739798 - bijlage 1 - Notitie programmatische invulling en scenario's Hanzehuis Zutphen

Programmatische invulling en scenario's Hanzehuis Zutphen

Versie 04-07-2024

2

Colofon Opdrachtgever: Project: Auteurs: Co-auteurs(s): Versie: Datum:

Gemeente Zutphen Programmatische invulling en scenario’s Hanzehuis Zutphen Dirk Eekma, Bart Vaessen Definitief d.d. 04-07-20244

4

Programmatische invulling en scenario’s Hanzehuis Zutphen Inhoud

1

Inleiding

7

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Aanleiding Opdracht Onderzoeksproces Leeswijzer Wat wordt verstaan onder Cultuur?

7 9 9 10 12

2

Missie, visie, doelen en ambities

13

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Visie Missie Doelen Hanzehuis Vier functionele afdelingen

13 13 13 14 16

3

Presentatie

19

3.1 3.2

Inleiding Programmering, alle genres en publiek, alle doelgroepen

19 20

4

Participatie

24

4.1 4.2 4.3

Inleiding Meedoen is het sleutelwoord Centrale rol voor de stadsprogrammeur

24 24 25

5

Educatie

26

5.1 5.2

Inleiding Het educatieprogramma

26 26

6

Productie

31

7

Horeca en omgeving

32

8

Samenwerkingspartners in- en buiten Hanzehuis

34

8.1 8.2

Interviewronde Nieuwe huisgenoten?

34 35

9

Scenario’s

38

9.1 9.2

Broederenkerk Drie scenario’s Hanzehuis

38 39

5

9.3

Stichtingskosten scenario’s Hanzehuis

43

10

Vervolg

46

10.1 10.2

Toekomstige organisatie Hanzehuis Exploitatie Hanzehuis

46 48

Bijlagen 1. Ruimtestaat en ruimtelijke scenario’s (separate notitie) 2. Nulmeting (separate notitie) 3. Lijst met gesprekspartners (separate notitie)

6

Het nieuwe ‘Hanzehuis’ Wanneer je straks naar het Hanzehuis aan de Coehoornsingel gaat, kom je in een vriendelijke parkomgeving met brede straten en veel groen, enkele monumentale panden waaronder de prachtige Buitensociëteit en een eigentijds, aantrekkelijk cultuurgebouw. Daar ga je overdag en ’s avonds van alles beleven, je talenten en vaardigheden ontwikkelen, misschien wel je huiswerk maken of met je laptop een fijne werkplek vinden of mensen ontmoeten. Hoogstwaarschijnlijk komen de meesten er vaak met de kinderen, om op het terras bij het park heerlijk te genieten, lekker te lunchen, terwijl de kinderen aan het spelen en schommelen zijn, rennen tussen de kunstwerken of een halfuurtje naar muziekles zijn. Overal in dat uitnodigende, gezellige gebouw is iets te doen of te ontdekken. De ene avond is er een lustrumconcert van Arcato en na afloop speelt een ensemble op het cafépodium. Soms speelt in de kleine zaal een fanfare of een popband en een andere keer is er een Tegenlicht lezing. De andere keer kom je er om in de werkplaats mee te bouwen aan een decor, of naar het OpLab om een groot koffiezetapparaat voor de toneelvereniging op te knappen. En natuurlijk is er maandelijks veel theater, cabaret, dans en popmuziek.

Het is een plek waar je telkens terugkeert om iets nieuws te zien en waar je gezien wilt worden; zowel binnen als buiten het gebouw en dat geldt voor zowel inwoners van gemeente Zutphen als uit de regio. Mensen moeten in het nieuwe huis zichzelf kunnen zijn, zich kunnen uiten op de podia en/of de voorstellingen en concerten bezoeken, workshops, spreekuren, lezingen en scholingen bijwonen, door de partners aangeboden, waarbij ontmoeting en verbinding met anderen centraal staat. Het huis wil een plek zijn die uitdaagt om te leren, te maken, te ontmoeten en te genieten. Je komt er niet alleen voor je culturele activiteit, maar je komt wat eerder en je blijft er graag hangen na afloop. Niets hoeft, alles kan. Gewoon een aantrekkelijke plek die fijn is, die alleen al vanuit de sfeer en inrichting mensen verleidt om er heen te gaan en te verblijven. Het gebouw moet deze ‘uitgaanssfeer’ uitstralen, gelegen in een parkachtige omgeving, een uitstekende horeca en natuurlijk bruisend van activiteiten. Een buiten(gewoon)verblijf. Dé plek om te zijn. Hanzehuis gaat voor de inhoud, die ook in het licht kan staan van ondersteuning voor hen die moeite hebben om bijvoorbeeld de snelle digitalisering van onze samenleving bij te benen. Maar je kan er ook een zakelijke meeting houden, gebruik maken van een werkplek met uitstekende wifi of gewoon maar er ‘zijn’.

Een ‘derde plek’ om te verblijven, naast thuis, school/werk. Last but not teast: Hanzehuis is een HUB van waaruit volledige service verzorgd kan worden naar initiatieven in de wijken. Dat is waar je van droomt. Dat is de ambitie die we gaan realiseren!

7

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

1.1.1

Doelen en ambities gemeente Zutphen, Omgevingsvisie en Cultuurnota • • • • • • • • •

Iedereen maakt kunst en cultuur mee; ze zijn bereikbaar en beleefbaar voor iedereen Kunst en cultuur zijn divers, nabij, relevant, toegankelijk Gemeente Zutphen heeft met cultuur een regionale uitstraling en aantrekkingskracht Lokaal én regionaal vorm gemeente Zutphen een culturele hotspot en thuisbasis Keten & kwaliteit, vestigingsklimaat en leefomgeving Culturele voorzieningen en waarde op peil houden De waarde en betekenis van cultuur beter benutten Versterken van het culturele samenspel. Cultuur in de schijnwerpers

“De stad Zutphen heeft in 2040 zijn centrale positie binnen de regio fors versterkt. De afgelopen jaren is ingezet op het onderhouden, verbeteren en vernieuwen van de centrumkracht van Zutphen, zoals die in het verleden heeft bestaan. Er is blijvend geïnvesteerd in regionale voorzieningen op het gebied van cultuur, zorg, horeca, detailhandel, rechtspraak en onderwijs, gekoppeld aan een goede bereikbaarheid binnen de regio. … We zetten in op het versterken van het karakter van Zutphen als cultuurstad in de regio. De invulling en profilering als cultuurstad gaan we verkennen en nader omschrijven. De vernieuwing van de Hanzehof biedt ruimte voor een eigentijds cultureel en maatschappelijk cluster dat goed bereikbaar is voor inwoners en bezoekers van buiten de gemeente. Met de ontwikkeling van een cultuurcorridor realiseren we een uitnodigende en herkenbare verbinding tussen de Hanzehof en de binnenstad. We zetten in op het in goede banen leiden van bezoekersstromen door slimme ontsluitingsstructuren, een autoluwe binnenstad en promotie van parkeergelegenheid aan de randen, bewegwijzering en aantrekkelijke rode lopers en wandelroutes richting en door de binnenstad. … Ons cultuuraanbod is uitnodigend en goed bereikbaar voor onze eigen inwoners en bezoekers van buiten de gemeente. Hotspots in en rondom de binnenstad, zoals de musea, De Hanzehof.

