739798 - bijlage 1 - Notitie programmatische invulling en scenario's Hanzehuis Zutphen

31

6

Productie Hanzehuis wil nadrukkelijk ook een makers plek zijn. We willen alle kansen geven aan mensen vanuit diverse invalshoeken om te produceren. In de keten van oriëntatie → educatie → presentatie, is productie immers de sleutelfunctie. In Hanzehuis zal het dan voornamelijk gaan over culturele productie. We denken dan aan verschillende makers groepen: van beginnende amateurs t/m professionals. We denken dan ook aan verschillende disciplines en genres: theater, muziek, compositie, beeldende kunst, literair, maar vooral ook popmuziek. Vanzelfsprekend geven wij alle groepen in onze educatietrajecten op enig moment de kans om zich in een productie- hoe klein dan ook- voor te bereiden op de vertoning daarvan. Van voorspeelavonden tot eindmusical. Maar wij willen verder gaan. We willen in Hanzehuis ook het platform creëren, waar talentontwikkeling een plek kan krijgen, waar dus (semi-)professionals een pek hebben om te ontwikkelen. Daarmee binden we talentvolle makers aan onze plek, die op hun beurt weer een aanjagende en stimulerende functie hebben voor de cultuurdeelnemers, die nog wat meer onder op de ladder staan. We willen daarvoor multifunctionele ruimtes creëren en onze educatie studio’s daarvoor geschikt maken. We zullen daarin voornamelijk facilitair zijn, niet uitvoerend. Dat past ook in ons presentatiebeleid, dat immers de stap daarna in de keten is.

De artistieke en organisatorische verantwoordelijkheid daarvoor laten we graag aan de deelnemers uit de keten. Met een aantal externe partners zijn we daarover inmiddels in gesprek. Zie daarvoor een volgend hoofdstuk.

32

7

Horeca en omgeving De ontwikkeling van een aansprekend horecaconcept is van wezenlijk belang voor het welslagen van Hanzehuis. Deze horeca ondersteunt de (bezoekers van) activiteiten in het huis, maar heeft daarnaast een zelfstandige functie als onderdeel van een aansprekende en verlokkelijke verblijfsomgeving in en rondom het huis. Ook voor een (niet cultuurgebonden) verblijf zal de horeca aantrekkende kracht moeten hebben, zowel in inrichting, ligging, assortiment en hospitality. De relatie van de horecavoorziening met het park is bij de verdere uitwerking van groot belang. Het is de intentie van de gemeente Zutphen om het park en de hele omgeving van de Coehoornsingel door te ontwikkelen. Het park kan meer zijn, dan alleen een mooi stuk natuur. Met als (voorbeeld) het creëren van speelmogelijkheden voor kinderen of een aantrekkelijke kunstroute worden de verblijfsmogelijkheden van het park vergoot. Een buitenpodium bij de horeca staat al in de scenario’s beschreven. Op deze wijze wordt dit de ‘place to be’ voor heel Zutphen (inclusief Warnsveld en Eefde) en specifiek ook voor de omringende (nieuwe) wijken met (nieuwe) bewoners. Het vestigingsklimaat van deze wijken wordt daardoor sterk verhoogd. Ook de verbinding van het park (Hanzehuis) met het centrum van de stad is van eminent belang en maakt onderdeel uit van ruimtelijke studie.

Iets verder liggen sportvelden en is een beweegpark gerealiseerd. Het creëren van een corridor vergroot de verblijfskans voor mensen die gaan bewegen en dan even wat drinken. Ook de routering vanaf het station is van belang voor aantrekkelijkheid en vindbaarheid van deze unieke locatie. Het is de ambitie een horeca op die plek te laten ontstaan die qua concept vergelijkbaar is met de horeca bij (naast) het Concertgebouw in Amsterdam, de brouwerij bij de Poorterij in Zaltbommel, het Schatlokaal bij DRU Industriepark, Het Mariënburgplein bij Arthouse LUX en de Bibliotheek in Nijmegen en meer van zulke plekken. Het vergroten van de verblijfskansen voor dit gebied en de horeca is niet alleen aantrekkelijk voor de ruimtelijke ontwikkeling, maar evenzeer voor de daardoor toenemende zichtbaarheid (en participatie) van en met kunst en cultuur en -last but not least- voor de financiële haalbaarheid van het horecaconcept. De organisatie van en een businesscase voor de horeca zal in de vervolgstudie worden uitgewerkt.

33

Dat willen we allemaal zijn. “Erfgoed, kunst en cultuur: zij vormen wie we zijn. Maar dat lijken we niet altijd te beseffen. Pas zodra mensen een stuk van hun erfgoed, kunst, gebruik, of traditie dreigen te verliezen, wordt het belang ervan gezien en gevoeld. Cultuur geeft leven aan onze levens. Het heeft impact op wat we voelen, denken en waar we met elkaar over praten. Pas wanneer we vaker stilstaan bij wat cultuur met ons doet en hoe het onze levens verrijkt, krijgt zij de waardering die haar toekomt. Als we vooruit willen als mens, en als samenleving, dan is cultuur onmisbaar. Het blijft vreemd dat wij elkaar in dit land moeten overtuigen van het feit dat het goed is dat we geld uitgeven aan kunst en cultuur. Permanente reflectie op de rol van de overheid in kunst en cultuur is leerzaam. Maar laten we stoppen met een permanente reflectie op het nut van investeren in cultuur. Dat belang zou toch echt buiten kijf moeten staan – en buiten schot moeten blijven.” - Gunay Uslu, Huizingalezing, 9 december 2022

34

8

Samenwerkingspartners in- en buiten Hanzehuis

8.1

Interviewronde In de verkenning voor de positionering van ‘de nieuwe Hanzehof’ heeft 4advies met 14 culturele organisaties uit Zutphen gesproken. Het zou te ver voeren daarvan hier uitgebreid verslag te doen. Een deelrapportage is voorhanden. Op hoofdlijnen volgen hierna de belangrijkste bevindingen. Algemeen Naast de verbazing over de lange tijd, waarin er al over de revitalisering van de Hanzehof gesproken wordt zonder resultaten, wordt het project over het algemeen met instemming begroet. De algemene opvatting over de planontwikkeling t.a.v. Hanzehof, Muzehof, Broederenkerk luidt: Maak een plan, stel het vast en voer het nu ook uit. Gebouw Over de huidige verschijningsvorm en het gebrek aan mededeelzaamheid/openheid van het gebouw Hanzehof/Muzehof is men niet erg enthousiast: teveel naar binnen gekeerd, geen gastvrije uitstraling, verouderd, etc. Ook over de ligging van het gebouw Hanzehof/Muzehof is men niet onverdeeld positief. De verbinding met het centrum is er niet. Sommigen hebben daar expliciete opvattingen over en oplossingen voor: maak van de decentraliteit een kans (buiten spelen). Theaterfunctie (presentatie) Over de huidige theaterprogrammering wordt verschillend gedacht, van positief tot negatief. Sommigen spreken zich daar wat explicieter over uit dan anderen.

