984062 - Bijlage 10 (motivering) - Onontplofbare oorlogsresten

van

een

schok

tot

slagpinveer

Brisante ontplofbare oorlogsresten kan een ontsteker bevatten met een voorgespannen slagpinveer. De werking berust op het feit dat inwendige veiligheden de slagpin vrijlaat bij aanslag waarna de veer zich ontspant. Je vindt dergelijke ontstekers bij bijvoorbeeld: Een ontsteker aan de achterzijde van een geschutgranaat, Afwerpmunitie die pas na enkele uren tot uitwerking moet komen om te voorkomen dat een vliegveld werd gerepareerd (gebiedsontzeggend), Handgranaten die na loslaten van ontspannen waarna de handgranaat tot uitwerking komt. 5.1.2.3

de

beugel

de

veer

doen

Vertragingsinrichting

Het is mogelijk dat een ontsteker van ontplofbare oorlogsresten is voorzien van een vertragingsinrichting die wordt geactiveerd zodra de vertragingstijd is afgelopen tot werking kan of zal komen. Er zijn korte of lange vertragingsinrichtingen. Bij korte vertragers wordt door bijvoorbeeld een pyrotechnische vertragingslading, of een scheurdraad

144000032-RA-04d

de explosieketen

geïnitieerd.

Verkabeling Zutphen Update

Bij lange vertragers wordt meestal gebruik gemaakt van een mechanisch uurwerk of een chemische ontbinding van interne veiligheden. Bij de eerste wordt de voorgespannen slagpin opgeheven door een langlopend mechanisch uurwerk, waarbij de slagpin in het duplex slagpijpje slaat. In het geval van de chemisch lange vertrager wordt door middel van aceton dat het celluloidplaatje langzaam oplost/week maakt, de voorgespannen slagpin losgelaten welke vervolgens in het duplex slagpijpje slaat en de explosieketen in gang zal brengen. Zo kunnen ontplofbare oorlogsresten met een lange vertragingsontsteker in verloop van de tijd instabieler worden door zijn werkingsprincipe. Ontstekingsinrichtingen met de werkingsprincipe op basis van een spanningsbron kunnen alleen worden geïnitieerd door toevoeging van een spanning, beweging, toucheren/deformeren of toebrengen van extreme temperatuursverhoging. Afwerpmunitie voorzien van een chemische lange vertragingsontsteker zijn in Nederland voornamelijk afgeworpen op doelen zoals vliegvelden en industriële doelen.

Afb. 8 - Chemisch

5.1.2.4

Pyrotechnische

lange vertrager No.37 UK met anti demonteerinrichting

of brandladingen

Een pyrotechnische of brandlading wordt gekenmerkt door explosieve stoffen of mengsels daarvan, die productie van warmte, licht, geluid, gas of rook, of een combinatie van dergelijke

verschijnselen

onderhoudende

exotherme

tot

Afb.

144000032-RA-04d

doel

hebben.

chemische

9 - 30

Dit

gebeurt

reacties.

Ibs fosforrubber

brandbom.

Verkabeling Zutphen Update

aan

de

hand

van

zichzelf

5.1.2.5

Witte

fosfor

Witte fosfor is een geel of witte, wasachtige stof die spontaan ontbrandt op het moment dat ze aan lucht wordt blootgesteld. In aanraking komen met dit materiaal brengt grote risico's

met

zich

mee

en

dient te worden

Afb.

5.1.2.6

voorkomen.

10 - Brandend

fosfor.

Veroudering

Voorgenoemde vormen een duidelijk aanleiding die ontplofbare oorlogsresten tot uitwerking kunnen doen komen. In de praktijk wordt de kans op uitwerking van ontplofbare oorlogsresten bij aanwezigheid van één van deze factoren zelfs gelijkgesteld aan 100%. Derhalve is er ook sprake van uitwerkingen waarbij geen duidelijke aanleiding bestond. Mogelijk hangen deze uitwerkingen samen met verouderingsprocessen. Dit zou kunnen

leiden dat een ontsteker niet meer functioneren of dat door verouderingsprocessen juist instabieler wordt. 5.1.2.7

Antistoringsinrichting

deze

(valstrik)

Ontplofbare oorlogsresten voorzien van een ontsteker op basis van een antistoringsinrichting kunnen tot uitwerking komen als deze vanaf buiten beïnvloed worden door bijvoorbeeld: ° Beweging ° Temperatuurverschillen °

Infrarood

+ «

Gammastraling Magnetisme

«

Inductie

°

Geluid. *

Afb.

144000032-RA-04d

11

- Trilschakelaar

Verkabeling Zutphen Update

0} 5.1.2.8 In

Wapeningstoestand

tegenstelling

meeloop,

tot

van de ontsteker

bijvoorbeeld

rotatie en aanslag van

bombuizen

veel van

deze krachten

De fabrikanten van weggetrokken worden,

de

geschutbuizen,

belang

waarbij

zijn bij het wapenen

de

van

krachten;

set-back,

de ontstekers,

zijn bij

niet toe te passen.

bombuizen maken veel gebruik van veiligheidsdraden veiligheidspinnen die uit een uurwerk schieten, uitdraaien

die van

wapeningsvorken tijdens afwerpen (wapeningsvaan) en het toedienen van een stroom waarbij inwendige pyrotechnische ladingen ontbranden die de ontstekingsinrichting doen wapenen.

Set-back

Meeloop

Aanslag Afb. 12 - Wapeningstoestand

5.1.3

van de ontsteker

Identificatie uitwerkingsfactoren

Na het tot uitwerking komen van ontplofbare oorlogsresten kunnen er verscheidene effecten optreden, die uitwerkingsfactoren worden genoemd. Bij de detonatie van

ontplofbare oorlogsresten

komt een zeer grote hoeveelheid

energie

deel

uit

zich

in

een

thermische

energie

energie vrij. De vrijgekomen

(temperatuurtoename)

en

een

deel

mechanische energie (luchtdrukwerking, schokgolf en scherfwerking). Bij detonatie kan de luchtdrukwerking, schokgolf en scherfwerking een alles vernietigende uitwerking hebben op de onmiddellijke omgeving van het detonatiepunt en mogelijk dodelijk letsel veroorzaken.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

In deze paragraaf worden de uitwerkingsfactoren van de op basis van het vooronderzoek verwachte ontplofbare oorlogsresten per hoofd-/subsoort (ontsteker/kaliber of gewichtsklasse) en aan de hand van een aantal parameters bepaald: =

Scherfwerking:

= = =

Schokgolf: NEM - minimale diepte (uitgedrukt in meters/kracht) Luchtdrukwerking: NEM/kaliber - wel/niet maaiveld (uitgedrukt in meters) Hitte/brand: Kaliber/subsoort — wel/niet maaiveld (uitgedrukt in meters)

NEM/kaliber - minimale diepte (uitgedrukt in meters)

Tevens worden de eventuele bijzondere risico’s van ontplofbare oorlogsresten zoals gevormde lading, witte fosfor en toxiciteit.

\ ’\ !

beschouwd,

/ scherfeffect

brand en hitte effect

Afb.

5.1.3.1

13 - Uitwerkingen van ontplofbare oorlogsresten

Scherfwerking

Scherfwerking (fragmentatie) ontstaat detonerende explosieve stof verscherft.

doordat bij een explosie het omhulsel van een De reactiezone verplaatst zich met een zeer hoge

snelheid (3000 - 12000 m/s), de detonatiesnelheid genoemd, door de detonerende stof. Tegen de detonatiedruk is geen enkel materiaal bestand. De detonatiedruk heeft een krachtige vernielende werking, die slechts tot op korte afstand van de detonerende stof effectief is. Men noemt deze uitwerking van de detonatie brisante werking. Hoe groter de detonatiesnelheid, hoe krachtiger de brisante werking. De maximumdruk in de detonatiegolf, de zogenaamde detonatiedruk, is zeer groot (100.000 tot 500.000 bar) en duurt ongeveer 0,0001 sec. Geen enkel materiaal in de directe omgeving van de springstof

is hiertegen bestand. Deze vernielende werking van de springstof op zijn directe omgeving heet de brisante werking. Scherfwerking wordt onderscheiden in primaire scherven van het lichaam van het explosief zelf en secundaire scherven, afkomstig van het omringende medium, zoals puin en glasscherven. Primaire en secundaire scherfwerking kunnen dodelijk letsel veroorzaken in de directe omgeving van het detonatiepunt.

* Netto Explosieve Massa, ook wel aangeduid als Netto Explosief Gewicht (NEG).

