Beleidsplan jeugd versie 19-5-2021

Beleidsplan Jeugd Zutphen 2021 - 2024

Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Zutphen Postbus 41 7200 AA Zutphen 's Gravenhof 2 www.zutphen.nl

Team jeugd Auteur(s): Ria Meijerink & Nienke Visschers Versie: 2.0 Zutphen 2021 - 2024

2 / 62

Voorwoord Verontrustend nieuws over de jeugd vliegt ons geregeld om de oren. Zo deed de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek naar het geluksgevoel van kinderen. Daaruit bleek dat ruim één op de drie jongeren last heeft van angst, somberheid, prikkelbaarheid of stress. Uit onderzoek van het Amsterdam UMC bleek dat maar liefst één op de zeven jongeren depressieve klachten ervaart. Bovendien slapen veel kinderen ook nog eens slecht, zo concludeerde het RIVM, doordat deze kinderen vlak voor het slapen gaan veel op een beeldscherm kijken. Bij het lezen van dit soort berichten bekruipt mij vaak een ongemakkelijk gevoel. Want hoezo hebben zoveel jongeren problemen? Is het niet zo dat onze jeugd het - over het algemeen genomen - gewoon erg goed heeft in Nederland? Volgens het CBS geeft 90 procent van de 12- tot 25-jarigen aan gelukkig te zijn en laat wereldwijd onderzoek van Unicef zien dat Nederlandse kinderen tot de gelukkigsten van de wereld behoren. Hoe rijmen we dit alles dan met elkaar? En hoe kan het dan toch dat er zóveel vraag is naar jeugdhulp? Voor de duidelijkheid: in Nederland ontving zo'n twintig jaar geleden nog één op de 27 kinderen jeugdhulp, vandaag de dag is dat één op de negen. Zo ook hier in de gemeente Zutphen. Dat stemt mij verdrietig. Tegelijkertijd: het betekent ook dat er ruimte is voor verandering.

Pedagoog Misha de Winter vatte het mooi samen toen hij afscheid nam als hoogleraar. Hij zei: “Het lijkt bij onze tijd te horen dat we benadrukken wat kinderen allemaal niet kunnen. Er is een groeiende intolerantie ten opzichte van kinderen die zich atypisch gedragen. De pedagogiek is daarin meegesleept, die zich steeds meer richt op individuele problemen en stoornissen.” Graag voeg ik daar nog iets aan toe. Het geldt wat mij betreft niet alleen voor de pedagogiek, maar ook voor de jeugdhulp, het onderwijs, de psychologie, huisartsen en - soms ook - voor ouders. Met elkaar reageren we vanuit een soort reparatiereflex. Kinderen moeten zo gewoon mogelijk zijn en problemen zijn er vooral om opgelost te worden. Ik zie hierdoor veel ruimte voor schijnreparaties. Want we geven deze kinderen stempels en behandelingen waar die niet altijd nodig zijn, ondermijnen zelfvertrouwen en zelfoplossend vermogen, vermijden gesprekken met ouders, omgeving of bijvoorbeeld leerkrachten over opvoeding en handelen en bestempelen veel van wat als afwijkend of uniek ervaren wordt, als niet goed - of gewoon - genoeg. Ofwel: vragen, gedrag en gevoelens van kinderen en jongeren worden geproblematiseerd en een diagnose met hulptraject is het antwoord.

Windesheimonderzoeker Bert Wienen legde eerder uit dat de jongste jongetjes uit de groepen 4, 5 of 5 het grootste risico lopen op een diagnose ADHD, omdat zij 'onrijp gedrag' vertonen. Hij zei daarover: “We weten tegelijkertijd allemaal dat het lastig is voor een jong kind om een half uur lang stil te zitten op een stoel om te rekenen. En in plaats van het kind meer tijd en ruimte te geven, de leerkracht meer kennis en ons samen af te vragen wat er gebeurt in de context waarin het kind zich begeeft, kiezen we ervoor het kind een stempel en een behandeling op indicatie te geven." Hezelfde geldt voor kinderen die geraakt worden door het gedrag van volwassenen om hen heen. Zo heeft 70 procent van de kinderen met een jeugdhulpindicatie te maken met een vechtscheiding of de gevolgen van problematische schulden. De stress die dit soort problemen met zich meebrengt, vertaalt zich door in het gedrag van het kind. Maar dat betekent vaak niet dat het kind zélf iets mankeert. En toch krijgt het kind zo'n indicatie, Zutphen 2021 - 2024

3 / 62

alsof het probleem daar ligt, in plaats van dat intensief aan de slag wordt gegaan met de ouders of de ouders met zichzelf. In de gemeente Zutphen willen we stoppen met het onnodig 'ziek verklaren' van kinderen. Dit gaan we doen door in te zetten op de-medicaliseren en normaliseren. Het leven is niet gemakkelijk en gelukkig zijn we ook niet allemaal hetzelfde. Dat maakt ons uniek. Wat we wel allemaal gemeen hebben, is dat we gezien, gehoord en af en toe gesteund willen worden. In dit beleidsplan kunt u lezen dat we daarom meer gaan inzetten op jongerenwerk, preventie, lichte hulpverlening voor kleinere (opvoed- en opgroeiondersteuning) vragen, samenwerking met huisartsen en meer algemene voorzieningen zoals een buitenschoolse opvang met een plus, inzet van burenhulp, handreikingen en groepsaanbod voor ouders en expertise in de scholen. Wat wij willen bereiken is dat de discussie niet alleen maar gaat over de 'problemen' van kinderen en hoe deze op te lossen, maar vooral over sociale normen en de context waarin kinderen opgroeien. Opvoeden en ontwikkelen van kinderen is immers een verantwoordelijkheid van ons allemaal. Ambitieus? Ja. Heel ambitieus. Maar verandering is nodig. Want het is niet alleen zo dat kinderen in de jeugdzorg belanden terwijl zij daarin helemaal niet horen, we zien ook kinderen met complexe problemen die van het kastje naar de muur worden gestuurd.

Noodzakelijke zorg is voor hen maar moeilijk voor handen, waardoor zij op wachtlijsten belanden. We moeten hiermee aan de slag en voor hen moeten we ruimte, tijd en middelen vrijmaken. We moeten versterkt inzetten op een goede eerste lijn, op samenwerking tussen ketenpartners, vereenvoudiging van processen en intensieve hulp met duurzame effecten. Voor dit beleidsplan hebben veel mensen belangrijke input geleverd. Veel van hen zullen dit zelf niet eens weten. Het meest bijzonder waren de gesprekken met ouders, kinderen en jongeren die ons hebben aangezet tot het broodnodige ontwerp van betere jeugdzorg. Die gesprekken blijven mij bij. Een kleine weergave van hun verhalen hebben we dan ook opgenomen in dit beleidsplan. Als ode aan Eva en aan al die andere kinderen en jongeren die het moeilijk hebben. Het zijn díe verhalen die ons iedere dag weer motiveren om het nog beter te doen. De belangrijkste les uit al die gesprekken is dat je van alles kunt willen, maar dat zorg voor jeugd vooral gaat om liefde. Om lef, leren, durf, vertrouwen, doorpakken, loslaten en vooral veel luisteren, er echt zijn, durven zien en om samenwerken.

