970065 - bijlage 3 - Omgevingsvisie gemeente Zutphen-1
Tekst van het document
65
Figuur 13 Impressie van het DNA van de gemeente Zutphen: foto’s ingezonden door deelnemers van de vragenlijst ‘Zutphen Spreekt’.
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
6
Uitvoering
66
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Met deze omgevingsvisie zetten we samen met inwoners, ondernemers, partners en organisaties koers naar de toekomstige leefomgeving van de gemeente Zutphen. We hebben in beeld gebracht welke kansen en opgaven we zien voor 2040, en hoe we hier nu en in de toekomst op willen anticiperen. Het uitvoeren van onze visie kunnen we niet alleen. In dit hoofdstuk beschrijven we onze rol als gemeente en formuleren we de uitgangspunten voor samenwerking met andere partijen. Ook gaan we in op het instrumentarium van de Omgevingswet, de afspraken die we maken over monitoring en evaluatie en de financiering van de ambities.
67
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
6.1
SAMENWERKING
Deze visie voor de gemeente Zutphen in 2040 hebben we opgesteld met uitgebreide participatie met de samenleving. De
DE OMGEVINGSVISIE ALS AFWEGINGSKADER VOOR INITIATIEVEN
uitwerking doen we ook graag samen. Met de omgevingsvisie nodigen we de samenleving en onze partners uit om samen de
De omgevingsvisie geeft overzicht en inzicht in de vele
geschetste ambities tot uitvoering te brengen. Veel
uitdagingen en opgaven waar we in de gemeente Zutphen
ontwikkelingen starten met een initiatief van inwoners,
voor staan. Het vormt een uitnodiging aan iedere inwoner,
bedrijven en instellingen. Als gemeente willen wij ruimte bieden
ondernemer en organisaties om hierover mee te denken en de
1.
voor initiatiefnemers die investeren in een toekomstbestendige
ambities samen te brengen met eigen acties en keuzes.
van de kernambities en sluit het aan op de
De omgevingsvisie verduidelijkt welke thema’s we meewegen Is er sprake van een negatieve en/of positieve impact
in ons gemeentelijk beleid en onze beslissingen. Op de
2.
Als gemeente dragen wij de verantwoordelijkheid om ruimte te
besluitvorming over initiatieven die zijn voorzien in de
op de kwaliteiten van de leefomgeving, zoals verwoord in
bieden aan initiatieven. Daarbij nemen wij regie op aansluiting
voormalige regelgeving onder de Wro, zoals de
deze omgevingsvisie?
bij de omgevingsvisie. De omgevingsvisie vormt dus het
bestemmingsplannen, heeft deze visie geen directe gevolgen.
afwegingskader. Dit kan betekenen dat we kritisch zijn op
We bieden ruimte aan nieuwe ontwikkelingen en nodigen
3.
initiatieven die weinig of nauwelijks bijdragen aan de gestelde
initiatiefnemers uit om met hun ruimtelijke ontwikkelingen
gedragen door de directe omgeving en wat zijn daarvoor de
doelen, maar ook dat we initiatieven die goed passen binnen
actief bij te dragen aan de gestelde doelen. Hierbij staan de
redenen?
onze visie extra kracht bij willen zetten. Hierbij denken en
kenmerken en identiteit van onze gemeente altijd voorop. Bij
handelen we vanuit mogelijkheden en verbinding. Het
een initiatief of ontwikkeling stellen we onszelf en de
uitgangspunt voor onze houding is dan ook ‘ja, mits’ in plaats van ‘nee, tenzij’. De criteria voor onze ‘mits’ werken we op basis van deze visie nader uit binnen het instrumentarium van de Omgevingswet (hoofdstuk 6.2).