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

d Voor

het

gebied

rond

het

detonatiepunt,

waar

een

scherven van het explosief of secundaire schervengevarenzone), zijn richtlijnen opgesteld Opruimingsdiensten van Defensie in samenwerking

gerede

kans

bestaat

dat

men

door

scherven wordt getroffen (de door de Ontplofbare oorlogsresten met TNO. Hoe dieper het ontplofbare

oorlogsresten onder het maaiveld is gelegen bij een scherfwerking wordt gehinderd door omgevingsfactoren bouwkuip, hoe minder ver de scherven zullen reiken.

detonatie zoals de

en hoe wanden

meer de van een

Alle mogelijk in het onderzoeksgebied risicoanalyse aanwezige ontplofbare oorlogsresten brengen de kans op scherfwerking met zich mee. De mogelijke gevolgen hiervan zijn per ontplofbare oorlogsresten soort verschillend. Afhankelijk van de locatie binnen het onderzoeksgebied risicoanalyse, zoals in de buurt van een fundering of glaswerk, neemt

de kans op secundaire scherfwerking toe of af. De uitwerking van ontplofbare oorlogsresten dieper het explosief is gelegen, hoe minder

oppervlakte.

is afhankelijk van de diepteligging. Hoe scherfwerking en luchtdruk er is aan de

De schokgolf die na het detoneren

van

ontplofbare oorlogsresten

ontstaat

verspreidt zich dan door de bodem.

Hierbij kan schade worden aangericht aan ondergrondse infrastructuur, zoals funderingen, heipalen, leidingen en overige bekabeling. Wanneer ontplofbare oorlogsresten dichter bij de oppervlakte ligt, is de kans op schade aan bovengrondse infrastructuur en bebouwing uiteraard groter. Hierbij moet worden gedacht aan onherstelbare vernieling van bebouwing tot lichte schade aan objecten. Ook mogelijk dodelijk letsel behoort hiertoe.

Afb.

5.1.3.2

14 - scherf door

detonatie

Schokgolfwerking

Wanneer een detonatiegolf de gehele springstof heeft doorlopen, zet het zich in de omgeving voort als een schokgolf. Met de schokgolfwerking bedoelt men dus de werking van de schokgolf op de omgeving (lucht, beton, klei). De werking berust op een plotselinge voorwaartse beweging van de deeltjes, gevolgd door een langzamere beweging naar achteren. De kracht van de schokgolf neemt af met de afstand, maar is ook afhankelijk van de aard van het medium waarin hij zich beweegt. Los zand zal de schokgolf sterk verzwakken (energieverlies door wrijving), harde klei zal de schokgolf veel beter

doorgeven. waarin

De snelheid van de schokgolf is afhankelijk van de dichtheid van het materiaal

hij zich

beweegt.

De

snelheid

ongeveer 1500m/sec. Ontmoet krachtig genoeg zijn om deze

door

de

lucht

detonatie.

144000032-RA-04d

is ongeveer

350m/sec,

door

water

de schokgolf een nieuwe springlading, dan kan hij nog in te leiden. Men spreekt dan van een sympathische

Verkabeling Zutphen Update

Bij detonatie van een springstof ontstaat in de springstof een schokgolf. Wanneer deze schokgolf de springstof verlaat, plant deze zich als een gewone schokgolf voort door het omringende medium (grond, rotsen, gebouwen e.d.). In mediums als lucht en water zal niet de brisantie, maar de gasdrukwerking de intensiteit van de schokgolfwerking (blast effect) bepalen. De schokgolfwerking fundamenten, leidingen, tunnels e.d. 5.1.3.3

van

detonaties

kunnen

schade

veroorzaken

aan

Luchtdrukwerking

De gasdrukwerking is de verplaatsende stuk gestoten materiaal in de omgeving.

werking op het veelal door de brisante werking Deze werking is het gevolg van de uitzetting van

de gasvormige reactieproducten van de springstof. Deze gasdruk is een stuk lager dan de detonatiedruk, maar de werking duurt veel langer en is over een grotere afstand effectief. Bij een detonatie in de lucht kan de effectieve afstand van de gasdrukwerking 10 tot 20 maal de diameter van de springstof zijn. Bij de detonatie van bijvoorbeeld een granaat, zal de brisante werking van de springstof de wand doen verscherven. Hierna zal de gasdrukwerking deze scherven versnellen. Zodra de scherven niet meer versneld worden, is de gasdrukwerking ten einde. Dit duurt in het algemeen 0,01s tot 1s, dus circa 10.000 maal zolang als de brisante werking. Deze gasdruk is veel kleiner dan de detonatiedruk. 5.1.3.4

Hitte/brand

Bij de detonatie van ontplofbare oorlogsresten ontstaat een sterke temperatuurtoename, afhankelijk van het soort springstof. De hete gassen die ontstaan veroorzaken een vuureffect bij contact met zuurstof in de lucht. De scherven die door de scherfwerking ontstaan zijn extreem heet en vormen een risico voor brandgevoelige infrastructuur, zoals gasleidingen. De temperatuur kan op het punt van detonatie gedurende een korte tijd oplopen tot 3000 - 4000 graden celsius. 5.1.3.5

Gevormde

lading,

witte fosfor,

milieuverontreiniging en toxiciteit

Een gevormde lading zorgt ervoor dat er op het moment van ontsteking van ontplofbare oorlogsresten een enorme kracht in de lengteas van de lading in de richting van de opening wordt uitgeoefend. Witte fosfor is een geel of witte, wasachtige stof die spontaan ontbrandt op het moment dat ze aan lucht wordt blootgesteld. Deze reactie kan meerdere keren voor ontbranding zorgen. Toxiciteit heeft met de giftigheid van een explosief te maken. Naast ontplofbare oorlogsresten zijn er ook toxische oorlogsresten. Deze komen in Nederland niet voor. Milieuverontreiniging kan het gevolg zijn van het achterblijven van ontplofbare oorlogsresten. De bodem kan verontreinigd worden door bijvoorbeeld buskruit, het

oxideren van materiaal, of van het weglekken van brandstof (zoals bij een vliegtuig of een v-1).

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

0}

d 5.2

IGU-factoren t.p.v. het onderzoeksgebied

5.2.1

Invloedsfactoren

5.2.1.1

Beweging

Tot de toekomstige werkzaamheden behoren graafwerkzaamheden en grondverplaatsing middels boringen (0.a. HDD). Hierbij dient rekening te worden gehouden met het feit dat afwerpmunitie door bodemverplaatsing of door contact met ontplofbare oorlogsresten kan worden geïnitieerd. Bovengenoemde geschutmunitie,

werkzaamheden zijn ook van munitie voor granaatwerpers,

uitwendige veiligheden kunnen zijn detonatie kan komen bij beroering. 5.2.1.2

invloed op hand- en geweergranaten, ontstekingsinrichtingen en mijnen. De

gecorrodeerd

of verroest

waardoor

het

artikel

tot

Trillingen

Omdat AVG

niet de volledige rapportage van het gemeentebreed

vooronderzoek Zutphen

heeft mogen ontvangen, is het onbekend of er in de op afwerpmunitie verdacht verklaarde gebieden sprake is van mogelijke aanwezigheid van afwerpmunitie met trillingsgevoelige ontstekers.

Als er werkzaamheden

plaatsvinden, waarbij de bodem

door trillingen met een versnelling

die groter is dan 1 m/s? en een trillingsfrequentie van ca. 15 Hz niet langer zijn samenhang kan

vasthouden,

dan

dient er rekening

afwerpmunitie

met

gevoelige

voorgespannen

slagpinveer)

mee

ontstekers bij dergelijke

te worden

(met

name

gehouden

dat blindgangers

ontstekingsinrichtingen

grondtrillingen

tot uitwerking

zouden

met

van

een

kunnen

komen.

Ter plaatse van de andere verdachte gebieden (geen afwerpmunitie) hoeft geen rekening te worden gehouden met de invloed van trillingen op de mogelijk aanwezig ontplofbare oorlogsresten. 5.2.1.3

Slag

op/stoot

op de

ontplofbare

oorlogsresten

Indien er op de mogelijk aanwezige afwerpmunitie, handen geweergranaten, geschutmunitie, munitie voor granaatwerpers, ontstekingsinrichtingen en mijnen wordt geslagen of gestoten, dan bestaat de kans dat de ontplofbare oorlogsresten tot uitwerking komt. Dit kan gebeuren tijdens graafwerkzaamheden en boringen (incl. HDD). 5.2.1.4

Brand/temperatuur

Het projectgebied is deels verdacht verklaard op afwerpmunitie.