Annelies de Jonge, Wethouder gemeente Zutphen

Zutphen 2021 - 2024

4 / 62

Inhoud Voorwoord

3

Samenvatting

7

1. Inleiding

10

2. Proces

11

2.1 Leeswijzer 3. Huidige situatie en kaders

11 12

3.1 Jeugd in cijfers

12

3.2 De oorzaken van het toenemend gebruik jeugdhulp

13

3.3 Evaluatie beleidsplan Jeugdhulp 2015-2016

14

3.4 Bestaande kaders

15

3.5 Conclusies

16

4. Toekomst jeugd Zutphen

17

4.1 Visie en missie

17

4.2 Onze doelen

19

5. Onze ambitie

21

5.1 Prioriteiten

21

5.2 Integrale aanpak maatschappelijke vraagstukken

23

5.3 Samen verantwoordelijk

24

6. Een financieel solide en duurzame basis

25

6.1 Versterken van algemene voorzieningen

25

6.2 Budgetplafonds, contractmanagement, strategisch partnerschap

26

6.3 Afbakening van het zorgaanbod

27

6.4 Financiële ambitie

27

7. Prestatie indicatoren

29

8. Ontwikkelagenda

31

Bronnen/referenties

34

Zutphen 2021 - 2024

5 / 62

Bijlage 1: de stem van ouders en jongeren

36

Bijlage 2: Kaders

40

2.1 De Jeugdwet

40

2.2 Andere wetten

40

2.3 Strategische visie Sociaal domein Zutphen

40

Bijlage 3: uitvoering versterken pedagogische samenleving

42

Bijlage 4: uitvoering preventie en vroegsignalering

44

4.1 Opvoed-opgroeiondersteuning

45

4.2 Jeugdgezondheidszorg

46

4.3 Kinderopvang

47

4.4 (Passend) Onderwijs

48

4.5 Voorkomen schooluitval en jeugdwerkloosheid

51

Bijlage 5: uitvoering versterking eerste lijn

53

5.1 Team Jeugd

53

5.2. Samenwerking Huisartsen

56

Bijlage 6: uitvoering intensieve jeugdhulp

57

6.1 Kwalitatief goede en betaalbare zorg

57

6.2 Voor ieder kind een thuis

58

6.3 Veiligheid eerst

59

Bijlage 7: netwerksamenwerking

Zutphen 2021 - 2024

61

6 / 62

Samenvatting De gemeente Zutphen is een mooie en fijne plek om op te groeien. Met ruimte om te spelen en een gevarieerd onderwijsaanbod. Toch zien we in de cijfers dat Zutphen een relatief hoog percentage kwetsbare kinderen en gezinnen heeft. Vergeleken met het landelijke en regionale beeld groeien veel kinderen op met gescheiden ouders en/of in huishoudens waar sprake is van armoede. De vraag naar jeugdhulp is hoog evenals het percentage jeugdwerkloosheid. Oorzaken zijn: medicalisering van opvoed- en opgroeiproblemen, het brede en ruime karakter van de Jeugdwet, de manier waarop we hulp inzetten en onvoldoende integraliteit bij de aanpak van complexe problematiek. We hebben in Zutphen sinds 2015 veel aandacht besteed aan het inrichten van de nieuwe wettelijke taken voor jeugdhulp. In dit beleidsplan 2021-2024 kiezen we voor een omslag naar het versterken van de pedagogische samenleving en preventie. Preventie is meer dan het voorkomen van problemen. Het gaat om het versterken van álle kinderen, jongeren, hun ouders en de samenleving. Dit zodat de kinderen van nu naar vermogen uitgroeien tot gezonde, zelfstandige en verantwoordelijke (jong) volwassenen die hun talenten benutten en op een positieve manier bijdragen aan het sociale klimaat. Daarbij is onze visie voor de toekomst van de jeugd in Zutphen: Alle kinderen groeien gezond, veilig, kansrijk op.

En onze missie: opvoeden en ontwikkelen van ‘onze’ kinderen is primair een verantwoordelijkheid van de ouders/verzorgers en uiteindelijk van ons allemaal. ‘It takes a village to raise a child’. Dat doen we vanuit het gedachtengoed:  Opvoeden doen we samen: we versterken, samen met inwoners en organisaties, de sociale basis en netwerken rondom kinderen en gezinnen;  We doen wat écht nodig is: met een preventief aanbod versterken we de groep ouders, kinderen en jongeren om problemen te voorkomen;  Normaliseren: we voorkomen onnodig problematiseren en medicaliseren. We zetten lichte ondersteuning in waar mogelijk. Maar intensief en duurzaam als het nodig is. Onze doelen en ambities zijn: 1. Versterken van de pedagogische samenleving Doel: komen tot een gezamenlijke verantwoordelijkheid van ouders, de school en de gemeenschap voor het opgroeien en opvoeden van kinderen. We gaan uit van inclusiviteit: elk kind kan zichzelf zijn ongeacht zijn achtergrond of geaardheid. Door:  Projecten als (preventieve) jeugdhulp op school en #opladers;  Activiteiten door en voor jongeren, speelbeleid;  Verbinding met sport, kunst en cultuur. 2. Focus op preventie Doel: versterken van ouders en kinderen om problemen te voorkomen.

Door:  Een afgestemd preventief aanbod: onder andere groepsaanbod voor opvoed- en opgroeiondersteuning, omgaan met echtscheiding, ketensamenwerking voor de eerste 1000 dagen van een kind; Zutphen 2021 - 2024

7 / 62

  

Voor- en vroegschoolse educatie om sociale, taal- en onderwijsachterstanden te voorkomen; Passend onderwijs voor ieder kind, vanuit goede afstemming tussen onderwijs en jeugdhulp; Een integrale aanpak gericht op het voorkomen van schooluitval en jeugdwerkloosheid (school, werk en zorg).

3. Versterking eerste lijn Doel: een goed georganiseerde eerste lijn waarbij de gemeentelijke toegang weet wat zijn taken en verantwoordelijkheden zijn. Ondersteuning en zorg wordt alleen ingezet als het echt nodig is. Door:  Lichte hulpverlening laagdrempelig beschikbaar te stellen;  Structurele samenwerking met onderwijs, huisartsen en het preventieve ‘veld’;  Te werken met een brede blik gericht op normaliseren, het (gezins)systeem en integrale samenwerking;  Een stevige regiefunctie van Team Jeugd waar het gaat om complexe problematiek en het toeleiden naar passende zorg en ondersteuning. En voor de samenwerking op het gebied van jeugdbescherming en veiligheid;  Een lerende organisatie te zijn: we evalueren onze manier van werken en meten cliënttevredenheid. Dat doen we ook samen met ervaringsdeskundigen. 4. Verbetering intensieve jeugdhulpverlening Doel: We werken samen met zorgaanbieders om kinderen met complexe problematiek tijdige, passende en kwalitatief goede (specialistische) ondersteuning en veiligheid te kunnen bieden. Door:  De realisatie van een goed afgestemd aanbod aan algemene voorzieningen en geïndiceerd aanbod, waardoor we flexibel kunnen opschalen of afschalen;  Optimaliseren van de (regionale) inkoop van jeugdhulpvoorzieningen;  Het project ‘voor ieder kind een thuis’ voor de werving van pleeggezinnen en gezinshuizen.

Samen met zorgpartijen zoeken we naar meer passende oplossingen voor complexe casussen, ook ter voorkoming van uithuisplaatsing. Daarvoor realiseren we een regionaal expertteam;  Effectieve samenwerking met partners op het gebied van veiligheid, jeugdbescherming en -reclassering, ondersteuning bij aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Een financieel solide en duurzame basis We streven naar een houdbaar systeem, waarin jeugdigen dé ondersteuning en hulp krijgen die noodzakelijk is. Dit vraagt om andersoortige oplossingen. Enerzijds door minder en meer vroegtijdige inzet en lichtere vormen van hulp, en indien nodig, sneller toegankelijke maken van zwaardere intensieve hulp. Anderzijds door zorgprofessionals meer ruimte te bieden om te doen wat nodig is, administratieve lasten terug te dringen en gerichter te sturen. Daarvoor is ook een verschuiving van financiële middelen van geïndiceerd maatwerk naar algemene voorzieningen nodig. We gaan in gesprek met zorgaanbieders om tot betere inzichten te komen over hoe we gezamenlijke doelen kunnen bereiken. We streven naar strategisch partnerschap voor het bereiken van doelen op specifieke thema’s. Monitoring, budgetplafonds, contractmanagement en afbakening van het zorgaanbod zijn instrumenten die we inzetten om beter te kunnen sturen.

Zutphen 2021 - 2024

8 / 62

Een integrale aanpak van maatschappelijke vraagstukken Een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor opvoeden en opgroeien vraagt om een integrale aanpak over het jeugddomein heen, zowel intern als extern, in de wijk, lokaal en regionaal. Thema’s die we verder met onze partners willen uitwerken zijn: kinderen in armoede, kinderen met ouders in echtscheiding en de overgang van jongere naar volwassenheid (18/18+; onderwijs, werk, zorg en wonen). Samenwerking met partners Het beleidsplan vormt een kader voor de komende vier jaar en bevat een ontwikkelagenda met prioriteiten voor de gemeente in haar samenwerking met partners. Onze ambitie is dat andere partijen ook verantwoordelijkheid nemen in de aanpak van de maatschappelijke vraagstukken. Als gemeente zijn we één van de vele partijen die werkt aan de bovengenoemde visie en missie. De gezamenlijke inspanning op het domein jeugd willen we borgen in een samenwerkingsovereenkomst met onze netwerkpartners.

