulden.

De gemeente kent een relatief laagdrempelige schulddienstverlening, waarbij er ook aandacht is voor het voorkómen van schulden en het bevorderen van financiële zelfredzaamheid, bijvoorbeeld door inzet van schuld hulp maatjes.

7.8 Samenhang met Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Maatschappelijk mee kunnen doen is belangrijk voor de gezondheid. Vanuit de Wmo biedt de gemeente ondersteuning aan inwoners die onvoldoende zelfredzaam zijn of onvoldoende in staat tot participatie. Het gaat bijv. om inwoners met een beperking of met chronische psychische of psychosociale problemen. Deze ondersteuning is er op gericht dat inwoners kunnen participeren en zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kunnen blijven wonen. Specifieke aandacht is er voor de thema’s eenzaamheid en dementie. Rondom deze thema’s zijn thematafels georganiseerd waarin Zutphense organisaties gezamenlijk plannen hebben ontwikkeld om de maatschappelijke opgaven op deze gebieden aan te pakken.

7.9 Samenhang met beschermd wonen Voor beschermd wonen, maatschappelijke opvang, openbare geestelijke gezondheidszorg en verslavingsbeleid, werkt Zutphen regionaal samen binnen de regio Deventer, Lochem, Olst-Wijhe Raalte, en Zutphen. Het beleid is vastgelegd in de ‘Regionale Visie BW, MO en OGGZ 2017-2022’, het ‘Regionaal Actieplan’ en het ‘Lokaal Actieplan’. De rijksmiddelen voor deze beleidsvelden lopen via centrumgemeente Deventer.10 Er zijn verschillende raakvlakken met het gezondheidsbeleid. Zo wordt vanuit de regio beschermd wonen subsidie verleend aan Tactus Verslavingszorg om in alle regiogemeenten een basisniveau van verslavingspreventie uit te voeren. Gemeenten kunnen, afhankelijk van de lokale situatie, besluiten tot aanvullende inzet. De basispreventieactiviteiten zijn eerder al genoemd bij o.a. het speerpunt alcoholmatiging en bij het kopje verslavingspreventie. Ook wordt vanuit de beschermd wonen regio de Openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGZ), oftewel ‘bemoeizorg’ gesubsidieerd. Professionals van GGNet, Tactus, Trajectum en Mindfit, vormen het samenwerkend OGGZ-team Zutphen. Dit team levert bemoeizorg. Dit betekent dat zij na signalen 10

Vanaf 2022 of 2023 zullen de middelen voor BW in de loop van 10 jaar stapsgewijs via een nieuw verdeelmodel overgeheveld worden naar alle regiogemeenten, die ook dan in regionale samenwerking beschermd wonen vorm moeten geven.

28

vanuit de omgeving (bijv. via lokale professionals of via het meldpunt voor personen met verward gedrag) proberen contact te leggen met mensen die zelf geen hulp vragen, maar waarvan ingeschat wordt dat zij zodanige problematiek hebben, dat zijzelf, of hun omgeving, er ernstig onder lijden. Het gaat daarbij vaak om ernstige ggz-problematiek, verslavingsproblematiek, verstandelijke beperking, of een combinatie daarvan. Dit soort problematiek raakt direct aan gezondheid. Het gaat vaak niet alleen om de ziekte of beperking die de aanleiding vormt (bijv. psychische ziekte of verslaving), maar ook over bijkomende gezondheidsproblematiek op het gebied van voeding en zelfzorg, maar soms ook om vervuiling van de woning, of agressie naar de omgeving, wat een gezondheidsrisico voor omwonenden kan vormen. Het samenwerkend bemoeizorg team werkt nauw samen met de GGD via Vangnet Zutphen. Hierin vindt, waar nodig, ook afstemming plaats met bijv. de gemeente (Jeugdwet, Participatiewet, Wmo), Perspectief, woningbouwvereniging, en politie.