68
Draagt de ontwikkeling of het initiatief bij aan de doelen
gebiedsgerichte uitwerkingen en in welke mate?
leefomgeving en verantwoordelijkheid nemen voor de ruimtelijke ontwikkeling.
initiatiefnemer de volgende drie vragen:
In welke mate wordt het initiatief of de ontwikkeling
SAMENWERKING IN DE REGIO
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
Veel van de ruimtelijke en maatschappelijke opgaven die op
afstemming met de provincie Gelderland, waarbij we onze
ons afkomen overstijgen onze gemeentegrenzen. Regionale
krachten bundelen als het gaat om het vinden van slimme
afstemming en samenwerking is daarom van groot belang. Dit
oplossingen voor complexe, gebiedsoverstijgende opgaven.
is niet nieuw voor Zutphen. Zo is de gemeente onderdeel van de regio Stedendriehoek, een samenwerkingsverband van
REGIE WAAR NODIG OF GEWENST
overheden, ondernemers en onderwijs uit de regio. In de regio spelen diverse belangrijke regionale ontwikkelingen, zoals op
De gemeente Zutphen werkt - zoals we gewend zijn - samen
het gebied van verstedelijking. Ook werken we al jaren samen
met inwoners, organisaties en andere overheden aan onze
met buurgemeenten en andere regionale partners, zoals de
fysieke leefomgeving. Hierbij ontlenen wij als bestuursorgaan
GGD, de waterschappen, de veiligheidsregio en de
altijd ons bestaansrecht aan het democratisch proces. De
omgevingsdienst. Als gemeente sturen we actief mee in het
betrokkenheid van inwoners, ondernemers en organisaties bij
integraal oppakken van opgaven en kansen. In de toekomst
de leefomgeving waarderen wij en stimuleren we maximaal.
zal deze regionale samenwerking naar verwachting verder
We zien deze partijen als medeverantwoordelijk in het zorg
toenemen, bijvoorbeeld in de doorvertaling van regionale
dragen voor onze leefomgeving. Daarom bieden we ruimte
visies en programma’s. Denk aan een verstedelijkingsagenda,
voor initiatieven van onderop. Tegelijkertijd dragen wij als
de Regionale Energiestrategie en thema’s zoals vitaal landelijk
overheid de verantwoordelijkheid voor het algemeen belang.
gebied en wonen. We zijn niet alleen gericht op de regio
Wanneer maatschappelijke partijen niet in staat blijken een
Stedendriehoek, maar zoeken we ook samenwerking op in de
oplossing te vinden voor opgaven, vraagt dit van ons als
regio Achterhoek. Als gemeente brengen we in regionale
gemeente een meer sturende of regisserende rol. Ook zien we
samenwerkingsprocessen actief de belangen van onze
op bepaalde onderwerpen een belangrijke taak weggelegd
inwoners, bedrijven en organisaties in.
voor de gemeente als hoeder van het zwakkere belang. Wij hebben de plicht dit te beschermen. Denk bijvoorbeeld aan
SAMENWERKING MET DE PROVINCIE GELDERLAND
grote opgaven als klimaatadaptatie, de gezonde en inclusieve samenleving en de energietransitie. Zo kennen we als
Met de invoering van de Omgevingswet intensiveert de
gemeente meerdere rollen, afhankelijk van de onderwerpen en
samenwerking tussen gemeenten en provincies. De
opgaven. In de basis stellen we onszelf op als
vernieuwing ligt met name in de toepassing van de wet in de
samenwerkingspartner en facilitator, maar als het nodig is
omgangsvormen tussen (samenwerkende) gemeenten en
nemen we ook de regie. We werken onze rolneming voor de
provincies. We vinden het van groot belang om bij de
verschillende opgaven en/of gebieden uit in de
totstandkoming van beleid en regelgeving van andere
omgevingsprogramma’s (zie Hoofdstuk 6.2).
overheden vroegtijdig mee te kunnen denken als gemeente. Dit om problemen bij lokale toepassing van hogere regelgeving te voorkomen. Bij conflicterende visies van andere overheden wordt vroegtijdig het gesprek aangegaan. Tegelijkertijd hebben we als gemeente de rol om bij te dragen aan ontwikkelingen ‘van bovenaf’. We kunnen hier naar de lokale context invulling aan geven. We zien meerwaarde in nauwe samenwerking en
69
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
6.2
INSTRUMENTEN VOOR DE UITVOERING
We leven in een wereld die voortdurend in beweging is.