De Buitensociëteit wordt alom geroemd, maar er gebeurt daar volgens een aantal geïnterviewden te weinig aan activiteiten/programmering. Vooral vanuit de ‘klassieke’ hoek komt dat signaal. M.b.t. de theateraccommodatie wordt een aantal malen de behoefte aan een ‘Middenzaal of Kleine Zaal’ (vlakke vloertheater) genoemd. Over popcultuur en nieuwe centrum leven verschillende opvattingen. Sommigen zien er mogelijkheden in voor opwaardering daarvan, anderen wijzen op de noodzaak van decentraliteit bij de popcultuur. Educatie/productie Educatie vindt men over het algemeen een van de speerpunten (naast theater) van de nieuwe Hanzehof. Het is interessant te zien dat een aantal aanbieders m.b.t. educatie (lessen en cursussen) graag gebruik willen (blijven) maken van het nieuwe centrum, natuurlijk onder voorwaarden. Interessant dat sommige andere partners (dan educatie) wel in meer of mindere mate deel willen gaan uitmaken van het centrum, natuurlijk ook onder voorwaarden. De term productiehuis is in dit kader een aantal malen gevallen.

35

Bibliotheekfunctie De bibliotheek heeft in de Broederenkerk een prachtig onderkomen. Men ziet dat de bibliotheek met het uitvoeren van haar (wettelijke) taken in de Broederenkerk tegen grenzen aanloopt. Zonder dat ernaar gevraagd wordt, verbazen enkele geïnterviewden zich er daarom over dat de boekencollectie in de Broederenkerk zal blijven. Over de andere functies van de bibliotheek in het nieuwe centrum hebben we weinig opvatting kunnen horen. Overige functies en wensen Een aantal malen wordt voor het nieuwe centrum de functie van ‘cultuuraanjager’ (term 4advies) genoemd. Een organisatie die een centrale rol speelt bij stedelijke overkoepelende initiatieven, zoals festivals, opening cultureel seizoen, stedelijke projecten etc. Dat geldt ook voor de functie van het ‘gebouw’: cultureel hart, ontmoeting, kruisbestuiving met horecafunctie. Reuring. In de nieuwe Hanzehof moet cultuurdeelname wel bereikbaar zijn. Een veel gehoorde opvatting is dat de huidige dienstverlening (vooral gebruik van de zalen) te duur is. Laagdrempeligheid in prijsbeleid is dus een aandachtspunt. Aandacht moet er ook zijn voor de verspreiding van culturele functies over de gemeente en het gebruik en de eigenheid van diverse organisaties daarbinnen. Laat bestaan wat goed is en vul aan wat ontbreekt. Samenwerking daarin is een voorwaarde.

8.2

Nieuwe huisgenoten? Op basis van deze interviews en de uitwerking van onze programmalijnen, zoals hierboven beschreven, hebben is een nadere verkenning gedaan met een drietal partners over eventueel huisgenootschap. Het onderzoek bevindt zich in een verkennend stadium, maar de drie partners, die hieronder worden beschreven willen graag deel uitmaken van de nadere verkenning, als er gekozen wordt voor een scenario, waar zij deel van uitmaken (zie volgend hoofdstuk). Woest Oost Dit productiehuis heeft in een eerste verkenning tijdens de interviewronde aangegeven dat de nieuwe Hanzehof een mooie plek kan worden. Een plek waar mensen elkaar kunnen vinden. Van divers pluimage en leeftijden met diverse achtergronden. De verkenning of zij als productiehuis daaraan fysiek een bijdrage zouden kunnen leveren door als er huisgenoot deel van uit te maken, heeft verschillende invalshoeken. Woest Oost ziet een eigen deel als onderdeel van het complex in principe wel zitten, maar wil in het maakproces geen integraal onderdeel van het geheel zijn. Met andere woorden: ze opteren voor een ‘eigen’ repetitieruimte met annexen, waar de identiteit van hún huis kan worden gevestigd. Woest Oost functioneert heel goed autonoom. Ze willen een maakhuis/productiehuis voor jonge mensen zijn, laagdrempelig en ‘altijd open’.

Voor de uitvoering van hun producties zien zij de zalen van de nieuwe Hanzehof als prima mogelijkheid. Daarbij wijzen zij -met vele anderen- op de noodzaak voor het

36

bouwen van een Kleine Zaal met een vlakke vloer, laagdrempelig beschikbaar voor kleinere (amateur)gezelschappen uit de gemeente. De huidige huisvesting van Woest Oost is niet ideaal, bijvoorbeeld alleen al vanwege de geluidsoverlast naar de (inpandige) buren. Hun voorstellingen vinden nu steeds op andere plekken plaats (boerderij Warnsveld, loods particulier, ook wel in de Hanzehof). Ook is onduidelijk hoelang zij nog op hun huidige plek kunnen blijven zitten. Ze functioneren nu als ‘leegstandsbeheer’. Organisatorisch willen zij hun eigenheid behouden en niet gedwongen worden tot bestuurlijk samenwerken. Ambitieuze doelstellingen zijn daarentegen geen probleem. De huidige stand van zaken m.b.t. ons overleg met Woest Oost luidt uit bericht van Eva Agterberg (zakelijk leider): “We hebben het beiden (Eva en Irene) laten bezinken en besproken met bestuur. We gaan graag nog een rondje mee in jullie plan. In deze fase echt zonder verplichtingen en verwachtingen, want er zijn nog veel vragen en ook zorgen, mochten we verder gaan. Er hangt veel mee samen.” Natuurlijk is er begrip voor het feit dat een dergelijke beslissing ingrijpend is. Mocht in een verder stadium dit scenario verder worden uitgewerkt, wordt deze draad weer opgepakt.