7.10 Nu Niet Zwanger ‘Nu Niet Zwanger’ is een programma dat zich richt op inwoners (veelal vrouwen) in de vruchtbare leeftijd die zich in een zeer kwetsbare positie bevinden; vaak door een combinatie van factoren, zoals dak- en thuisloosheid, loverboy-problematiek, huiselijk geweld, illegaliteit, verstandelijke beperking, verslaving, sociaal isolement, psychische belasting en zware schulden. Ongeplande en ongewenste zwangerschappen leiden bij deze doelgroep vaak tot gecompliceerde zwangerschappen, prenatale beschadiging, postnataal toezicht of tenslotte uithuisplaatsing van het kind. Het project helpt kwetsbare vrouwen (en hun partners) om een bewuste keuze te maken over een eventuele kinderwens en de timing daarvan. Het werkt op vrijwillige basis, met een proactieve persoonlijke benadering. Als iemand op basis van de gesprekken besluit om in deze fase géén kind te willen krijgen, is er ook ondersteuning beschikbaar om anticonceptie daadwerkelijk te regelen. Zutphen heeft relatief veel zeer kwetsbare inwoners. Dit komt bijv. naar voren bij maatschappelijke opvang en beschermd wonen, bij de aanpak verwarde personen en bij huiselijk geweld en kindermishandeling. Zware problematiek wordt vaak van generatie op generatie doorgegeven. Dit project is bij uitstek preventief van aard.

Door te voorkomen dat kinderen geboren worden in een zwaar problematische en vaak turbulente periode van de (toekomstige) ouder, kan veel leed voorkomen worden. De werkwijze van het project is om bij organisaties die met deze doelgroep werken, aandachtfunctionarissen op te leiden, die de methodiek van Nu Niet Zwanger leren en dit ook uitdragen binnen hun organisatie. Er hebben zich in Zutphen inmiddels al veel zorgorganisaties aangesloten en er zijn al enkele groepen aandachtfunctionarissen getraind. Bij Nu Niet Zwanger wordt samengewerkt vanuit gezondheidsbeleid, jeugdbeleid en beschermd wonen. Nu Niet Zwanger wordt gecoördineerd door de GGD. Nu Niet Zwanger is onderdeel van het landelijke programma voor preventie Jeugd ‘Kansrijke Start’ . En veel zorgorganisaties die meedoen in het programma werken met de doelgroep van beschermd wonen en de bemoeizorg. Voor de komende jaren willen we Nu Niet Zwanger in Zutphen graag voortzetten.

29

Bijlagen Bijlage 1 Financien Financiën gezondheid beschikbaar in begroting GGD Inwonerbijdrage Budget preventieactiviteiten (onderdeel van thematafel gezond).

Onderwerp GGD inwonerbijdrage Project voedseleducatie

cofinanciering ½ fte buurtsportcoach gezondheid

Beschikbaar voor nieuwe preventieactiviteiten Thematafel gezondheid op de speerpunten

Nalevingsonderzoek Alcohol in 2024/2025 Rookvrije Generatie (project i.s.m. GGD en gemeenten subregio) Voorlichtingsmaterialen Totaal preventie

Budget 2020

Budget 2021

2022-2025 per jaar

€ 750.500,€ 23.900,-

€ 781.200,€ 39.500-

€ 781.200€ 39.500

Financiën gezondheid; uitgaven Budget 2020 2021 € 750.440,- (Structureel, € 781.200 wettelijk) € 21.500,€ 3.100(voedseleducatie 2021 t.l.v. 2020, door verspringing schooljaar/ kalenderjaar) € 0,€ 15.000,(buurtsportcoach 2020 t.l.v. 2019, door verspringing schooljaar/kalenderjaar) € 0,€ 20.000 eenmalig in 2021 (te besteden aan activiteiten periode 20212025) €0,€ 0,-

2022-2025 per jaar € 781.200 € 23.100,-

€ 15.000,-

€ 0,-

p.m.

