988710 - Bijlage 3a - Eindrapportage Hanzehuis 4Advies

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

27

workshops zijn maar ook projecten. We willen dat doen in alle disciplines van de cultuurbeoefening in de vrije tijd: beeldend, theater, audiovisueel, muziek, literatuur, erfgoed, talen. Om dat zo laagdrempelig mogelijk te maken bieden we onze faciliteiten en ondersteuning aan tegen lage prijzen. Dat faciliteren bestaat uit een klantvriendelijke ondersteuning, goed geoutilleerde ruimtes, een digitale omgeving waar gebruikers hun activiteiten en ervaringen kunnen delen, en een professionaliseringsaanbod. En natuurlijk verschillende podia, waarop gepresenteerd wordt. De culturele keten moet immers wel voelbaar, uitdagend en zichtbaar zijn. De huidige Muzehof biedt gebruik van ruimten en ondersteuning aan het Muzecollectief, een collectief van 30 muziekdocenten en een aantal ondernemers die lessen dans en theater geven (ca.10). Daarnaast verzorgt de huidige Muzehof aanbod op vooral oriëntatie en samenspel. Ook zorgt zij voor aanbod dat het particuliere circuit niet kan bieden, om zo te blijven bijdragen aan de infrastructuur van talentontwikkeling en alle inwoners de kans te geven met kunst en cultuur in aanraking te komen. We willen op dit terrein de verschillende disciplines en genres in de cultuursector en de maatschappelijke dienstverlening uitbreiden. Voor de bibliotheek is dit natuurlijk literatuur, poëzie, schrijven (mooi in combinatie met theater, muziek).

Het speerpunt Popmuziek is daarbij voor ons een belangrijke toevoeging. Als we deze culturele keten stevig willen vestigen in Zutphen is educatie daarbinnen een belangrijk onderdeel. We zijn daarover in contact getreden met het Popcollege. We willen voor deze uitbreiding in Hanzehuis graag een duurzaam partnerschap aangaan met andere aanbieders op deze markt. Zie daarvoor hoofdstuk 9. 6.2.5

Talentontwikkeling Het spreekt haast voor zich. Ieder kind heeft talenten. Het is onze missie om die te (laten) ontdekken en te laten bloeien. Dat heeft niets met ‘niveau’ te maken, maar veel meer met een ‘eigen persoonlijke vaardigheid’, die past bij het individu. Soms echter blijkt een dergelijke kunstzinnige vaardigheid, een talent, van een dermate niveau dat de begeleiding van dit talent naar de (individuele) top gerechtvaardigd is. Onze programma’s zijn erop gericht deze talenten te scouten en ze de kansen te bieden om te ontwikkelen.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

28

7

Productie Hanzehuis wil nadrukkelijk ook een makers plek zijn. We willen alle kansen geven aan mensen vanuit diverse invalshoeken om te produceren. In de keten van oriëntatie → educatie → presentatie, is productie immers de sleutelfunctie. In Hanzehuis zal het dan voornamelijk gaan over culturele productie. We denken dan aan verschillende makers groepen: van beginnende amateurs t/m professionals. We denken dan ook aan verschillende disciplines en genres: theater, muziek, compositie, beeldende kunst, literair, maar vooral ook popmuziek. Vanzelfsprekend geven wij alle groepen in onze educatietrajecten op enig moment de kans om zich in een productie- hoe klein dan ook- voor te bereiden op de vertoning daarvan. Van voorspeelavonden tot eindmusical. Maar wij willen verder gaan. We willen in Hanzehuis ook het platform creëren, waar talentontwikkeling een plek kan krijgen, waar dus (semi-)professionals een pek hebben om te ontwikkelen. Daarmee binden we talentvolle makers aan onze plek, die op hun beurt weer een aanjagende en stimulerende functie hebben voor de cultuurdeelnemers, die nog wat meer onder op de ladder staan. We willen daarvoor multifunctionele ruimtes creëren en onze educatie studio’s daarvoor geschikt maken. We zullen daarin voornamelijk facilitair zijn, niet uitvoerend. Dat past ook in ons presentatiebeleid, dat immers de stap daarna in de keten is.

De artistieke en organisatorische verantwoordelijkheid daarvoor laten we graag aan de deelnemers uit de keten.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

29

8

Horeca De ontwikkeling van een aansprekend horecaconcept is van wezenlijk belang voor het welslagen van Hanzehuis. Deze horeca ondersteunt de (bezoekers van) activiteiten in het huis, maar heeft daarnaast een zelfstandige functie als onderdeel van een aansprekende en verlokkelijke verblijfsomgeving in en rondom het huis. Ook voor een (niet cultuurgebonden) verblijf zal de horeca aantrekkende kracht moeten hebben, zowel in inrichting, ligging, assortiment en hospitality. De relatie van de horecavoorziening met het park is bij de verdere uitwerking van groot belang. Het is de intentie van de gemeente Zutphen om het park en de hele omgeving van de Coehoornsingel door te ontwikkelen. Het park kan meer zijn, dan alleen een mooi stuk natuur. Met als (voorbeeld) het creëren van speelmogelijkheden voor kinderen of een aantrekkelijke kunstroute worden de verblijfsmogelijkheden van het park vergoot. Een buitenpodium bij de horeca staat al in de scenario’s beschreven. Op deze wijze wordt dit de ‘place to be’ voor heel Zutphen (inclusief Warnsveld en Eefde) en specifiek ook voor de omringende (nieuwe) wijken met (nieuwe) bewoners. Het vestigingsklimaat van deze wijken wordt daardoor sterk verhoogd. Ook de verbinding van het park (Hanzehuis) met het centrum van de stad is van eminent belang en maakt onderdeel uit van ruimtelijke studie.

Iets verder liggen sportvelden en is een beweegpark gerealiseerd. Het creëren van een corridor vergroot de verblijfskans voor mensen die gaan bewegen en dan even wat drinken. Ook de routering vanaf het station is van belang voor aantrekkelijkheid en vindbaarheid van deze unieke locatie. Het is de ambitie een horeca op die plek te laten ontstaan die qua concept vergelijkbaar is met de horeca bij (naast) het Concertgebouw in Amsterdam, de brouwerij bij de Poorterij in Zaltbommel, het Schatlokaal bij DRU Industriepark, Het Mariënburgplein bij Arthouse LUX en de Bibliotheek in Nijmegen en meer van zulke plekken. Het vergroten van de verblijfskansen voor dit gebied en de horeca is niet alleen aantrekkelijk voor de ruimtelijke ontwikkeling, maar evenzeer voor de daardoor toenemende zichtbaarheid (en participatie) van en met kunst en cultuur en -last but not least- voor de financiële haalbaarheid van het horecaconcept. De organisatie van en een businesscase voor de horeca is beschreven in hoofdstuk 14.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

30

Dat willen we allemaal zijn. “Erfgoed, kunst en cultuur: zij vormen wie we zijn. Maar dat lijken we niet altijd te beseffen. Pas zodra mensen een stuk van hun erfgoed, kunst, gebruik, of traditie dreigen te verliezen, wordt het belang ervan gezien en gevoeld. Cultuur geeft leven aan onze levens. Het heeft impact op wat we voelen, denken en waar we met elkaar over praten. Pas wanneer we vaker stilstaan bij wat cultuur met ons doet en hoe het onze levens verrijkt, krijgt zij de waardering die haar toekomt. Als we vooruit willen als mens, en als samenleving, dan is cultuur onmisbaar. Het blijft vreemd dat wij elkaar in dit land moeten overtuigen van het feit dat het goed is dat we geld uitgeven aan kunst en cultuur. Permanente reflectie op de rol van de overheid in kunst en cultuur is leerzaam. Maar laten we stoppen met een permanente reflectie op het nut van investeren in cultuur. Dat belang zou toch echt buiten kijf moeten staan – en buiten schot moeten blijven.” - Gunay Uslu, Huizingalezing, 9 december 2022

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

31

9

Samenwerkingspartners in en buiten Hanzehuis

9.1

Interviewronde In de verkenning voor de positionering van ‘de nieuwe Hanzehof’ heeft 4advies met 14 culturele organisaties uit Zutphen gesproken. Het zou te ver voeren daarvan hier uitgebreid verslag te doen. Een deelrapportage is voorhanden. Op hoofdlijnen volgen hierna de belangrijkste bevindingen. Algemeen Naast de verbazing over de lange tijd, waarin er al over de revitalisering van de Hanzehof gesproken wordt zonder resultaten, wordt het project over het algemeen met instemming begroet. De algemene opvatting over de planontwikkeling t.a.v. Hanzehof, Muzehof, Broederenkerk luidt: Maak een plan, stel het vast en voer het nu ook uit. Gebouw Over de huidige verschijningsvorm en het gebrek aan mededeelzaamheid/openheid van het gebouw Hanzehof/Muzehof is men niet erg enthousiast: teveel naar binnen gekeerd, geen gastvrije uitstraling, verouderd, etc. Ook over de ligging van het gebouw Hanzehof/Muzehof is men niet onverdeeld positief. De verbinding met het centrum is er niet. Sommigen hebben daar expliciete opvattingen over en oplossingen voor: maak van de decentraliteit een kans (buiten spelen). Theaterfunctie (presentatie) Over de huidige theaterprogrammering wordt verschillend gedacht, van positief tot negatief. Sommigen spreken zich daar wat explicieter over uit dan anderen.