Afwerpmunitie heeft een

dikke wand die weinig invloed ondervindt hitte en brand. Pas bij extreem hoge temperaturen zou een stuk afwerpmunitie eventueel spontaan kunnen detoneren. In dat geval is het aannemelijk dat de lading van binnenuit op zal branden en dat dit niet in een keer tot een krachtige explosie zou leiden. Dat gezegd hebbende blijft onder aan de streep het volgende altijd gelden: munitie moet ten alle tijden worden beschermd tegen brand en hitte.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

De mogelijk aanwezige gedumpte hand- of geweergranaten zijn mogelijk uitgerust met een slagpijpje. Hoewel de granaten op zich niet gevoelig zijn voor brand of hitte, is het slagpijpje dat wel. Wrijving kan bijvoorbeeld zogen voor een stijging van de temperatuur

waardoor het slagpijpje in werking kan treden en een granaat spontaan tot ontploffing kan komen. Hiermee dient rekening te worden gehouden bij de toekomstige werkzaamheden. Geschutmunitie,

munitie voor granaatwerpers,

klein kaliber munitie, mijnen en ontstekers

zijn gevoelig voor brand, of plotseling stijgende temperaturen. Zeker als hitte ontstaat door wrijving kunnen scherp gestelde explosieven tot uitwerking komen. 5.2.1.5

Barometrische

druk

(water/lucht)

Er worden geen ontplofbare oorlogsresten met een barometrische ontstekingsinrichting verwacht binnen het projectgebied. 6

hydrostatische

Blootstelling aan buitenlucht

Het is mogelijk dat er zich nog aanwezige

ontplofbare oorlogsresten

projectgebied die witte fosfor bevatten. Blootstelling aan de ontplofbare oorlogsresten leiden tot een spontane verbranding. 5.2.1.7

of

Statische

Er worden

bevinden

buitenlucht

binnen

het

kan

bij deze

verwacht

die door

elektriciteit

binnen

het

projectgebied

geen

ontplofbare

oorlogsresten

toedoen

van statische elektriciteit tot uitwerking kunnen treden.

5.2.1.8

Akoestische

signalen

Er worden binnen het onderzoeksgebied risicoanalyse geen ontplofbare oorlogsresten verwacht die door toedoen van akoestische signalen tot uitwerking kunnen treden. 5.2.1.9

Wijziging

van

de afwijking

van

het aardmagnetisch

veld

Er worden binnen het onderzoeksgebied risicoanalyse geen ontplofbare oorlogsresten verwacht die door toedoen van een wijziging van de afwijking van het aardmagnetisch veld tot uitwerking kunnen treden. 5.2.2

Gevaarsfactoren

5.2.2.1

Gevoeligheid

van

Explosieve

stoffen

Afwerpmunitie is niet buitengewoon gevoelig vanwege de dikke wand die de explosieve stoffen beschermen tegen de effecten van zijn, zoals erosie, etc. Handen geweergranaten, geschutmunitie, munitie voor granaatwerpers, mijnen en ontstekers, zijn daarentegen gevoelig voor veroudering. Het is daarom belangrijk om rekening te houden met de gevoeligheid van de ontplofbare oorlogsresten ter plaatse van het verdachte gebied in deelgebied noord en deelgebied zuid.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

5.2.2.2

Voorgespannen

Omdat

AVG

slagpinveer

niet de volledige rapportage van

het gemeentebreed

vooronderzoek

Zutphen

heeft mogen ontvangen, is het onbekend of er in de op afwerpmunitie verdacht verklaarde gebieden sprake is van mogelijke aanwezigheid van afwerpmunitie met slagpinveren. Afwerpmunitie met een slagpinveer werd gebruikt om de betreffende afwerpmunitie een voor de grondtroepen niet in te schatten moment te laten detoneren.

op

Ontplofbare oorlogsresten voorgespannen slagveer.

een

5.2.2.3

die geen

afwerpmunitie

betreffen,

beschikken

niet over

Vertragingsinrichting

Omdat AVG

niet de volledige rapportage van het gemeentebreed

vooronderzoek Zutphen

heeft mogen ontvangen, is het onbekend of er in de op afwerpmunitie verdacht verklaarde gebieden sprake is van mogelijke aanwezigheid van afwerpmunitie met een chemisch lang vertragingsmechanisme. Het is inmiddels ruim 75 jaar geleden dat er bombardementen in Zutphen zijn uitgevoerd. De kans is groot dat er niets meer over is van de aceton die normaliter in een dergelijk systeem aanwezig is. De gevaarsfactor zit hem net name in het feit dat beweging van het

object door bepaalde invloedsfactoren de vertragingsinrichting van een bom chemisch lange vertrager kan triggeren en de bom tot ontploffing kan brengen.

met

een

Ontplofbare oorlogsresten vertragingsinrichting.

over

een

5.2.2.4

Pyrotechnische

die

geen

afwerpmunitie

betreffen,

beschikken

niet

of brandladingen

Pyrotechnische of brandladingen worden gebruikt voor afwerpmunitie en gedumpte munitie in de vorm van hand- of geweergranaten. Beide typen ontplofbare oorlogsresten zijn aanwezig binnen het projectgebied. gevaar dat hierbij komt kijken. 5.2.2.5

Witte

Er dient rekening

te worden

gehouden

met

het

binnen

het

fosfor

Het is mogelijk dat er zich nog aanwezige

ontplofbare oorlogsresten

bevinden

projectgebied die witte fosfor bevatten. Er dient rekening mee te worden gehouden dat er bij blootstelling aan de buitenlucht deze ontplofbare oorlogsresten tot een spontane ontbranding 5.2.2.6

komen.

Veroudering

Veroudering brengt grote risico’s met zich mee. Houdt er daarom rekening mee dat het verouderingsproces en de invloed van de omgeving waarin ontplofbare oorlogsresten zich sinds de Tweede Wereldoorlog bevinden een groot gevaar met zich meebrengen. Z

Antistoringsinrichting

Er worden geen ontplofbare oorlogsresten met een antistoringsinrichting verwacht binnen het onderzoeksgebied

144000032-RA-04d

risicoanalyse.

Verkabeling Zutphen Update

5.2.2.8

Wapeningstoestand

van de ontsteker

Afwerpmunitie met een voorgespannen slagpinveer, of een vertragingsmechanisme die gewapend is brengt een extra gevaar met zich mee. Verouderingsprocessen kunnen er namelijk voor zorgen dat gewapende afwerpmunitie die niet is gedetoneerd toch tot uitwerking

kan treden, omdat de ontstekers instabiel zijn geworden.

5.2.3

Uitwerkingsfactoren

5.2.3.1

Scherfwerking

De mogelijk in het gebied aanwezige ontplofbare oorlogsresten brengen de kans op scherfwerking met zich mee. Afhankelijk van de locatie binnen het onderzoeksgebied risicoanalyse, zoals in de buurt van een fundering, glaswerk, bomen of voertuigen, neemt de kans op secundaire scherfwerking toe of af.5 Voor

de

mogelijk

aan

te

treffen

500

Ibs

bommen

(afwerpmunitie)

ter

plaatse

van

deelgebied midden geldt dat er rekening dient te worden gehouden met een schervengevarenzone van 1540 meter rondom de onderzoekslocatie. Dat wil zeggen dat onverhoopte spontane detonatie van een dergelijke bom scherven kan verspreiden tot 1540 rondom de locatie van de detonatie. Er dient daarnaast rekening te worden gehouden

met een extra schervengevarenzone

tot

3050

meter

rondom

de

van

locatie

overige fragmenten

van

de

detonatie.5

(secundaire scherfwerking)

Dit

is weergegeven

op

de

uitwerkingenkaart in bijlage 9.12. Houd er rekening mee dat bovenstaande geen exacte wetenschap betreft. Het is altijd situatieafhankelijk of, en welke locaties eventueel ontruimd moeten worden. Dit heeft 0.a. te maken met diepteligging van het daadwerkelijk aangetroffen ontplofbare oorlogsresten, omgevingsfactoren die er voor zorgen dat scherven niet verder weg kunnen verplaatsen, reeds aanwezige maatregelen zoals

afscherming, aanvullende te nemen 5.2.3.2

maatregelen, etc.

Schokgolfwerking

Binnen het projectgebied bevinden zich verschillende soorten bekabeling, fundamenten, bomen en in de nabijheid mogelijk ook voertuigen. Aangezien er sprake is van op afwerpmunitie verdachte locaties is schade door schokgolfwerking een realistisch uitwerkingsrisico ter plaatse van deelgebied midden. Dit geldt in mindere mate voor de detonatie van hand- en geweergranaten, geschutmunitie, munitie voor granaatwerpers, klein kaliber munitie en ontstekers ter plaatse van deelgebied noord en mijnen in deelgebied zuid.

* In het geval van hand- of geweergranaten neemt het gevaar dat bij uitwerking van scherfwerking komt kijken snel af tot een diepte van ca. één meter t.0.v. het maaiveldniveau van dat moment. Op deze diepte is het OO niet of nauwelijks nog gevaarlijk bij detonatie. ° Tijdens de TNO-beproeving, waarop de afstanden van de schervengevarenzones zijn gebaseerd, is uitgegaan van explosieven die zich op, of dicht onder, het maaiveld explosieven die op, of dieper onder het maaiveld liggen.