€ 1.000,-

€ 1.000,-

€ 1.000,-

€ 1.400,-

€ 400,-

€ 400,-

€ 23.900,-

€ 39.500,-

€ 39.500,-

N.B. In 2021 willen we een lokaal preventieakkoord sluiten. Daarvoor gaan wij aanvullende rijksmiddelen aanvragen, die bestemd zijn voor preventieactiviteiten op het gebied van roken, alcohol en gezond gewicht. Dit bedraagt naar schatting circa € 30.000,- per jaar voor 2021, 2022 en 2023. Het is alleen mogelijk een lokaal preventieakkoord te sluiten en extra preventieactiviteiten in te zetten als deze subsidie ook toegekend wordt. 30

Bijlage 2 Evaluatie Nota lokaal gezondheidsbeleid en Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Evaluatie Nota Lokaal gezondheidsbeleid Zutphen 2013-2016 (doorlopend t/m 2019) In de nota lokaal gezondheidsbeleid Zutphen 2013 zijn doelstellingen beschreven. In deze evaluatie geven we per doelstelling de resultaten in cijfers, met een beknopte toelichting op de cijfers. Daarna volgt in een afzonderlijke paragraaf de inhoudelijke beschouwing.

Evaluatie in cijfers Doelstelling 1a: Overgewicht in Zutphen neemt niet langer toe: Het % kinderen met overgewicht is niet meer dan 10% in groep 2 en niet meer dan 15% in groep 7. (info. uit periodieke gezondheidsonderzoeken)11 In de periode 2016-2018 is het overgewicht in groep 2: 9% In de periode 2016-2018 is het overgewicht in groep 7: 15%. Deze doelstelling is dus gehaald. Het % jongeren met overgewicht in klas 2 VO is niet meer dan 19%. (ook uit pgo) In de periode 2016-2018 is het overgewicht in klas 2 VO: 14%. Deze doelstelling is dus gehaald. Het % overgewicht voor volwassenen is niet meer dan 47%. Het overgewicht van volwassenen is in 2016: 52%. Deze doelstelling is dus niet gehaald. Van de 52% heeft 36 % matig overgewicht en 16% ernstig overgewicht. Het % matig overgewicht is gelijk aan het % overgewicht in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Het % ernstig overgewicht is met 16% wel hoger dan de 13% gemiddeld in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Ernstig overgewicht komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, vaker bij mensen met een lager opleidingsniveau en vaker bij alleenwonende volwassenen dan bij samenwonende volwassenen. Het % overgewicht ouderen is niet meer dan 54%. Het % ouderen met overgewicht is in 2016: 55%. Deze doelstelling is dus niet gehaald. Van de 55% heeft 38% matig overgewicht en 17% ernstig overgewicht.

Het % 65+-ers met matig overgewicht (38%) is echter lager dan dat in de regio Noord- en Oost-Gelderland (43%). Het % ernstig overgewicht onder ouderen in Zutphen (17%) is gelijk aan dat in de regio Noord- en Oost Gelderland (17%). Ook in deze leeftijdscategorie hebben vrouwen vaker ernstig overgewicht dan mannen. Ernstig overgewicht komt vaker voor naarmate het opleidingsniveau lager is. Bij deze leeftijdscategorie maakt het voor het overgewicht niet uit of ouderen alleen wonen of samenwonen.

11

De cijfers voor de evaluatie van deze doelstellingen zijn afkomstig van de website ‘Kompas Volksgezondheid Noord- en Oost-Gelderland (www.kvnog.nl), van de GGD. Deze cijfers zijn gebaseerd op de periodieke gezondheidsonderzoeken van de individuele jeugdgezondheidszorg en op de resultaten van de monitors die 1X in de 4 jaar gehouden worden voor kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen.