De Buitensociëteit wordt alom geroemd, maar er gebeurt daar volgens een aantal geïnterviewden te weinig aan activiteiten/programmering. Vooral vanuit de ‘klassieke’ hoek komt dat signaal. M.b.t. de theateraccommodatie wordt een aantal malen de behoefte aan een ‘Middenzaal of Kleine Zaal’ (vlakke vloertheater) genoemd. Over popcultuur en nieuwe centrum leven verschillende opvattingen. Sommigen zien er mogelijkheden in voor opwaardering daarvan, anderen wijzen op de noodzaak van decentraliteit bij de popcultuur. Educatie/productie Educatie vindt men over het algemeen een van de speerpunten (naast theater) van de nieuwe Hanzehof. Het is interessant te zien dat een aantal aanbieders m.b.t. educatie (lessen en cursussen) graag gebruik willen (blijven) maken van het nieuwe centrum, natuurlijk onder voorwaarden. Interessant dat sommige andere partners (dan educatie) wel in meer of mindere mate deel willen gaan uitmaken van het centrum, natuurlijk ook onder voorwaarden. De term productiehuis is in dit kader een aantal malen gevallen.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

32

Bibliotheekfunctie Men ziet dat de bibliotheek met het uitvoeren van haar taken in de Broederenkerk tegen grenzen aanloopt. Zonder dat ernaar gevraagd wordt, verbazen enkele geïnterviewden zich er daarom over dat de boekencollectie in de Broederenkerk zal blijven. Over de andere functies van de bibliotheek in het nieuwe centrum hebben we weinig opvatting kunnen horen. Overige functies en wensen Een aantal malen wordt voor het nieuwe centrum de functie van ‘cultuuraanjager’ (term 4advies) genoemd. Een organisatie die een centrale rol speelt bij stedelijke overkoepelende initiatieven, zoals festivals, opening cultureel seizoen, stedelijke projecten etc. Dat geldt ook voor de functie van het ‘gebouw’: cultureel hart, ontmoeting, kruisbestuiving met horecafunctie. Reuring. In de nieuwe Hanzehof moet cultuurdeelname wel bereikbaar zijn. Een veel gehoorde opvatting is dat de huidige dienstverlening (vooral gebruik van de zalen) te duur is. Laagdrempeligheid in prijsbeleid is dus een aandachtspunt. Aandacht moet er ook zijn voor de verspreiding van culturele functies over de gemeente en het gebruik en de eigenheid van diverse organisaties daarbinnen. Laat bestaan wat goed is en vul aan wat ontbreekt. Samenwerking daarin is een voorwaarde.

9.2

Nieuwe huisgenoot Op basis van deze interviews en de uitwerking van onze programmalijnen, zoals hierboven beschreven, is een nadere verkenning gedaan met een drietal partners over eventueel huisgenootschap. Onder andere vanwege de uiteindelijke keuze van het tweede scenario en de keuzes die gesprekspartners hebben gemaakt, zijn de gesprekken met Woest Oost en Popcollege Zutphen niet verder gevoerd. De drie kernpartners blijven openstaan voor geïnteresseerde initiatieven. Balletstudio Rozemarijn Balletstudio Rozemarijn wil nog altijd graag onderdak krijgen in het nieuwe Hanzehuis. Rozemarijn staat open voor samenwerking en voor iets nieuws. Rozemarijn heeft de volgende voorwaarden voor huisvesting in het Hanzehuis: ▪ ze wil haar eigen status behouden; ▪ een goede balletstudio met ca. 100m2 dansoppervlak; ▪ vaste spiegels en barres (niet steeds de zaal moeten verbouwen); ▪ daglicht (ramen met voorkeur uitkijkend op het park); ▪ goede ventilatie; ▪ aanvaardbare huur. In de tweede fase van het onderzoek heeft Rozemarijn wederom aangegeven graag huisvesting en samenwerking te willen aangaan in het Hanzehuis. De fysieke infrastructuur biedt daartoe mogelijkheden en de drie kernpartners zijn eveneens onverminderd enthousiast. In de exploitatieberekeningen (hoofdstuk 15) is de opbrengst van de balletstudio nog niet meegenomen. Daarover moeten nog afspraken worden gemaakt.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

33

10

Programma uitwerking

10.1

Positionering Broederenkerk De Broederenkerk is het heilige huis van de boeken in het historische centrum van de stad. Dit fungeert als de hoofdvestiging van Bij de Bieb. Men komt hier in aanraking met literatuur, voor boeken en om elkaar (in stilte) te ontmoeten. Voor een groot deel blijft de collectie, met name die voor volwassenen, in de Broederenkerk gehandhaafd. Ook blijven hier mogelijkheden voor werk- en studieplekken. De bijzondere uitstraling en akoestiek van de Broederenkerk werken uitnodigend voor het presenteren van bijvoorbeeld specifieke concerten, die gedijen bij de akoestiek van de kerk. Op bescheiden schaal kunnen in de kerk ook exposities worden vormgegeven. Daarvoor wordt samengewerkt inhoudelijk en programmatisch met erfgoedinstellingen en musea. Als locatie heeft de Broederenkerk echter beperkingen voor de uitvoering van het volledige programma van de bibliotheek, zoals dat in voorgaande hoofdstukken uitvoerig beschreven is. Dat is niet alleen ingegeven door het gebrek aan geschikte accommodatie daarvoor in de kerk, of de hoge drempel van de kerk voor sommige bevolkingsgroepen, maar zeker ook door de verrijking van deze functies in het samengaan met de andere instellingen in Hanzehuis. We sommen de onderdelen op die omwille van de ruimte en synergie naar het Hanzehuis verplaatst worden.

Ter beschikking stellen van kennis en informatie De gehele boekencollectie en de uitleenfunctie daarvoor zal gehandhaafd worden in de Broederenkerk. Een deel van de (kinder- en jeugd) collectie zal gedubbeld moeten worden en/of verplaatst naar Hanzehuis. Dat geldt tevens voor de Taalhuiscollectie. Kleinschalige voorleesactiviteiten en andere (geluidarme) activiteiten voor doelgroepen worden blijvend uitgevoerd in de kerk. Activiteiten zoals Bieblab, voorlezen voor grote groepen en andere activiteiten voor kinderen worden ondergebracht in Hanzehuis. Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie. We handhaven in de kerk een aantal werk- en studieplekken. Openbare 1 op 1 ontmoetingen kunnen blijvend in de kerk plaatsvinden. Voor vertrouwelijke en privacygevoelige bijeenkomsten lukt dat niet. Ook groepsbijeenkomsten (Digitaalhuis en cursussen) kunnen hier niet worden uitgevoerd. Daarvoor wijken we uit naar Hanzehuis. Voor deze ‘gespreksgroepen’ zijn voldoende af te schermen ruimtes nodig, waardoor het lezen niet verstoord wordt. De accommodatie in de kerk biedt daartoe nauwelijks gelegenheid. Voor een deel zal deze functie verplaatst worden naar Hanzehuis. Bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur. Vanzelfsprekend is de boekencollectie in de kerk daarvoor het (passieve) instrument.