Zutphen 2021 - 2024

9 / 62

1. Inleiding Het doel van de Jeugdwet (2015) is om de zorg voor jeugdigen sneller, beter en tegen minder kosten te realiseren door het dichter bij inwoners te organiseren. Daarmee kregen de gemeenten de verantwoordelijkheid voor preventie én alle jeugdhulp, van licht tot zwaar. We constateren dat, ondanks deze enorme opgave, continuïteit van zorg en ondersteuning in de afgelopen jaren is gerealiseerd. Inwoners en organisaties weten ons bij vragen over opvoeden en opgroeien te vinden. Tegelijkertijd zien we dat het aantal jeugdigen met een vorm van jeugdhulp niet afneemt. De relatief hoge vraag naar voorzieningen, de wijze waarop tegemoet wordt gekomen aan de vraag en onvoldoende middelen van het Rijk zorgen voor financiële spanning. De urgentie is groot om hier als gemeente kritisch naar te kijken. Wat vinden wij jeugdhulp en wat zijn normale opvoedings- en onderwijsvraagstukken? Onze strategische visie sociaal domein Zutphen (2020) heeft als missie: “van zorgen voor inwoners naar zorgen dat inwoners in staat zijn om voor zichzelf te zorgen.” Op eigen kracht of samen met de omgeving. Daarmee komt de focus voor het beleid op jeugd veel meer te liggen op de maatschappelijke verantwoordelijkheid voor opvoeden, opgroeien en ontwikkelen. En op het versterken van het pedagogisch klimaat en preventie. Dat vraagt om een omslag in denken en doen.

We streven ernaar dat alle kinderen gezond, veilig en kansrijk en vooral blij opgroeien. Dat Zutphen een fijne gemeente is voor kinderen en jongeren. We hebben daarom aan ouders, kinderen en aan onze partners op preventie- en zorggebied de vraag gesteld: ‘Hoe maken we samen het verschil voor de Jeugd in Zutphen?’ Dat is de basis voor het voorliggende Beleidsplan Jeugd 2021-2024.

Zutphen 2021 - 2024

10 / 62

2. Proces In 2014 heeft de gemeenteraad het beleidsplan Jeugdhulp Lochem-Zutphen 2015-2016 vastgesteld. Dat beleidsplan is een aantal keren verlengd. Inmiddels zijn de nieuwe taken voor jeugdhulp ingericht. De prioriteit is verschoven naar versterking van preventie. Er komt ruimte voor transformatie van jeugdhulp. Daarom is het tijd voor actualisatie van het beleidsplan Jeugd. De gemeenteraad heeft in juli 2020 de kaders voor de actualisatie van het beleidsplan vastgesteld. Deze uitgangspunten zijn op meerdere momenten met het forum besproken. Bij het opstellen van dit beleidsplan hebben we rekening moeten houden met de coronamaatregelen. Het proces heeft daarom langer geduurd dan voorzien. De geplande fysieke interactieve bijeenkomsten met partners zijn waar mogelijk vervangen door digitale bijeenkomsten. Individuele gesprekken met ouders, jongeren, kinderen en leerkrachten zijn ons kompas geweest. Tegelijkertijd hebben we - op basis van de vastgestelde kaders - de uitvoering ter hand genomen. We zijn trots op de inspirerende samenwerking met het onderwijs, de kinderopvang en de andere partners op preventiegebied.

2.1 Leeswijzer In voorliggend beleidsplan gaan we eerst in op de kaders en maken we een analyse van de huidige situatie van de jeugd in Zutphen. Daaruit volgt onze visie en missie voor de toekomst. Het toekomstbeeld schetsen we in het hoofdstuk over onze ambitie. Voor elk van de vier inhoudelijke doelen (versterken pedagogische samenleving, preventie en vroegsignalering, verbeteren eerste lijn en intensieve jeugdhulp) noemen we de gewenste resultaten die we uiterlijk 2024 willen bereiken. Ook geven we aan hoe we aan de slag willen gaan met de integrale maatschappelijke vraagstukken en hoe we samen willen werken met onze partners. Tot slot volgen hoofdstukken over de financiële basis, de indicatoren en een ontwikkelagenda. Bijlage 1 is een weergave van de interviews met ouders en jongeren. Bijlage 2 bevat het wettelijk en gemeentelijk kader. De bijlagen 3 tot en met 6 bevatten de uitwerking van de vier inhoudelijke doelen. In bijlage 7 is de samenwerking met netwerkpartners uitgewerkt.

Zutphen 2021 - 2024

11 / 62

3. Huidige situatie en kaders Om te komen tot een visie op jeugd is eerst een analyse gemaakt van de huidige situatie. Daarbij hebben we gekeken naar de Zutphense jeugd in cijfers, de oorzaken van het toenemend gebruik van jeugdhulp en de evaluatie van het beleidsplan jeugdhulp van de afgelopen jaren. Vervolgens schetsen we de wettelijke en beleidsmatige kaders voor de actualisatie van het beleidsplan en komen we tot een conclusie.

3.1 Jeugd in cijfers In Zutphen zijn er 8814 kinderen tot 18 jaar en 2803 jongeren van 18 tot 23 jaar (op 0101-2021). Volgens de cijfers van het CBS scoort Zutphen op bijna alle jeugd indicatoren hoger dan gemiddeld in Nederland: Jeugd en jeugdhulpverlening:

Zutphen in %

Nederland in %

Jaar

Bevolking 0-19 jaar

21,6

21,7

2020

Eenouderhuishoudens

8,3

7,4

2020

Tienermoeders

0,72

0,39

2018

Kinderen uitkeringsgezin

8,0

6,0

2019

Kinderen/jongeren met jeugdhulp

11,1

9,7

1e halfjaar 2020

Jongeren met jeugdbeschermingsmaatregel

1,5

1,1

1e halfjaar 2020

Jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel

0,5

0,3

1e halfjaar 2020

Jongeren met jeugdhulp met verblijf

1,4

1,1

1e halfjaar 2020

Werkloze jongeren

3,0

2,0

2019

Relatief verzuim

31,0

26,0

2019 (DUO)

Bron: www.zutphen.incijfers.nl

In onze eigen cijfers zien we dat het aantal unieke cliënten dat gebruik maakt van één of meerdere jeugdhulpvoorzieningen is gestegen van 1569 in 2016 naar 1678 in 2019 en in 2020 is gedaald naar 1524. De jaarlijkse uitgaven voor geïndiceerde zorg waren tot 2020 redelijk stabiel. In 2020 was sprake van een daling van het aantal cliënten door de corona pandemie, maar van hogere kosten door een tariefsverhoging (indexering in verband met uitkomsten CAO onderhandelingen) en enkele dure zorgtrajecten.

Zutphen 2021 - 2024

12 / 62

Trend in uitgaven en cliënten Zutphen Jaar

Uitgaven zorg in natura

Aantal unieke cliënten

PGB

2016

13.806.567

1.569

1.025.986

2017

16.475.371

1.609

271.805

2018

16.422.814

1.656

501.525

2019

16.174.199

1.678

369.084

2020 (prognose)

17.138.311

1.524

320.416

2021 (begroting)*

16.168.300

453.600

*inclusief budgetplafonds Bron: Gemeente Zutphen. Overzicht jeugdzorg t/m december 2020 (peildatum 4-1-2021)

3.2 De oorzaken van het toenemend gebruik jeugdhulp De gemeente Zutphen heeft meegedaan aan een landelijke Benchmarkanalyse Jeugdhulp (Significant, 2019). Daaruit blijkt dat de belangrijkste oorzaak van het relatief hoge gebruik van jeugdhulp in Zutphen de sociaal economische samenstelling van onze bevolking is (van oudsher instroom vanuit zorginstellingen en jeugdgevangenis, relatief veel sociale huurwoningen, veel eenoudergezinnen).

“Als niemand vertrouwen aan je geeft, dan ga je daar als jongere naar handelen. Ik had een bepaalde woede in me door hoe het thuis ging. Niemand kan iets met woede en dus krijg je een negatief stempeltje opgeplakt. Toen ik een jaar of elf was, was er niemand die verder keek dan dat agressieve gedrag van mij.” Lorydana Büyükbaş

Ook een recent onderzoek naar het GGZ Regiobeeld Regio Oost Veluwe/Midden IJssel (Zilveren Kruis, 2020) verklaart het relatief hoge gebruik van jeugdhulp in Zutphen door het feit dat veel jeugdigen opgroeien in een kwetsbare omgeving. Dat is terug te zien aan het relatief grote aantal gescheiden inwoners, eenouderhuishoudens, het aantal gezinnen met (kans op) armoede, multiprobleemgezinnen en mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Het toenemend gebruik van jeugdhulp wordt overigens in heel Nederland geconstateerd (NJi, 2020). De oorzaken daarvoor zijn hieronder weergegeven. Een recent landelijk onderzoek (AEF, 2020) geeft bovendien aan dat de instroom van jeugdigen niet toeneemt, maar dat vooral de uitstroom niet afneemt.