Popcollege Zutphen Het Popcollege heeft ook in de eerste verkenning (interviewronde) de optie te kennen gegeven dat ze voor een nadere verkenning naar een huisgenootschap openstaan. Het popcollege ziet een bruisende nieuwe Hanzehof voor zich. Zutphen breidt uit, er komen nieuwe, jonge gezinnen. Ook mensen die een tijd elders hebben gewoond, komen weer terug. Ze zien een huis met een frisse uitstraling en noemen als voorbeelden Luxor Live en Paradiso met een grote en een kleine zaal. De Buitensoos als parel voor bijzondere programma’s. Takken van sport: theater en muziek (podium), culturele vorming (muziek, dans, theater) voor vormende laag tot en met hogere amateurs, met bibliotheek erbij. Ze willen waken voor een ‘stoffig cultureel centrum’ en zien wel een bruisend cultureel hart. In het tweede gesprek met Popcollege is nader op deze mogelijkheid ingegaan. Een belangrijk feit is, dat de huidige huisvesting alleszins onzeker is. Popcollege wil echter de popcultuur in Zutphen blijven ondersteunen en verder ontwikkelen. Ze zien daarbij een aantal dilemma’s: 1.

Wat is de verhouding tussen Popcollege en Muzecollectief Is er sprake van een nieuwe start? Is er sprake van ‘verworven rechten'? In het gesprek hebben we aangegeven, dat de posities van beide organisatie in principe gelijk is: ze huren beide (als collectief of individuele docenten) onder gelijke condities ruimte in het complex. 2. In hoeverre kan Popcollectief haar eigenheid behouden? Het is inmiddels een merk geworden: “Eigen identiteit is heel erg belangrijk en na 10 jaar verworven. We willen niet achter de gevel van anderen zitten.” In het gesprek hebben we verkend dat de zelfstandige eigenheid, die Popcollege nu heeft anders zal zijn in deze eventuele nieuwe setting. De

37

vraag rijst: hoe dan en is dat onoverkomelijk? Een onderwerp van nader gesprek. 3. Popcollege wil waaks zijn dat er wordt gestuurd op deelname en huisvesting in Hanzehof nieuwe stijl. Dat vindt Popcollege een slechte zaak. Hierover zal in het vervolgproces verder moeten worden gesproken. De huidige stand van zaken verwoorde Popcollege op de vraag of en hoe verder als volgt: “We zitten al in het proces, laten we het verder voeren. Er moet heel veel water onder de brug door, maar we staan open tot gesprek en onderzoek.” Natuurlijk is er begrip voor het feit dat een dergelijke beslissing ingrijpend is. Mocht in een verder stadium dit scenario verder worden uitgewerkt, wordt deze draad weer opgepakt. Balletstudio Rozemarijn Balletstudio Rozemarijn wil graag onderdak krijgen in een mooi pand; het nieuwe Hanzehuis. Rozemarijn staat open voor samenwerking aangaan en voor iets nieuws. Ze snapt dat meer partners gebruik zullen gaan maken van de danszaal in het nieuwe pand. Rozemarijn heeft de volgende voorwaarden voor huisvesting in het Hanzehuis: ze wil haar eigen status behouden; een goede balletstudio met ca. 100m2 dansoppervlak; vaste spiegels en barres (niet steeds de zaal moeten verbouwen); daglicht (ramen met voorkeur uitkijkend op het park); goede ventilatie; aanvaardbare huur.

In de eerste verkenning heeft Rozemarijn aangegeven baat te hebben bij een gezamenlijk programma en PR (aanjaagfunctie nieuwe Hanzehuis). Denk daarbij ook aan een jaarlijkse opening van het culturele seizoen.

38

9

Scenario’s

9.1

Broederenkerk De Broederenkerk is het heilige huis van de boeken in het historische centrum van de stad. Dit fungeert als de hoofdvestiging van Bij de Bieb. Men komt hier in aanraking met literatuur, voor boeken en om elkaar (in stilte) te ontmoeten. Voor een groot deel blijft de collectie, met name die voor volwassenen, in de Broederenkerk gehandhaafd. Ook blijven hier mogelijkheden voor werk- en studieplekken. De bijzondere uitstraling en akoestiek van de Broederenkerk werken uitnodigend voor het presenteren van bijvoorbeeld specifieke concerten, die gedijen bij de akoestiek van de kerk. Op bescheiden schaal kunnen in de kerk ook exposities worden vormgegeven. Daarvoor de wordt samengewerkt inhoudelijk en programmatisch met erfgoedinstellingen en musea zoeken. Als locatie heeft de Broederenkerk echter beperkingen voor de uitvoering van het volledige programma van de bibliotheek, zoals dat in voorgaande hoofdstukken uitvoerig beschreven is. Dat is niet alleen ingegeven door het gebrek aan geschikte accommodatie daarvoor in de kerk, of de hoge drempel van de kerk voor sommige bevolkingsgroepen, maar zeker ook door de verrijking van deze functies in het samengaan met de andere instellingen in Hanzehuis. We sommen de onderdelen op die omwille van de ruimte en synergie naar het Hanzehuis verplaatst worden.

Ter beschikking stellen van kennis en informatie De gehele boekencollectie en de uitleenfunctie daarvoor zal gehandhaafd worden in de Broederenkerk. Een deel van de (kinder- en jeugd) collectie wordt gedubbeld en/of verplaatst naar Hanzehuis. Dat geldt tevens voor de Taalhuiscollectie. Kleinschalige voorleesactiviteiten en andere (geluidarme) activiteiten voor doelgroepen worden blijvend uitgevoerd in de kerk. Activiteiten zoals Bieblab, voorlezen voor grote groepen en andere activiteiten voor kinderen worden ondergebracht in Hanzehuis. Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie. We handhaven in de kerk een aantal werk- en studieplekken. Openbare 1 op 1 ontmoetingen kunnen blijvend in de kerk plaatsvinden. Voor vertrouwelijke en privacygevoelige bijeenkomsten lukt dat niet. Ook groepsbijeenkomstenm (Digitaalhuis en cursussen) kunnen hier niet worden uitgevoerd. Daarvoor wijken we uit naar Hanzehuis. Voor deze ‘gespreksgroepen’ zijn voldoende af te schermen ruimtes nodig, waardoor het lezen niet verstoord wordt. De accommodatie in de kerk biedt daartoe nauwelijks gelegenheid. Voor een deel zal deze functie verplaatst worden naar Hanzehuis. Bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur. Vanzelfsprekend is de boekencollectie in de kerk daarvoor het (passieve) instrument.