31

Doelstelling 1b: meer inwoners voldoen aan de ‘Nederlandse Norm Gezond bewegen’ (NNGB) Het % inwoners dat te weinig beweegt is in 2016 is lager dan de cijfers uit de nota van 2013.

4-11 jarigen Voortgezet onderwijs Volwassenen

Doelstelling nota 2013; minder dan 19% 22% 26%

% dat niet voldoet aan de NNGB 22% (2017) 85% 12 (2019) 34% (2016)

Deze doelstelling is dus niet gehaald. Kinderen in de basisschoolleeftijd Zutphen bewegen gemiddeld iets minder (78%) dan kinderen in de regio Noord- en Oost-Gelderland (80%). Jongens bewegen gemiddeld meer dan meisjes. Oudere kinderen in de basisschoolleeftijd bewegen gemiddeld meer dan jongere kinderen in de basisschoolleeftijd. Middelbare scholieren in Zutphen voldoen minder vaak aan de NNGB (15%), dan jongeren in de regio Noord- en Oost-Gelderland (17%). Het percentage middelbare scholieren in Zutphen dat voldoet aan de NNGB is in de periode 2011-2019 stabiel gebleven. Zutphense jongeren zijn wel even vaak lid van een sportvereniging of sportschool (78%) als in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Volwassenen in Zutphen voldoen vaker aan de NNGB (66%) dan volwassenen in de regio Noord- en Oost-Gelderland (63%). Dat volwassenen en kinderen veel vaker voldoen aan de NNGB dan middelbare scholieren, komt niet omdat de middelbare scholieren zo lui zijn, maar omdat de norm van de NNGB voor hen veel hoger ligt. Doelstelling 2: De resultaten van het alcoholmatigingsproject in de afgelopen jaren op het gebruik van alcohol door jongeren, vasthouden. - % Jongeren in 2e klas VO dat wel eens alcohol heeft gedronken is max. 32% (niveau e-movo 2011). resultaat 2015: 26% - % Jongeren in klas 2 dat afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is max.

20% (e-movo 2011) resultaat 2015: 7% - % jongeren klas 4 VO dat afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is max. 67% (e-movo 2011) resultaat 2015: 39% - % jongeren klas 4 VO dat afgelopen 4 weken aangeschoten of dronken is geweest bedraagt max. 32%. resultaat 2015: 21% Deze doelstelling is dus gehaald.

Doelstelling 3: Het bevorderen van psychosociale weerbaarheid (mentale veerkracht) en vroegsignalering van depressie. Hiervoor zijn geen harde cijfers voorhanden. Informatie die we wel hebben vindt u in de factsheet

12

De doelstelling uit de nota van 2013 was zéér ambitieus en waarschijnlijk is daar toen voor deze leeftijdscategorie een fout gemaakt en had er 78% moeten staan i.p.v. 22%.

32

‘Mentale Gezondheid Zutphen’.

Evaluatie ‘Preventie en Handhavingsplan Alcohol Zutphen 2014-2016 (doorlopend t/m 2019) Hoofddoelstelling: Afname van het alcoholgebruik onder jongeren beneden de 18 jaar en de afname van alcohol gerelateerde problemen in de openbare ruimte en in de uitgaansgebieden. Subdoelstelling 1: Het aantal jongeren in klas 4 van het VO dat de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is in 2018 met 50% afgenomen. In 2011 was dit 67%. De doelstelling is dus dat dit daalt tot 33%. (Deze doelstelling is ambitieuzer dan die uit de nota lokaal gezondheidsbeleid. Reden is dat de wettelijke leeftijdsgrens inmiddels verhoogd was van 16 naar 18 jaar.) Het resultaat in 2019 is 39%. Hiermee is de (ambitieuze) doelstelling niet gehaald, maar is er wel een forse daling zichtbaar van het aantal jongeren in de 4e klas van het VO dat de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken. Door deze forse daling lijkt ook de vanzelfsprekendheid doorbroken. Waren jongeren die geen alcohol drinken eerder duidelijk in de minderheid. Inmiddels is in klas 4 de groep die de laatste 4 weken wel alcohol heeft gedronken in de minderheid. Subdoelstelling 2: In 2017 is de naleving van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop in de gemeente Zutphen13 gestegen naar 75%. Deze doelstelling was heel ambitieus. Naleving in 2011 was 25%. In 2015 was de naleving 35%. (En 17% ad hoc naleving). In 2019 was de naleving 10%.