144000032-RA-04d

bevinden.

Verkabeling Zutphen Update

Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen

0} 5.2.3.3 In de

Werking nabije

barometrische druk

omgeving

van

het

(water/lucht:

projectgebied

bevindt

zich

verschillende

bebouwing

en

infrastructuur die door detonatie van afwerpmunitie door (water- en) luchtdruk een grote kans lopen om beschadigd te raken. Denk hierbij aan het direct effect van luchtdruk, maar ook door de secundaire scherfwerking door ramen die ten gevolge van de uitwerking van luchtdruk kunnen breken. Dit brengt ook een groot gevaar voor mens en dier die zich in de omgeving van de werkzaamheden bevinden met zich mee. 5.2.3.4

Hitte/brand

Binnen het projectgebied zijn verschillende typen ondergrondse kabels en leidingen aanwezig, waaronder gasleidingen (leidingen met een gevaarlijke inhoud). Deze leidingen

zijn extra gevoelig voor hitte/brand en kunnen bij beschadiging een catastrofale secundaire uitwerking hebben indien bijvoorbeeld gas in aanraking komt met hitte/brand dat het gevolg is van het tot uitwerking treden van ontplofbare oorlogsresten. Neem voor de te nemen

maatregelen

contact op met de netbeheerders

5.2.3.5

Gevormde

lading,

gevormde

lading, noch ontplofbare oorlogsresten die bij uitwerking een uitzonderlijk risico en

toxiciteit

geen met

ontplofbare

en toxiciteit

binnen

milieuverontreiniging

projectgebied

milieuverontreiniging

Er worden op

het

witte fosfor,

zich

mee

oorlogsresten

brengen.

verwacht

met

Milieuverontreiniging

een in de

vorm van het vrijkomen van giftige stoffen bij de verwering van de ferro-metalen ontplofbare oorlogsresten is iets waar altijd rekening dient te worden gehouden. Mocht bij benadering blijken dat er ontplofbare oorlogsresten aanwezig zijn met witte fosfor, dient hier rekening mee te worden gehouden. Aanwezige witte fosfor kan door wind een gevaarlijke wolk creëren die over het omliggende terrein uit kan waaien en ernstige brandwonden

144000032-RA-04d

tot gevolg

kan hebben.

Verkabeling Zutphen Update

0}

d 6

BEOORDELING

RISICO'S

Op basis van de voorgaande stappen

worden

de risico's beoordeeld,

°

De kans dat ontplofbare oorlogsresten van het toekomstig gebruik;

.

De uitwerkingsfactoren ten gevolge daarvan (ondergrondse en bovengrondse explosies), inclusief de maximale uitwerkingssfeer.

6.1

Leemten

in

ongewenst tot uitwerking

met onderscheid komen

in:

ten gevolge

kennis

AVG heeft geen informatie betreffende het historisch vooronderzoek conflictperiode ontvangen vanuit de gemeente Zutphen, enkel een uitsnede van de bodembelastingkaart. Hierdoor is onderliggende onderbouwing van afbakeningen en informatie over de te verwachten ontplofbare oorlogsresten niet bekend. Bijvoorbeeld de mogelijke aanwezigheid van trillingsgevoelige ontstekers. AVG is daarom uitgegaan van aannames, gebaseerd op de ervaringen en kennis van AVG zelf, of een zogeheten ‘worst-case’ scenario.

Daarnaast heeft er overleg met de heer Gerwin Koekkoek, projectmanager bij Ortageo (voorheen Explovision) en destijds betrokken geweest bij het opstellen van het gemeentebreed vooronderzoek Zuthpen, plaatsgevonden. Hieruit is gebleken dat er

informatie binnen het gemeentebreed vooronderzoek mist, die betrekking heeft gehad op de afbakeningen. Het gaat hier om luchtfoto's die niet geraadpleegd konden worden, omdat er geen toestemming was vanuit de opdrachtgever om deze aan te schaffen. Op basis van dit gesprek, en de onderzoeksresultaten uit eerdere onderzoeken van AVG, is in overleg met de opdrachtgever besloten de afbakeningen binnen het projectgebied aan te passen. Omdat er geen informatie bij AVG beschikbaar was betreffende de verticale afbakening, is hier een afbakening tot stand gekomen gebaseerd op de kennis en de ervaringen van AVG. Hiervoor heeft AVG onder andere gebruik gemaakt van sonderingen. Er zijn echter geen sonderingen ter plaatse het projectgebied aanwezig. Daarom zijn er nabije sonderingen

geraadpleegd.

De verticale afbakening betreft derhalve enkel een indicatie.

6.2

co beoordeling

In de risicobeoordeling van de uitwerkingsfactoren enerzijds materiële gevolgen (zoals ondergrondse gebouwen)

wordt onderscheid gemaakt tussen en bovengrondse infrastructuur en

en anderzijds gevolgen voor personen. Op basis van de risicobeoordeling wordt

vastgesteld welke van de volgende conclusie(s) van toepassing kunnen zijn. °

Beoordeling

I: Er wordt vanwege

de grondroerende activiteiten in het kader van het

voorgenomen toekomstig gebruik geen uitwerking van de ontplofbare oorlogsresten verwacht. Er hoeven geen passende maatregelen te worden genomen. «

Beoordeling II: Er wordt vanwege de grondroerende activiteiten in het kader van het toekomstig gebruik uitwerking van de ontplofbare oorlogsresten verwacht, de uitwerkingsfactoren vormen geen gevaar voor mens en dier, noch voor belendingen en materieel. Er hoeven geen passende maatregelen te worden genomen.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

°

Beoordeling

II:

Er wordt vanwege

de grondroerende

activiteiten in het kader van het

toekomstig gebruik uitwerking van de ontplofbare oorlogsresten verwacht, maar de uitwerkingsfactoren zijn door het treffen van passende maatregelen beheersbaar. 6.2.1 Alle

Beoordeling

I

werkzaamheden

in

niet

verdacht

gebied

kunnen

onder

reguliere

omstandigheden

worden uitgevoerd. In deelgebied zuid vallen in de praktijk de graafwerkzaamheden en boringen buiten het verdachte gebied. Ook hier kunnen de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden worden uitgevoerd. Tevens kunnen er, in deelgebied midden, ter hoogte van de Wijnhofstraat, de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden worden uitgevoerd. De grond is hier 3,0 m opgehoogd. De bodemroeringen worden maximaal op een diepte van 2,3 m -mv uitgevoerd. Tot slot kunnen op de locaties waar de HDD dieper worden uitgevoerd dan de verticale afbakening van de verdachte gebieden, onder reguliere omstandigheden worden uitgevoerd. Indien de in- en uittredepunten van de HDD boringen

binnen verdacht gebied liggen, kan ervoor worden gekozen deze, daar mogelijk, te verplaatsen naar onverdacht gebied. Indien dit niet mogelijk is dient de locatie van het inen/of uittredepunt onderzocht te worden tot onderzijde verdacht gebied zoals besproken in beoordeling III. 6.2.2

Beoordeling

Gezien

de aard

II

van de werkzaamheden

(open

ontgraving

en

boringen),

en

de mogelijke

schade aan de belendingen en het materieel die detonatie van de mogelijk aan te treffen ontplofbare oorlogsresten met zich mee zou kunnen brengen, is het in geen geval mogelijk om het tot uitwerking treden van ontplofbare oorlogsresten acceptabel te achten. Beoordeling II dient daarom niet mee te worden genomen in de overweging en wordt in het advies daarom buiten beschouwing gelaten. 6.2.3

Beoordeling

II

De in paragraaf 5.2.3 genoemde uitwerkingsfactoren en het gevaar die het tot uitwerking treden van de mogelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten met zich meebrengt zorgt ervoor dat er in deelgebied noord en midden, ter hoogte van de uit te voeren open

ontgravingen, maar één passende maatregel is die ter plaatse van het projectgebied genomen kan worden. Opsporing van ontplofbare oorlogsresten conform het CS-000 is noodzakelijk. Ter plaatse van de HDD-boringen in deelgebied midden kan ervoor gekozen worden de inen uittrede punten van de boringen daar mogelijk buiten het verdachte gebied aan te

brengen.

Indien dit niet mogelijk is, dient hier diepte detectie plaats te vinden.

De HDD-

boringen in het op afwerpmunitie verdachte gebied die onder de 10 MPa-laag worden aangebracht, kunnen onder reguliere omstandigheden aangebracht worden. Er zullen wel eerst sonderingen geplaatst dienen te worden om de exacte indringingsdiepte van de afwerpmunitie te kunnen meten (de 10 MPa laag).

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

Maaneld

10MPa laag

Afb. 15 - Voorbeeld dwarsdoorsnede.

In het rood het op afwerpmunitie verdachte gebied.