Individuele begeleiding en voorlichting van lezers blijft daarbij een service die we leveren.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

34

De actieve leesbevordering in groepen (leesclubs, schrijversbezoeken, voorlezen voor groepen, cursussen en communities) echter wordt gehuisvest in Hanzehuis. Daardoor ontstaat een inhoudelijke en organisatorische synergie met de andere functies en programmering in het Hanzehuis. Organiseren van ontmoeting en debat Ontmoeting in de kerk blijft belangrijk, aan de leestafels, bij de werkplekken en gewoon tussen de boeken. De debatfunctie en ontmoeting in grotere groepen zal vanwege ruimtegebrek en geluidsoverlast- en akoestiek in Hanzehuis worden uitgeoefend. Laten kennismaken met Kunst en Cultuur De kerk biedt een uitstekend podium voor muzikale activiteiten die juist gedijen bij de akoestiek van de kerk, zoals koren en sommige instrumentale ensembles. We zullen de kerk als ‘presentatieplek’ in onze programmering opnemen. Ook voor het huisvesten van kleinschalige exposities is de kerk prima geschikt. Dat zullen we (blijven) doen met onze partners in de beeldende kunst en erfgoed. Voor de vernieuwde functie van de Broederenkerk is een bijpassende architectuurstudie uitgevoerd. Deze treft u separaat aan.

10.2

Positionering Hanzehuis In dit deel van de rapportage baseren we ons op de beschrijving van de activiteiten, zoals in de eerdere hoofdstukken. Daarom volstaan we met een beknopte beschrijving van de programmatische inhoud. We betrekken daarbij de ‘Kaderstellende notitie bestuursopdracht HH en BK’. In eerdere hoofdstukken hebben we al beschreven welke functies in het huidige Hanzehof complex worden uitgevoerd. Dat betreft met name de podiumfunctie van Hanzehof (presentatie) en de cultuureducatieve functie van Muzehof. We breiden deze functies uit met het verbreden van de educatiefunctie met de activiteiten dienaangaande van de bibliotheek en de participatie activiteiten van die organisatie, voorzover deze niet in de Broederenkerk kunnen plaatsvinden. Zie daarvoor de eerdere beschrijvingen. Daarvoor wordt een (deels nieuw) State of the Art’ gebouw ontwikkeld met aansprekende architectuur, een bruisend cultureel centrum, the place to be, met horecafunctie, zoals beschreven in het betreffende hoofdstuk. De nieuwe accommodatie draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat van Zutphen. Het Hanzehuis is in dit scenario ook optimaal gastvrij voor ‘gewoon’ bezoek zonder cultureel doel. Dat versterkt tevens de focus op de participatiefunctie.

Daarnaast kent de positionering van Hanzehuis een toevoeging versterking van de podiumfunctie met vooral Popmuziek en Kleine Zaal programmering. Er wordt verder gebouwd -naast het gebruik voor andere activiteiten- aan het merk ‘Buitensoos’ als popzaal: een mix van grote(re) namen en eigen events die bijdragen aan popcultuur (en het ecosysteem van pop) in het algemeen. Stedelijke, regionale en nationale popnamen krijgen een podium.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

35

Onontbeerlijk voor de uitbouw van de popfunctie naast de Buitensoos programmering is ook de aanwezigheid van een Kleine Zaal, waar beginnend en gevorderd talent een plek kan krijgen in de programmering, zonder gelijk in de grote Buitensoos te hoeven staan. Er is ruime aandacht voor de Cultuurketen Popmuziek: verleiden -> opleiden -> beoefenen->presenteren. We versterken hiermee de podiumfunctie, maar die is breder dan alleen popmuziek. De wens voor een kleine zaal programmering komt ook uit de vele interviews die er gehouden zijn met andere (culturele) spelers in de gemeente. Vanuit het theaterperspectief is een kleine zaal voor beginnend talent of kwetsbaar aanbod nodig. Dat geldt voor alle disciplines en genres: klassieke muziek, wereldmuziek, jazz, toneel, dans, etc. Met een kleine zaal wordt bijgedragen aan de keten voor talentontwikkeling. Ook de programmeringskant vanuit de hoofdfuncties van het bibliotheekwerk zal hier een plek krijgen. We bouwen tevens een laagdrempelig café- en buitenpodium als versterking van de podiumfunctie. Onverminderd werkt Hanzehuis vanuit de educatie- en participatiefunctie als een Hub voor het werk in de wijken.

10.3

Programmaformat Hanzehuis Presentatie

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Substantieel bredere podiumprogrammering met meer aandacht voor Popmuziek en Kleine Zaal programmering, uitgewerkt naar segmentatie en programma’s Brede afspiegeling van het landelijk aanbod in de theaterprogrammering. 150 voorstellingen/concerten per jaar (inclusief Kleine Zaal) 33.000 bezoekers per jaar Grote Zaal (2023: 28.000) 5.000 extra bezoekers per jaar Kleine Zaal Bredere kansen voor amateurprogrammering (Kleine Zaal, Cafépodium en Buitenpodium)

Participatie en educatie

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Programma’s leesplezier Programma’s leesbevordering Vijf kernfuncties bibliotheek Taalhuis en digitaalhuis Informatiepunt digitale overheid (IDO) Spreekuren en inloopuren voor digitale hulp Workshops en spreekuren rondom gezondheid, sociale, financiële en juridische vaardigheden (samen met partners op het ‘ontwikkelplein basisvaardigheden’). Lezingen

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

36

▪ ▪ ▪ ▪

Handhaven huidige aanbod Cultuur en School (samen met bibliotheek aangeboden) Uitbreiden huidige programma (niet alleen facilitair) cultuureducatie amateurkunst. Ontwikkelen van ketenbenadering, vooral m.b.t. de (pop)muziek. Handhaven huidige programma Cultuur en Welzijn (samen met bibliotheek aangeboden) Gezamenlijke dienstverlening educatie en onderwijs, educatie en welzijn met partners

Facilitair en ondersteuning cultuursector

▪ ▪ ▪ ▪

Stadsprogrammeur (programmeren en co creatie in de wijken). ‘Vrijblijvende’ ontmoetingsfunctie in Hanzehuiscafé met horeca. Podium blijven bieden aan festivals en Zutphense programmering, zonder extra ondersteuning qua personeel en financiën. Lesruimte faciliteren voor huidige gebruikers (cultuureducatie).

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

37

11

Huisvesting Hanzehuis

11.1

Inleiding Dit functioneel-ruimtelijk programma van eisen op hoofdlijnen is gebaseerd op de uitgangspunten van het gekozen scenario 2. Het huisvestingsprogramma is opgedeeld in ruimteclusters waarbinnen de ruimten voor de hoofdfuncties zijn gedefinieerd. Hierna volgt een uitwerking per ruimtecluster. De bijbehorende ruimtestaat met detailuitwerking is opgenomen als bijlage. De ruimtelijke relaties zijn weergegeven in het relatieschema in de bijlage. Dit functioneel-ruimtelijk programma van eisen op hoofdlijnen heeft als uitgangspunt gediend voor het Structuurontwerp van Mecanoo. Het gedetailleerde functioneel en technisch programma van eisen dient in een vervolgfase te worden uitgewerkt.

11.2

Functie-eisen op hoofdlijnen

11.2.1

Grote theaterzaal De grote theaterzaal en bijbehorende backstageruimten worden gehandhaafd. Publiekstoegangen via de ontmoetingsruimte. Aanvullend aan scenario 2 is de wens om de publiekscapaciteit te vergroten door de huidige regieruimte bij de zaal te betrekken en te voorzien van één of twee extra stoelrijen (ca. 30-40 stoelen). Het kleedkamergebied, gesitueerd onder het podium, is over-gedimensioneerd. Het dient bovendien te worden gerevitaliseerd. Vraag aan de architect is om na te gaan of een deel van dit gebied geschikt is te maken voor andere onderdelen van het ruimteprogramma.