Oorzaken toenemend gebruik jeugdhulp (bronnen: Nederland Jeugd Instituut en VNG 2020): 1.

Ontwikkelingen in het opgroeien en opvoeden van kinderen. Psychosociale problematiek lijkt niet toe te nemen, wel het aantal echtscheidingen, prestatiedruk en problematisch sociale mediagebruik. Maar er is ook een hoge geluksnorm, en gewone obstakels worden benaderd als een probleem. Opvoedingsvragen worden veelal gezien als individuele problemen en curatief, met al dan niet geïndiceerde zorg, opgelost.

Zutphen 2021 - 2024

13 / 62

2.

Het nieuwe stelsel. De Jeugdwet heeft een breed én open karakter. Het is moeilijk te bepalen wie en wat er wel en niet voor in aanmerking komt. De VNG voert daarom een onderzoek uit naar de reikwijdte van de Jeugdwet. Zorgaanbieders hebben te maken met verschillende gemeenten met elk hun procedures en kwaliteitseisen, en met kortingen op tarieven. Gemeenten staan voor de opgave om het zorggebruik te verminderen door een transformatie van het stelsel. Maar gemeenten hebben weinig invloed op de instroom via belangrijke verwijzers naar de jeugdzorg zoals artsen en rechters. Ook vraagt de transformatie veel investering in de pedagogische kwaliteit van de leefomgeving en in preventie - en in de afbouw van intensieve zorg - terwijl gemeenten en aanbieders door een forse bezuiniging weinig investeringsruimte hebben. Dat schept de paradoxale situatie dat de vernieuwing van het stelsel moeilijk van de grond komt, waardoor een verder groeiend zorggebruik op de loer ligt.

3.

De hoge verwachtingen over en tegelijkertijd de beperkte stand van ontwikkeling van de preventie en de jeugdzorg. Professionals lijken veiligheidshalve vaak te kiezen voor de inzet van zorg, terwijl de resultaten van die zorg beperkt zijn. Dat stuwt het aantal kinderen en jongeren met een zorgtraject omhoog.

4.

Onvoldoende integrale samenwerking op de onderliggende oorzaken van jeugdproblematiek. In veel gevallen ligt de oorzaak van problemen niet bij het kind maar bij de opvoeders en de omgeving. Bijvoorbeeld stress gerelateerd aan armoede, schulden, echtscheiding of huiselijk geweld. Dat vraagt om een brede benadering en integrale aanpak over het jeugddomein heen.

3.3 Evaluatie beleidsplan Jeugdhulp 2015-2016 Het beleidsplan Jeugdhulp Lochem-Zutphen 2015-2016 (verlengd t/m 2018) gaat uit van de kanteling naar minder hulpafhankelijkheid, demedicalisering, het versterken van preventie en het gezin als uitgangspunt. In het nu voorliggende beleidsplan staan deze waarden nog steeds overeind. Ook het principe van ‘it takes a whole village to raise a child’ blijft centraal staan. Uit de evaluatie (juni 2020) van het vorige beleidsplan blijkt het volgende: 





Het doel van de Jeugdwet is om de zorg voor jeugdigen sneller, beter en tegen minder kosten te realiseren door het dichter bij inwoners te organiseren. Uit de evaluatie blijkt dat de gemeente ‘de handen al vol had’ met de inrichting van de organisatie voor de nieuwe taken. We constateren dat we de afgelopen jaren vooral druk zijn geweest met de inkoop, het zorgaanbod en de aanpak van complexe casussen. De samenwerking tussen de preventiepartners in Zutphen is goed; men vindt elkaar en bijeenkomsten worden zeer goed bezocht. Het totale preventieve aanbod is echter sober door bezuinigingen van de afgelopen jaren. In 2018 werden de financiële tekorten in het sociaal domein zichtbaar. Onze inzet vanuit Jeugd is sindsdien vooral gericht op meer passende hulp en daardoor minder kosten. Zo hebben we ingezet op de samenwerking met huisartsen (verwijzingen verminderen) en samenwerking met zorgaanbieders (een beweging

Zutphen 2021 - 2024

14 / 62







van residentieel naar tussenvormen). De transformatie begint pas net op gang te komen. Tegelijkertijd zien we dat het aantal kinderen dat gebruik maakt van een jeugdhulpvoorziening relatief hoog is. Onze doelstelling voor minder hulpafhankelijkheid halen we niet. De kanteling en de beweging naar meer preventie heeft onvoldoende plaatsgevonden. Dat blijft zorgen voor financiële spanning binnen het jeugddomein. Bij de toegang werken deskundige medewerkers, maar er is een hoge werkdruk voor toeleiding naar zowel lichte als zware ondersteuning. Er is te weinig tijd voor een brede blik en regie, en er is behoefte aan helderheid over rollen en verantwoordelijkheden. De evaluatie laat zien dat er veel meer focus nodig is voor het versterken van de pedagogische samenleving en preventie aan de ene kant en voor het effectief ondersteunen van complexe zorgvragen aan de andere kant.

3.4 Bestaande kaders De bestaande kaders voor de gemeentelijke inzet op Jeugd worden in hoofdzaak bepaald door de Jeugdwet en de Strategische Visie Sociaal Domein Zutphen (zie bijlage 2) Onze opgave past ook binnen het focustraject Krachtig Zutphen. Hieronder gaan we daar nader op in.

De Jeugdwet In de Jeugdwet zijn de doelen voor jeugdhulp omschreven (zie bijlage 2). Gemeenten zijn sinds 2015 niet alleen verantwoordelijk voor preventie en jeugdgezondheidszorg, maar ook voor curatieve jeugdzorg en kinderbeschermings- en jeugdreclasseringsmaatregelen. De Jeugdwet is een brede wet. De VNG heeft in 2020 de reikwijdte van de Jeugdwet onderzocht (VNG, De kracht van wijd reiken, 2020). Aanleiding hiervoor was de behoefte aan nadere gemeentelijke of wettelijke afbakening, omdat gemeenten kampen met tekorten terwijl de vraag groeit. De conclusie van het onderzoek luidt dat het niet zinvol en niet wenselijk is om de jeugdhulpplicht wettelijk af te bakenen. Hiervoor ligt de sleutel in transformatie (‘doen wat nodig is’) en het zo slim mogelijk inzetten van de beschikbare middelen. In het advies staan daarvoor vijf bouwstenen: 1. 2. 3. 4. 5.

Differentiëren naar vragen van ouders en kinderen; Het ontzorglandschap en het goede gesprek over opvoeden en opgroeien; Maken van consistente inrichtingskeuzes; Duurzaam partnerschap aangaan met een beperkt aantal partners; Kokers doorbreken en een alternatief aanbod ontwikkelen.

Dit vraagt om heldere keuzes door de gemeenten zelf. Doen wat nodig is vereist een vaststelling van omstandigheden op basis van (professionele) kennis én een inhoudelijk perspectief op wat je wilt doen op basis van normatieve afwegingen. Met dit beleidsplan geven we daar invulling aan.

Strategische visie Sociaal domein Zutphen De herijking van de strategische visie sociaal domein (april 2020) heeft als doel om een omslag in denken en handelen het sociaal domein te realiseren. Een beweging faciliteren om te komen van “zorgen voor” inwoners naar “zorgen dat” inwoners voor zichzelf kunnen zorgen. Te stimuleren dat zo veel mogelijk mensen actief meedoen, werken om in hun eigen onderhoud en dat van hun gezin te voorzien, zelf regie voeren over hun leven en ook bijdragen aan het welbevinden van anderen.

Zutphen 2021 - 2024

15 / 62

De strategische visie bevat vier leidende principes: een verantwoordelijke samenleving, focus op preventie, hulp en ondersteuning zo dichtbij mogelijk organiseren en effectief en efficiënt opereren. Met het implementeren van deze visie verwachten we de hulpafhankelijkheid van onze inwoners te verminderen en daardoor meer (financieel) evenwicht in het sociaal domein te realiseren. De strategische visie is de ‘kapstok’ voor het beleid binnen het sociaal domein, zo ook voor jeugdhulp en ondersteuning. De leidende principes van de strategische visie hebben we vertaald in de doelstellingen voor het beleidsplan Jeugd.