In groen

het gebied

onder de 10 MPa-laag (onverdacht). De gele lijn is een voorstelling van de HDD boring. Enkel de in- en uittredepunten tot onderzijde verdacht gebied bevinden zich binnen verdacht gebied. Deze locaties dienen te worden gedetecteerd door middel van (diepte)detectie. De boring onder de verdachte laag kan regulier worden uitgevoerd.

Ter plaatse van naoorlogs geroerde grond kan besloten worden

niet dieper te graven en/of

boren dan de geroerde laag. Dit is vooral van relevantie daar waar de rivier Berkel is verlegd. Hier zijn flinke delen naoorlogs veranderd. In naoorlogs geroerde bodem kan er onder reguliere omstandigheden ontgraven en/of geboord worden.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

7

CONCLUSIE

7.1

Inleiding

In

de

voorgaande

EN

ADVIES

hoofdstukken

is

met

behulp

van

informatie met betrekking tot het Onderzoeksgebied informatie

een

gevarieerd

aantal

Risicoanalyse vergaard.

bronnen

Het betreft

over:

*

Het

verrichte

vooronderzoek.

+ °

De directe en nabije omgeving van de locatie, zowel onder- als bovengronds. Werkzaamheden die in het verleden hebben plaatsgevonden en die in de toekomst

. +

(mogelijk) zullen plaatsvinden. Invloeds-, gevaars- en uitwerkingsfactoren van ontplofbare oorlogsresten. Een beoordeling van de risico's.

Door middel van het samenvoegen van de vergaarde informatie is een conclusie bijbehorend advies en Risicoanalyse Bodembelastingkaart tot stand gekomen.

7.2

met

Conclusie

In onderstaande conclusie wordt per hoofdstuk opgesomd welke conclusie er is getrokken:

7.2.1 ° +

«

*

Analyse vooronderzoek

Het gemeentebreed vooronderzoek voldoet niet aan de huidige eisen van de CS-VROO. De conclusies van het gemeentebreed vooronderzoek zijn aangevuld door AVG, op basis van overleg met zowel de partij die het gemeentebreed vooronderzoek heeft opgesteld, als de opdrachtgever van AVG Het projectgebied is verdacht verklaard op afwerpmunitie, geschutmunitie, hand- en geweergranaten, munitie voor granaatwerpers, ontstekingsinrichtingen, klein kaliber munitie, toebehoren van munitie en mijnen.

De bomkraters zijn ten gunste voor de afbakening op afwerpmunitie afgebakend conform CS-VROO: 87 meter + 8 meter ondergrondse verplaatsing + luchtfotoafwijking. De verticale afbakening is slechts een indicatie op basis van nabije sonderingen: 10,3 meter minus maaiveld Tweede Wereldoorlog. Ten opzichte van het NAP komt dit neer op ca. 2,6 meter -NAP ter hoogte van de Wijnhofstraat tot 0,8 meter -NAP ter hoogte van de Warnsveldseweg. De contouren van de geschutsopstellingen zijn ten gunste van de afbakeningen op geschutmunitie, hand- en geweergranaten, munitie voor granaatwerpers, klein kaliber munitie en toebehoren van munitie

afgebakend + luchtfotoafwijking. De verticale afbakening bedraagt 2 meter minus maaiveld Tweede Wereldoorlog. De horizontale afbakening op mijnen is bij AVG onbekend. Deze is overgenomen uit de aangeleverde bodembelastingkaart door gemeente Zutphen. De verticale afbakening bedraagt 0,5 meter minus maaiveld «

Tweede Wereldoorlog. Er wordt tijdens opsporingswerkzaamheden

niet doelgericht gezocht naar klein kaliber

munitie.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

d +

AVG

adviseert

de

gemeentebreed

opdrachtgever

vooronderzoek

na

te

gaan

bij

wordt gesproken

gemeente

Zutphen

over de eventuele

of

er

in

het

aanwezigheid

van

trillingsgevoelige ontstekers.

7.2.2

Omgevingsschets

=

Er bevinden zich kabels en leidingen van verschillende netbeheerders in het projectgebied. Het betreft hier onder andere buisleidingen met een gevaarlijke inhoud (gasleidingen). Zie de kaart in bijlage 9.9 voor de locaties van de kabels en leidingen.

=

Er bevinden zich in het projectgebied verschillende omgevingsfactoren die een mogelijk verstorende werking kunnen hebben op detectiewerkzaamheden. Denk hierbij aan: hekwerk, lantaarnpalen, (verkeers)borden, elektriciteitskastjes, _ stoplichten, dynamische objecten (voertuigen zoals fietsen en auto's), etc.

=

Het grondwater bevindt zich op ongeveer 1,0 meter -mv. Er dient bij de werkzaamheden dan ook rekening te worden gehouden met het grondwaterpeil en de mogelijkheid tot het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten in het grondwater. Eris geen vervuilde grond aanwezig binnen het projectgebied.

=

=

=

=

Er zijn verschillende locaties binnen het projectgebied van archeologische, of cultuurhistorische waarde. Zie bijlage 9.5 voor de betreffende locaties. Het kan niet worden uitgesloten dat er artefacten aanwezig zijn ter plaatse van deze gebieden. Hier dient rekening mee te worden gehouden tijdens de bodemroerende werkzaamheden. AVG adviseert om voor het beleid omtrent archeologie contact op te nemen met de gemeente Zutphen. Het maaiveld bevindt zich in het projectgebied tussen de 6,7 m + NAP en 8,5 m + NAP. Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog lag het maaiveld op de meeste locaties op

ongeveer dezelfde hoogte. De enige grote opvallende afwijking is het gebied aan de Wijnhofstraat. Er zijn geen sondeergegevens van eerder uitgevoerde boringen binnen het projectgebied bekend. Derhalve zijn er sondeergegevens geraadpleegd in de buurt van het projectgebied. m

7.2.3

-mv

Uit deze gegevens

is gebleken

dat de 10 MPa

laag zich op ca.

10,3

bevindt.

Contra-indicaties en de na-conflict periode

.

Er zijn naoorlogs

.

Wijnhofstraat uitgevoerd. Hier is het maaiveld opgehoogd met 3,0 meter. Tevens is er een gebied nabij de huidige Piet Heinstraat verhoogd. Dit gebied is naoorlogs opgehoogd met 0,4 meter minus maaiveld. Erzijn na de oorlog diverse kabels en leidingen aangelegd (zie bijlage 9.9). AVG gaat

«

enkele veranderingen

aan

het maaiveld

ter plaatse

van

de huidige

op basis van ervaring er vanuit dat de betreffende kabels en leidingen zijn aangebracht op een diepte van minimaal 60 centimeter, in een sleuf van maximaal 30 cm breed. TenneT heeft verschillende bodemroeringen uitgevoerd ten gunste van het onderstation te Zutphen. AVG gaat er vanuit dat er ten gunste van de aanleg en onderhoud grondroeringen

144000032-RA-04d

van minimaal

1,0 meter diepte

minus maaiveld

Verkabeling Zutphen Update

zijn uitgevoerd.

«

Eind jaren '70, begin jaren '80 is het verlengde van de Wijnhofstraat aangelegd. hebben grondroeringen

«

e

plaatsgevonden tot minimaal

Hierbij

1,0 meter diepte minus maaiveld.

In de jaren ’70 is tevens de N346 aangelegd. Ten gunste van de aanleg van deze provinciale weg hebben er grondroeringen tot minimaal 1,0 meter diepte minus maaiveld plaatsgevonden. Er zijn ook sloten langs deze weg aangelegd. Ten gunste hiervan zijn er afgravingen gedaan tot 0,5 meter diepte minus maaiveld. Ook zijn er vanaf de jaren '70 diverse nieuwe wijken aangelegd in Zutphen. Een hiervan is de wijk Welgelegen, in Warnsveld. Met de aanleg van deze wijk zijn ook watergangen

aangelegd.

Hierbij zijn afgravingen gedaan van 0,5 meter.

e

In 2013 is de rivier Berkel verlegd.

Hierbij zijn nieuwe

meanders uitgegraven. Ook is er

.

een sleuf gegraven van 9,0 meter diepte minus maaiveld voor archeologisch onderzoek. De voormalige rivierbodem van de oude ligging is opgehoogd met 1,5 meter. Tot slot zijn er verschillende grondroeringen geweest ten gunste van de N348. Zo zijn er nieuwe sloten gegraven, waarbij er afgravingen hebben meter diepte. Voor de aanleg en vernieuwingen van grondroeringen tot minimaal 1,0 meter plaatsgevonden.

7.2.4 «

Toekomstig

plaatsgevonden van het cunet hebben

project

Er worden 3 tracés langs de N348 verkabeld.

De totale lengte is ruim 4 km.

maximale ontgravingsdiepte van de open ontgravingen bedraagt boringen zullen dieper dan 10 m -mv worden uitgevoerd.