Individuele begeleiding en voorlichting van lezers blijft daarbij een service die we leveren. De actieve leesbevordering in groepen (leesclubs, schrijversbezoeken, voorlezen

39

voor groepen, cursussen en communities) echter wordt gehuisvest in Hanzehuis. Daardoor ontstaat een inhoudelijke en organisatorische synergie met de andere functies en programmering in het Hanzehuis. Organiseren van ontmoeting en debat Ontmoeting in de kerk blijft belangrijk, aan de leestafels, bij de werkplekken en gewoon tussen de boeken. De debatfunctie en ontmoeting in grotere groepen zal vanwege ruimtegebrek en geluidsoverlast- en akoestiek in Hanzehuis worden uitgeoefend. Laten kennismaken met Kunst en Cultuur De kerk biedt een uitstekend podium voor muzikale activiteiten die juist gedijen bij de akoestiek van de kerk, zoals koren en sommige instrumentale ensembles. We zullen de kerk als ‘presentatieplek’ in onze programmering opnemen. Ook voor het huisvesten van kleinschalige exposities is de kerk prima geschikt. Dat zullen we (blijven) doen met onze partners in de beeldende kunst en erfgoed.

9.2

Drie scenario’s Hanzehuis In ons onderzoek naar de mogelijke scenario’s baseren we ons op de beschrijving van de activiteiten, zoals in de eerdere hoofdstukken. Daarom volstaan we met een beknopte beschrijving van de programmatische inhoud. We betrekken daarbij de ‘Kaderstellende notitie bestuursopdracht HH en BK’. De inhoudelijke scenario’s worden vertaald in een huisvestingsbehoefte en een daarbij aansluitende stichtingskostenraming.

9.2.1

Scenario 1: Focus op versterking educatie en participatie Format: In eerdere hoofdstukken hebben we al beschreven welke functies in het huidige Hanzehof complex worden uitgevoerd. Dat betreft met name de podiumfunctie van Hanzehof (presentatie) en de cultuureducatieve functie van Muzehof. Dit scenario breidt deze functies uit met een focus op het verbreden van de educatiefunctie met de activiteiten dienaangaande van de bibliotheek en de participatie activiteiten van die organisatie, voorzover deze niet in de Broederenkerk kunnen plaatsvinden. Zie daarvoor de eerdere beschrijvingen. Daarmee kenschetsen we dit scenario als focus op versterking van deze twee functies met handhaving van de podiumfunctie, zoals die nu wordt uitgevoerd met een bescheiden vergroting van de publieksdeelname. Daarvoor wordt een (deels nieuw) State of the Art’ gebouw ontwikkeld met aansprekende architectuur, een bruisend cultureel centrum, the place to be, met horecafunctie, zoals beschreven in het betreffende hoofdstuk. De nieuwe accommodatie draagt bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat van Zutphen. Het Hanzehuis is in dit scenario ook optimaal gastvrij voor ‘gewoon’ bezoek zonder cultureel doel. Dat versterkt tevens de focus op de participatiefunctie. In dit scenario worden de huidige culturele opleidingsmogelijkheden gehandhaafd en vindt een bescheiden uitbouw van de cultuurketen plaats.

De focus van dit scenario in de keten ligt op verleiding, oriëntatie, educatie en participatie.

40

In dit scenario werkt Hanzehuis vanuit de educatie- en participatiefunctie als een Hub voor het werk in de wijken. Programmering: • Brede theaterprogrammering, verder uitgewerkt naar doelgroepen en programma’s. • Brede afspiegeling van het landelijk aanbod in de theaterprogrammering • 100 voorstellingen/concerten per jaar • 35.000 bezoekers per jaar (plus 2.500) • Geen niches in de programmering, geen specials popmuziek • Amateurprogrammering, zoals nu, zonder aanvullende middelen voor bevorderen laagdrempeligheid • Amateurprogrammering op basis van vraag, geen ketenbenadering • Lezingen • Programma’s leesplezier • Programma’s leesbevordering • Handhaven huidige aanbod Cultuur en School • Handhaven huidige programma (niet alleen facilitair) educatie amateurkunst • Handhaven huidige programma Cultuur en Welzijn • Vijf kernfuncties bibliotheek • Taalhuis en digitaalhuis • Informatiepunt digitale overheid (IDO) • Spreekuren en inloopuren voor digitale hulp • Workshops en spreekuren rondom gezondheid, sociale, financiële en juridische vaardigheden (samen met partners op het ‘ontwikkelplein basisvaardigheden’). • ‘Vrijblijvende’ ontmoetingsfunctie in Hanzehuiscafé met horeca. • Podium blijven bieden aan festivals en Zutphense programmering, zonder extra ondersteuning qua personeel en financiën. • Lesruimte faciliteren voor huidige gebruikers.

Huisvesting • Handhaven/renoveren 3.050 m2: o Grote theaterzaal o Buitensociëteit o Backstagevoorzieningen deels • Nieuwbouw 3.900 m2: o Café/foyer/ontmoetingsruimte + keuken o Educatie (huidige aantal) o Theater/dansstudio o Kleine muziekstudio’s o Middelgrote muziekstudio’s / livestreamruimten o Grote muziekstudio’s / ensembleruimten o Participatie o Kinderplek o Jeugdplek o Lab o Werk-studieplekken in ontmoetingsruimte o Taalhuis o Ontwikkelplein o Cursusruimte o Berging

41

•

o Kantoren o Artiestenfoyer en kleedkamers buitensociëteit o Backstageruimten en facilitaire ruimten Totaal ruimteprogramma 6.950 m2