11.2.2

Buitensociëteit De Buitensociëteit en bijbehorende backstageruimten, entree en toiletten aan de westzijde worden eveneens gehandhaafd. Sloop uitbouw aan Coehoornsingel. Publiekstoegangen via de ontmoetingsruimte en rechtstreeks vanaf de ingang aan de westgevel. De uitstraling van geluid naar de omgeving via de gevels dient te worden voorkomen; het ontwerp dient hierin te voorzien. Een upgrade van de geluidsisolatie van de totale buitenschil behoort niet tot de scope. De maximaal toegestane publiekscapaciteit (staand) bedraagt circa 1.000. In de ontwerpfase (VO/DO) dient te worden nagegaan of de publiekscapaciteit van de Buitensociëteit kan worden vergroot tot 1400-1600 bezoekers. Denk hierbij aan zaken ten aanzien van (brand)veiligheid, doorstroomcapaciteit van vluchtroutes, beheermaatregelen ten behoeve van ontruiming, binnenklimaat (koude en luchtkwaliteit), zichtlijnen, etc.

11.2.3

Ontmoetingsruimte, foyer, theatercafé c.a. Dit is het hart van de accommodatie, de plek waar je als bezoeker binnenkomt. Een grote ruimte die de verschillende functies van het gebouw met elkaar verbindt. Overdag de ontmoetingsruimte met een aantrekkelijke horecavoorziening.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

38

De ontvangstplek voor bezoekers is duidelijk herkenbaar, maar ongedwongen, gepositioneerd. Studie-, werk- en flexplekken, grotere leestafels en het Ontwikkelplein (incl. IDO) zijn geïntegreerd. De ruimte doet dienst als foyer bij theatervoorstellingen, concerten en andere grote publieksevenementen. Onderdeel is een intiemer theatercafé – een gedeelte dat kan worden afgesloten van de rest van de ontmoetingsruimte - met een uitnodigende bar. Het buitenterras grenst aan dit theatercafé. Er is – grenzend aan het theatercafé - een goed geoutilleerde keukenvoorziening met alle benodigde magazijnen en de kleedkamer van het serviceteam. Het keukengedeelte is van buitenaf goed ontsloten in verband met efficiënte aan- en afvoer van goederen. Het cafépodium is voorzien van theatertechnische voorzieningen (licht en geluid). De garderobe, publiekstoiletten en een flinke berging zijn direct gekoppeld aan de ontmoetingsruimte. 11.2.4

Kantoren c.a. De werkruimten zijn gecentraliseerd. Zie ruimtestaat voor een opsomming van de functies/ruimten. Er komen 6 werkplekken in een kantoortuin. Daarnaast 8 werkplekken verdeeld over enkele kleinere ruimten (4x2 of 2x3 + 1x2). Voor repro en marketing zijn er aparte ruimten. Flexplekken zijn onderdeel van de ontmoetingsruimte. Pauzeren vindt daar eveneens plaats. In de kantoren is daglicht en uitzicht vereist.

11.2.5

Algemene facilitaire ruimten De containerberging bevindt zich nabij de keuken en is voorzien van een eigen buitendeur. De patch-/serverruimte is centraal gesitueerd. De berging voor het buitenpodium ligt nabij dat podium en is goed toegankelijk van buitenaf. Het grootste schoonmaakmagazijn ligt op de begane grond. De schoonmaakkasten liggen nabij de grote toiletgroepen en de kleedkamers. De diverse bergingen (2 à 3 stuks) zijn verspreid door het gebouw.

11.2.6

Kleine zaal De nieuwe, multifunctionele kleine zaal is geschikt voor theater- en muziekvoorstellingen, (pop)concerten, danceavonden, lezingen, filmvertoningen, amateurgezelschappen (betaalbaarder), voorspeelavonden, braderieën, onderwijsbijeenkomsten, etc. etc. De zaal heeft ca. 175 stoelen. Er wordt uitgegaan van 10 rijen van 18 stoelen. Hiervan bevinden zich 3 rijen als vaste opstelling achter-/bovenin de zaal. Het regie-eiland wordt hier opgenomen (dat kost een aantal stoelen). De andere 7 rijen komen op een inschuifbare tribune. Deze kan onder de vaste opstelling worden ingeschoven. De backstage bevindt zich over de volledige breedte van het speelvlak. De zaal is voorzien van een nis met een bar ten behoeve van voorstellingen met staand publiek, zoals muziekconcerten. Deze is aan één van de lange zijden gepositioneerd, op voldoende afstand van het speelvlak.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

39

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

40

De bar kan uit het zicht worden weggewerkt. Een berging voor drank, emballage en eventueel een kleine spoelstraat ligt direct aan de bar. Een principeschets is hieronder opgenomen.

Figuur 5

Principeschetsen (plattegrond en doorsnede) nieuwe kleine zaal

De zaal is voorzien van een robuuste vloer (bijv. VEKA Original). Laden en lossen van theatergoederen gebeurt uitpandig, via een tweevleugelige deur naar de backstageruimte. Te voorzien in afdak om in droge omstandigheden te kunnen werken. Er zijn 2 vier-persoons kleedkamers. Afhankelijk van de ligging van de kleine zaal worden deze gecombineerd met de kleedkamers van de Buitensociëteit of van de grote zaal (let op verschillende vloerniveaus). 11.2.7

Kleedkamers c.a. Dit cluster beschrijft de kleedkamers bij de Buitensociëteit. Het kleedkamergebied inclusief toiletten (met MIVA) en douches ligt nabij de zaal. Gelijkvloerse ligging is optimaal, maar bij druk op de footprint kan situering op de verdieping worden overwogen. Een directe trap- en liftverbinding is in dat geval noodzakelijk. De wasruimte ligt in dit cluster of op de begane grond nabij de backstageruimten van de grote zaal. Indien mogelijk worden de kleedkamers voor de verschillende zalen zoveel mogelijk geclusterd. Zie ook Kleine zaal.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

41

11.2.8

Backstage ruimten De buitenopstellingen voor laden en lossen van de Buitensociëteit en de grote theaterzaal worden gehandhaafd. De werkplaats techniek, decoropslag (tijdelijk) en het kantoor voor theatertechnici bevinden zich nabij de podia/speelvlakken van de zalen. De werkplaats techniek kan ook worden gebruikt als workshopruimte.

11.2.9

Studio’s De studio’s bevinden zich in een aangenaam verblijfsgebied, bij voorkeur aan de ontmoetingsruimte. Het gebied is vrij toegankelijk voor alle bezoekers. Het is dus niet de bedoeling een afgescheiden zone met gangen te maken. Theaterstudio/dansstudio/repetitieruimten (2 stuks) Gebruik voor theatercursussen, danscursussen, grote ensembles, voorspelen, kleedkamer grotere (amateur)gezelschappen (bijv. bij festivals). Eisen:

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Op te delen door middel van uitstekend isolerende panelenwand. Voorzien van grid met theaterverlichting en audio-installatie. Voorzien van vlakverende vloer. Eén lange wand beschikbaar voor spiegels; tegenoverliggende wand beschikbaar voor barres. Drempelloze toegang. Direct aangrenzende berging, eveneens met drempelloze toegang. Nabij gelegen kleedkamers. Ligging nabij podium grote zaal, kleine zaal en Buitensociëiteit.

Muziekstudio’s, slagwerklokaal en popoefenruimten (in totaal 10 stuks) Om een goed, ongestoord gelijktijdig functioneren van alle ruimten binnen het gebouw te verzekeren zijn akoestiek en geluidsisolatie van alle muziekruimten essentieel. Ook dient geluidsoverlast naar de omgeving te worden voorkomen. Voor de uitwerking van de te stellen eisen dient (bij uitwerking van het ontwerp) een gespecialiseerd adviesbureau te worden ingeschakeld. Eisen:

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Voor iedere ruimte afzonderlijk dient de akoestiek in overeenstemming te zijn met het reguliere gebruik. De popoefenruimten en het slagwerklokaal in verband met hoge geluidsproductie uit te voeren als doos-in-doos constructie of vergelijkbaar. De bijbehorende bergingen zijn afsluitbaar en liggen dichtbij de muziekruimten. De luchtbehandelingsinstallaties te voorzien van uitgebreide geluiddempende voorzieningen. Ten behoeve van de beperking van interne geluidsoverdracht wordt bovendien met gescheiden luchtbehandelingssystemen gewerkt. Drempelloze toegang.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

42

11.2.10

Participatie De collecties van 0-12 en 12-18 jaar worden zoveel mogelijk geïntegreerd in de ontmoetingsruimte. Uitleenapparatuur bevindt zich nabij de collecties. Voor de jongste kinderen is er een specifiek kindertheater, gelegen op een rustige plek in de ontmoetingsruimte. Hier wordt voorgelezen (aan bijvoorbeeld schoolgroepen) en er kunnen kleinschalige theateractiviteiten plaatsvinden. Ook fungeert het als educatieve lees-/speel-/spelletjesplek voor kinderen. Het Ontwikkelplein met IDO is onderdeel van de ontmoetingsruimte. Dat geldt ook voor de Taalhuiscollectie en 2 grote en 2 kleine cabines voor het (digi)taalhuis. De Fabriek is een lab/workshop-/instructieruimte. Een schone maakplek voor de ontwikkeling van 21-eeuwse vaardigheden. Bestemd voor jong en oud, maar jongeren moeten zich hier in het bijzonder thuis voelen. De ruimte is een af te schermen deel van de ontmoetingsruimte en kan door middel van een panelenwand worden afgesloten. De cursusruimte digitaal is aanvullend aan het IDO en geschikt voor diverse (schone) cursussen. Het is een afgesloten ruimte. Voor verwerking van binnenkomende en uitgaande boeken en andere materialen wordt voorzien in een magazijn en logistieke ruimte voor boekleveranties die van buitenaf goed toegankelijk is. Deze ruimte dient op de begane grond te liggen.