7.2.5

1,0 er

2,3 m -mv.

De De HDD-

Invloeds-, gevaars- en uitwerkingsfactoren

Er dient met de volgende de verdachte

invloedsfactoren rekening te worden

gehouden

ter plaatse van

gebieden:

+

Beweging van de aan te treffen grondroerende werkzaamheden.

« °

Trillingen zijn van grote invloed op de mogelijk aan te treffen ontplofbare oorlogsresten. Slag of stoot op een explosief object is van invloed op alle mogelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten. Bij extreem hoge temperaturen kan de invloed van brand mogelijk zorgen voor

«

«

ontplofbare

spontante detonatie van ontplofbare oorlogsresten. Blootstelling aan buitenlucht is mogelijk van invloed oorlogsresten.

Er dient met de volgende gevaarsfactoren de verdachte gebieden: «

oorlogsresten

ten

gevolge

van

de

op de aan te treffen ontplofbare

rekening te worden

gehouden

ter plaatse van

De explosieve stoffen die in afwerpmunitie zitten, zijn niet uitzonderlijk gevoelig. Echter, trillingsgevoelige ontstekers, als onderdeel van afwerpmunitie, kunnen door veroudering wel extra gevoelig zijn geworden. Ook hand- en geweergranaten, geschutmunitie, munitie voor granaatwerpers, mijn en ontstekers zijn gevoelig voor veroudering.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

0}

d .

Mogelijk zijn er vliegtuigbommen voorgespannen

slagpinveren

zijn

afgeworpen ter hoogte van het projectgebied waarin gebruikt.

Hier

dient

rekening

mee

gehouden

te

worden.

«

Het is mogelijk dat er vertragingsinrichtingen

aanwezig

zijn in het op afwerpmunitie

verdacht verklaarde gebied. De vertragingsinrichting is op zichzelf niet gevaarlijk, maar door hun gevoeligheid zijn ze extreem instabiel. Het verouderingsproces sinds de Tweede Wereldoorlog heeft er mogelijk voor gezorgd dat deze precaire onderdelen van de afwerpmunitie mogelijk nog instabieler zijn geworden.

«

.

Het is mogelijk dat er ontplofbare oorlogsresten aanwezig zijn met een pyrotechnische lading of een brandlading. Daarmee dient rekening te worden gehouden ter plaatse van alle deelgebieden. Witte fosfor is mogelijk aanwezig in de ontplofbare oorlogsresten in deelgebied noord en deelgebied midden. Er dient rekening te worden gehouden met het feit dat de brandbare stoffen kunnen

ontbranden

bij blootstelling aan

Er dient met de volgende uitwerkingsfactoren van de verdachte gebieden: «

«

«

«

Scherfwerking mee dient te

rekening

de buitenlucht.

te worden

scherfwerking is een relevante uitwerkingsfactor waar bij alle deelgebieden rekening mee dient te worden gehouden. Schokgolf- en barometrische drukwerking heeft een effect op bekabeling, fundamenten, bomen en in de nabijheid aanwezige voertuigen en glas. Er kan schade ontstaan aan

deze objecten en daaruit kan secundaire scherfwerking voortkomen. Hitte en brand zijn uitwerkingsfactoren die het gevolg zijn van detonatie van alle aanwezige ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Ook de secundaire uitwerking van buisleidingen met een gevaarlijke inhoud die aanwezig zijn moeten in acht worden genomen bij de grondroerende werkzaamheden die binnen verdacht gebied worden uitgevoerd. Het is mogelijk dat de ontplofbare oorlogsresten in de deelgebieden noord en midden het gevaar met zich meebrengen dat er bij het tot uitwerking komen een wolk van

7.2.6

°

°

°

ter plaatse

van ontplofbare oorlogsresten is een uitwerkingsfactor waar rekening worden gehouden bij alle verdachte deelgebieden. Ook secundaire

brandgevaarlijke stoffen kan ontstaan. Houdt er rekening brandwonden het gevolg kunnen zijn van het in aanraking komen

°

gehouden

Beoordeling

mee dat ernstige met witte fosfor.

risico’s

Alle werkzaamheden in niet verdacht gebied kunnen onder reguliere omstandigheden worden uitgevoerd. In deelgebied zuid vallen in de praktijk de bodemroeringen buiten verdacht gebied. Hier kan onder reguliere omstandigheden ontgraven worden.

In deelgebied

midden,

ter hoogte

van

de Wijnhofstraat,

kunnen

de werkzaamheden

(tot een diepte van 2,3 m -mv) onder reguliere omstandigheden worden uitgevoerd. De grond is hier met 3,0 meter opgehoogd. In de verdachte gebieden waar naoorlogse bodemroeringen zijn uitgevoerd, kan er tot de aangegeven diepte (zie bijlage 9.14) onder reguliere omstandigheden worden

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

«

°

ontgraven. Vanaf de naoorlogs ongeroerde laag in de verdachte gebieden, dient er opsporing van ontplofbare oorlogsresten plaats te vinden. In de verdachte gebieden waar geen naoorlogse veranderingen hebben plaatsgevonden dient, ter hoogte van de open ontgravingen, oppervlaktedetectie plaats te vinden, daar de uit te voeren werkzaamheden ter hoogte van de open ontgravingen niet dieper gaan dan 2,3 m -mv. Met oppervlakte detectie kan er tot 4,5 m -mv gemeten worden. In de op afwerpmunitie verdachte gebieden waar geen naoorlogse veranderingen hebben plaatsgevonden en waar de in- en uittredepunten van de HDD-boringen

worden aangebracht, dient diepte detectie plaats te vinden. De verticale afbakening van het op afwerpmunitie verdachte gebied ligt tussen mv W.O.II t/m de 10 MPa laag. De 10 MPa laag ligt, afgaande op nabije sonderingen, gemiddeld op 10,3 m -mv.

«

.

De betreffende werkzaamheden zullen zeker tot een diepte van 10 m -mv worden uitgevoerd. De maximale diepteligging van de HDD-boringen bedraagt meer dan 10 meter. De boringen die onder de 10 MPa laag worden uitgevoerd zullen in onverdacht gebied worden uitgevoerd. HDD-boringen die onder deze verdachte laag worden uitgevoerd, kunnen onder reguliere omstandigheden worden uitgevoerd.

Er kan voor gekozen worden om bepaalde ontgravingen niet dieper uit te voeren dan de naoorlogs geroerde bodem. Als er enkel in naoorlogs geroerde bodem wordt gegraven, kunnen de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden worden uitgevoerd.

7.3

Advies

In de navolgende tabel worden stapsgewijs de uit te voeren werkzaamheden omschreven. Per onderdeel wordt aangegeven of daarbij bodempenetrerende werkzaamheden worden

uitgevoerd en of er vooraf aan de reguliere werkzaamheden onderzoek

moet

een ontplofbare oorlogsresten

plaatsvinden. Onderstaande conclusies zijn gebaseerd

op de bevindingen

uit voorgaande hoofdstukken en zijn omgezet naar de Risicoanalyse Bodembelastingkaart met verticale afbakening (bijlage 9.14).

Werkzaamhede

Bodempentreren werkzaamheden?

B ien de objecten in verdachte bodem zijn aangebracht, deze dieper zijn geplaatst dan naoorlogs

Verwijderen objecten (bv. verkeersborden, hekwerken en andere

1a

vergelijkbare objecten)

geroerde bodem en zij niet verticaal kunnen worden verwijderd (denk hierbij aan wrikkende bewegingen,

waarbij 00 kunnen worden geactiveerd). Nee, indien de objecten verticaal kunnen worden verwijderd, of geheel in onverdachte grond zijn geplaatst.

Verwijderen verhardingen van

19

Nee, de verharding in de verdachte gebieden is naoorlogs

Verwijderen groen (bovengronds)

Nee

Nee, groen bovengronds mag regulier worden verwijderd.

Verwijderen groen (ondergronds,

1

ietspaden, wegen of parkeerplaatsen

aangebracht.

Ja, hoewel de bomen naoorlogs zijn geplant, dient er

indien noodzakelijk)

rekening mee te worden gehouden dat de wortels van

bomen met munitie kunnen zijn vergroeid Voorafgaand aan het verwijderen van het wortelpakket dient het terrein

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

Bodempentreren

Werkzaamheden

werkzaamheden?

Explos

venonderzoek noodzakelijk?

dat wordt geroerd (door trekking of door afgraving) te worden gedetecteerd. Ja, indien de sleuven worden gegraven ter plaatse van verdacht gebied waarbij de bodem naoorlogs niet geroerd Sleuven graven tot 2,3 m -mv

a

is, of waarbij de grond wel naoorlogs geroerd is, maar niet dieper dan 2,3 m -mv. Nee, indien de sleuven worden aangebracht ter plaatse van onverdacht gebied, of in naoorlogs geroerde grond. Ja, indien de putten worden aangebracht in verdachte bodem.