een logisch proces: beleidsontwikkeling,
Verschillende ontwikkelingen op sociaal, ecologisch,
beleidsdoorwerking, uitvoering, monitoring en
economisch en maatschappelijk vlak volgen elkaar in rap
terugkoppeling. De omgevingsvisie vormt het startpunt van
tempo op. Ontwikkelingen en nieuwe inzichten uit
de cyclus. In de Omgevingswet zijn voor onze gemeente drie
maatschappij, de markt en/of wijzigingen in de gemeentelijke
andere relevante beleidsinstrumenten geformuleerd, elk met
organisatie kunnen vragen om aanpassingen of actualisatie
hun eigen rol: het omgevingsprogramma, het
van de geformuleerde opgaven, ambities en/of keuzes. Om
omgevingsplan en de omgevingsvergunning. We lichten
tijdig in te kunnen spelen op veranderende omstandigheden is
deze instrumenten hieronder nader toe.
enige flexibiliteit vereist. Deze omgevingsvisie zien wij als dan ook als een dynamisch document. HERIJKING OMGEVINGSVISIE IEDERE VIER JAAR De omgevingsvisie is uitsluitend zelfbindend voor de gemeente. Aan de omgevingsvisie kunnen inwoners en ondernemers geen rechten ontlenen en de omgevingsvisie bevat dus geen regels voor burgers, bedrijven of andere overheden. Om onze omgevingsvisie zo actueel mogelijk te houden, kiezen we ervoor om deze periodiek te herzien. Het tempo waarin we de visie aanpassen hangt af van de ervaringen die we opdoen met andere instrumenten en de monitoring van onze doelen. En van de staat van onze fysieke leefomgeving. We herijken de omgevingsvisie in ieder geval elke vier jaar en starten hiermee in 2028. Daarnaast is het mogelijk om de visie eerder te herijken, als ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving hier aanleiding toe geven. De omgevingsvisie maakt onderdeel uit van de beleidscyclus van de Omgevingswet. Deze beleidscyclus biedt structuur om de instrumenten van de Omgevingswet te ordenen volgens
70
Figuur 14 Samenhang omgevingsvisie, programma’s en omgevingsplan
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
OMGEVINGSPROGRAMMA’S
en komt zij jaarlijks via de programmabegroting en
OMGEVINGSVERGUNNING
verantwoording terug bij de gemeenteraad met een update. In een omgevingsprogramma worden de in de omgevingsvisie
Initiatiefnemers die activiteiten wensen te verrichten in de
vastgelegde ambities en keuzes nader uitgewerkt voor
Naast wettelijk verplichte omgevingsprogramma’s, zoals het
fysieke leefomgeving hebben in veel gevallen een
specifieke thema’s of gebieden. Het programma is het
Volkshuisvestingsprogramma en het Warmteprogramma,
omgevingsvergunning nodig. In het gemeentelijke
instrument van het college van burgemeester en wethouders,
denken we voor de uitvoering van de omgevingsvisie
omgevingsplan is vastgelegd voor welke activiteiten een
waarin zij de globale beleidslijnen uit de omgevingsvisie verder
vooralsnog aan de volgende programma’s:
omgevingsvergunning vereist is.
uitwerken. Een programma bevat maatregelen voor bescherming, beheer, gebruik en ontwikkeling van de fysieke
◦
Programma Erfgoed
leefomgeving. In een programma worden de ambities
◦
Programma Economie (bedrijventerreinen, horeca,
uitgewerkt in concrete maatregelen. Er staat ook in welke middelen nodig zijn om het doel te behalen en op welke
werklocaties) ◦
Programma Ruimte (stedelijk gebied, landelijk gebied)
manier we als gemeente gaan sturen (sturingsfilosofie). Daarbij gaat het om aspecten zoals financiering en benodigde ruimtelijke en juridische instrumenten. OMGEVINGSPLAN Het invullen en uitwerken van deze omgevingsprogramma’s kan de gemeente niet alleen. Hierbij zullen (op onderdelen)
De juridische verankering van deze omgevingsvisie vindt
inwoners en andere partijen nauw betrokken zijn. Heldere
plaats in het omgevingsplan. Het omgevingsplan is de
communicatie en gedeelde verantwoordelijkheid zijn hierbij
opvolger van de voormalige bestemmingsplannen, beheers-
onze uitgangspunten. Het realiseren van het hoge
en gemeentelijke verordeningen. Dit omgevingsplan vertaalt
ambitieniveau in deze omgevingsvisie staat of valt met tijdige
de ambities uit beleid naar concrete regels en voorschriften.