11.2.11

Gebouw gebonden buitenvoorzieningen Het theatercafé is voorzien van een buitenterras. Het buitenpodium is een vast podium met een nog te bepalen hoogte (vooralsnog 60-100 cm). Het is aan drie zijden voorzien van trappen. Het wordt geïntegreerd in het landschapsontwerp en ligt bij het horecaterras. De achterzijde is dicht of eenvoudig dicht te maken met een horizondoek (precieze oplossing uit te werken in ontwerp). Het is voorzien van ophangmogelijkheden voor theatertechnische voorzieningen (met name licht en geluid). Er wordt een nieuwe fietsenstalling voor bezoekers gerealiseerd. Voor medewerkers wordt een separate niet-overdekte fietsenstalling gerealiseerd. De huidige situatie met betrekking tot parkeerplaatsen voor auto’s, busjes en vrachtwagens van artiesten en theatergezelschappen is toereikend. Uitgangspunt is dat de huidige parkeervoorzieningen voor bezoekers toereikend blijven.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

43

11.3

Ruimteprogramma Totaal huidige situatie In de huidige situatie bedraagt het Bruto Vloeroppervlakte van de Hanzehof en de Muzehof in totaal 10.232 m2 cf. de hiervoor uitgevoerde NEN 2580 meting. Te handhaven deel nieuwe situatie Hanzehuis Het ruimteprogramma van de te handhaven bouwdelen is als volgt: ▪ Grote theaterzaal inclusief backstagevoorzieningen, toneelbruggen en rollenzolder. ▪ Buitensociëteit inclusief backstagevoorzieningen en zolder. ▪ Totaal te handhave: 4.910 m2 BVO. Te slopen bouwdelen In het voorliggende plan voor het Hanzehuis wordt dus 5.322 m2 van de bestaande bebouwing gesloopt (10.232 m2 -/- 4.910 m2). Nieuwbouwdeel nieuwe situatie Hanzehuis Het ruimteprogramma van de nieuwbouw bedraagt (bij de gehanteerde factor BVO/NO) 4.428 m2 BVO. Het Structuurontwerp van Mecanoo komt iets hoger uit, namelijk op 4.487 m2 BVO nieuwbouw. Dit laatste metrage wordt als uitgangspunt gehanteerd voor de nieuwbouw. Totaal nieuwe situatie Het totale ruimteprogramma van de te handhaven ruimten (4.910 m2) en het Structuurontwerp (4.487 m2) komt daarmee op: 9.397 m2 BVO. Dit metrage is uitgangspunt voor alle berekeningen. Het ruimteprogramma is uitgewerkt in de als bijlage bijgevoegde ruimtestaat.

11.4

Uitgangspunten duurzaamheid en klimaatinstallaties

11.4.1

Duurzaamheid De duurzaamheidseisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving (voorheen het Bouwbesluit) zijn van toepassing. Dit betekent dat voor het nieuwbouwdeel wordt uitgegaan van de eisen voor een Bijna Energieneutraal Gebouw (BENG-eisen).

11.4.2

Klimaatinstallaties De onlangs gerenoveerde verwarmings- en koelingsinstallatie wordt gehandhaafd en uitgebreid ten behoeve van de nieuwbouw en de grote theaterzaal. Dit hybride systeem bestaat uit een combinatie van warmtepompen en gasgestookte ketels. Koude- en warmtetransport via luchtverplaatsing en deels warmteafgifte via radiatoren. Voor de Buitensociëteit wordt uitgegaan van een autonoom systeem op basis van de bestaande luchtbehandelingsinstallatie met geïntegreerde warmtepompen voor zowel koeling als verwarming. Ter ondersteuning wordt uitgegaan van een nieuwe gasgestookte ketel via bestaande radiatoren. Dit is geen hybride systeem; er is

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

44

geen koppeling tussen de gasgestookte ketel en de warmtepompen. Koude- en warmtetransport via luchtverplaatsing en deels warmteafgifte via radiatoren.

11.5

Structuurontwerp De managementversie van het Fasedocument Structuurontwerp van Mecanoo, waarnaar hierna wordt verwezen, treft u aan als bijlage.

11.6

Stichtingskosten

11.6.1

Stichtingskostenraming Uitgangspunten Op basis van het bovenbeschreven functioneel-ruimtelijk PvE op hoofdlijnen, de uitgangspunten ten aanzien van duurzaamheid en gebouwinstallaties, het Structuurontwerp van Mecanoo en de bestaande situatie is een stichtingskostenraming opgesteld. Op basis van de in deze fase beschikbare stukken kan nog geen calculatie op basis van precieze specificaties worden opgesteld. Het betreft dus een budgetraming, waarbij hoeveelheden en dimensies globaal zijn bepaald. In de vervolg-ontwerpfases kunnen steeds nauwkeuriger ramingen worden opgesteld. Stichtingskostenraming De stichtingskosten van de huisvesting van het Hanzehuis zijn geraamd op € 25,1 miljoen exclusief BTW. Het prijspeil van de raming is 1 februari 2025. Niet verrekenbare BTW Fiscaal adviesbureau Fiscaliade heeft de verrekenbaarheid van de BTW component onderzocht en komt voor de vervolgfase tot een aantal aanbevelingen om deze zo te optimaliseren. Het bureau schat op basis van de beschikbare informatie op dit moment een maximaal risico van € 1,25 miljoen in met betrekking tot niet te verrekenen BTW.

11.6.2

Scope stichtingskostenraming Wijzigingen in de scope hebben consequenties voor de raming. Hierna wordt beschreven welke zaken wel resp. geen onderdeel zijn van de raming. De volgende zaken zijn onderdeel van de stichtingskostenramingen: ▪ Grondkosten: terreininrichting gebouw gebonden voorzieningen (terras bij theatercafé, hoofdentreezone voorzijde, fietsenstalling personeel, opstelplaatsen voertuigen backstage) en sloop. ▪ Bouw- en installatiekosten incl. autonoom maken te handhaven bouwdelen voor sloop. ▪ Inrichting: o Theatertechnische installaties en inrichting inclusief inschuiftribune kleine zaal en buitenpodium. o Vaste inrichting, zoals bars foyer/theatercafé, kleine zaal en Buitensociëteit, ontvangstplek, kinderhoek bibliotheek. o Keukeninrichting.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

45

▪ ▪

o Meubilair, apparatuur en inventaris. Voorbereidings- en bijkomende kosten (honoraria, onderzoeken, bouwleges, aansluitkosten verzwaring nutsvoorzieningen etc.). Onvoorzien planuitwerking (10%) en realisatie (10%) ten behoeve van nietvoorziene zaken binnen een gedefinieerd project. Deze post is niet bestemd voor dekking van kosten van hierna genoemde uitsluitingen of andere wijzigingen in scope of ambities.