Krachtig Zutphen De koers van Zutphen is expliciet gericht op versterking van onze sociaal-economische kracht. Met het traject Krachtig Zutphen werken we aan een versnelling van deze opgave. Er zijn vier programma’s benoemd die tezamen moeten zorgen voor een Krachtig Zutphen. Twee gebiedsgerichte: Waterkwartier en Binnenstad en twee themaprogramma’s: Werk en Duurzaamheid. Daarbij zoeken we ook naar kansen voor de jeugd, bijvoorbeeld wijkgerichte samenwerking van organisaties voor ondersteuning aan jongeren.

3.5 Conclusies Uit de cijfers, de evaluatie en de vergelijking met het regionale en landelijke beeld trekken we de volgende conclusies: 





  

Zutphen is een kleine gemeente met relatief veel kwetsbare kinderen en gezinnen. Vergeleken met het landelijke en regionale beeld groeien veel kinderen op met gescheiden ouders, in eenoudergezinnen en/of in huishoudens waar sprake is van armoede. Er wordt relatief veel gebruik gemaakt van jeugdhulp, inclusief jeugdbeschermings- en jeugdreclasseringsmaatregelen. Ook het landelijk beeld is dat de vraag naar opvoed- en opgroeiondersteuning en jeugdhulp toeneemt. Met als oorzaken: medicalisering van opvoedproblemen, het brede karakter van de Jeugdwet, de manier waarop hulp wordt ingezet en onvoldoende integrale samenwerking. Er is de afgelopen jaren veel aandacht geweest voor de inrichting van de nieuwe taken voor jeugdhulp (de transitie). Er komt nu pas ruimte voor de beweging naar preventie en naar meer passende zorg (de transformatie). Gemeentelijke professionals werkzaam in de toegang ervaren een hoge werkdruk, voortkomend uit de complexiteit van de problematiek. Integrale samenwerking binnen de verschillende gemeentelijke afdelingen vindt nog te weinig plaats. Het aanbod om vroegtijdig hulp in te zetten en zwaardere zorg te voorkomen is nog beperkt. De samenwerking met de partners in het veld loopt als goed.

De evaluatie laat bovendien zien dat er meer focus nodig is voor het versterken van de pedagogische samenleving en preventie, voor meer effectieve ondersteuning bij complexe zorgvragen en voor integrale afstemming. De bestaande kaders bieden ruimte voor keuzes. De Jeugdwet is een brede wet, die mogelijkheden biedt voor nadere invulling en afbakening. De strategische visie sociaal domein helpt ons om te koersen op meer inzet op versterken van de pedagogische samenleving en op preventie.

Zutphen 2021 - 2024

16 / 62

4. Toekomst jeugd Zutphen Hierna schetsen we de visie en missie voor de toekomst van jeugd in Zutphen. Dat doen we vanuit het gedachtengoed: opvoeden doen we samen, doen wat nodig is en normaliseren. De doelstellingen vloeien daaruit voort.

4.1 Visie en missie Onze visie op en missie voor het jeugdbeleid in Zutphen zijn: Visie Alle kinderen groeien gezond, veilig en kansrijk op. Missie Opvoeden, opgroeien en ontwikkelen van onze kinderen is primair een verantwoordelijkheid van de ouders/verzorgers en uiteindelijk van ons allemaal: “ it takes a village to raise a child”.

Opvoeden doen we samen Gezond opvoeden en opgroeien is primair een verantwoordelijkheid van ouders, maar uiteindelijk ook van de hele gemeenschap: de pedagogische civil society. Uitgangspunt is dat de sociale omgeving waarvan het gezin deel uitmaakt van wezenlijk belang is voor de kwaliteit van de opvoeding die ouders kunnen bieden. Een sterke pedagogische samenleving biedt kansen voor preventie en ondersteuning, dicht bij het kind en de ouders. We willen daarom sociale netwerken rondom kinderen en gezinnen versterken, vanuit het gegeven dat wederkerige sociale steun een positieve bijdrage levert aan de kwaliteit van de opvoeding.

Tien beschermende factoren De positieve ontwikkeling van de jeugd wordt beïnvloed door 10 beschermende factoren: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

Sociale binding (de emotionele band die een kind heeft met sociale relaties in het gezin, vrienden, school en wijk) Kansen voor betrokkenheid (betekenisvolle bijdrage aan sociale verbanden) Pro-sociale normen en waarden Erkenning en waardering voor positief gedrag Steun van belangrijke volwassenen en voorzieningen in de omgeving Constructieve tijdsbesteding Competenties (sociaal-emotioneel-gedrag) Cognitieve vaardigheden Schoolmotivatie Positieve identiteit

Zutphen 2021 - 2024

17 / 62

Beschermende factoren zorgen voor de tegenhang in de uitdagingen die kinderen en jongeren tegen komen in hun leven. Voor het gezin, het sociale netwerk, sociale partners en de gemeente is het van belang om aandacht te hebben voor beschermende factoren. Bron: NJi, Opvoeden en opgroeien, 2020

Doen wat nodig is We kiezen voor een sterke focus op het versterken van de pedagogische samenleving en op preventie. Preventie is meer dan het voorkomen van problemen. Het is ook het versterken van kinderen, jongeren, hun ouders en van de samenleving. Dit zodat de kinderen van nu naar vermogen uitgroeien tot gezonde, zelfstandige en verantwoordelijke (jong) volwassenen die hun talenten benutten en op een positieve manier bijdragen aan het sociale klimaat. Deze stip op de horizon kleurt door kinderen gezond, veilig en kansrijk op te laten groeien. Dit is een omgeving waarin partijen samenwerken aan een positief opvoedklimaat, voor kinderen en hun ouders. Waar ook aandacht is voor kwetsbare kinderen. Waar ruimte is voor innovatie en initiatieven. Scholen, sportclubs, verenigingen, consultatiebureau, wijkteams, zorgorganisaties en gemeente hebben en voelen samen deze verantwoordelijkheid. Samenwerking is hierbij noodzakelijk en reikt verder dan alleen de invloed van de gemeente of die van individuele sociale partners. Samen kunnen we echt doen wat nodig is.

5% heeft langdurige en intensieve ondersteuning nodig. 15% heeft behoefte aan kortdurende ondersteuning. 80% is in staat is om het leven zelfstandig en op een positieve manier in te vullen.

Met een preventief aanbod streven we ernaar om het percentage van 80% van de jeugdigen met wie het goed gaat te vergroten. Voor de 15% van de ouders en kinderen die behoefte heeft aan kortdurende ondersteuning zorgen we voor een goed afgestemd pakket aan (algemene) voorzieningen. Voor kinderen die intensieve en/of langdurige ondersteuning en dus geïndiceerde hulp nodig hebben, willen een kwalitatief goed en kwantitatief voldoende zorgaanbod beschikbaar hebben: licht als het kan, zwaar als het nodig is.

Normaliseren We gaan uit van het versterken van ‘het gewone leven’. Veel vraagstukken bij gezinnen gaan over ‘normale’ opvoed- en opgroeiproblemen. Juist door gezinnen te ondersteunen bij het omgaan met deze vragen, voorkomen we onnodig problematiseren en medicaliseren. Belangrijk daarvoor is inzicht krijgen in de leefwereld van een gezin en het opbouwen van vertrouwen. Daarmee komen we samen tot oplossingen en voorkomen we dat kinderen en jongeren een label opgeplakt krijgen.

Zutphen 2021 - 2024

18 / 62

4.2 Onze doelen De visie op jeugd geven we gestalte met de volgende samenhangende doelen: 1.

2.

3.

4.

5.

6.

Heel belangrijk, vindt Mirjam: goed luisteren naar jongeren zelf, hun ouders en hun omgeving. Niet te snel gedrag problematiseren door er een stempeltje op te plakken. “Zorg dat jongeren en ouders zich gehoord voelen. Hun stem, verhaal en ‘needs’ meenemen, maakt beleid inclusief en vollediger. Zorg voor 'onze' kinderen bestaat uit het bieden van kaders, veiligheid, perspectief en vertrouwen. En het belangrijkste is luisteren.”