en transparante communicatie tussen gemeente, inwoners en
Het omgevingsplan bevat alle regels over de fysieke
andere partijen. We staan dan ook voor een samenwerking
leefomgeving die de gemeente stelt binnen haar grondgebied.
waarbij ieders rol duidelijk is en we elkaar serieus nemen. We gaan hierbij uit van een gedeelde verantwoordelijkheid. We
De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om voor bepaalde
leren van en hebben respect voor elkaar en zijn bereidwillig tot
onderwerpen omgevingswaarden op te nemen in het
het sluiten van compromissen. Met deze intentie werken we
omgevingsplan. Met de omgevingswaarden kunnen in
als gemeente al jaren. Zo zullen we ook de processen rondom
bepaalde gebieden of op bepaalde thema’s strengere eisen
de omgevingsprogramma’s inrichten.
worden gesteld dan de in rijks- of provinciaal beleid vastgelegde waarden. Deze omgevingswaarden bieden de
Het college van burgemeester en wethouders stelt de
mogelijkheid om differentiatie in doelen aan te brengen voor
omgevingsprogramma’s vast. Dit heeft de wetgever zo
verschillende gebieden/thema’s. In tegenstelling tot de
expliciet vastgelegd om de gemeenteraden te ontlasten en ze
omgevingsvisie is het omgevingsplan bindend voor inwoners,
te helpen om op hoofdlijnen te sturen. Uiteraard betrekt het
ondernemers en initiatiefnemers.
college de gemeenteraad bij het opstellen van programma’s
71
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
6.3
MONITORING
Met de vaststelling van deze omgevingsvisie zetten we als
BIJSTELLEN VAN DE OMGEVINGSVISIE
gemeente een duidelijke koers uit richting 2040. Tegelijkertijd zijn we ons ervan bewust dat nieuwe inzichten en
In de toekomst kan blijken dat bepaalde ontwikkelingen ertoe
ontwikkelingen in de samenleving ons vragen om alert te
leiden dat onderdelen van de omgevingsvisie onvoldoende
blijven op de toepasselijkheid van ons beleid. Ook vraagt de
uitwerking kennen of onvoldoende te handhaven zijn.
Omgevingswet ons om scherp te zijn op onze rol als gemeente
Bijvoorbeeld omdat doelen nauwelijks gerealiseerd worden en/
binnen de uitvoering van de wet. Daarbij gaat het om het
of de omgevingsprogramma’s niet genoeg aansluiting vinden
monitoren van de kwaliteit van onze leefomgeving, toezien op
bij de vragen en verwachtingen vanuit de samenleving. Ook
naleving van vastgelegde regels en het tijdig evalueren van
kan de ontwikkeling van nieuw nationaal, provinciaal en/of
beleidsdoelen en inzet van instrumenten. Binnen de
lokaal beleid betekenen dat we de huidige omgevingsvisie op
beleidscyclus van de Omgevingswet komen deze onderdelen
onderdelen moeten aanpassen of aanscherpen.
aan bod in het onderdeel terugkoppeling. Wanneer er sprake is van ingrijpende aanpassingen, dan MONITORING EN EVALUATIE
kunnen wij als gemeente de omgevingsvisie bijstellen. Hierbij betrekken we de samenleving actief. De wijze waarop we dit
Het dynamische karakter van de omgevingsvisie stelt de
doen wordt vooraf met de gemeenteraad van Zutphen
gemeente in staat flexibel te reageren op ontwikkelingen en
afgestemd. De gemeenteraad stelt uiteindelijk een (herijkte)
nieuwe inzichten. Monitoring en evaluatie vormen een
omgevingsvisie vast.
belangrijke pijler in het doelgericht uitvoeren van de Omgevingswet. TOEZICHT EN HANDHAVING MONITORING OP OMGEVINGSPROGRAMMANIVEAU
Als gemeente zijn wij verantwoordelijk om de staat van de fysieke leefomgeving te volgen en waar nodig te waarborgen.