… Als gemeente investeren we in een divers, toegankelijk en uitnodigend cultuuraanbod passend bij de bezoekers en inwoners. Wat we hebben aan cultuuraanbod willen we in stand houden en uitbreiden. We zetten in op het versterken van het karakter van Zutphen als cultuurstad in de regio”.1 Op een aantal gebieden geven de plannen van het Hanzehuis een belangrijke impuls aan ambities van de Omgevingsvisie. Binnen het culturele domein is dat goed zichtbaar in de onderstaande waardendriehoek: 1

Citaten uit de concept omgevingsvisie Zutphen 2040

8

In diverse onderzoeken van Gerard Marlet (Atlas Nederlandse Gemeenten) wordt aangetoond dat een sterke culturele sector de aantrekkelijkheid en het economisch klimaat van de gemeente versterkt (meer bestedingen en overnachtingen). Erfgoed en theaters spelen daarin een hoofdrol. In een gemeente leidt een sterk cultureel veld tot werkgelegenheid, meer welzijn, leefbaarheid, talentontwikkeling, sociale cohesie, innovatief vermogen, kostenreductie bij preventie en jeugdzorg. Kortom: elke euro die men investeert in cultuur, rendeert ook op andere terrein in de samenleving. De koppelkansen van cultuur en erfgoed met de sociaal-economische visie vormen hier de kern van de zaak; zeker in een cultureel zo begaafde gemeente als Zutphen. Als basis voor het werken aan Hanzehuis is ook de Cultuurnota ‘impulsgevend’. Naast de bovengenoemde impulsrichtingen uit de nota focust deze rapportage op speerpunt 4: De Hanzehof als ‘Huis van de Stad’ Het Hanzehuis is echter geen doel op zich, maar een manier om bij te dragen aan alle speerpunten en doelen in de Cultuurnota en de Omgevingsvisie. 1.1.2

De culturele invulling De stichtingen Hanzehof, Muzehof en Bij de Bieb voeren belangrijke delen van het culturele programma van de gemeente Zutphen uit. Hierover worden jaarlijks prestatieafspraken over afgesproken en jaarlijks een subsidie over afgesloten. De stichtingen Hanzehof en Muzehof maken gebruik van de locatie De Hanzehof. De

9

stichting Bij de Bieb heeft haar hoofdvestiging in de Broederenkerk en maakt gebruik van de locatie Warnshuus. De locatie Hanzehof is in 2022 overgenomen door de gemeente Zutphen en wordt verhuurd aan de stichtingen. De locatie is gedateerd, vertoont gebreken en is aan vernieuwing toe. De locaties Broederenkerk en het Warnshuus zijn al langere tijd in bezit van de gemeente Zutphen en worden verhuurd aan de bibliotheek. De Broederenkerk blijft de hoofdvestiging van de bibliotheek. Behalve waar boeken lenen en lezen vinden daar ook andere culturele en maatschappelijke activiteiten plaats. Daarmee geven we een goede culturele invulling aan dit monument en gedeelte van de stad. Bij het scenario Broederenkerk staat beschreven wat zoal in de Broederenpark kan gebeuren. De mogelijkheden voor de volledige bibliotheek zijn echter beperkt qua ruimte en akoestiek. Door ook in het Hanzehuis aanwezig en actief te zijn, kan de bibliotheek zich volledig ontplooien en bovendien gebruikmaken van de synergie die ontstaat in de samenwerking met de cultuureducatie en de podiumfunctie. Het Hanzehuis profiteert dan van extra toeloop vanwege de activiteiten van de bibliotheek. De gemeente werkt samen met de stichtingen aan de vernieuwing van de locatie Hanzehof.

Ook het culturele programma dat op de betreffende locatie wordt uitgevoerd en de organisatie van uitvoering van dit programma worden mogelijk gewijzigd. Bij de wijziging van het programma en de organisatie ervan kan het zijn dat er onderdelen van de werkzaamheden van de bibliotheek worden toegevoegd aan de locatie de Hanzehof, of anderszins programma dat wordt uitgevoerd door culturele bedrijven in Zutphen. De gemeente en de stichting Bij de Bieb verkennen samen hoe de Broederenkerk op een goede manier als hoofdvestiging kan functioneren.

1.2

Opdracht De ‘Kaderstellende notitie bestuursopdracht Hanzehof-complex en accommodatie bibliotheek’ is uitgangspunt voor de gemeentelijke opdracht. De gemeente Zutphen heeft 4advies een adviesopdracht verstrekt, bestaande uit de volgende delen: 1. Nulmeting, onderzoek naar doelmatigheid en doeltreffendheid en mogelijke verbeteringen. 2. Het formuleren van het culturele, creatieve en educatieve programma, de mogelijke samenwerkingsverbanden en gebruikers en de passende samenwerkingsmodellen / organisatie voor de locatie Hanzehof en de locatie Broederenkerk. 3. Advies over de haalbaarheid van een centraal cultureel opleidingscentrum. De resultaten van het eerste onderdeel, de nulmeting, zijn opgenomen in een separate rapportage. Het tweede en derde hoofdonderdeel (programma en haalbaarheid opleidingscentrum) zijn gelijktijdig en in onderlinge samenhang onderzocht. De resultaten hiervan treft u aan in deze rapportage.