Versterken van de pedagogische samenleving Ons doel is te komen tot een gezamenlijke verantwoordelijkheid van ouders, de school en de gemeenschap voor het opgroeien en opvoeden van kinderen. We gaan uit van inclusiviteit: elke kind kan zichzelf zijn ongeacht zijn achtergrond of geaardheid. Mirjam van Ast We willen een cultuuromslag naar opvoeden doen we samen, een beweging van medicaliseren naar normaliseren. Daarmee willen we voorkomen dat kleine problemen uitgroeien tot grote problemen. Het onderwijs zien we als centrale plek voor verandering. Focus op preventie De focus ligt op preventie en vroegsignalering. We willen voorkomen dat kinderen in jeugdhulp terecht komen door stevige basisvoorzieningen zoals onderwijs en kinderopvang. En een doorlopende keten van opvoed- en opgroeiondersteuning van voor de geboorte tot 23 jaar. Versterking eerste lijn We streven naar een stevige eerste lijn waarbij de gemeentelijke toegang weet wat zijn taken en verantwoordelijkheden zijn, met deskundigheid, casus- en procesregie en een brede blik. Waar goede samenwerking is met huisartsen, onderwijs en jeugdgezondheidszorg. Ondersteuning en zorg wordt alleen ingezet als het echt nodig is. Zo licht als mogelijk. Intensief en duurzaam als het moet.

Verbetering (intensieve) jeugdhulp We willen kinderen met complexe problematiek tijdige, passende en kwalitatief goede (specialistische) ondersteuning kunnen bieden. Daarvoor zoeken we de samenwerking met zorgaanbieders die aansluiten bij deze vraag. Dat betekent dat we ook kritisch kijken naar onze wijze van inkoop van jeugdhulpvoorzieningen. We zoeken naar effectieve ketensamenwerking voor kinderen in kwetsbare situaties. Veiligheid van kinderen staat voorop. Jeugdbescherming en -reclassering, ondersteuning bij huiselijk geweld en kindermishandeling en een aanpak voor risicojongeren willen we nog beter regelen dan nu het geval is. Integrale aanpak concrete maatschappelijke vraagstukken Een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor opvoeden en opgroeien vraagt om een integrale, domein overstijgende aanpak in afstemming met partners op lokaal en regionaal niveau. Een financieel solide en duurzame basis Ons doel is een verschuiving van maatwerk naar preventie, waardoor we zwaardere zorg voorkomen en op termijn goedkoper uit zijn. Dat betekent dat we sommige vormen van geïndiceerd maatwerk afbakenen of als (goedkopere) algemene voorziening gaan inrichten. Daarnaast willen we met onze zorgregio (acht gemeenten in de regio Middel IJssel Oost Veluwe) een traject ingaan om te komen tot innovatie, kostenbesparing en minder administratieve lasten.

Zutphen 2021 - 2024

19 / 62

7.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid Het beleidsplan vormt een kader voor de komende 4 jaar en leidt tot een ontwikkelagenda met prioriteiten voor de gemeente in haar samenwerking met partners. Onze ambitie is dat andere partijen ook verantwoordelijkheid nemen in de aanpak van de maatschappelijke vraagstukken. Dat we als gemeente een belangrijke partij zijn, maar ook één van de vele partijen die werkt aan de bovengenoemde visie en missie.

Zutphen 2021 - 2024

20 / 62

5. Onze ambitie Zoals in de eerdere hoofdstukken geschetst is de vraag naar opvoed- en opgroeiondersteuning en jeugdhulp in Zutphen groot. De stap naar transformatie, naar meer passende zorg en naar preventie wordt nu pas gemaakt. Er liggen uitdagingen op het gebied van integraal werken en samenwerking met diverse partijen. In dit hoofdstuk beschrijven we onze prioriteiten, ons beeld van een aanpak voor de maatschappelijke vraagstukken en de gewenste samenwerking met onze partners.

5.1 Prioriteiten

Waar jongeren in woongroepen het meeste tegenaan lopen is het gebrek aan tijd bij de groepsleiding om met de jongeren zelf bezig te zijn. “Je wordt vaak als een nummertje behandeld en niet als een persoon”, merkte Niels zelf. “Het contact tussen leiding en jongeren is meestal slecht. Als je niet goed in je vel zit en een luisterend oor nodig hebt is dat er vaak niet.” Dat wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de papieren rompslomp waar hulpverleners in de jeugdzorg mee te maken hebben. Niels en Selena

We onderscheiden vier inhoudelijke doelen (zie hoofdstuk 4), namelijk het versterken van de pedagogische samenleving, focus op preventie, het versterken van de eerste lijn en verbetering van intensieve hulpverlening. Deze moeten uitdrukkelijk in onderlinge samenhang worden gezien. Daar zijn en gaan we volop mee aan de slag. We hebben prioriteiten gesteld voor de doorontwikkeling. In de bijlagen 1 tot en met 4 wordt uitgebreider ingegaan op de uitvoering van de vier doelen. Over vier jaar hebben we het volgende gerealiseerd:

Pedagogische samenleving 1. Vragen over opvoeden en opgroeien worden door ouders samen met school, kinderopvang en partners in de wijk opgelost. Dit zien we terug in een positieve ontwikkeling van kinderen. Daarvoor hebben we samen met onze partners een werkwijze ontwikkeld door projecten als ‘jeugdhulp in de school’ en #opladers. 2. Het jongeren- en speelbeleid is uitgewerkt, en verbonden met sport en cultuur. Er is een divers aanbod aan activiteiten, ondersteuning en voorzieningen voor kinderen en jongeren; op straat, in buurtcentra, sportcentra en online. Zutphense organisaties werken vanuit een gezamenlijke ambitie aan een duurzaam aanbod voor alle jongeren. Bij de totstandkoming van deze plannen worden jongeren nadrukkelijk betrokken.

Preventie 3. We hebben een goed afgestemd preventieaanbod waarmee we kinderen, jongeren en ouders versterken en daarmee de noodzaak voor geïndiceerde jeugdhulp terugdringen (uitvoering Preventieplan en Blauwdruk preventie 2020). Daar hoort ook voorlichting over het voorkomen van alcohol- en drugsgebruik bij. 4. Er is een integraal aanbod voor kinderen en ouders die met echtscheiding te maken hebben, gericht op het versterken van een gezonde relatie tussen ouder en kind. 5. Een doorlopende ketensamenwerking is gerealiseerd voor de eerste 1000 dagen van een kind (verloskundigen, consultatiebureau, welzijnswerk); het project Kansrijke start. Daarmee worden kwetsbare (aanstaande) gezinnen in een zo vroeg mogelijk stadium ondersteund.

Zutphen 2021 - 2024

21 / 62

6. We hebben een sluitende aanpak voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE). We ondersteunen - samen met de kinderopvang- en welzijnsorganisaties én de scholen - ouders en kinderen om taal- en onderwijsachterstanden te voorkomen. 7. De spiegelwetgeving Wet Passend Onderwijs en Jeugdwet biedt het kader om de ondersteuning van kinderen in en buiten de scholen integraal op te pakken. De interprofessionele samenwerking met de Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs en de schoolbesturen op het raakvlak jeugdhulp en onderwijs hebben we geborgd en versterkt. De ervaringen met de pilots ‘jeugdhulp in de school’ hebben we geëvalueerd en verder uitgebouwd. 8. Met een integrale aanpak gericht op het voorkomen van ‘thuiszitten’, schooluitval en jeugdwerkloosheid hebben we het percentage jeugdwerkloosheid daadwerkelijk teruggedrongen. Onze ambitie is om alle leerlingen in beeld te hebben, op school of daarbuiten. Er is een afgestemd landschap voor school, werk en zorg. Daarbinnen werken waarbinnen verschillende disciplines (onderwijs, leerplicht, RMC1, GGD jeugdarts, jeugdhulp, werk, participatie, partners in de wijk) samen ter ondersteuning van (kwetsbare) jongeren. Ook partnerschap met het (samenwerkingsverband en scholen) Voortgezet Onderwijs en met Ferm vinden we van groot belang. 9.

Algemene vrij toegankelijke voorzieningen zijn ingericht als alternatief voor (duurdere) geïndiceerde zorg. Denk bijvoorbeeld aan Buitenschoolse Opvang met een Plus, jeugdhulp in het speciaal onderwijs en groepsaanbod voor opvoed- en opgroeiondersteuning. 10. De Hulpwijzer is een actuele gemeentelijke website, met toegankelijke informatie voor inwoners én professionals.