De volgende zaken zijn geen onderdeel van de raming: ▪ Eventuele verwervingskosten grond. ▪ Herinrichting entreezone en terras Buitensociëteit. ▪ Inrichten terreinbestratingen, verlichting et cetera voor openbare deel buitenruimte, waaronder fietsenstallingen bezoekers, erfafscheidingen, parkeerplaatsen bezoekers, buitenpodium, park. ▪ Aanpassingen infrastructuur straatwerk/verkeer. ▪ Omleggen ondergrondse kabels en leidingen. ▪ Infiltratievoorzieningen. ▪ Circulaire ambities. ▪ Verduurzaming bestaande gevels grote zaal en Buitensociëteit. ▪ Aanpassingen westgevel Buitensociëteit. ▪ Werkzaamheden Meerjaren Onderhoudsplan (MJOP) Buitensociëteit en grote zaal. Uitzondering is de revitalisering van het kleedkamergebied van de grote zaal, waarvoor wel kosten zijn opgenomen in de raming. ▪ Bouwkundige werkzaamheden Buitensociëteit en grote zaal tenzij specifiek vermeld. ▪ Klimaat technische aanpassingen Buitensociëteit en grote zaal tenzij specifiek vermeld. ▪ Elektrotechnische aanpassingen Buitensociëteit en grote zaal. ▪ Akoestische voorzieningen Buitensoos om deze geluiddicht te maken voor popmuziek. Er is wel een post voor verbetering van de geluidwering van de voorgevel opgenomen. ▪ Sprinklerinstallatie (dat betekent brandcompartimenten <1.000 m2). ▪ Verwijderen bestaand heiwerk. ▪ Maatwerkmeubilair; met uitzondering van balies en barmeubels.

▪ Prijsstijgingen tussen peildatum en einde werk. ▪ Historische plankosten. ▪ Kosten gemeentelijke projectleiding en andere ambtelijke uren. ▪ Landschapsarchitect (openbaar gebied en park). ▪ Kosten m.b.t. onderzoeken wijziging bestemmingsplan. ▪ Kosten tijdelijke huisvesting Hanzehof en Muzehof, dan wel het gedeeltelijk open houden van het gebouw (i.c. Buitensociëteit of grote theaterzaal. ▪ Afschrijving boekwaarde bestaand gebouw/gebouwdelen. ▪ Rentekosten planontwikkeling. ▪ Wijzigingen wet- en regelgeving.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

46

Risico's: ▪ Kosten eventuele asbestsaneringen niet opgenomen. ▪ Sloopkosten zijn geschat op vierkante meterbasis. ▪ Kosten constructie nieuwbouw zijn geschat. Aanname is een staalskelet met beton (kanaalplaat)vloeren, plaatselijk verbijzonderingen met houten kolommen, beperkte overspanningen. Er is gerekend met een fundering op staal (dus geen palenfundering). ▪ Kosten gebouwinstallaties zijn geschat op basis van referentieprojecten en getoetst door derde partij. ▪ De impressies van het Structuurontwerp kunnen een ambitieuzer afwerkingsniveau en een hogere beeldkwaliteit suggereren dan realiseerbaar is binnen de geraamde stichtingskosten. In de raming is bijvoorbeeld niet uitgegaan van een gebouw met een volledig houten draagconstructie en houten plafondafwerkingen. Ook de gevelopbouw en het gevelbeeld kunnen bij uitwerking afwijken van de impressies. Dat geldt tevens voor het in het Structuurontwerp getekende buitenpodium.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

47

12

Huisvesting Broederenkerk

12.1

Functie-eisen op hoofdlijnen Op basis van het programmaprofiel (zie hoofdstuk 10) worden de functionele eisen voor de Broederenkerk beknopt omschreven. In de vernieuwde Broederenkerk dienen de volgende activiteiten plaats te kunnen vinden: ▪ Huisvesten van de gehele boekencollectie van de bibliotheek. ▪ Individuele begeleiding en voorlichting van lezers. ▪ Handhaven van een aantal werk- en studieplekken en leestafels. Ook te gebruiken voor openbare één op één ontmoetingen. ▪ Kleinschalige voorleesactiviteiten en andere (geluidarme) activiteiten voor doelgroepen. ▪ Presentatieplek; podium voor koren en sommige instrumentale ensembles. Aandachtspunt hierbij is de akoestiek, met name de beheersing van de nagalmtijd. ▪ Kleinschalige exposities. Hiervoor zijn de volgende aanpassingen nodig: ▪ Een presentatieplek met goede akoestiek en eenvoudige theatertechnische voorzieningen voor licht en geluid. Gedacht wordt aan een speelvlak omgeven met wanden en een plafond van geluidsabsorberend materiaal. ▪ Deze plek kan, tijdens de reguliere gebruikssituatie van de bibliotheek, eveneens worden gebruikt voor andere kleinschalige activiteiten, zoals voorlezen en gesprekken met kleine gezelschappen. Met behulp van bijvoorbeeld verrijdbare akoestische panelen aan de voorzijde van het speelvlak kan dan geluidsoverlast naar de rest van de bibliotheek worden beperkt.

▪ Een tribune(trap) met een nader te bepalen aantal zitplaatsen. Daarvoor kan de bestaande tribunetrap worden vergroot/verbreed. ▪ Expositiemogelijkheden. Bijvoorbeeld door (verrijdbare) expositiewanden en vitrines.

12.2

Ontwerpstudie De ontwerpstudie van Mecanoo, waarnaar hierna wordt verwezen, treft u aan als bijlage. Uitgangspunt is dat de ingrepen in de Broederenkerk zullen worden gerealiseerd nadat het nieuwe Hanzehuis in gebruik is genomen. De ontwerpstudie dient in een vervolgfase te worden uitgewerkt naar een concreet ontwerp met een bijbehorende kostenraming.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

48

13

Organisatie Hanzehuis

13.1

Governance In de rapportage van de eerste fase hebben we de denklijn beschreven waarlangs de organisatie ontwikkeld zou moeten worden. Voor de volledigheid geven wij hier nogmaals het model weer m.b.t. de domeinen, waarbinnen de samenwerking zal moeten worden gerealiseerd.

Figuur 6

Domeinen samenwerking binnen accommodatie

De meningsvorming daaromtrent luidt: Domein 1: Gemeente is en blijft eigenaar van het nieuwe vastgoed Domein 2: Het gebruikersbeheer zal centraal -in een hand- moeten worden geregeld Domein 3: Diensten en middelen zullen in de bedrijfsvoering zoveel mogelijk centraal en voor alle functies gelijk moeten worden ingeregeld, met dien verstande dat het mogelijk moet blijven voor specifieke functies separate diensten en middelen te ontwikkelen, zoals bijvoorbeeld de uitleensoftware voor de bibliotheekfunctie. Domein 4: De activiteiten zijn uitgebreid beschreven in de rapportage. De organisatievorm moet erop gericht zijn de vier verschillende functievelden (presentatie, educatie, participatie en productie) optimaal én in samenhang een herkenbare plek te geven in Hanzehuis en alle voorwaarden te realiseren om deze door te ontwikkelen. Door deze samenhang moet er één huis ontstaan, dat al deze functies herbergt. We spreken hier bewust van functies en niet van de huidige organisaties, die nu vormgeven aan deze functies. Domein 5: Naast het onderbrengen van een volledige horecafunctie (zie daarvoor de aparte notitie) zal er zeker ook veelvuldig door derden gebruik gemaakt worden van de ruimtelijke en organisatorische mogelijkheden van het gebouw. Bij een ongedeeld gebouw zal ook dit domein vanuit een hand aangestuurd moeten worden.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

49

13.2

Bestuurlijke eenwording In diverse werksessies hebben we de governance van de nieuwe organisatie besproken op basis van bovenstaand model. In de bestuursopdracht wordt ‘verregaande samenwerking’ als randvoorwaardelijk benoemd. De stuurgroep (bestuurders, adviseurs en wethouder) de drie Raden van Toezicht van de instellingen hebben besloten om uit te gaan van een bestuurlijke eenwording tussen de drie huidige instellingen. In gezamenlijk overleg met de drie Raden van Toezicht is deze keuze tot stand gekomen. We werken vanuit gezamenlijke programmering (inhoud) aan bestuurlijke eenwording waarbij verregaande samenwerking randvoorwaardelijk is. We kijken in fase 3 naar verschillende modellen, waarbij bestuurlijke fusie één van de mogelijkheden is. De drie RVT’s van de instellingen zijn uiteindelijk verantwoordelijk voor de wijze waarop de juridische vormgeving daarvan moet worden ingericht. In de vervolgfase zal daaraan worden vormgegeven. Voor een nadere uitwerking van het model ‘bestuurlijke fusie’ verwijzen we naar de bijlage daaromtrent.