1.3

Onderzoeksproces Het was, is en blijft een uitdagende en inspirerende tocht om vorm te geven aan de ambitie van de Cultuurnota voor het creëren van een ‘nieuwe Hanzehof’. Wij, als adviseurs van 4advies, werken er met de drie initiërende instellingen, de Hanzehof,

10

de Muzehof en Bij de Bieb (de kernpartners), onder toezicht van de gemeente met erg veel plezier aan. Tijdens deze reis groeit het besef, dat Hanzehuis een uniek project is, dat van bijzondere waarde kan zijn voor de gemeente Zutphen, de regio, de cultuur en de burgers. We denken dat het alleen maar kan slagen, als de kernpartners de handen in elkaar slaan, in het gebouw. Daarom spreken we niet meer van de drie kernorganisaties in ‘de nieuwe Hanzehof’, maar van (het) Hanzehuis met daarin verschillende functies. Het Hanzehuis is straks van iedereen; de ‘vaste’ inwoners, de passanten, de gebruikers en hun klanten, kortom van heel Zutphen. Hoe de ‘organisatie’ van die samenwerking eruit zal zien, is nog onderwerp van verder onderzoek en ontwikkeling. De toekomstige samenwerking van de kernpartners krijgt al vorm tijdens de planontwikkeling. Het onderzoek en de daarbinnen gecreëerde ideeën en plannen zijn het resultaat van co-creatie van de kernpartners en 4advies. Dat betekent ook dat de kernpartners voor bepaalde elementen tekstbijdragen hebben geleverd. 4advies is verantwoordelijk voor de eindredactie. De plannen zijn ontwikkeld in samenwerking en afstemming met de werkgroep en de stuurgroep. De werkgroep is verantwoordelijk voor de inhoudelijke planontwikkeling binnen het onderzoek.

De leden zijn de directeur-bestuurders van de Hanzehof en BIJ de Bieb, de directeur van de Muzehof (wisseling vertegenwoordiger in mei en juni 2024), beleidsadviseur Team Cultuur gemeente Zutphen en de adviseurs van 4advies. De stuurgroep is verantwoordelijk voor de vaststelling van de onderzoeksresultaten c.q. het plan, de algemene processturing en de voorbereiding van de bestuurlijke besluitvorming van de partners en de gemeente. De leden zijn de portefeuillehouder Cultuur, de opdrachtgever, de projectleider, de beleidsadviseur Team Cultuur (allen gemeente Zutphen), de directeur-bestuurders van de Hanzehof en BIJ de Bieb, de directeur van de Muzehof (wisseling vertegenwoordiger in mei 2024) en de adviseurs van 4advies.

1.4

Leeswijzer Vanaf hoofdstuk 4 van deze rapportage wordt regelmatig de wij-vorm gebruikt. ‘Wij’ staat hier voor de kernpartners Hanzehof, Muzehof en BIJ de Bieb. We kiezen deze vorm omdat dit plan is ontwikkeld in onderlinge samenwerking van deze drie kernpartners, onder verantwoordelijkheid van 4advies als opdrachtnemer.

1.4.1

Ambities en plannen We maken een vooruitstrevend plan voor de vernieuwbouw van de Hanzehof. Dat doen om een eigentijds, functioneel en tot de verbeelding sprekende plek te realiseren. Met podia, met cultuureducatie en participatie, met cultuurproductie, waar voortdurend veel te beleven is. We doen dit voor alle inwoners van de gemeente en voor de bezoekers aan Zutphen. Daarna worden missie, visie, doelen en ambities van het Hanzehuis en van de partners beschreven (het waarom).

11

En dan gaat het over het ‘wat’. Activiteiten gerangschikt langs de lijnen van de culturele en maatschappelijke functies die Hanzehuis gaat huisvesten: Allereerst de vele mogelijkheden die onder de noemer presentatie vallen. Dat zijn bijvoorbeeld de podiumactiviteiten, maar in Hanzehuis is dit begrip veel breder. U leest erover in dat hoofdstuk. Met de komst van partner Bij de Bieb krijgt participatie een nieuwe dimensie in het Hanzehuis. In dat hoofdstuk wordt beschreven hoe vorm te geven aan de manier waarop de kerninstellingen samen met deelnemers en partners betekenisvolle maatschappelijke en culturele projecten kunnen realiseren, waarin ‘mee-doen en mee-maken’ de sleutelwoorden zijn. Ook komt hier de invulling van de Broederenkerk ter sprake. Natuurlijk is Hanzehuis ook de plek, waar educatie onmisbaar is, zowel in het huis zelf, als vanuit het huis in de wijken en het onderwijs. Ook hier wordt de breedte opgezocht, niet alleen de cultuureducatie, maar ook de maatschappelijke begeleiding van tal van groepen in de samenleving. En om de keten van de talentontwikkeling helemaal rond te maken - van kennismaken door te kijken en te ervaren, via leren en opleiden - kan het maken niet ontbreken. Het Hanzehuis als huis van productie. Het ‘gemaakte’ krijgt een plek op de podia. Daarmee is de cirkel rond. Dat staat beschreven in het gelijknamige hoofdstuk.

En dat doen de kernpartners van het Hanzehuis niet alleen. Ze zoeken nadrukkelijk hun maatschappelijke en culturele partners op en nodigen hun uit om deze ambitie vorm te geven. We hebben een zeer brede oriëntatie uitgevoerd in aanvang van dit project en een lange lijst van partners gesproken. U leest de lijst in een van de bijlages. We hebben daarbij niet alleen waardevolle inzichten opgedaan, maar ook interesse ontmoet van partners, die eventueel wel een belangrijke rol zouden willen spelen in het verder vorm geven de ambitie van het Hanzehuis. 1.4.2

Scenario’s Bij het vormgeven van een nieuw huis is het belangrijk te starten bij de inhoud: eerst het ‘wie, waarom en welke’ en daarna het ‘hoe en wat’. Bij het beschrijven van de scenario’s wordt dit concreet. Hier worden inhoudelijk een drietal scenario’s beschreven. De inhoud grijpt natuurlijk terug op de eerdere hoofdstukken. De scenario’s hebben elk hun specifieke focus: 1. Focus op versterking educatie en participatie 2. Focus op versterking podiumfunctie 3. Focus op versterking productie en experiment Van deze scenario’s beschrijven we de programmatische inhoud, de huisvesting en de stichtingskosten.

12

1.5

Wat wordt verstaan onder Cultuur? Cultuur is onderdeel van ons leven en onze maatschappij. Cultuur is een uiting van samenzijn en verbondenheid (VNG, 2024): “Van corso tot concerten: cultuur maakt deel uit van ons maatschappelijk leven. En daar zijn professionele makers voor nodig. Inwoners luisteren naar muziek, zingen in een koor, gaan naar een festival, lopen mee in een carnavalsoptocht, lezen boeken, genieten van erfgoed en architectuur, bezoeken een museum of zijn er vrijwilliger. De ene keer zijn ze als maker of deelnemer betrokken, de andere keer als ontvanger. Cultuur ontstaat overal waar mensen een gemeenschap vormen.” Er wordt dus een breed cultuurbegrip gehanteerd: podiumkunsten (waaronder muziek, dans en toneel), beeldende kunst, amateurkunsten, kunsteducatie, bibliotheekwerk, de culturele accommodaties, cultuursubsidies, evenementen et cetera.