Eerste lijn 11. Lichte hulpverlening (voor lichte opvoed- en opgroeivragen) is laagdrempelig en zonder indicatie beschikbaar. Daardoor worden gezinnen snel geholpen en is geindiceerde zorg niet nodig. 12. De samenwerking van jeugdconsulenten met huisartsen en onderwijs is van een project naar een structurele werkwijze overgegaan. 13. We werken met een brede blik gericht op normaliseren, het (gezins)systeem en integrale samenwerking. 14. Team Jeugd heeft een stevige regiefunctie waar het gaat om complexe jeugd- en gezinsvragen en het toeleiden naar passende zorg en ondersteuning. We versterken daarvoor de deskundigheid op casus- en procesregie. Evenals de samenwerking met jeugdbescherming. Ook de expertise op het gebied van veiligheid is essentieel, zeker in het licht van de (nieuwe) taken in het kader van huiselijk geweld en kindermishandeling. 15. Ouders, kinderen en samenwerkingspartners zijn tevreden over de kwaliteit van onze dienstverlening. We hebben een werkwijze ontwikkeld om de (cliënt)tevredenheid tenminste één maal per jaar te meten. We leren van de uitkomsten en sturen bij waar nodig.

1 Regionale Meld- en Coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten

Zutphen 2021 - 2024

22 / 62

Intensieve jeugdhulpverlening 16. Er is sprake van een goed afgestemd aanbod aan algemene voorzieningen enerzijds en geïndiceerd zorgaanbod anderzijds, zodat we preventief kunnen inzetten, afschalen waar mogelijk en opschalen waar nodig. De versteviging van preventieve voorzieningen, de introductie van budgetplafonds, goed ingericht contractmanagement en afbakening van het zorgaanbod dragen daaraan bij. 17. Het contract (open raamovereenkomst) voor de inkoop van jeugdhulpvoorzieningen met de regio Midden IJssel Oost Veluwe (verlengd tot 31-12-2023) is geëvalueerd en er is een besluit is genomen over verlengen of opnieuw inkopen. Met als doel gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten én zorgaanbieders voor een duurzaam zorglandschap (kwalitatief en financieel). 18. Het project ‘voor elk kind een thuis’ zetten we voort. Er zijn voldoende pleeggezinnen en gezinshuizen als alternatief voor plaatsing in residentiële verblijfsvormen. De werving en ondersteuning daarvan faciliteren we. 19. Samen met zorgpartijen zoeken we naar meer passende en creatieve oplossingen voor complexe casussen, ook ter voorkoming van uithuisplaatsing. Daarvoor is een regionaal expertteam gerealiseerd waarin zorgaanbieders en gemeenten samen zoeken naar de beste plek en ondersteuning. Kwaliteit van zorg geven we ook samen met ervaringsdeskundigen vorm. 20.

Gemeente, jeugdbeschermings- en veiligheidspartners weten elkaar te vinden. De veelheid aan lokale en (boven) regionale partijen en ontwikkelingen maakt de samenwerking complex. Tegelijkertijd is ketensamenwerking essentieel om de veiligheid van kinderen effectief te borgen en te zorgen voor gelijke kansen. We nemen deel aan regionale overleggen maar concentreren ons op soepele samenwerking in Zutphen. Met als doel om kinderen en/of gezinnen waarbij sprake is van veiligheidsrisico’s zo snel mogelijk te signaleren, hen acute en duurzame veiligheid te bieden en met hen te werken aan herstel.

5.2 Integrale aanpak maatschappelijke vraagstukken Een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor opvoeden en opgroeien vraagt om een integrale aanpak over het jeugddomein heen, zowel intern als extern, lokaal en regionaal. Voor kinderen geldt dat zij opgroeien in gezinnen waar problemen kunnen spelen. Zo zijn zij direct of indirect betrokken bij problemen van ouders en hun omgeving. Armoedeen/of schuldenproblematiek ligt bijvoorbeeld vaak ten grondslag aan opvoedingsproblematiek. Thema’s die we verder met ouders, kinderen en onze partners willen uitwerken zijn: kinderen/jongeren en armoede en/of schulden, kinderen met ouders in echtscheiding en de aanpak van multiprobleemhuishoudens. Daarnaast worden jongeren als ze 18 jaar oud zijn door de Jeugdwet als volwassene gezien. Dit heeft effecten voor de hulpverlening die mogelijk overgaat naar de Wmo of de Zorgverzekeringswet. Tegelijkertijd is ook sprake van de overgang naar zelfstandigheid en krijgen jongeren te maken met het omgaan met financiën, wonen, een vervolgopleiding of werk. We zien dat de overgang van 18- naar 18+ integrale afstemming behoeft. We hadden graag in 2020 deze vraagstukken met onze partners en de Zutphense samenleving besproken en opgepakt. Helaas was dit vanwege de coronacrisis niet mogelijk. Het beoogde interactieve traject hopen we in 2021 en 2022 te realiseren.

Vandaar ook dat dit onderwerp deel uit maakt van de Ontwikkelagenda (zie hoofdstuk 9).

Zutphen 2021 - 2024

23 / 62

5.3 Samen verantwoordelijk Het beleidsplan vormt een kader voor de komende 4 jaar en bevat een ontwikkelagenda met prioriteiten voor de gemeente in haar samenwerking met partners. Onze ambitie is dat andere partijen ook verantwoordelijkheid nemen in de aanpak van de maatschappelijke vraagstukken. Dat we als gemeente een belangrijke partij zijn, maar ook één van de vele partijen die werkt aan de bovengenoemde visie en missie. Om bovenstaande doelen te realiseren willen we het samenspel met onze partners optimaliseren. Er ligt een gezamenlijke opgave voor versterking van de pedagogische samenleving en preventie en de inzet van jeugdhulp waar nodig. Dit moet worden vertaald en tot uiting komen in de onderlinge verantwoordelijkheden, rollen en taken. De huidige situatie is dat we een Stuurgroep Jeugd (vertegenwoordigers vanuit onderwijs, jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, welzijn, cultuur, gemeente) hebben en een Jeugd Preventie Netwerk Zutphen dat de uitvoering ter hand neemt. Daarnaast hebben we met sommige partijen een wettelijke verplicht overleg, met anderen gaan we graag de samenwerking aan om tot integrale afstemming te komen. In het kader van dit beleidsplan willen we ook aan de slag met een Lokale Educatieve Agenda (LEA).

Wettelijk is vereist dat er jaarlijks overleg is met schoolbesturen en kinderopvangorganisaties over “het bevorderen van integratie, het voorkomen van segregatie, het bestrijden van onderwijsachterstanden en de inschrijving en toelating”. Onze wens is om de bestaande netwerksamenwerking te verbreden en te verstevigen, onder andere met onderwijshuisvesting (werkgroep school in de samenleving) en (een vertegenwoordiging van) zorgaanbieders. Gezamenlijk willen we een integrale agenda opstellen op basis van dit beleidsplan en de lokale educatieve agenda. Zie daarvoor ook bijlage 7. We bekrachtigen/borgen de netwerksamenwerking met een samenwerkingsovereenkomst. Daarin leggen we ook de verantwoordelijkheid voor communicatie en coördinatie vast.

Zutphen 2021 - 2024

24 / 62

6. Een financieel solide en duurzame basis We streven naar een houdbaar systeem, waarin jeugdigen dé ondersteuning en hulp krijg en die noodzakelijk is. Dit vraagt om andersoortige oplossingen. Enerzijds door minder en meer vroegtijdige inzet en lichtere vormen van hulp, en indien nodig, sneller toegankelijke maken van zwaardere intensieve hulp. Anderzijds door zorgprofessionals meer ruimte te bieden om te doen wat nodig is, administratieve lasten terug te dringen en gerichter te sturen.

De rode draad: allebei willen ze graag samen met hun partner de ruimte krijgen om veel zelf voor hun kind te zorgen, maar hebben het gevoel daarbij soms tegen bureaucratische en financiële muren op te lopen. Passende ambulante hulpverlening ter ondersteuning is vaak moeilijk te vinden en daarom nemen Carole en Jessica en hun echtgenoten liever zelf de zorg voor hun kind op zich. Carole en Jessica, moeders van Sofia en Levi

Dat vraagt om een wisselwerking tussen zorgaanbieders voor geïndiceerde zorg en een goed afgestemd pakket van algemene vrij toegankelijke voorzieningen. Zodat we preventief kunnen inzetten, af kunnen schalen waar mogelijk, en opschalen waar nodig (collegebesluit afwegingskader algemene voorzieningen sociaal domein, 8 december 2020). Dat vertalen we in een reeks van maatregelen. Daarvoor is een verschuiving van financiële middelen van geïndiceerd maatwerk naar algemene voorzieningen nodig.