Het monitoren en evalueren van de gestelde beleidsdoelen
Ook moeten wij toezien op het naleven van regels en
vindt plaats op het niveau van omgevingsprogramma’s. In de
voorschriften. In de praktijk komt het erop neer dat wij toezicht
programma’s zullen we de doelen, de realisatie met tijdspad
houden op de vergunningen die verleend worden op grond van
en de monitoring concreter uitwerken voor bepaalde thema’s
het omgevingsplan. Ook zien we toe op naleving van de
en/of gebieden.
algemene regels in het omgevingsplan en in onze programma’s.
72
OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN
6.4
FINANCIERING
De omvang van de gemeentelijke opgaven en ambities is
Naast het verplichte kostenverhaal biedt de Omgevingswet de
groot. Voor veel van deze ambities ligt de verantwoording en
gemeente ook de mogelijkheid om zogenaamde financiële
het initiatief bij de gemeente, bijvoorbeeld voor de
bijdragen voor de ontwikkeling van een gebied te vragen.
bereikbaarheid, de inrichting van de openbare ruimte en het
Deze financiële bijdragen kunnen op grond van artikel 13.22
voorzien in voldoende voorzieningen zoals scholen en groen.
Omgevingswet worden overeengekomen in een overeenkomst
Het geheel van het aanpassen van onze leefomgeving aan de
of op grond van artikel 13.23 Omgevingswet worden
veranderende eisen vanuit demografie en klimaat is kostbaar.
opgenomen in het Omgevingsplan. In de artikelen 8.13 en 8.20 Omgevingsbesluit staan de activiteiten opgenomen
De Omgevingswet verplicht overheden om de kosten voor
waarvoor bij overeenkomst een financiële bijdrage kan worden
werken, werkzaamheden en maatregelen die toerekenbaar
gevraagd en in artikel 8.13 Omgevingsbesluit staan de
zijn aan een ontwikkeling proportioneel te verhalen op de
activiteiten opgenomen waarvoor in een omgevingsplan een
initiatiefnemers die profijt hebben van de aanleg van openbare
financiële bijdrage kan worden opgenomen.
voorzieningen in het ontwikkelde gebied. De Omgevingswet biedt daarbij een wettelijke grondslag voor een (anterieure)
Hoe we in de gemeente Zutphen omgaan met de financiële
overeenkomst tussen de gemeente en een initiatiefnemer.
bijdrage aan zogenaamde ‘ruimtelijke ontwikkelingen’ werken
Kostendragers zijn onder meer woningbouwprojecten,
we uit in een nota Kostenverhaal, onderdeel van de Nota
realisatie van bedrijventerreinen, kantoren en
Grondbeleid die in de komende periode wordt geactualiseerd.
maatschappelijke voorzieningen.
Met de Nota Kostenverhaal wordt vastgelegd wat de uitgangspunten voor kostenverhaal zijn en de wijze waarop de
In deze omgevingsvisie hebben we als gemeente Zutphen
kosten verhaald worden op initiatiefnemers van activiteiten en
stevige ambities en zien we grootschalige ontwikkelingen op
op welke wijze de gemeente financiële bijdragen gaat vragen.
ons afkomen. Hiermee gaan forse investeringen gepaard. Een
De Nota Kostenverhaal zal de status van programma krijgen,
deel van deze investeringen is toe te rekenen aan specifieke
één van de kerninstrumenten van de Omgevingswet. De
delen van het omgevingsplan en is rechtstreeks verhaalbaar
Omgevingswet bepaalt dat zowel een omgevingsvisie als een
en een deel van de kosten wordt veroorzaakt door meerdere
programma de juridische basis kunnen vormen voor
plannen en zal breder worden verhaald, bijvoorbeeld binnen
kostenverhaal. Zolang de Nota Kostenverhaal niet gereed is,
specifieke programma’s. Een deel van de investeringen is niet
vormt deze Omgevingsvisie gemeente Zutphen en onze Nota
zomaar langs de lat van profijt, toerekenbaarheid,
Grondbeleid de juridische basis.
proportionaliteit te leggen, maar is wel van toegevoegde waarde voor iedereen op het grondgebied van de gemeente Zutphen.
73