13.3

De werkorganisatie We kiezen er voor een organisatie te bouwen op basis van de opgave voor de toekomst. Uitganspunt is dat alle in de eerdere rapportage beschreven producten en diensten optimaal uitgevoerd kunnen blijven worden en waar mogelijk door de synergie nog beter kunnen worden. Een van de doelen van Hanzehuis is immers dat klanten en de gemeenschap beter en rijker bediend worden. Ook hierbij geldt het uitgangspunt dat ‘verregaande samenwerking’ om tot een optimale programmering te komen randvoorwaardelijk is. We hebben uitgebreid onderzocht of de bestaande (gezamenlijke) formatie in staat zal zijn de oude en nieuwe taken van het Hanzehuis vorm te geven. We zien veel mogelijkheden in de samenwerking tussen de functies en functionarissen. We gaan daarbij niet uit van de huidige functie indeling van de drie organisaties, maar van het uitvoeren van de taken van de nieuwe organisatie: presentatie, educatie, participatie en productie, met het daarbij horende programmaprofiel, zoals boven beschreven. Naast de synergie-effecten zijn enkele additionele functies noodzakelijk, gezien de substantiële uitbreiding van het programmaformat.

Het betreft de uitbreiding van de techniek vanwege het toevoegen van de Kleine Zaal en het uitbreiden van de programmering, het uitbreiden van de facilitaire dienst vanwege de verruiming van de openingstijden, de uitbreiding van de inhoudelijke teams vanwege de uitbreiding van het programmaformat. Ook zie wij voordelen (lees personele besparingen) in de personele inzet vanwege synergie. De eerste tranche daarvan is ingeboekt in jaar 3 van Hanzehuis. Deze mutaties zijn meegenomen in de exploitatie. Ook hiervoor geldt dat het vormgeven van de werkorganisatie door de instellingen in fase 3 vormgegeven zal worden.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

50

14

Horeca in Hanzehuis

14.1

Horeca en omgeving De ontwikkeling van een aansprekend horecaconcept is van wezenlijk belang voor het welslagen van Hanzehuis. Deze horeca ondersteunt de (bezoekers van) activiteiten in het huis, maar heeft daarnaast een zelfstandige functie als onderdeel van een aansprekende en verlokkelijke verblijfsomgeving in en rondom het huis. Ook voor een (niet cultuurgebonden) verblijf zal de horeca aantrekkende kracht moeten hebben, zowel in inrichting, ligging, assortiment en hospitality. De relatie van de horecavoorziening met het park is bij de verdere uitwerking van groot belang. Het is de intentie van de gemeente Zutphen om het park en de hele omgeving van de Coehoornsingel door te ontwikkelen. Het park kan meer zijn, dan alleen een mooi stuk natuur. Met als (voorbeeld) het creëren van speelmogelijkheden voor kinderen of een aantrekkelijke kunstroute worden de verblijfsmogelijkheden van het park vergoot. Een buitenpodium bij de horeca staat al in de scenario’s beschreven. Op deze wijze wordt dit de ‘place to be’ voor heel Zutphen (inclusief Warnsveld en Eefde) en specifiek ook voor de omringende (nieuwe) wijken met (nieuwe) bewoners. Het vestigingsklimaat van deze wijken wordt daardoor sterk verhoogd. Ook de verbinding van het park (Hanzehuis) met het centrum van de stad is van eminent belang en maakt onderdeel uit van ruimtelijke studie.

Iets verder liggen sportvelden en is een beweegpark gerealiseerd. Het creëren van een corridor vergroot de verblijfskans voor mensen die gaan bewegen en dan even wat drinken. Ook de routering vanaf het station is van belang voor aantrekkelijkheid en vindbaarheid van deze unieke locatie. Het is de ambitie een horeca op die plek te laten ontstaan die qua concept vergelijkbaar is met de Brouwerij bij de Poorterij in Zaltbommel, het Schatlokaal bij DRU Industriepark, Het Mariënburgplein bij Arthouse LUX en de Bibliotheek in Nijmegen en meer van zulke plekken. Het vergroten van de verblijfskansen voor dit gebied en de horeca is niet alleen aantrekkelijk voor de ruimtelijke ontwikkeling, maar evenzeer voor de daardoor toenemende zichtbaarheid (en participatie) van en met kunst en cultuur en -last but not least- voor de financiële haalbaarheid van het horecaconcept.

14.2

Concept en organisatie Een horecaonderneming bij een culturele instelling is even onontbeerlijk, als kwetsbaar. Niet zelden zijn de verwachtingen (te) hoog gespannen, meestal op het gebied van winstgevendheid. Ook in Hanzehuis is de horeca te zien als de doorontwikkeling van de huidige service (activiteit gebonden) naar een concept met een menu kaart en daghoreca.

14.2.1

Concept Daarom zullen we het concept mee laten groeien met de ontwikkeling Hanzehuis. We rekenen op een minimale ontwikkeltijd van 3 jaar. We beginnen met de uitbouw van de huidige evenement gebonden horeca op basis van de te verwachten groei van activiteiten en bezoekers. We bouwen tegelijkertijd

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

51

de dagexploitatie behoedzaam op. De infrastructuur dient wel van meet af aan gebouwd te worden op het volledig concept met het profiel:

Grand-café. Met drank, lunch- en dinerkaart (dagmenu en kleine keuzekaart). Kwalitatief en toegankelijk. We bouwen geen ‘aparte’ horecaruimte, maar integreren de horeca in de ontmoetingsruimte, zo ontworpen dat deze gedeeltelijk dagelijks overdag open kan zijn met een intieme setting en uitbreidbaar is bij grote publieksstromen en theaterprogrammering, in ieder geval de drankvoorziening. Als voorbeeld zien we Huis van Cuijk. Voor een langere nazit bij de programmering moet de daghoreca ruimte geschikt zijn. Er wordt een terras met een buitenpodium (in en aan het park) mee ontwerpen. Daardoor is de situering van de dag-voorziening wel dwingend aan de huidige Muzehof zijde van het gebouw. Het concept voorziet in een (kleine) menukaart, maar grote partijen met food worden uitbesteed aan externe cateraars. 14.2.2

Organisatie Het is van groot belang dit concept te organiseren in een professionele horecaorganisatie met kennis van de reguliere horecamarkt én de cultuurgebonden horeca, in eigen beheer. De kernwaarden van een professionele horecaorganisatie zijn: ▪ Gastgerichtheid (de klant staat op één) ▪ Kwaliteit (van producten, ambiance en personeel) ▪ Flexibiliteit (meebewegen met de vraag) ▪ Markgerichtheid i.r.t. zakelijkheid (de vraag is leidend, met een renderende product/mart combinatie) Reguliere horeca is wezenlijk anders dan horeca in een culturele organisatie. Er worden andere skills en ervaring gevraagd. Het werken met piekmomenten, de cadans en focus verschilt dag en nacht dan die van reguliere horeca. Ten tweede is horeca in een essentieel onderdeel van de exploitatie van een cultuurgebouw. Een optimale productcombinatie met zakelijke verhuur en/of culturele evenementen is daarin van wezenlijk belang. We maken zo ook andere (minder draagkrachtige) culturele evenementen mogelijk. Ten derde brengt een externe pachtconstructie tegengestelde belangen met zich mee, de pachter zal altijd (eerst) voor eigen ondernemersbelang gaan. De verbondenheid met de culturele onderneming is van dermate groot belang, dat we niet opteren voor de verpachting van de horeca aan een externe partij.