6.1 Versterken van algemene voorzieningen Met algemene voorzieningen bedoelen we het vrij toegankelijke aanbod voor maatschappelijke ondersteuning. Voorbeelden zijn te vinden in onderstaande tabel. De doelen die we met deze beweging willen bereiken zijn: a. Het versterken van de (pedagogische) samenleving en meer inzetten op preventie, en daarmee kinderen en ouders zo versterken dat (jeugd)hulp niet nodig is. b. De samenwerking tussen verschillende partijen om te komen tot een samenhangend aanbod aan preventieve activiteiten. Die samenwerking kan leiden tot de identificatie van ‘witte vlekken’. c. We willen geïndiceerde maatwerkvoorzieningen omzetten in algemene voorzieningen waar dat effectiever en efficiënter is voor inwoners en/of de gemeente en financiële voordelen biedt. Daarvoor is flexibiliteit binnen het budget voor zorg in natura nodig. d. Slimme keuzes maken in (geïndiceerd) maatwerk. Voor inwoners die het echt nodig hebben, is goede zorg noodzakelijk. Om ervoor te zorgen dat de zorg betaalbaar blijft, is afstemming nodig tussen de zorgpartners, waardoor we ervoor zorgen dat trajecten niet langer lopen dan nodig. De kansen die het voorgenomen jeugdbeleid biedt voor de financiële verschuiving van maatwerk naar algemene voorzieningen zien er samengevat als volgt uit:

Zutphen 2021 - 2024

25 / 62

a. Versterken Samenleving Laagdrempelige ontmoetingsplekken voor kinderen, jongeren en gezinnen. Maatschappelijke betrokkenheid jongeren: stageplekken en vrijwilligerswerk specifiek gericht op jongeren. Meer ondersteuning in overstap van 18- naar 18+. Inclusief laagdrempelige ondersteuning bij financiën en/of financiële problemen. Vrij toegankelijk aanbod: activiteiten in weekenden en vakanties voor alle kinderen en jongeren. b. Versterken samenwerking netwerkpartners Integraal aanbod voorlichting kinderen/ jongeren en ouders over opvoeden en gezond opgroeien. Integraal aanbod kinderen in echtscheidingssituatie. Een integraal plan rondom de 1ee 1000 dagen van het kind. Integraal aanbod voorkomen laaggeletterdheid. Integrale samenwerking voor het voorkomen van voortijdig schoolverlaten en jeugdwerkloosheid. c. Omzetten van zorg in natura naar een algemene voorziening Integraal groepsaanbod Buitenschoolse opvang met een plus vormgeven in de buurt Jeugdhulp in onderwijs Lichte hulpverlening Maatjesprojecten jongeren d. Slimme keuzes in maatwerk Optimalisatie inkoop - contractmanagement - budgetplafonds Afbakening zorgaanbod Bron: Blauwdruk preventie, bijlage bij afwegingskader algemene voorzieningen Sociaal Domein 2020

6.2 Budgetplafonds, contractmanagement, strategisch partnerschap Budgetplafonds kunnen een middel zijn om de beweging naar meer passende zorg te stimuleren en daarmee ook uitgaven meer beheersbaar te maken. We willen komen tot een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en zorgaanbieders voor een duurzaam (kwalitatief en financieel) zorglandschap. In 2021 hebben we budgetplafonds geïntroduceerd voor alle zorgaanbieders (behalve de Gecertificeerde Instellingen en landelijk ingekochte zorg (LTA)). Als er sprake is van niet verantwoorde wachtlijsten en acute hulpvragen die niet kunnen worden opgepakt, zoeken we naar alternatieven en oplossingen. De introductie van de budgetplafonds is financieel meerjarig vertaald. Jaarlijks vindt een evaluatie plaats van de ervaringen en wordt bijgestuurd voor het volgende jaar. We gaan in gesprek met zorgaanbieders om tot betere inzichten te komen over hoe we de gezamenlijke doelen kunnen bereiken. Daarvoor is goed ingericht contractmanagement een voorwaarde. In de vervolgfase komt de nadruk meer te liggen op strategisch partnerschap voor de samenwerking met en tussen zorgaanbieders en/of het voorliggende veld voor het bereiken van doelen op specifieke thema’s.

Zutphen 2021 - 2024

26 / 62

6.3 Afbakening van het zorgaanbod De Jeugdwet is een brede wet (zie ook paragraaf 3.3), waarbij de gemeente keuzes kan maken in de afbakening van het zorgaanbod. Om onze doelen te behalen, kunnen we ook hier gebruik van maken. In hoofdzaak gaat het om: 1. Het zorgproductenboek (onderdeel Raamovereenkomst Wmo/Jeugdhulp Midden IJssel Oost Veluwe) In het zorgproductenboek staan geen producten die niet onder de Jeugdwet vallen. Wel kunnen gemeenten kiezen om bepaalde producten niet af te nemen (bijvoorbeeld lichte begeleiding). Dat gaan we nader onderzoeken. 2. Normering door de toegang Normaliseren is de norm. Geïndiceerde zorg is voor kinderen/gezinnen die gespecialiseerde zorg nodig hebben. De gemeentelijke toegang maakt al gebruik van een gezinsplan waarbij eigen kracht en regie van ouders, jeugdigen en de sociale omgeving centraal staat. We gaan richtlijnen opstellen wanneer een beroep op algemene voorzieningen aan de orde is en voorgaat op geïndiceerd maatwerk. Ook gaan we de duur en omvang van geïndiceerd maatwerk waar mogelijk nader vaststellen. 3.

Aanscherping beleid We gaan, aan de hand van jurisprudentie en ervaringen van andere gemeenten, de haalbaarheid van de volgende voorstellen onderzoeken:  Uitsluiting of beperking van bepaalde vormen van specifiek zorgaanbod (bijvoorbeeld sommige vormen van vaktherapie);  Beperking van de toewijzing van individuele voorzieningen voor onderwijs-gerelateerde problematiek (aan de hand van de resultaten van de pilots jeugdhulp in de school en de gesprekken over Ernstige Enkelvoudige Dyslexie);  Financiering van langdurige (jeugd) zorg door de Wet Langdurige Zorg;  Als een maatwerkvoorziening onder de Zorgverzekeringswet valt dit niet meer vergoeden;  Verdere afbakening van gebruikelijke zorg (ook bij een Persoonsgebonden Budget). De uitkomsten gaan we verder uitwerken in de verordening en beleidsregels. Waar mogelijk doen we dit samen met de regio gemeenten in het kader van eenduidigheid naar cliënten en zorgaanbieders en vermindering administratieve lasten.

6.4 Financiële ambitie In onderstaande grafiek staat de financiële vertaling van de verschuiving van geïndiceerd maatwerk naar algemene oplossingen, bij een gelijkblijvend budget. Het budget voor maatwerk neemt daarbij af door de invoering van budgetplafonds en afbakening van het zorgaanbod, het budget voor algemene voorzieningen/preventie neemt toe. Onze ambitie is om in 2024 te komen tot een verhouding van 70% (geïndiceerd) maatwerk en 30% algemene voorzieningen2.

2 In onze doelstelling staat een verschuiving van 85-15 % naar 70-30%. Daarbij hebben

we de wettelijke verplichting buiten beschouwing gelaten. Zutphen 2021 - 2024

27 / 62

Budget Jeugd Maatwerk (zorg) Algemene voorzieningen (preventie) Totaal Budget Jeugd

begroting 2021 16.622.900 4.626.400

ambitie 2022 15.493.971 5.755.329

ambitie 2023 15.183.486 6.065.814

ambitie 2024 14.874.510 6.374.790

21.249.300

21.249.300

21.249.300

21.249.300

ambitie 2023 71% 29%

ambitie 2024 70% 30%

begroting 2021 76% 24%

ambitie 2022 73% 27%

Maatwerk (zorg) Algemene voorzieningen (preventie) Totaal 100% 100% 100% Bron: collegebesluit afwegingskader algemene voorzieningen sociaal domein, 8 december 2020

100%

Inzetten op preventie is overigens geen bezuiniging, het is een investering die leidt tot meer welbevinden van onze inwoners en (op termijn) kan leiden tot een bezuiniging. Het omzetten van geïndiceerd maatwerk naar een algemene voorziening kan wel direct tot een besparing leiden (bijvoorbeeld bij BSO+ en bij jeugdhulp in het speciaal onderwijs). De bovenstaande ambitie is geformuleerd op basis van een verschuiving van de huidige middelen voor maatwerk naar preventie. Deze verschuiving wordt versterkt door een integrale inzet op preventie vanuit de domeinen Welzijn, Participatie en Jeugd. De ontwikkeling van het preventieve aanbod kan in versnelling komen door de inzet van extra (incidentele) middelen en/of financiering vanuit externe bronnen.