13

2

Missie, visie, doelen en ambities

2.1

Visie Hanzehuis is een bijzondere, aantrekkelijke plek voor cultuur in een prachtige omgeving met park en statige gebouwen. Een plek die bruist van de energie, cultuur en gezelligheid. Hanzehuis is een plek waar je graag naar toe gaat, voor een avond uit in het theater, een bijeenkomst, een les, een lekker hapje eten of gewoon om er te verblijven, omdat het zo’n unieke plek is: The place to be. Bij Hanzehuis is iedereen welkom om kunst en cultuur mee te maken, om te leren en te ontmoeten! Juist door die ontmoetingen met anderen, kunnen begrip en waardering groeien. Juist door het opdoen van vaardigheden in cultuur kunnen mensen beter deelnemen aan de samenleving. Kunst en cultuur maken mensen creatiever, slimmer, aardiger en vaardiger. Daardoor groeien hun mogelijkheden om mee te doen met cultuur en in de samenleving. Dat is waar Hanzehuis voor staat: artistieke kwaliteit, maatschappelijke betrokkenheid en een wezenlijke bijdrage aan recreatie en lokale economie. Dat betekent ook samenwerken met andere aanbieders, openstaan voor initiatieven, eropuit gaan naar de wijken en bezoekers en makers van buiten de gemeente trekken. Dan kan allemaal vanuit een vitaal en goed toegerust Hanzehuis. Hanzehuis is een huis van verhalen; delen en inspireren; een culturele en maatschappelijke hotspot aan de rand van de binnenstad in een aantrekkelijke parkomgeving.

2.2

Missie Wij willen een plek zijn zonder drempels voor alle inwoners om te ontmoeten, te ontdekken, te leren en te participeren. We bieden culturele, maatschappelijke en educatieve programma's voor een breed publiek, waaronder expertise en ondersteuning voor zowel professionele cultuurmakers, als cultuurmakers die in hun vrije tijd actief cultuur maken. Van professionele voorstellingen tot muziek, theater-, dans- en circuslessen. Van technische ondersteuning tot zaalverhuur. Van oriëntatie en samenspel tot specialisatie. Bezoekers bouwen samen met de organisatie(s) in het Hanzehuis aan bestaandeen nieuwe communities. We brengen actuele en maatschappelijke vraagstukken onder de aandacht. We helpen mensen verder op weg in de samenleving. We zorgen voor beleving, we vermaken, stimuleren persoonlijke- en talentontwikkeling, ontroeren en stimuleren. Uitgangspunt: Voor iedereen - Van iedereen - Door iedereen.

2.3

Doelen We stellen onszelf doelen die gericht zijn op de culturele infrastructuur, de samenleving en de economie.

2.3.1

Hoofddoel Het woon-, leef- en vestigingsklimaat in Zutphen en in de regio positief beïnvloeden vanuit kunst en cultuur. Dit bereiken we door de deelname van bewoners van alle leeftijden aan de culturele en maatschappelijke activiteiten, die door Hanzehuis worden geïnitieerd, georganiseerd en/of gefaciliteerd.

14

2.3.2

Doelen We streven deze doelen na: • We ontwikkelen een sluitende keten van ‘interesseren’, ‘leren’, ‘produceren’ en ‘presenteren’. • We stimuleren inwoners en communities om zelf te gaan programmeren met thema’s en onderwerpen die hen bezighouden en waar ze hun kennis en kunde willen delen met andere inwoners, binnen en buiten de muren van Hanzehuis. • We (Hanzehuis) worden door inwoners, gebruikers of bezoekers, binnen en buiten het culturele veld gezien als coöperatief, innovatief en deskundig en gericht op co-creatie en coproductie. • We kennen een duurzaam gezonde financiële positie met een verantwoorde mix tussen middelen uit de markt en subsidie. • We dragen bij aan: o een inclusieve samenleving; o versterking kunst- en cultuureducatie en participatie; o een leven lang leren; o persoonlijke- en talentontwikkeling. • We zetten in op één gezamenlijke programmering van alle disciplines. Zo brengen we partijen bij elkaar en fungeren als culturele broedplaats en professioneel podium ineen.

2.4

Hanzehuis Met als uitgangspunt bovenstaande doelen karakteriseren wij hieronder hoe we deze willen verwezenlijken en wat Hanzehuis zou moeten zijn.

2.4.1

Centrum voor levenslange ontwikkeling Voor kinderen, jongeren maar ook voor volwassenen, ouderen en speciale doelgroepen is Hanzehuis de plek om zich te oriënteren, te ontwikkelen en te scholen in culturele en maatschappelijke vaardigheden of om er gewoon van te genieten. Ieder op zijn of haar eigen niveau en in eigen tempo. De kracht van Hanzehuis ligt in de culturele levensloop. Die begint op vroege leeftijd en kent geen eindpunt. Door de overheid wordt ´leven lang ontwikkelen´ of ‘leven lang leren’ gestimuleerd. Zo nemen wij onze rol in de culturele levensloop van mensen. Hanzehuis is de plek voor de verbeelding. Op de podia van Hanzehuis kun je je laten inspireren door het mooiste wat Nederland te bieden heeft op het gebied van theater, dans, literatuur en muziek. Of je maakt je dromen waar, door zelf op het podium te staan, daarin begeleid door de medewerkers of netwerkpartners van Hanzehuis. Schematisch is deze culturele levensloop (de culturele cirkel) als volgt weer te geven:

15

2.4.2

Centrum voor maatschappelijke verankering De kracht van Hanzehuis ligt in de samenwerking met andere partijen. Met een efficiënte kern van vaste medewerkers ondersteunen en verbinden we een groot netwerk van cultuuraanbieders, vrijwilligers en docenten, geen concurrenten, maar partners. Van zorgaanbieders tot scholen. Van zelfstandig professionals tot amateur-verenigingen. Door het netwerk stevig in te richten en goed te ondersteunen kunnen partners elkaar inspireren en zo innovatie binnenhalen. De wereld verandert snel en Hanzehuis organiseert zich zo dat het daarop in kan spelen en samen met partners cultuur en educatie een plek in de samenleving kan geven. Door de vergrijzing van de samenleving ontstaat een steeds groter wordende groep vitale senioren met relatief veel vrije tijd. Tegelijkertijd ook de groep van mensen, die in een isolement terechtkomen en/of kampen met gezondheidsproblemen en zingevingsvraagstukken. Door om ons heen te kijken en verbindingen aan te gaan met doelgroepen in de stad kan Hanzehuis daarin een vitale rol spelen, voor diverse groepen van jong tot oud met diverse en vaak uiteenlopende interesses. Wij realiseren ons dat we niet alles zelf kunnen en moeten doen. We willen aanvullend zijn aan de markt. Zo blijven we een onafhankelijk regisseur en kunnen we een aantrekkelijke partner zijn voor de partijen met wie we samenwerken.