Er zijn legio voorbeelden in de culturele sector, die na een mislukte liaison met een externe pachter de horeca terug in eigen beheer hebben moeten nemen, met alle financiële en personele gevolgen van dien. Organisatorisch zullen we de horeca onderbrengen in een Besloten Vennootschap, met 100% aandelen in een van de stichtingen, die deel uitmaken van de nieuwe governance. Zeggenschap over horeca is van cruciaal belang. Een aparte

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

52

rechtsvorm als een BV is bovendien voorwaarde voor geen oneigenlijke mededinging met collega horecabranche in Zutphen. De exploitatie zal geheel in de BV worden gevoerd, zoals huisvesting (huur), personeel, organisatiekosten, in- en verkoop, etc. Tevens gaan we de verhuur van ruimtes en faciliteiten (alleen incidentele verhuur t.b.v. vergaderingen, evenementen etc.) onderbrengen in deze BV. Vanuit een optimale hospitality gedachte willen we namelijk graag één loket voor verhuur van onze ruimtes en aanpalende diensten en middelen zoals F&B. Uiteraard gaan we de netto-opbrengst van de verhuur ruimtes onderbrengen bij de beheersstichting. De prijzen en de personele bezetting moeten marktconform zijn, zodat er geen oneigenlijke concurrentie ontstaat. Bijvoorbeeld, geen vrijwilligers in de bediening. 14.2.3

Personeel Veel cultuur gerelateerde horeca wordt door enthousiaste, maar niet professionele amateurs bestierd. Voorwaarde voor een succesvolle onderneming is een professionele personele organisatie o.l.v. een bedrijfsleiding met degelijke horecaervaring, ook in de reguliere sector, omdat de horeca breder is dan alleen cultureel gebonden. We starten met een klein team vaste professionals, aangevuld met oproepkrachten. We laten de personele constellatie en omvang meegroeien met het concept. De rechtpositie van het personeel zal de CAO Nederlandse Podia zijn. Een groot voordeel CAO NP is gelijke monniken gelijke kappen met het cultuurpersoneel. Deze CAO heeft een apart deel voor de horeca in schouwburgen. Voor de start van de bedrijfsvoering willen we de mogelijkheid onderzoeken naar inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. We willen graag maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat past bij een concept als Hanzehuis. Wellicht biedt dat onderzoek ook nog kansen voor andere sectoren van de organisatie.

14.3

Exploitatie horeca We rekenen met een aanloop van een à twee jaar, voordat de horeca zal renderen. In de businesscase zal rekening gehouden met aanloopverliezen. Daarna zal de exploitatie minimaal kostendekkend moeten zijn. Op termijn hopen we winstgevend te zijn met revenuen voor de culturele invulling van Hanzehuis. Hieronder presenteren we in schema een globaal meerjarenplan (geen businessplan) met als uitgangspunt de huidige horeca van de Hanzehof, aangevuld met uitbreiding van de bezoekersaantallen en het niet cultuurgebonden horeca bezoek (dagexploitatie).

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

53

ontwikkeling exploitatie horeca Hanzehuis prijspeil 2024 jaar 1

jaar 2

jaar 3

476.000 51.000 90.000 617.000

476.000 84.200 135.000 695.200

476.000 115.000 210.000 801.000

Personeel Huisvesting Inkoop Afschrijvingen Overige kosten

290.300 80.500 139.300 45.200 94.000

315.760 80.500 162.760 45.200 71.000

349.500 80.500 194.500 45.200 79.000

Totaal baten Totaal lasten Saldo

617.000 649.300 -32.300

695.200 675.220 19.980

801.000 748.700 52.300

afdracht aan stichting (dienstverlening) ex dividend

279.500

285.500

292.500

Baten Omzet vanuit de culturele functie 2024 Omzet extra cultuur per jaar Omzet dagexploitatie Totaal omzet

Lasten

Tabel 1 Ontwikkeling exploitatie horeca Hanzehuis In deze globale begroting hanteren we de volgende uitgangspunten: Omzet

▪ ▪

▪

De basis ligt in de huidige omzet van Schouwburg De Hanzehof De (evenement gebonden) uitbreiding vindt plaats op basis van de activiteiten en te verwachten bezoekers in het nieuwe Hanzehuis. We gaan daarbij uit van de kengetallen, zoals die gerealiseerd zijn de afgelopen jaren in de horeca exploitatie van De Hanzehof. Daarnaast vindt uitbreiding plaats op basis van de te verwachte omzet in de niet evenement gebonden dagexploitatie. We zijn in de berekening daarvan behoedzaam gebleven.

Kosten

▪

▪ ▪ ▪

Het ‘vaste’ personeel maakt ook in 2024 al deel uit van de horeca exploitatie van de Hanzehof. Deze worden gedetacheerd naar de BV. Het ambulante personeel is omzet gebonden en we volgend daarbij de kengetallen van de huidige exploitatie. Vooral in de dagexploitatie willen we samenwerken met medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dat pas in het concept Hanzehuis. Nieuw aan te trekken ‘vast’ personeel vindt plaats bij de BV. De huur is marktconform vastgesteld. De exploitatie van de huisvesting volgt de kengetallen, zoals die ook zijn gehanteerd bij het cultuurdeel van het gebouw. De inkoop start bij de huidige cijfers en de uitbreiding wordt op basis van gerealiseerde kengetallen gecalculeerd. De afschrijvingen volgen louter de investeringen t.b.v. de inrichting van de horeca (café, keuken en terras).

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

54

▪

De overige kosten betreffen vooral bekende posten. Voor de dienstverlening vanuit de stichting naar de BV (administratie etc) wordt een percentage van de omzet berekend. De opbrengst van deze dienstverlening is verwerkt in de exploitatie van de stichting.

Saldo Zoals eerder aangegeven houden we rekening met een bescheiden aanloopverlies en zal de horeca BV gaan renderen na 1 jaar. Na het opbouwen van een gezonde risico-voorziening kan bij goede resultaten dividenduitkering naar de aandeelhouder plaatsvinden en zo ingezet worden voor de culturele programmering.

Hanzehuis Zutphen – eindrapportage tweede fase

55

15

Exploitatiebegroting Hanzehuis In de rapportage van deel 1 van het project hebben we verschillende scenario’s beschreven. De gemeenteraad heeft -op voordracht van het college en met instemming van de drie partner organisaties- gekozen voor een verdere uitwerking van scenario 2. We hebben gekozen voor de volgende werkwijze: ▪ Uitgangspunt is de exploitatie 2023 van de drie instellingen gezamenlijk, zoals vastgelegd in de diverse jaarafrekeningen. ▪ Hieronder lichten we de mutaties (t.o.v. 2023) toe op basis van het nieuwe programma profiel en de nieuwe huisvestingssituatie. ▪ De berekeningen en cijfers zijn afgestemd met de drie partnerorganisaties

15.1

Consequenties voor de exploitatie Voor een goed inzicht in de consequenties voor de exploitatie lopen we alle onderdelen van de onderstaande begroting langs en verklaren de cijfers. Voor de opbouw van de organisatie hebben we een meerjarenbegroting van drie jaar gemaakt. Uitgangspunt en peildatum is de geconsolideerde exploitatie van de drie instellingen o.b.v. jaarrekening 2023. Het programma-format, beschreven in hoofdstuk 10 is uitgangspunt voor de exploitatieberekening. NB In de huur van het Hanzehuis is rekening gehouden met de niet verrekenbare BTW. In de overige exploitatie niet. Inkomsten Hieronder zijn de mutaties te lezen, die te verwachten zijn in de nieuwe exploitatie van Hanzehuis. De extra opbrengsten zijn (meestal) verdeeld over de aanloopperiode van drie jaar. Structurele subsidie Zutphen De eerste kolom geeft het niveau jaarrekening 2023 aan. De bedragen van jaar 1 t/m 3 zijn overgenomen van pagina 24 van de gemeentelijke presentatie Financiën. Sponsoring en fondsen Extra opbrengst fondswerving i.v.m. popmuziek (NFPK). Omzet Cultuureducatie Geen uitbreiding beleid; geen mutatie. Omzet horeca 2023 De omzet horeca is uit de stichtingsexploitatie gehaald en verlegd naar de BV, evenals natuurlijk de uitgaven (zie hieronder). Voor de dienstverlening van de stichting naar de BV zijn wel nieuwe baten geboekt (omzet vanuit horeca BV).

De stichting verleent diensten aan de horeca BV, waarvoor deze een vergoeding ontvangt. Omzet verhuur ruimtes In drie stappen (jaar 1 t/m 3) verhuur verhoogd i.v.m. extra ruimtes en extra verhuur (studio’s en Kleine Zaal). De huursituatie Hanzehof (verhuurder) met Muzehof (huurder) is uit de exploitatie gehaald (budgettair neutraal), aangezien er in de nieuwe situatie sprake is van één integrale organisatie die het gebouw van de gemeente huurt.