(En 24% ad hoc). Deze doelstelling is hiermee niet gehaald. De naleving is in 2019 zelfs achteruitgegaan ten opzichte van eerdere metingen.

Evaluatie inhoudelijk Gezondheid en leefstijl wordt beïnvloed door heel veel verschillende factoren. Denk bijvoorbeeld aan marketingcampagnes van grote bedrijven, trends op social media, landelijk beleid zoals de verhoging van de leeftijdsgrens voor alcohol, hogere btw- op groente en fruit, of het rookverbod in de horeca. Ook de gemeente heeft invloed; bijvoorbeeld via het sportbeleid, participatiebeleid, jeugdbeleid, verkeersbeleid, wmo, en natuurlijk ook via het gemeentelijk gezondheidsbeleid. De invloed van het gezondheidsbeleid is er zeker, maar is moeilijk één op één terug te vinden in de cijfers. Overgewicht Met betrekking tot overgewicht is de doelstelling voor kinderen en jongeren wel gehaald, die voor volwassenen en ouderen niet. De activiteiten voor overgewicht hebben zich de afgelopen jaren ook toegespitst op kinderen en jongeren. Bijvoorbeeld bij de jeugdgezondheidszorg; zowel het consultatiebureaus als de ggd ’schoolarts’ besteed hier standaard aandacht aan. Daarnaast zet de 13

Dit is gemeten door middel van een professioneel nalevingsonderzoek met ‘mystery-guest 17-jarigen’, door bureau ‘Nuchter’.

33

ggd de ‘Gezonde school’-adviseur in, om scholen te stimuleren om gezondheid onderdeel te maken van hun beleid, bijv. een gezonder aanbod in schoolkantines. Vanuit ‘Gezond in de Stad’ heeft het project ‘Voedseleducatie’ een aantal basisscholen gestimuleerd om het thema gezonde voeding op een praktische en leuke manier op te pakken. Door schooltuintjes of moestuinbakken om groente en fruit te telen, door te proeven en er lekkere gerechten mee te maken, en dit te combineren met smaaklessen en aan te sluiten op de gezonde schoolaanpak van de ggd. Hiervoor zijn scholen benaderd die relatief veel leerlingen hebben met ouders uit de lage SES doelgroep. Voor volwassenen en ouderen zijn in de afgelopen jaren geen specifieke activiteiten m.b.t overgewicht ingezet vanuit het gezondheidsbeleid. In de komende periode is hier wel aandacht voor, door middel van de Gecombineerde Leefstijl Interventie. Bewegen De doelstelling met betrekking tot bewegen is niet gehaald, voor geen enkele leeftijdscategorie. Dit betekent echter niet dat we het als Zutphen zo slecht doen. Het gemiddelde van de regio Noord- en Oost-Gelderland haalt ook voor geen enkele leeftijdscategorie onze doelstelling uit 2013. Zutphense volwassenen bewegen zelfs meer dan die uit de regio. Het betekent wel dat we als maatschappij nog ver af staan van de norm die we zelf hebben gesteld over wat voldoende beweging is.