Zie ruimtestaat voor volledige overzicht. 9.2.2

Scenario 2: Focus op versterking podiumfunctie Format: In dit scenario blijven alle elementen uit het eerste scenario gehandhaafd. Dit tweede scenario heeft als focus de versterking van de podiumfunctie met vooral Popmuziek en Kleine Zaal programmering. Er wordt in dit scenario verder gebouwd -naast het gebruik voor andere activiteiten- aan het merk ‘Buitensoos’ als popzaal: een mix van grote(re) namen en eigen events die bijdragen aan popcultuur (en het ecosysteem van pop) in het algemeen. Stedelijke, regionale en nationale popnamen krijgen een podium. Onontbeerlijk voor de uitbouw van de popfunctie naast de Buitensoos programmering is ook de aanwezigheid van een Kleine Zaal, waar beginnend en gevorderd talent een plek kan krijgen in de programmering, zonder gelijk in de grote Buitensoos te hoeven staan. In dit scenario is ruime aandacht voor de Cultuurketen Popmuziek: verleiden -> opleiden -> beoefenen->presenteren. Dit scenario heeft als focus de versterking van de podiumfunctie en die is breder dan alleen popmuziek. De wens voor een kleine zaal programmering komt ook uit de vele interviews die er gehouden zijn met andere (culturele) spelers in de gemeente. Vanuit het theaterperspectief is een kleine zaal voor beginnend talent of kwetsbaar aanbod nodig. Dat geldt voor alle disciplines en genres: klassieke muziek, wereldmuziek, jazz, toneel, dans, etc.

Met een kleine zaal wordt bijgedragen aan de keten voor talentontwikkeling. Ook de programmeringskant vanuit de hoofdfuncties van het bibliotheekwerk zal hier een plek krijgen. In dit scenario wordt een laagdrempelig café- en buitenpodium toegevoegd als versterking de focus op de podiumfunctie. In dit scenario wordt de cultuurketen ook versterkt met het educatieve aanbod van de functie popmuziek. Programmering: • Substantieel bredere podiumprogrammering met meer aandacht voor Popmuziek en Kleine Zaal programmering • 150 voorstellingen/concerten per jaar (inclusief Kleine Zaal) • 37.500 bezoekers per jaar (plus 2.500) Grote Zaal • 5.000 bezoekers per jaar Kleine Zaal • Bredere kansen voor amateurprogrammering (Kleine Zaal, Cafépodium en Buitenpodium) • Ontwikkelen van ketenbenadering, vooral m.b.t. de (pop)muziek. • Talentontwikkeling alle disciplines • Lezingen • Programma’s leesplezier • Programma’s leesbevordering

42

• •

Cultuuraanjager (evenementen, festivals) (en budget) Stadsprogrammeur (programmeren en co creatie in de wijken).

Huisvesting • In dit scenario wordt de huisvesting van het vorige scenario gehandhaafd en uitgebreid met nieuwbouw van in totaal 740 m2: o Kleine Zaal 175 stoelen o Cafépodium o Buitenpodium o Extra popeducatie- muziekstudio’s o Optie (niet meegenomen in calculatie): Buitensociëteit geluidsdicht maken voor frequenter en uitgebreidere programmering. • Totaal ruimteprogramma: 7.690 m2 9.2.3

Scenario 3: Focus op versterking productie en experiment Format: In dit scenario blijven alle elementen uit het eerste en tweede scenario gehandhaafd. Dit derde scenario heeft als focus versterking van productie en experiment. In de keten van oriëntatie → educatie → presentatie, is productie immers de sleutelfunctie. Daarmee is de cirkel rond. Hanzehuis is in dit scenario ook nadrukkelijk een makers plek. Het geeft alle kansen aan mensen en groepen vanuit diverse invalshoeken om te produceren. In Hanzehuis zal het dan voornamelijk gaan over culturele productie. Er is in dit scenario plek voor verschillende makers groepen: van beginnende amateurs t/m professionals. Evenals er ruimte is voor verschillende disciplines en genres: theater, muziek, compositie, beeldende kunst, literair, maar vooral ook popmuziek. Vanzelfsprekend hebben in de andere scenario’s alle groepen in de educatietrajecten op enig moment de kans om zich in een productie- hoe klein dan ook- voor te bereiden op de vertoning daarvan. Van voorspeelavonden tot eindmusical. Maar dit scenario gaat verder. Hier is Hanzehuis ook het platform, waar experiment en talentontwikkeling een plek kan krijgen, waar dus (semi-)professionals een pek hebben om uit te proberen en te ontwikkelen.

Daarmee worden talentvolle makers aan Hanzehuis verbonden, die op hun beurt weer een aanjagende en stimulerende functie hebben voor de cultuurdeelnemers, die nog wat meer onder op de ladder staan. Hanzehuis is in het domein ‘productie’ voornamelijk facilitair, niet uitvoerend. Dat past ook in het presentatiebeleid, dat immers de stap daarna in de keten is. De artistieke en organisatorische verantwoordelijkheid daarvoor is voorbehouden aan de deelnemers uit de keten. Hanzehuis wordt daarmee de plek voor een theatergezelschap als bijvoorbeeld Woest Oost en geeft daarmee tevens een extra impuls aan de makers in de Popmuziek keten, liefst in coproductie met bijvoorbeeld Popcollege. Als niet onbelangrijke spin-off van productie en experiment wordt natuurlijk de podiumfunctie in dit scenario behoorlijk versterkt. Programmering: • Theaterprogrammering als scenario 2 (150 voorstellingen/concerten per jaar)

43

• • • • • • • • • • • • •

Uitbreiden publiek naar 40.000 bezoekers per jaar (plus 2.500) Amateurprogrammering Lezingen Programma’s leesplezier Programma’s leesbevordering Stedelijke aanjaagfunctie, Door huisvesting productiebedrijf meer kruisbestuiving Door toevoeging organisatie popmuziek, stevigere keten popmuziek. Cultuureducatie overig met meerdere disciplines Participatie uitgebreider i.v.m. faciliteiten Huisvesting van bijvoorbeeld Woest Oost met een eigen repetitieruimte en opslag. Voorstellingen van makers in Zutphen in de Kleine Zaal en de Grote Zaal. Proefjes op Cafépodium en Buitenpodium