We gaan gemeenschapsgericht werken, wij alleen zijn niet de uitvoerders, de inwoners worden ook producenten (naast consumenten).

2.4.3

Regisseur/aanjager in cultuur Vanuit het Hanzehuis jagen we cultuur aan in onze gemeente en pakken de regierol op waar gewenst. Vanuit het Hanzehuis delen we kennis en kunde met alle partners in onze gemeente. Dat doen we zoveel mogelijk domein overstijgend, dus in samenspel met bijvoorbeeld het sociaal domein of het onderwijsdomein. Cultuur is niet alleen een doel, maar ook een middel. Niet alleen programmeren we een totaalaanbod voor al onze inwoners, we doen dit ook sámen mét onze inwoners. We halen informatie op (niet alleen zenden, maar ook ophalen) en programmeren in en mét de wijken. We brengen professionals en amateurs samen door inspirerende workshops en bijeenkomsten. Zo bouwen we aan een sterke culturele infrastructuur, met als spil en motor Hanzehuis. Voor, met en vooral door de inwoners! We organiseren en ondersteunen initiatieven vanuit de wijken tot ze het zelf kunnen.

16

2.4.4

Innovator door slim samenspel Onze samenleving verandert in snel tempo. Culturele instellingen kunnen daarbij niet achterblijven en zullen permanent moeten innoveren om aan te blijven sluiten bij wat de samenleving van hen vraagt. Alle drie de instellingen, die aan de wieg van Hanzehuis staan, hebben specifieke competenties en netwerken. Door die samen te voegen kunnen wij de ontwikkelingen die de komende jaren op ons afkomen omzetten in nieuwe producten en diensten. In één huis zetten we in op kruisbestuiving en kunnen medewerkers elkaar inspireren tot innovatie, kennisdelen en wordt ieders netwerk gedeeld en benut. Tegenwoordig vermengen de diverse kunstdisciplines zich moeiteloos. Cross-over (mix van stijlen, disciplines, doelgroepen) speelt een belangrijke rol in de beleving en waardering van kunst en cultuur en draagt ook bij aan de toegankelijkheid daarvan. De grote populariteit van veelal multidisciplinaire festivals is hier een voorbeeld van. Het maakt de moderne consument ook tot een “cultuuromnivoor”. De ene dag naar een museum, de volgende dag naar een musical of popconcert. Ook nieuwe doelgroepen ontstaan. Ontmoeting, verbinding, persoonlijke en sociale ontwikkeling, zingeving en gemeenschapszin, cultuur is in toenemende mate daarin een nadrukkelijk aanwezige factor.

Hanzehuis kan door de bundeling van haar kennis, ervaring en netwerken hieraan een innovatieve bijdrage leveren. We hebben daarbij speciale aandacht voor de ontwikkeling van jonge mensen. We willen daarom graag expliciet bijdragen aan de gemeentelijke ambitie om de popmuziekcultuur aan te jagen door een infrastructurele keten op te zetten als voedingsbodem voor popmuziek in Zutphen.

2.5

Vier functionele afdelingen Hanzehuis brengt de activiteiten en diensten die de drie instellingen nu afzonderlijk hebben, zoveel mogelijk onder in functionele afdelingen, presentatie, educatie, participatie en productie, die alle vier weer verbinding hebben met elkaar. Je kunt er kijken en luisteren, je laten verrassen, je kunt er leren, je kunt er maken of je kunt er gewoon komen, omdat het een mooie plek is, Door functies slim te koppelen en te verbinden worden alle activiteiten en diensten beter zichtbaar en toegankelijker voor het publiek. Daarnaast kunnen vanuit de culturele basisinfrastructuur nieuwe producten worden ontwikkeld.

17

Daarmee dragen we bij aan de in de figuur benoemde waarden van cultuur. Allereerst is er de artistieke waarde. Dat gaat over de zowel de artistieke presentatie van kunst en cultuur, als het genieten ervan en deelnemen aan. Mensen zijn bereid om een kaartje te kopen voor het bijwonen van een uitvoering in het theater of deel te nemen aan een cursus of lid te zijn van een bibliotheek. Die kosten (inclusief ketenkosten) weerspiegelen een deel van de waarde die mensen aan het culturele aanbod hechten. Het culturele aanbod in de gemeente Zutphen heeft daarnaast een economische waarde. Dan gaat het om mensen uit de regio en toeristen die een gemeente bijvoorbeeld vanwege een museum, erfgoed, tentoonstelling of een voorstelling bezoeken. Dat zorgt voor werkgelegenheid en inkomsten bij betreffende culturele instellingen. Het zorgt ook voor toeloop van mensen uit de regio en toeristen die bestedingen doen in de gemeente en/of overnachten. Voorbeeld is het bezoek aan een museum: elke euro die daar besteed wordt, kan met een factor 2,5 vermenigvuldigd worden voor bestedingen in horeca en mkb. Volgens onderzoek van Gerard Marlet scoren daarbij met name erfgoed en theater goed voor de aantrekkelijkheid van een gemeente. Daarnaast blijkt dat cultuur en erfgoed bijdragen aan een gunstig vestigingsklimaat, ook voor bedrijven. Tot slot heeft cultuur een maatschappelijke waarde.

Dat uit zich bijvoorbeeld in het verhogen van welzijn, brede welvaart en sociale cohesie en in het tegengaan van eenzaamheid. Cultuur draagt bij aan ontwikkeling van burgerschap, geletterdheid

18

en een toenemend vermogen om te kunnen gaan met complexiteit van de samenleving. Cultuur blijkt ook te leiden tot lagere kosten voor preventie. Ook dragen de culturele instellingen in de gemeente bij aan de cultuureducatie op scholen en daarbuiten. De centra voor cultuureducatie en de wijkcultuurcentra zijn vooral gericht op cultuurdeelname en dus de sociale waarde van kunst en cultuur. Op die manier zorgt cultuur mogelijk voor betere onderwijsprestaties en een hogere productiviteit onder de bevolking, en voor een betere gezondheid en minder leefbaarheidsproblemen in de wijken van de gemeente. Door het verbinden van de culturele opdracht met de maatschappelijke opgaven van de bibliotheek, ontstaat een evidente versterking van dit domein. We beschrijven in de volgende hoofdstukken de uitwerking van de verschillende hoofdfuncties: Presentatie, Participatie, Educatie en Productie. We baseren onze ambities op een gezonde mix van landelijke ontwikkelingen, kengetallen en eigen ervaringen en inzichten.