De bodem dient te worden

oppervlaktedetectie Aanbrengen putten ten behoeve van

het in- en uittredepunt van de HDD's.

onderzocht middels

tot de onderzijde van de putten

J mv). Nee, indien het mogelijk is de in- en uittredepunten buiten de

verdachte gebieden te plaatsen. Aanbrengen bemaling ter plaatse van locaties waar grondwater een belemmering vormt

a

Nee, de bemaling wordt aangebracht nadat er sleuven en putten zijn gegraven.

Ja, indien de HDD-boring/-persing plaatsvindt in verdacht gebied in naoorlogs ongeroerde grond en daarbij niet

HDD-boring/-persing

a

dieper wordt uitgevoerd dan de verdachte bodemlaag. Nee, indien de HDD-boring/-persing plaatsvindt in onverdacht gebied, in naoorlogs geroerde grond, of dieper plaatsvindt dan de verdachte bodemlaag. Ja, mocht blijken uit de eventueel aangetroffen ontplofbare oorlogsresten, of het gemeentebreed vooronderzoek, dat

Dichten van de sleuven

Nee

er sprake

is geweest van afgeworpen vliegtuigbommen

met trillingsgevoelige ontstekers. Nee, de sleuf wordt gedicht met geroerde grond. Ja, indien de objecten dieper worden geplaatst dan naoorlogs geroerde bodem, of op een andere plaats in verdachte

Terugplaatsen objecten

Ja

bodem.

Nee, indien de objecten exact op dezelfde plaats kunnen worden teruggezet vanwaar zij ook zijn verwijderd, of indien de objecten niet dieper worden geplaatst dan de naoorlogs geroerde bodem.

7.4

Uitvoering

in stappen

De onderstaande opsomming geeft de stappen van de uit te voeren werkzaamheden weer. Omdat er nog geen definitief ontwerp is gemaakt, dient er rekening te worden gehouden dat er mogelijk stappen en/of werkzaamheden kunnen ontbreken. Daarnaast is de volgorde van de stappen door AVG bepaald en kunnen door de civieltechnisch aannemer

in andere volgorde worden uitgevoerd. Uitgaand van onderstaande volgorde heeft AVG bepaald tussen welke stappen in er een ontplofbare oorlogsresten onderzoek moet plaats vinden. Deze zijn indicatief en afhankelijk van de wijze van uitvoering. >

Onder begeleiding de objecten verwijderen indien zij niet kunnen worden verwijderd zonder de verdachte bodem te beroeren. (Detectie kan niet worden uitgevoerd in verband met de storende werking van sommige objecten, zie hst. 8,6).

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

+ « 3

Verwijderen objecten Verwijderen verharding Explosieven onderzoek ter plaatse van het wortelpakket van bomen.

+

Verwijderen groen, zoals stobben van bomen

>

v

(boven- en ondergronds,

noodzakelijk) Explosieven onderzoek ter plaatse van de verdachte gebieden, dieper wordt geroerd dan de fundatielaag. Verwijderen fundatielaag wegen, en paden

Explosieven onderzoek ter plaatse van putten HDD,

indien

indien de bodem

HDD tracés, sonderingen en

boringen.

v

Uitvoeren boringen Uitvoeren

HDD's

Explosieven onderzoek ter plaatse van te graven putten. Uitvoeren ontgravingen putten in- en uittredepunten HDD Explosieven onderzoek ter plaatse van de te graven sleuven. Graven sleuven t.p.v. nieuw te leggen leidingen Aanbrengen bemaling, indien er grondwater aanwezig is Verdichten

Aanbrengen Aanbrengen

7.5 «

sleuven

fundatielaag waar nodig verharding waar nodig

Leemten

in

kennis

Bij het opstellen van een RA wordt vanuit beginsel gebruik gemaakt van een of meerdere vooronderzoeken. Bij vooronderzoeken, evenals alle andere historische onderzoeken, kan nooit een volledig overzicht van alle bronnen worden gevolg daarvan bestaat de mogelijkheid dat er geschikte bronnen (geweest), waar de onderzoekers geen gebruik van hebben gemaakt.

«

=

verkregen. Als aanwezig zijn

Informatie die de basis vormt van een RA kan uit gegevens bestaan die voorheen als onbelangrijk of onmeetbaar zijn beschouwd. Dit betekent dat er mogelijk een gebrek bestaat aan historisch materiaal dat relevant is voor een dergelijk onderzoek. Hierbij moet bijvoorbeeld aan maaiveldhoogtes uit het verleden worden gedacht. Om een RA zo volledig mogelijk te kunnen opstellen, is een groot aantal bronnen nodig. Bij het opstellen van een RA is men altijd afhankelijk van het materiaal dat voorhanden is.

=

Het gemeentebreed

vooronderzoek Zutphen

heeft als uitgangspunt gediend voor deze

risicoanalyse. AVG heeft vanuit gemeente Zutphen enkel een uitsnede van de bodembelastingkaart mogen ontvangen, niet de onderliggende gegevens. Hierdoor is het niet in alle gevallen mogelijk geweest te achterhalen welke soorten ontplofbare oorlogsresten zich ter hoogte van de verdacht verklaarde gebieden mogelijk kunnen bevinden.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

d 8

OPSPORING

8.1

Doel

Het doel van

opsporingswerkzaamheden

is het vaststellen van de eventuele aanwezigheid

van ontplofbare oorlogsresten. Uitgangspunt is dat risico’s met betrekking tot ontplofbare oorlogsresten worden beheerst. Het bureauonderzoek dat wordt beschreven in de CSVROO hangt samen met de opsporingsfase welke in het CS-OOO is beschreven. De opsporingsfase omvat het geheel van organisatie en uitvoering, achtereenvolgens: werkvoorbereiding, detecteren, interpreteren, lokaliseren, laagsgewijs ontgraven en identificeren van de vermoede ontplofbare oorlogsresten, tijdelijk veiligstellen van de situatie tot aan overdracht aan de EOD en het opstellen en aanleveren van een procesverbaal van oplevering aan de opdrachtgever.

8.2

Bevoegd

gezag

AVG doet een dringende aanbeveling aan Antea Group om voorafgaand aan het realiseren van het toekomstige gebruik (en de uitvoering van de daarvoor benodigde (grondroerende) werkzaamheden) contact te leggen met de gemeente waarbinnen het Risicogebied uitwerkingsfactoren van de risicoanalyse zich bevindt, als bevoegd gezag voor de openbare orde en veiligheid.

8.3

Detectie

Om een gedegen detectieonderzoek te kunnen uitvoeren dient het opsporingsgebied goed beloopbaar en vrij van obstakels te zijn. Dat wil zeggen dat alle bovengrondse obstakels,

zoals verharding, fundatiemateriaal, hekwerk, begroeiing en gewas voor aanvang van de detectie moeten zijn verwijderd. Het verwijderen van deze obstakels kan conform de reguliere wijze worden uitgevoerd d.w.z. dat het niet noodzakelijk is om nader onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten uit te voeren, mits hierbij geen grondroering plaats vindt binnen op ontplofbare oorlogsresten verdacht gebied. Uitzondering hierop zijn eventuele boomstobben en wortels. Deze dienen voor het mogelijk aanwezige ontplofbare oorlogsresten

verwijderen

te

worden

onderzocht

op

Na het verwijderen van de bovengrondse obstakels kan de locatie worden gedetecteerd. Bomen en begroeiing dienen boven het maaiveld te worden gerooid/gesnoeid. De locaties (zoals aangegeven in bijlage 9.15) dienen door middel van diepte en/of oppervlaktedetectie te worden onderzocht.

8.3.1

Oppervlakte detectie

8.3.1.1

Non-realtime

detectie

Afhankelijk van de situatie in het veld kan een realtime of non-realtime detectie worden uitgevoerd. Een non-realtime detectie wordt uitgevoerd op goed beloopbaar en vlakke ondergronden waarbij de detectiedata wordt vastgelegd op een datalogger. De data wordt in een later stadium geïnterpreteerd (8.3).

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

8.3.1.2

Realtime detectie

Indien een

realtime detectie wordt uitgevoerd, op locaties waar een non-realtime detectie

niet kan worden uitgevoerd, worden alle verdachte objecten die worden gedetecteerd direct benaderd. Aangetroffen munitie wordt in kaart gebracht door de locatie door middel van RTK-GPS in te meten een realtime detectie wordt uitgevoerd, op locaties waar een non-realtime detectie niet kan worden uitgevoerd, dienen alle verdachte objecten die worden gedetecteerd en waarvan de meetwaarden overeenkomsten vertonen met mogelijk aanwezige munitie in kaart te worden gebracht door de locatie door middel van RTK-GPS in te meten. Bij deze vastlegging dient tevens de vermoedelijke diepte te worden vastgelegd. 8.3.1.3

Persing

in combinatie

met

UXO

Drill

Wanneer er geen oppervlakte detectie kan plaatsvinden, wordt er een detectie met de UXO

Drill

geadviseerd.