Huisvesting • Idem als scenario basis met extra uitbreiding nieuwbouw van in totaal 1.680 m2: o Vergroten publiekscapaciteit Grote Zaal met ca. 40 stoelen o Optie (niet meegenomen in calculatie): Buitensociëteit geluidsdicht maken voor frequenter en uitgebreidere programmering. o Toevoegen 2 extra popoefenruimtes o Toevoegen 2 grote multifunctionele studio’s o Toevoegen repetitie-atelier en opslag voor productiegezelschap • Totaal ruimteprogramma: 8.640 m2

9.3

Stichtingskosten scenario’s Hanzehuis Als inleiding op de bouwkundige opgave en de daaruit voortvloeiende stichtingskosten citeren we als onderlegger hierbij uit de Bestuursopdracht Hanzehof en Bibliotheek: “Het vastgoed van de Hanzehof bestaat uit drie delen. De oude buitensociëteit uit 1891, het congres- en theaterdeel uit 1974 en de grote theatertoren herbouwd in 2004. Vooral het ‘tussenstuk’ is verouderd, omvat veel achterstallig beheer en onderhoud en sluit niet meer aan bij de wensen en eisen van nu en de toekomst. In 2021 is door de Brinkgroep een analyse verricht naar de omvang van het achterstallig beheer en onderhoud. Geconstateerd is dat er een investering van € 4 mln. nodig is om het pand aan te passen naar hedendaagse maatstaven en het geconstateerde achterstallig beheer en onderhoud aan te pakken. De raad heeft éénmalig € 940.000 gereserveerd, zijnde ¼ van de benodigde middelen voor achterstallig beheer en onderhoud. Eén van de redenen om niet het volledige bedrag te reserveren was om alvast na te denken over een volwaardig toekomstplan voor het vastgoed van De Hanzehof. Het achterstallig onderhoud geeft extra druk om toekomstgericht te handelen.

Het beperkt aanpakken van het achterstallig beheer en onderhoud zorgt voor oplopende kosten, voortdurende storingen aan apparatuur, noodmaatregelen aan installatietechniek, maatregelen om te voldoen aan bepaalde verzekeringsvereisten en significant hogere energiekosten dan een aangepast pand.”

44

9.3.1

Indicatieve stichtingskostenramingen In deze fase van het onderzoek is behoefte aan een indicatie van de benodigde investering voor het Hanzehuis. De bedragen dienen nadrukkelijk te worden beschouwd als indicaties. Ze zijn niet bedoeld om een investeringsbesluit op te baseren. Preciezere ramingen kunnen in latere onderzoeks-/planfasen worden opgesteld. Op basis van de ruimtestaat en de bestaande situatie zijn stichtingskostenramingen opgesteld voor de drie scenario’s. De conceptuele uitgangspunten daarvoor zijn mede bepaald op basis van conclusies uit eerdere studies, waaronder die van Mecanoo (2022): ▪ Handhaven en waar nodig revitaliseren bestaande grote theaterzaal incl. backstagevoorzieningen (bergingen, laad-/losruimte, kleedkamers onder toneel). ▪ Handhaven en waar nodig revitaliseren Buitensociëteit incl. toiletgroepen zijkant. ▪ Sloop overige bouwdelen en nieuwbouw conform de ruimtestaat (bijlage 1). ▪ Niveau Bbl (Besluit bouwwerken leefomgeving). Daarbij is uitgegaan van de eisen die worden gesteld aan een Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG) Het prijspeil van de ramingen is 1 juni 2024. De bedragen zijn exclusief BTW en exclusief een buffer van 10% i.v.m. inflatiecorrectie. Oppervlakte (BVO) te handhaven Oppervlakte (BVO) nieuwbouw Oppervlakte (BVO) totaal Indicatieve stichtingskostenraming

Scenario 1 3.050 m2 3.900 m2 6.950 m2 € 19,5 miljoen

Scenario 2 3.050 m2 4.640 m2 7.690 m2 € 23,5 miljoen

Scenario 3 3.050 m2 5.580 m2 8.640 m2 € 28 miljoen

Tabel 1 Bruto Vloeroppervlakten en indicatieve stichtingskostenramingen scenario’s In de bestuursopdracht Hanzehof-complex en accommodatie bibliotheek (14 februari 2023) is ten aanzien van de stichtingskosten aangegeven: “Afhankelijk van de keuzen die we maken en uitgangspunten die college en raad kiezen, is de verwachte investering € 15 tot 20 miljoen (prijspeil maart 2022, exclusief btw). (…) De genoemde investering is bedoeld ter indicatie van orde grootte. Bij de daadwerkelijke investeringsvoorstellen is van belang dat college en raad goede afwegingen maken in programma, functionaliteit en kwaliteit. Kanttekening bij de genoemde investering is dat de bouwprijzen sinds maart 2022 fors zijn gestegen.” De bouwprijzen zijn de afgelopen twee jaar daadwerkelijk gestegen. Het CBS komt uit op 14,7% voor de periode maart 2022 t/m maart 20244. Op basis daarvan kan worden gesteld dat de in de bestuursopdracht vermelde bandbreedte is opgeschoven naar € 17,2 tot 22,9 miljoen (prijspeil maart 2024). Wijzigingen in de scope hebben consequenties voor de raming. Hierna wordt beschreven welke zaken wel resp. geen onderdeel zijn van de raming.

4

Bron: CBS Statline, Productie gebouwen - prijsindex, Nieuwbouw budgetsector, indexcijfer 1e kwartaal 2024 vergeleken met 1e kwartaal 2022

45

9.3.2

Scope stichtingskostenramingen De volgende zaken zijn onderdeel van de stichtingskostenramingen: ▪ Grondkosten: terreininrichting gebouw gebonden voorzieningen (terras, fietsenstallingen, trafo, autonoom maken te handhaven bouwdelen voor sloop) ▪ Bouw- en installatiekosten incl. sloopkosten ▪ Inrichting: o Vaste inrichting, zoals bar foyer, ontvangstplek, kinderhoek bibliotheek o Keukeninrichting o Theatertechnische installaties en inrichting inclusief inschuiftribune kleine zaal (in scenario 2 en 3) ▪ Bijkomende kosten (honoraria, onderzoeken, bouwleges, etc.) ▪ Onvoorzien planuitwerking en realisatie (10%) ten behoeve van nietvoorziene zaken binnen een gedefinieerd project. Deze post is niet bestemd voor dekking van kosten van hierna genoemde uitsluitingen. De volgende zaken zijn geen onderdeel van de raming: ▪ Eventuele verwervingskosten grond ▪ Losse inrichting inclusief bibliotheekinrichting ▪ Akoestische voorzieningen Buitensoos om deze geluiddicht te maken voor popmuziek. Er is wel een post voor verbetering van de geluidwering van de voorgevel opgenomen. ▪ Prijsstijgingen tussen peildatum en einde werk. De afgelopen jaren is sprake geweest van zeer stevige prijsstijgingen. CBS: +14,7% voor periode maart 2022 t/m maart 2024.