En dat het voor de gezondheid van onze inwoners nog steeds belangrijk is om meer bewegen te stimuleren. Er is de afgelopen jaren ingezet op het faciliteren en stimuleren van beweging vanuit het sportbeleid. Het sportbeleid maakt het mogelijk dat er in Zutphen een veelzijdig sportaanbod is. En daarnaast wordt sport en bewegen gestimuleerd door de buurtsportcoaches die per augustus 2016 zijn begonnen. Ook het aanbod van fietspaden, wandelpaden en speelplekken draagt bij aan de mogelijkheden om te bewegen. En de minimaregelingen, zoals de Meedoen-regeling. Vanuit ‘gezond in de stad’ is op een aantal basisscholen met relatief grote ‘lage SES’-doelgroep ‘Beweegwijs’ uitgevoerd. Een methode om kinderen meer, meer gevarieerd en met meer plezier te laten bewegen en hun motorische en sociaal-emotionele ontwikkeling te versterken. De scholen zijn positief over deze methode en zien dat de kinderen meer en met meer plezier zijn gaan bewegen. Alcohol Het blijkt uit de cijfers dat het gebruik van alcohol onder jongeren sterk is verminderd. Daarmee is ruimschoots aan de doelstelling van de nota lokaal gezondheidsbeleid 2013 voldaan, die gericht was op ‘stabiliseren’. De veel ambitieuzere doelstelling van het preventie en handhavingsplan (halvering) is niet gehaald. De grootste positieve invloed is naar verwachting toe te schrijven aan de landelijke wettelijke verhoging van de leeftijdsgrens.

Daarnaast zijn ook lokaal preventieactiviteiten uitgevoerd. Niet alle voorgenomen preventieactiviteiten uit het preventie en handhavingsplan zijn uitgevoerd zoals in het preventieplan was opgenomen. Dit had bijv. te maken met: andere personele prioriteiten i.v.m. transitie sociaal domein in 2015 (Kroegentocht), inhoudelijke ontwikkelingen (door verschuiven wettelijke leeftijdsgrens beginnen jongeren gemiddeld later en heeft de verslavingszorg de voorlichting over alcohol verschoven van de basisschoolleeftijd naar de onderbouw van het voortgezet onderwijs). Tegelijkertijd zijn er ook extra activiteiten gedaan, die aansloten op nieuwe ontwikkelingen, zoals een mailing van ‘NIX onder 18’ over ‘NIX zonder ID’ en het convenant ‘Sport en Alcohol’ naar aanleiding van overleg met sportverenigingen. Tactus biedt jaarlijks voorlichting m.b.t. alcohol aan middelbare scholen in Zutphen. 34

35

Handhaving leeftijdsgrens Alcohol Uit het nalevingsonderzoek 2019 is gebleken dat de naleving van de wettelijke leeftijdsgrens voor alcohol in Zutphen de laatste jaren achteruit gegaan is. In 66% van de gevallen kregen de 17-jarige mysterykids alcohol mee. In 24% van de gevallen was het half/half. Slechts in 10% van de gevallen kregen de 17-jarige mysterykids helemaal geen alcohol mee. Hieruit blijkt dat verkopers van alcoholhoudende dranken zich nog niet vanzelfsprekend aan de wet houden. Dit vraagt inzet van toezicht en handhaving. De bezetting voor toezicht en handhaving voor de Drank en Horecawet heeft de afgelopen jaren meermaals onder druk gestaan. De werving heeft lang geduurd, er is beperkt formatie beschikbaar (o,6 fte). En in 2019 was de bezetting bij toezicht en handhaving beperkt vanwege de gemeentelijke vacaturestop. Naar aanleiding van de resultaten van het nalevingsonderzoek hebben in 2020 alle alcoholverstrekkers in Zutphen een brief gekregen met de uitkomsten van het onderzoek. Met alle partijen waarvan in het onderzoek is gebleken dat ze de leeftijdsgrens onvoldoende hadden nageleefd, wordt in 2020 een gesprek gevoerd over dit resultaat en wordt besproken wat zij gaan doen om dit in de toekomst te voorkomen.

Daarnaast wordt natuurlijk ook het reguliere toezicht en handhaving van de leeftijdsgrens uitgevoerd en wordt bij constatering van een overtreding door de BOA (bijzonder opsporings ambtenaar) een boete opgelegd.