Denk

bijvoorbeeld

aan

locaties

met

een

(verhoogd)

wegcunet

en

watergangen. Met behulp van de UXO

Drill kan een veilige persing worden

uitgevoerd

waarbij tijdens de

persing wordt gedetecteerd. De UXO Drill betreft een combinatie tussen een piloot avegaar boring en een magnetometer en kan enkel in een rechte lijn worden uitgevoerd. Met de UXO Drill kan gedetecteerd worden naar ontplofbare oorlogsresten met het kaliber van een 25 ponder en groter. Een 25 ponder kan gedetecteerd worden op ca. 1,0 meter, een 500 ponder kan op 3,0 meter worden gedetecteerd. 8.3.1.4

UXO-scope

In geval een rechte persing niet mogelijk is, adviseert AVG het gebruik van de UXO-scope. De UXO-scope detecteert afwerpmunitie binnen een diameter van 3,0 meter rondom de boor en 3,0 meter vooruit. Daarmee wordt de bodem vrijgegeven en daarna kan de boring veilig worden uitgevoerd. Er dient voor dit proces een persoon aanwezig te zijn die de UXO-

scope bestuurt en één explosieven-specialist die de data realtime interpreteert.

DETEC weILE

OR

Afb. 14 — Visualisatie van het gebruik van de UXO-scope.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

Bron:

Brownline

8.3.2

Diepte detectie

Op grotere diepte (dieper dan 4,5 m- mv) wordt er gebruik gemaakt van een lange sondeerstang met een sensor die registreert of er verdachte objecten in de bodem aanwezig zijn. Diepte detectie vind plaats middels realtime detectie en kan worden ingezet op de op afwerpmunitie verdachte gebieden.

8.4

Interpretatie meetgegevens

Bij het uitvoeren van een non-realtime detectie wordt de data datalogger. De data wordt na de detectie uitgelezen in een speciaal

vastgelegd in een hiervoor ontworpen

softwareprogramma. Bij de interpretatie van de detectiedata kunnen sommige objecten worden weggefilterd, omdat hierbij met zekerheid kan worden gesteld dat het geen munitie betreft.

Bij de interpretatie van de gegevens worden de aangewezen verdachte objecten door de senior deskundige OOO afzonderlijk geïnterpreteerd, rekening houdend met de navolgende factoren:

.

de diepteligging van het object. Deze beïnvloedt het magnetisch veld en de magnetische waarde (d.w.z. hoe dieper het object ligt, hoe kleiner de meetwaarde);

«

de hoek waaronder het object ligt. Wanneer een object bijvoorbeeld vrijwel verticaal in de bodem staat, wordt vaak alleen een positieve of negatieve waarde gemeten. Door de hoek meet men tevens een kleine afwijking, die in de praktijk echter wel degelijk groot kan blijken te zijn;

«

de omgevingsfactoren van het object. Zo kunnen in de nabijheid liggende verstorende elementen de meting beïnvloeden waardoor de wiskundige berekeningen worden beïnvloed.

De combinatie van de diepteligging, de maximale nT-waarde, het magnetisch moment en de fitting-area (oppervlakte waarbinnen het object is gedetecteerd) is van invloed op het bepalen of een object als verdacht wordt aangemerkt. Bijvoorbeeld een object met een ondiepe ligging, een hoge nT-waarde en lage fitting-area kan duiden op een niet-verdacht object. Er bestaat geen “perfecte” combinatie tussen deze waarden. Immers, als deze had bestaan zouden dankzij het softwareprogramma enkel en alleen munitieartikelen benaderd worden. Helaas laat de praktijk zien dat het merendeel van de verdachte objecten geen munitieartikel

is.

De significante objecten worden weergegeven worden in categorieën als volgt gerapporteerd:

in een

objectenlijst

conform

CS-VORA

en

A. B. C.

Gebied(en) zonder verdachte objecten (directe vrijgave voor vervolgwerkzaamheden). Gebied(en) met individuele verdachte objecten (conform objectenlijst). Gebied(en) met een dusdanige verstoring van de detectiedata dat er geen individuele objecten kunnen worden geselecteerd.

D.

Gebied(en) die door de aanwezige bovengrondse begroeiing) niet gedetecteerd kunnen worden.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

obstakels

(b.v.

afrastering,

0}

d 8.5

Benaderen

verdachte objecten

De hoeveelheid te benaderen objecten kan pas worden detectie. De diepteligging van de verdachte objecten

bepaald na het uitvoeren van de wordt vergeleken met de netto

verdachte gebieden, zoals weergegeven op de risicoanalyse bodembelastingkaart in bijlage 9.5. Verdachte objecten die dieper liggen dan het netto verdachte gebied behoeven niet te worden

benaderd,

8.6

Verstoord

Met

behulp

van

tenzij de opdrachtgever dit wenselijk vindt.

een

gebied beveiligde

graafmachine

wordt

het

opsporingsgebied

laagsgewijs

gedetecteerd en gecontroleerd ontgraven, vanwege ferro vervuiling. Dat wil zeggen dat er geen separate verdachte objecten kunnen worden onderscheiden. Hierbij wordt het gebied met een beveiligde graafmachine in lagen van ca. 0,30 meter afgegraven, waarbij elke laag realtime wordt gedetecteerd en benaderd met behulp van een metaaldetector. Deze

handelingen worden herhaald tot de gewenste diepte is bereikt, of totdat er een normale detectie (zonder ferro vervuiling) kan worden uitgevoerd.

8.7

Veiligstellen van ontplofbare oorlogsresten

Aangetroffen ontplofbare oorlogsresten

en/of strategisch schroot, die naar oordeel van de

senior deskundige OOO veilig kunnen worden verplaatst, worden veiliggesteld en opgeslagen in een speciaal daartoe ingerichte voorziening tijdelijk veiligstellen ontplofbare oorlogsresten (VTVS) in afwachting van ruiming door de EOD Defensie. Wijzigingen op de inhoud van de VTVS worden zo nodig dagelijks doorgegeven aan de opdrachtgever en lokale

autoriteiten.

Aangetroffen

ontplofbare

oorlogsresten

welke

niet

kunnen

worden

verplaatst,

worden

direct gemeld aan opdrachtgever en lokale autoriteiten. Wanneer de aangetroffen ontplofbare oorlogsresten naar oordeel van de senior Oontplofbare oorlogsresten deskundige geen direct gevaar voor de omgeving opleveren, wordt in onderling overleg besloten de ontplofbare oorlogsresten op locatie veilig te stellen in afwachting van ruiming door

8.8

de

EOD

Defensie.

Proces-verbaal

van oplevering

Na uitvoering van het project wordt het terrein conform afspraak opgeleverd. De wijze van opleveren wordt omschreven in het projectplan. Indien daarin niets is vermeld, wordt het terrein in de oorspronkelijke staat teruggebracht. Deze oorspronkelijke staat dient in dat geval te zijn beschreven en opgenomen in het projectdossier. Van het gevrijwaarde gebied

wordt een proces-verbaal van oplevering opgesteld conform het CS-000.

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

9

9.1

BIJLAGEN

Huidige situatie onderzoeksgebied

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

ACTUELE e

SITU

Mars

Berkel

ï

{N346)

h

Garsenshof

Zutphen

Warnsveld

Waterkwartier

: egen

ë De

Scheperkamp

Vijver

Overkamp

Leesten

Ê Zuidwijken

Esri Nederland, Community MajsContributors

z

f

zaite

LEGENDA

E

Onderzoeksgebied

0

125

250

500

750

1.000

/

e 9.2

Bodembelastingkaart gemeentebreed vooronderzoek gemeente Zutphen

144000032-RA-04d

Verkabeling Zutphen Update

TSNEDE

BODEMBELASTINGKAAR

aa

|)

Verdacht gebied

DERZOEK

1

Noördveer

/

r

Berkel

A

de

dEsri Nederland, Community Map Contributors: ( N346)

Verdacht gebied

i

2

N | L

__

?

a

J

ó

N348

7

Garsenshof

Zutphen Warnsveld

Waterkwartier

Welgelegen Esri Nederland, Community Map Contributors

N319 De

Vijver

Verdacht gebied

3

Overkan

Leesten

d

l

\È Bronsbergenmeer

\ e

Verdacht gebied 5CE

|

N343

Esri Nederland, Community Map Contributors

Verdacht gebied 4

)

B |

7

4 7

n ;

i

| |

!

|

Esri Nederland, Community Map Contributors