▪ Historische plankosten ▪ Kosten gemeentelijke projectleiding en andere ambtelijke uren ▪ Faseringskosten/logistieke kostenverhogingen realisatie i.v.m. locatie ▪ Wijziging bestemmingsplanprocedure ▪ Aanpassingen infrastructuur straatwerk/verkeer ▪ Omleggen ondergrondse kabels en leidingen ▪ Verwijderen/verplaatsen openbare voorzieningen/verlichting ▪ Inrichten terreinbestratingen, verlichting anders dan eerder genoemd ▪ Infiltratievoorzieningen ▪ Circulaire ambities ▪ Energie Neutraal Gebouw-niveau (100% energieneutraal bouwen) ▪ Afschrijving boekwaarde bestaand gebouw/gebouwdelen ▪ Rentekosten planontwikkeling ▪ Wijzigingen wet- en regelgeving

46

10

Vervolg Ten behoeve van de oordeels- en meningsvorming van college B&W en Gemeenteraad van Zutphen is de rapportage tot op dit niveau van uitwerking gereed. Na besluitvorming over de verdere ontwikkelrichting (scenariokeuze) worden de onderdelen ‘organisatie’ en ‘exploitatie’ nader uitgewerkt. We geven hieronder de eerste contouren van dit denk- en werkproces weer.

10.1

Toekomstige organisatie Hanzehuis In den lande zijn er diverse vormen bekend van beheer en samenwerking tussen meerdere organisaties in één huisvesting (MFO’s). We hebben ze ook de revue zien passeren bij de werkbezoeken aan Cuijk, Ede en Voorburg. In dit memo proberen we de gedachten daaromtrent te organiseren.

Methodische kader: 5 domeinen Waar moet de organisatievorm aan voldoen: • •

•

•

Domein 1: vaststellen van eigenaarschap en eigenaarsbeheer. Meestal is dat de gemeente, zoals ook in Zutphen. Domein 2: gebruikersbeheer: huur en het beheer van de huisvesting. We gaan ervan uit dat het een integraal gebouw is, zonder aan partners toegekende bouwdelen (muren en schotten). In het visiestuk staat immers: “We delen ruimtes, niet is van één organisatie.” Voor de hand ligt dan dat er één (hoofd)huurder en dus beheerder is. Domein 3: diensten en middelen. Er is onderscheid te maken tussen de integrale diensten en middelen en de gebruik specifieke (applicaties en systemen, zoals bijvoorbeeld bibliotheeksoftware). Het ligt voor de hand de algemene Diensten en Middelen in één hand te leggen, inclusief het daarvoor aangestelde personeel. Domein 4: Activiteiten. Ook hier is er sprake van specifieke activiteiten van de partners, maar Hanzehuis zal meer zijn dan de som der delen. In de missie staat: “We zetten in op één gezamenlijke programmering van alle

47

•

disciplines”. En natuurlijk worden de activiteiten uitgevoerd door mensen. In het visiestuk staat: “We delen (daar waar kan) personeel”. Domein 5: Uitbaten, zoals de horeca (verpacht of eigen beheer), verhuur aan derden etc.

Vormen van organisatie Met het substantieel toenemen van Multi Functionele Organisaties (MFO’s) zijn er de afgelopen 30 jaar veel varianten m.b.t. de governance en de werkorganisatie ontwikkeld. We geven hieronder in het kort de belangrijkste en meest gehanteerde varianten weer. Fusie De meest vergaande vorm is die van een fusie tussen (een deel van) de samenwonende/werkende instellingen. Een fusie kent in principe twee varianten: ▪ een besturenfusie: de onderliggende rechtsvormen blijven bestaan, maar hebben één gezamenlijk bestuur en/of toezichthouder. Meestal is er dan organisatorisch sprake van zoveel mogelijk synergie in de werkorganisatie (front- en backoffice, beheer, techniek, administratie, directie, programmamakers, etc) ▪ een juridische fusie: hierbij gaan alleen deelnemende rechtsvormen op in een (nieuwe) rechtsvorm. Dat kan de rechtsvorm zijn van een van de deelnemende organisaties. Er is dan verregaand sprake van organisatorische eenwording. Deze rechtsvorm draagt zorg voor domein 2 t/m 5 Nieuwe beheers/programma rechtsvorm Aangezien de gebouweigenaar meestal één beheersorganisatie (domein 2) wil en de deelnemende partners niet willen of kunnen fuseren, zal er een nieuwe beheersstichting opgericht dienen te worden. Deze treedt op als huurder (domein 2) en beheerder (domein 3, algemeen).

De deelnemende organisaties dragen naar rato af aan deze rechtsvorm, al naar gelang ruimtegebruik, afnamen van diensten etc. Er kan De rechtsvorm in dit soort constructie is over het algemeen een stichting, maar kan ook coöperatie(ve) vereniging of BV zijn. Het is heel wel mogelijk hier ook dat deel van de organisatie en exploitatie onder te brengen dat voor het activiteitenbeleid zorgdraagt (domein 4). Dat kan echter ook in een aparte rechtsvorm, maar de bureaucratie ligt dan op de loer. In deze rechtsvorm kan personeel ondergebracht worden voor algemene zakelijke (domein 3) en inhoudelijke (domein 4) diensten. Het ligt voor de hand domein 5 ook hierin onder te brengen. Een van de deelnemende rechtsvormen wordt beheerder/huurder Een derde en ook niet ongebruikelijke variant is de constructie waarin een van de samenwerkingspartners de rol van beheerder van domein 2 en 3 op zich neemt. Meestal is dat de grootste rechtsvorm. Huur (domein 2) en diensten (domein 3) worden naar gebruik aan de andere samenwonende partners in rekening gebracht. Ook in deze constructie kan de gezamenlijke exploitatie van de gezamenlijke