36

Bijlage 3 GGD ABCD-taken

37

38

Bijlage 4 Infographics

39

40

Bijlage 5 Thematafel gezondheid en samenvatting opbrengst thematafel juni 2019 Voor de subsidies in het sociaal domein werkt Zutphen via de thematafels. Gezondheid, zowel fysieke als psychische, is één van deze thema’s. De opzet van de thematafels is om als gemeente eerst te bepalen wat de gewenste outcome is per thema en ook welk budget daarvoor beschikbaar is. Daarna worden organisaties uit Zutphen uitgenodigd voor een thematafel. Van hen wordt verwacht dat ze gezamenlijk een integraal plan maken voor het betreffende thema. De verwachting is dat hierdoor meer samenwerking ontstaat en overlap voorkomen wordt. En dat de bundeling van de kennis en ervaring van alle aanwezigen zorgt voor inhoudelijke meerwaarde. De thematafel heeft de opdracht om bij het ontwikkelen van een integraal plan, actief de mogelijkheden voor cofinanciering te verkennen, zoals bijv. sponsors, fondsen of landelijke subsidies. De eerste thematafel gezondheid is in juni 2019 gehouden en had een afwijkende opzet. Hier is via presentaties van de gemeente en de GGD eerst informatie gegeven over de gezondheidssituatie in Zutphen en over de kaders voor de gezondheidsnota. Daarna is in groepjes de gelegenheid geboden aan deelnemers om input mee te geven voor de nieuwe nota lokaal gezondheidsbeleid. Een samenvatting van de opbrengst vindt u onderaan deze bijlage.

Voor de thematafel in 2021 zullen de ambities, uitgangspunten en speerpunten uit deze nota leidend zijn. De organisaties zullen uitgenodigd worden om gezamenlijk ideeën te ontwikkelen om de doelstellingen en resultaten voor de leefstijl speerpunten te bereiken. Daarbij denken we ook aan wijk- of buurtgerichte activiteiten, waarbij wordt samengewerkt met inwoners. Het beschikbare budget bedraagt € 20.000,- eenmalig in 2021. Dit is bestemd voor activiteiten/projecten in de periode 2021-2025. Ook de organisaties die al middelen ontvangen buiten de thematafel om, zoals GGD, de buurtsportcoaches, project voedseleducatie, Tactus, e.d. zullen worden betrokken bij de thematafel om gezamenlijk met andere partijen ideeën te ontwikkelen om bij te dragen aan de speerpunten. Hierdoor wordt overlap voorkomen en kan de onderlinge samenwerking verder worden versterkt. De thematafel willen wij combineren met het proces om te komen tot een lokaal preventieakkoord, waarbij gemeenten en partijen samenwerken aan de preventiedoelen en hier concrete afspraken over maken. Het opstellen en de uitvoering van het lokaal preventieakkoord, kan onder voorwaarde dat we hiervoor subsidie ontvangen van het rijk.

Samenvatting van de opbrengst van de Thematafel Gezondheid van 20 juni 2019 De aanwezigen zijn in 4 werkgroepen uiteen gegaan en zijn gevraagd om aan te geven wat zij de belangrijkste punten vonden voor het lokaal gezondheidsbeleid. (Aan de hand van flappen, waarop de landelijke speerpunten stonden, en ruimte was voor aanvulling met eigen, lokale punten.) Punten die in meerdere groepen terugkwamen en als prioriteit benoemd zijn: - een integrale aanpak. - continuïteit/ aanhaken bij bestaande initiatieven en netwerken/ behoefte aan goede sociale kaart. - laagdrempelig, investeer in bereiken van de doelgroep die moeilijk te bereiken is. - denk aan achterliggende oorzaken voor ongezond gedrag; bijv. eenzaamheid, armoede, stress, onwetendheid. - werk ook wijk/buurt/straatgericht - belang van ontmoeting of maatjescontact (bijvoorbeeld voor alleenstaanden, ouderen, jonge mensen met een beperking). 41