19

3

Presentatie Onder de presentatiefunctie van Hanzehuis verstaan wij het mogelijk maken van alle openbare voorstellingen, evenementen, culturele verhuringen, producties, lezingen, presentaties en aanverwante activiteiten waarbij grote aantallen mensen met cultuur in aanraking komen en waar ze in de meeste gevallen een toegangsprijs voor betalen.

3.1

Inleiding Hanzehuis is de plek in Zutphen waar het gaat om de programmering en organisatie van voorstellingen en andere kunst- en cultuuruitingen. We hebben de kennis en mogelijkheden in huis voor een op het publiek afgestemde programmering in alle mogelijke disciplines en vormen. De Buitensociëteit is een parel qua locatie. Met de beoogde verbouw worden de mogelijkheden geschapen voor een verdere uitbouw van deze functie, zowel op het gebied van doelgroepen als disciplines. We streven ernaar om zoveel mogelijk inwoners van Zutphen (en de regio) te laten genieten van cultuur, theater en muziek. Door de samenwerking binnen de organisatie liggen er veel nieuwe kansen, die wij hieronder beschrijven. Alle drie de huidige instellingen hebben een aandeel in het presenteren van podiumkunsten en presentaties. Op dit moment bezoeken ruim 77.000 mensen uit de regio de presentaties van de huidige instellinge2n. We willen dit publiek verbreden en vergroten. We richten ons daarbij vooral op de marktsegmenten, zoals boven beschreven. De programmering is markt- en vraaggericht. De verdeling qua genres is breed en representatief voor het theater en muziekaanbod: cabaret, toneel, opera, klassieke muziek, dans, musicals, muziektheater, theatercollege, literair, debat, show, revue, kinder- en jeugdvoorstellingen en theaterconcerten. Professioneel en amateur.

We onderscheiden ons door een brede programmering en profilering, door een hoge gastwaardering. Alle gasten moeten een onvergetelijke ervaring krijgen die inspireert, raakt en ontspant, of dat nou door dat klassieke concert komt van dat gerenommeerde orkest, of door de presentatie van die jonge kinderen, die voor het eerst hun schreden op de planken zetten. Wij denken dat we hierdoor bijdragen aan de persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling van de inwoners van Zutphen en de directe omgeving. Hoe meer inwoners we weten te binden, hoe beter. De huidige accommodatie voldoet niet meer aan deze kwalitatieve norm. Ook de organisatie vereist ontwikkeling.

2

De presentatie cijfers van Bij de Bieb (verslag 2023) zijn niet uitgesplitst over de vestigingen. Het betreft een educated guess. Tevens moet vermeld, dat het groepsgewijs presenteren cijfermatig achterblijft t.o.v. de doelstelling van Bij de Bieb, vanwege gebrek aan geschikte ruimte daarvoor.

20

Het doel is om zoveel mogelijk zalen vol te krijgen met enthousiaste mensen ongeacht hun financiële middelen, afkomst, opleidingsniveau. Iedereen moet mee kunnen doen. Wij gaan programmeren voor de kleine en de grote portemonnee, voor de klassieke muziekliefhebber en de jongere popfan. Alle leeftijden komen aan bod.

3.2

Programmering, alle genres en publiek, alle doelgroepen De huidige professionele programmering is sinds 2021 afgestemd beter afgestemd op verschillende doelgroepen en voorkeuren. Het afgelopen jaar (2023) is de gemiddelde zaalbezetting al met 13% gestegen. We zijn op de goede weg. Dit betekent dat we qua theater- en muziekprogrammering inzetten op een brede programmering (alle doelgroepen), waarbij er speciale aandacht is voor jeugd (ook via cultuureducatie) en lage inkomens. Het is van essentieel belang dat we dit samen met andere organisaties doen uit het culturele en sociale domein. Zij hebben de ingangen tot de moeilijker bereikbare doelgroepen. Een gezamenlijke programmering met een goede marketing is van belang voor een succesvol cultureel veld waarbij cultuur niet alleen als doel, maar ook als middel wordt ingezet. Samen met Schouwburg Lochem programmeren we voor de regio, we hebben één programmering en één marketingafdeling. Dit maakt onze inkooppositie sterker, we vergroten onze kennis en kunde en verkleinen ons afbreukrisico. We kijken welke programmering in welke zaal tot zijn recht komt. Lochem heeft een meer lokaal en provinciaal profiel (geen klassiek, wel populaire muziek), Zutphen meer regionaal en ietwat Randstedelijk en klassieke en popprogrammering.

Wel hebben beide theaters een breed profiel waarbij gekeken wordt naar de samenstelling van de gemeente/stad en regio. Hanzehuis heeft technisch zeer goede voorzieningen in haar theaterzaal; de in 2006 gerenoveerde en verhoogde theatertoren is gemaakt voor 700-800 stoelen, maar de zaal heeft er nu maar 550. (Praktisch verkoopbaar 530, vanwege impressariaatsplekken, rolstoelen en regieplekken). Daar lopen we in de programmering soms vast. We zitten onder de grens van 700 stoelen wat ons verdienmodel voor de zaal beperkt en waardoor we nog steeds grote namen mislopen. Met de gewenste inwonersgroei van Zutphen zou in de nieuwe constellatie een grotere zaalcapaciteit beter aansluiten op de technische mogelijkheden, de aantrekkelijkheid voor artiesten en de financiën. Voor de amateurprogrammering hebben we alle faciliteiten in huis. In de culturele cirkel is natuurlijk dát optreden aan het eind van de cyclus hét moment waar de speler, muzikant of performer naar toe leeft en waar hij/zij de talenten kan laten zien aan de omgeving. Naast de hoge financiële drempel echter ontberen we een zaal, die voor veel van deze initiatieven beter geschikt is: een Kleine Zaal. Ook de programmafunctie vanuit de bibliotheek vindt gedeeltelijk in Hanzehuis zijn plek. We programmeren immers gezamenlijk en in samenhang.

Vanuit de vijf wettelijk verankerde bibliotheekfuncties voeren we de functie ‘bevorderen van lezen en kennismaken met literatuur‘ uit.