48

activiteiten (domein 4) hier onder gebracht worden. Het ligt voor de hand domein 5 ook hierin onder te brengen. Huurders Niet alle deelnemende inwonende partners hoeven deel uit te maken van een constructie, als hierboven omschreven. Ook een simpele (onder)huur behoort tot de mogelijkheden. Werkorganisatie In alle varianten kan de werkorganisatie in meer of mindere mate samenwerken/samengaan. Het is immers niet gezegd dat een medewerker in dienst bij rechtsvorm A niet ook werkzaamheden voor een andere of voor alle zou kunnen verrichten. Bij een definitieve keuze wordt een juridisch en organisatorisch organogram gemaakt, waarin taken en verantwoordelijkheden worden benoemd. In de visie van Hanzehuis staat de opvatting dat er sprake is van één gezamenlijke programmering van alle disciplines. Dat is voor de inrichting van de werkorganisatie van groot belang, vooral met betrekking tot integrale aansturing. Een veel voorkomend item bij samenwerkingsconstructies is het feit dat medewerkers in verschillende CAO’s werkzaam zijn met verschillende beloningssystemen en toch in meer of mindere mate eenzelfde soort werk moeten doen. Helaas is het werkgevers- en werknemersorganisaties tot op heden niet gelukt een (raam)CAO te ontwerpen voor deze steeds vaker voorkomende organisatievorming. Gemeente Naast gebouweigenaar en verhuurder is de gemeente ook subsidieverstrekker voor diensten.

Gemeenten willen meestal bij domein 2 te maken hebben met één huurder voor het ongedeelde vastgoed. In hoeverre de gemeente ook inhoudelijk één aanspreekpunt wil hebben is onderwerp van nader onderzoek.

10.2

Exploitatie Hanzehuis De uiteindelijke exploitatie is afhankelijk van een aantal factoren, waar nadere besluitvorming voor nodig is, zoals (niet uitputtend): ▪ Het gekozen scenario ▪ De daarmee samenhangende nieuwe huurprijzen op basis van waarschijnlijk kostprijs dekkende huur (huisvesting exploitatie). ▪ De programmatische (extra) baten en lasten van het gekozen scenario (programma exploitatie) ▪ De gekozen governance en werkorganisatie en de mogelijkheden tot synergie daarbinnen ▪ … Daarom is het in dit stadium van het onderzoek nog te vroeg om daarover steekhoudende gegevens aan te leveren. Om inzichtelijk te maken hoe de exploitatie van huisvesting en programma er (eventueel) per scenario uit kan zien kunnen we daarvoor te zijner tijd

49

onderstaande gegevens aanleveren. Deze schema’s zijn ter oriëntatie op de opdracht, niet definitief. H u idige e x ploita tie H AN ZEH U I S 2 0 2 3 pe r in ste llin g e n ge con solide e r d

Inkomsten Structurele subsidie Zutphen Sponsoring en fondsen Omzet cultuureducatie Omzet horeca Omzet verhuur ruimtes Omzet gebruikersvergoedingen Omzet kaartverkoop programmering Omzet theatertoeslag Interest banktegoeden Overige inkomsten TO TALE I NKO MSTEN

Ha nz e hof Muz e hof Bij de Bie b HH Bij de Bie b BK Consolida t ie 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

0

0

0

0

Uitgaven Personele kosten Loonkosten bedrijfsvoering inc WG (zie PK begroting) Detachering en inhuur (zie PK begroting) Overige personele kosten pe r sone le k ost e n

Ha nz e hof Muz e hof Bij de Bie b HH Bij de Bie b BK Consolida t ie 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

0

0

0

0

Huisvesting Huurlasten Energielasten Onderhoud OZB Schoonmaak Afval BHV Overige huisvestingskosten Huisve st ingsk ost e n

Ha nz e hof Muz e hof Bij de Bie b HH Bij de Bie b BK Consolida t ie 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

0

0

0

0

Organisatie Automatisering Bureaukosten/administratiekosten Bestuurskosten Overige organisatiekosten Financiele kosten en baten Overige algemene kosten O r ga nisa t ie k ost e n

Ha nz e hof Muz e hof Bij de Bie b HH Bij de Bie b BK Consolida t ie 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

0

0

0

0

Communicatie en marketing Communicatiekosten Com m unica t ie / m a r k e t ing

Ha nz e hof Muz e hof Bij de Bie b HH Bij de Bie b BK Consolida t ie 0 0 0 0 0 0

0

0

0

0

Productiekosten media en collecties specifieke kosten kernfuncties Kosten cultuureducatie Kosten voorstellingen Kosten horeca Overige productiekosten Pr oduct ie k ost e n

Ha nz e hof Muz e hof Bij de Bie b HH Bij de Bie b BK Consolida t ie 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

0

0

0

0

Afschrijvingen Afschrijvingen

Ha nz e hof Muz e hof Bij de Bie b HH Bij de Bie b BK Consolida t ie 0 0 0 0 0

Afschr ij vinge n

0

0

0

0

0

Tot a le uit ga ve n

0

0

0

0

0

Sa ldo

0

0

0

0

0

Figuur 7 Schema exploitatie Hanzehuis

50

Exploitatie HANZEHUIS o.b.v. 2023, drie scenario's op hoofdlijn geconsolideerd

Inkomsten

huidig 2 0 2 3

sce na r io 1

scenario 2

sce na r io 3

podium

pr od e n e x p

Structurele subsidie Zutphen Sponsoring en fondsen Omzet cultuureducatie Omzet horeca Omzet verhuur ruimtes Omzet gebruikersvergoedingen Omzet kaartverkoop programmering Omzet theatertoeslag Interest banktegoeden Overige inkomsten

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

e du e n pa r t 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Totale inkomsten

0

personele kosten Huisvestingskosten Organisatiekosten Communicatie / marketing Productiekosten Afschrijvingen

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

0

0

0

0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0

Totale uitgaven

0

0

0

0

Saldo

0

0

0

0

Uitgaven

Figuur 8 Schema exploitatie Hanzehuis per scenario geconsolideerd Het laatste overzicht kan per instelling of functie worden aangepast en of uitgebreid.

51

Bijlagen

b1 Ruimtestaat en ruimtelijke scenario’s b2 Nulmeting b3 Overzicht gesprekspartners