- belang van goede informatie geven en motiveren (bijv. over voeding, belang van bewegen, stoppen met roken) en dit heel veel en vaak herhalen. - meer bewegen, gezonde voeding, roken, alcohol, drugs, depressiepreventie; wordt allemaal belangrijk gevonden. - belang van een gezonde omgeving (beperk aanbod snoep en snacks e.d. in kantines, maar ook belang van gezonde lucht/ geen vervuiling, een omgeving die uitnodigt tot bewegen; fiets en wandelpaden, natuurgroen en speelgroen, buurttuinen, etc.). - zorg voor goede koppeling met sport (bijv. inzet buurtsportcoaches, gebruik van accommodatie die deel van de dag leeg staat, zorg voor een omgeving die uitnodigt tot bewegen.) - zo jong mogelijk beginnen met gezond gedrag aanleren.

42

Bijlage 6: Samenvatting Monitoring Ambitie De gemeente Zutphen wil graag een gezonde gemeente zijn, waar mensen in een gezonde leefomgeving wonen. We willen een gemeente zijn waar de gezondheidsverschillen kleiner worden en waar een gezonde leefstijl steeds meer vanzelfsprekend wordt.

Speerpunten, doelstellingen en hoe we deze monitoren 1. Gezondheid goed integreren in de Omgevingsvisie en Omgevingsplannen die de komende jaren ontwikkeld worden in Zutphen, zodat gezondheid een vanzelfsprekend onderdeel uitmaakt van de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling in onze gemeente. Geen streefcijfers. Kwalitatief beoordelen. 2. Onze doelstelling is dat het percentage volwassenen met overgewicht afneemt in de periode tot en met 2025 en dat het percentage kinderen en jongeren met overgewicht in deze periode met minimaal met 20% afneemt . Het percentage overgewicht bij 5/6 jarigen is in 2024 7% of lager (is nu 9%). Het percentage overgewicht bij 9/10 jarigen is in 2024 12% of lager (is nu 15%). Het percentage overgewicht bij 12/13 jarigen is in 2024 11% of lager (is nu 14%). Het percentage volwassenen met overgewicht (matig en ernstig) is in 2024 51% of lager (is nu 52%). Het percentage volwassenen met ernstig overgewicht is in 2024 15% of lager (is nu 16%). 3. Roken, met prioriteit voor de rookvrije generatie. Onze doelstelling is dat het percentage rokende jongeren in Zutphen 30% afneemt. Het percentage jongeren dat (wekelijks) rookt in klas 4 is in 2023 5% of lager (is nu 7%). 4. Preventie en handhaving van alcohol. Onze doelstelling is dat het percentage jongeren onder de 18 jaar dat alcohol gebruikt met 20% afneemt.

Het percentage jongeren in klas 2 dat de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is in 2023 6% of minder (nu 7%). Het percentage jongeren in klas 4 dat de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is in 2023 31% of minder (nu 39%). Het percentage jongeren in klas 4 dat de afgelopen 4 weken aangeschoten of dronken is geweest is in 2023 17% of minder (nu 21%). De naleving van de wettelijke leeftijdsgrens bij verkoop van alcohol is in 2024 meer dan 50% (is nu 10%). Het percentage overgewicht jongeren bepalen we op basis van metingen door de jeugdgezondheidszorg van de ggd bij het periodiek gezondheidsonderzoek. Het percentage overgewicht volwassenen bepalen we op basis van de periodieke Volwassenenmonitor. Het percentage jongeren dat rookt en dat alcohol drinkt bepalen we op basis van de periodieke jongerenmonitor. 43

Naleving van de wettelijke leeftijdsgrens bij verkoop van alcohol bepalen we op basis van het nalevingsonderzoek met mystery-jongeren.

44