21

Wat we zoal gaan op de podia in Hanzehuis (en in de wijken) gaan doen: Leesbevordering en leesplezier programma’s Programmering rondom landelijke evenementen zoals Boekenweken, voorleesdagen voor kinderen en volwassenen Lezingen door schrijvers (bv Adriaan van Dis, Ozcan) Festivals, zoals nieuw Zutphens Peil voor VO-leerlingen We hebben daarvoor geen zalen nodig van 500 en meer, maar een kleine accommodatie, die past bij deze programmering. 3.2.1

Special: Kleine Zaal Voor de totale programmering is een kleine (multifunctionele) zaal onontbeerlijk. Dat komt ook uit de vele interviews die er gehouden zijn met andere (culturele) spelers in de gemeente. Voor kleinere theater- en muziekproducties en de literaire activiteiten is de theaterzaal te groot en de Buitensoos al helemaal. Bovendien is die laatste technisch volledig ongeschikt, deze zaal is er m.n. voor muziek. Vanuit het theater is een kleine zaal voor beginnend talent of kwetsbaar aanbod nodig, voor theater en (pop)muziek. Zeker als het gaat om die laatste ontwikkeling (popcultuur) dan is daar nog veel winst te behalen. Met een kleine zaal dragen we bij aan de keten voor talentontwikkeling. De kleine zaal heeft 200 stoelen die multifunctioneel te gebruiken is, doordat ze een inschuifbare tribune heeft. Ze is geschikt voor theater- en muziekvoorstellingen, lezingen, amateurgezelschappen (ook nog eens veel betaalbaarder), voorspeelavonden, scholen, etc. etc. Als de artiest (professional of amateur) klaar is voor de volgende stap dan kan deze doorstromen naar de theaterzaal (700 zitplaatsen) óf de Buitensoos (resp. 500 of 1000 sta plaatsen of 300-600 zitplaatsen). Ook voor de verdere ontwikkeling van de popmuziek (zie paragraaf ‘Special: Pop’) is een dergelijke ‘tussenstap’ essentieel.

En last but not least: de programmeringskant vanuit de hoofdfuncties van het bibliotheekwerk zal hier zijn plek krijgen óf op het foyerpodium, voorlezen, schrijven, literatuur…

3.2.2

Special: Cafépodium Niets is zo leuk en inspirerend dan iets laagdrempelig aanbieden voor een grote groep mensen. Daarom is een podium in de café(foyer) een uitstekende plek voor jamsessies, open podia, voorleessessies, jazzmiddagen, kleine optredens en lokale initiatieven. Dit is een drempelloze voorziening die meteen reuring brengt in een gebouw. Een vleugel (waar iedereen die binnenloopt op kan spelen), simpel licht en geluid en een café opstelling is genoeg voor een doorlopend gezellige sfeer. Het maakt bovendien cultuur zeer toegankelijk. Natuurlijk is een 24/7 goede horecavoorziening onontbeerlijk voor deze zoemende bijenkorf. Je kunt er een krantje lezen terwijl er iemand spontaan een deuntje speelt op de piano. Het lokale koor oefent er wekelijks, overleggen vinden zo veel mogelijk plaats in het café, kinderen worden voorgelezen terwijl (groot)ouders genieten van een goed gezette kop koffie en studenten spreken eraf om op een ongedwongen manier samen te studeren in één van de rustigere hoekjes van de ruimte. We geven een podium aan onze inwoners – voor korte presentaties / kennisdeling/ verhalen vertellen

22

3.2.3

Special: theater op locatie We ondersteunen en faciliteren graag theater op Locatie/in de Wijken d.m.v. onze theaterkit (mobiele lichts- en geluid set), kaartverkoop voor derden op locatie en het co- produceren van theater op locatie zoals in juni 2024 ‘Kings Air’, een moderne Shakespeare op Kasteel Verwolde. Samen met de cultureel contactpersoon brengen we het culturele en professionele culturele veld samen door periodieke bijeenkomsten waarbij kennisoverdracht en ontmoeting centraal staan.

3.2.4

Special: Pop In onze nieuwe positionering focussen we op de versterking van de popcultuur in Zutphen. We bouwen aan het merk ‘Buitensoos’ als popzaal. Let wel: de Buitensociëteit wordt veelvuldig gebruikt door/voor verschillende events, waaronder verhuringen door derden en eigen events. De Buitensoos als volwaardige popzaal is niet onze bedoeling. We maken een mix van grote(re) namen en eigen events die bijdragen aan popcultuur (en het ecosysteem van pop) in het algemeen. Dit doen we in overleg met andere (pop)initiatieven in de stad, zoals de Keldersessies. Wat we toevoegen aan het cultureel palet is een langgekoesterde wens van veel inwoners: een plek waar pop(cultuur) tot haar recht komt. Waar stedelijke, regionale en nationale popnamen een podium krijgen. Dat doen we ook in ons educatieve aanbod (zie het betreffende hoofdstuk). We maken de culturele cirkel ook op het gebied van de popmuziek rond. Naast de Buitensoos programmering is ook de Kleine Zaal dé ruimte voor popmuziek. Juist vanwege de inschuifbare tribune en inrichting kunnen we snel transformeren van workshop, naar lezing, naar studio en repetitieruimte. Hanzehuis is daarmee ook een logische plek voor het ‘Popkantoor’ (werktitel gegeven door gemeente Zutphen). Deze vraagbaak/popmakelaar/knooppunt verbindt vanuit Hanzehuis muzikanten met de stad.

En daar zit ook de kracht van de zaal: bestaande kennis verbinden met nieuw talent op het gebied van presentatie, educatie, participatie en inspiratie De samenwerking met de MBO Podiumacademie is logisch in de keten van pop(cultuur) en valt onder de noemer ‘Educatie & Presentatie’. Niet alleen leren, maar ook uitvoeren zijn onderdeel van Hanzehuis.

3.2.5

Special: klassieke muziek Zutphen is al een stad van klassieke muziek, daarom is Hanzehuis bij uitstek de presentatieplek voor dit genre. Daarmee wordt de keten beter georganiseerd en versterkt. Hiermee wordt uitgedragen dat de keten in de stad aanwezig is en dat de ambitie is om deze te versterken. De Buitensociëteit is van oudsher één van de oudste en meest gewaardeerde klassieke zalen. Na het Concertgebouw wordt deze zaal geroemd om haar prachtige uitstraling én haar uitmuntende akoestiek. Geen wonder dat Zutphen trots is op deze parel! Daarom wordt de zaal veelvuldig gebruikt door externe partijen voor eigen klassieke evenementen, concours, CD opnames etc.

23

Dat is één van de redenen waarom we in de reguliere programmering relatief weinig klassieke programmering hebben. Deze wordt automatisch aangevuld door de diverse klassieke events van/door andere organisaties. Wij ondersteunen deze organisaties heel graag, waardoor onze naam goed is en we een breed pallet aan klassieke programmering kunnen aanbieden. Een aantal voorbeelden zijn Cinconia, het Simeonkwartet en natuurlijk CelloWercken. Met die laatste partij sturen we op verdere uitwerking van het CelloFestival in de zomer en seizoen programmering vanuit de Cello Academie. 3.2.6

Special: Buitensoos Het merk Buitensoos is nieuw, het bestaat krap 1,5 jaar. Daarvoor werd de zaal gezien als unique selling point, maar er werd te weinig mee gedaan. We zetten in op het merk ‘Buitensoos, jouw podium in de stad’ als popzaal maar ook als plek waar regionaal talent een plek kan krijgen. Dat doen we o.a. door Buitensoos Live, een terugkerend event waarbij regionale bands samen een avondvullend programma maken. Deze bands zijn te groot voor de kroegen en kleine zalen, maar samen vullen ze een zaal wel. De zaal wordt veel gebruikt voor niet alleen ons eigen programma, maar ook als interessante plek voor andere gebruikers. Het palet aan activiteiten is veel gekleurd; van grote diners, wijnproeverijen, professionele presentaties, maatschappelijke lezingen, rouw en trouw evenementen en veel maatschappelijke verhuringen herbergt ze een groot deel van de culturele en maatschappelijke activiteiten van onze gemeente en regio. Special events zijn ook verhuringen als Vroeg Zat, Moordmysterie, Videoclip opnames, silent disco’s etc. Veel van dit soort events doen we samen met partners uit de markt, om risico te spreiden en samen marketing te bedrijven.

De Buitensoos is daarmee niet alleen de perfecte zaal voor klassieke muziek en het grootste poppodium van de regio, het is nadrukkelijk een onderdeel van de keten in muzikale ontwikkeling van de stad en van individuele muzikanten. De commercieel interessante activiteiten dragen daarmee (financieel) bij aan de ontwikkeling. We blijven de zaal met respect gebruiken, behouden de beroemde klassieke akoestiek en maken ruimte voor nieuwe onverwachtse activiteiten.

3.2.7

Special: Buitenpodium De buitenruimte willen we betrekken bij het nieuwe Hanzehuis door gebruik te maken van het park ernaast. Door het plaatsen van een buitenpodium kunnen we een nog diverser aanbod brengen. Dit podium dient als verlenging van de activiteiten die binnen veelvuldig plaatsvinden en kan (ook) in de zomer gebruikt worden voor bijvoorbeeld festivals, zondagochtend concerten, zomerbijeenkomsten, concertavonden, voorlezen en verhalen vertellen, openlucht optredens en ga zo nog maar door. Want waarom stoppen als je in de buitenlucht kunt genieten van alles wat cultuur zo aantrekkelijk maakt?! En hoe mooi zou het zijn, als we dat podium onderdeel kunnen laten zijn van een veel bredere ‘buitenspeelplaats’ in het park. Zie daarvoor het hoofdstuk Huisvesting.

24

4

Participatie

4.1

Inleiding Meedoen is hét speerpunt voor participatie, in de brede zin van het woord. In ieder mens schuilt een ‘maker’ en samen aan iets werken leidt tot meer betekenis en begrip voor elkaar en tot meer plezier. Onder Participatie in Hanzehuis verstaan wij alle activiteiten die tot doel hebben mensen actief te laten deelnemen aan het ‘maken’ van kunst, cultuur en maatschappelijke productie. Omdat we verschillende domeinen in het nieuwe Hanzehuis bij elkaar brengen hanteren we graag “brede begrippen van kunst en kwaliteit, waarbij we het bestaande aanbod koesteren en het nieuwe omarmen”3. Dat kan zijn: een kunst- en cultuurfestival, een museumnacht, de opening van het culturele seizoen, een (amateur)theatervoorstelling, een muziek- of musicalproductie, een literaire presentatie, maar evenzogoed een maatschappelijke debatavond, een wijkgericht programma, een stedelijke-activiteiten-beurs, etc.

4.2

Meedoen is het sleutelwoord Meedoen is het sleutelwoord. Vanuit het Hanzehuis -ons nieuwe gebouw als HUBnatuurlijk ook op locatie (in de wijken). Samen met de culturele en maatschappelijke partners wordt via het (totaal)programma vormgegeven aan participatie. Dat kan via het onderwijs of daarbuiten, bijvoorbeeld op locaties van onze partners in de stad (Bolwerck, Musea, Luxor etc) We werken voor kinderen, jongeren en volwassenen. Door het actief betrekken van jongeren bij de programmering (Jongerenpanel) en het voeren van een eigen jongerenmerk (EPIC) zetten we in op actieve deelname van en voor jongeren. Participatie is deelnemen aan de maatschappij. Voor actieve deelname aan de maatschappij kan cultuur een verbindende factor zijn. Mensen ontdekken de maker in zichzelf. Onderzoeken zichzelf en geven uiting aan ‘hun verhaal’ en verbinden zich daarmee aan het verhaal van een ander. Cultuurparticipatie geeft invulling aan zingeving, empathie, troost, verbinding, inspiratie en ontmoeting. Het is intrinsiek verbonden aan het menszijn. We zijn een plek waar alle mensen, van alle leeftijden en met alle achtergronden op elk mogelijke manier hierin ondersteund kunnen worden. Dat start bij de basisvaardigheden die je nodig hebt om mee te kunnen doen in de samenleving: lezen, schrijven, rekenen, digitale vaardigheden, gezondheid – en sociale vaardigheden.

Dat gaat -steeds meer- ook over digitale inclusie en (digitaal) burgerschap (democratische waarden). We programmeren op deze onderwerpen breed en voor alle inwoners (soms collectief, soms 1 op 1), veel in de wijken maar zeker ook in het Hanzehuis.

3

Uit: Toegang tot Cultuur, op weg naar een nieuw bestel in 2029, Raad voor Cultuur 2024

25

We vinden deze functie een speerpunt in ons nieuwe beleid en daarom speciale aandacht nodig heeft van een ‘aanjager’. We noemen deze de stadsprogrammeur. Dat is iemand die meerdere plekken in de gemeente realiseert, waar cultuur ontdekt

en beoefend kan worden, zoals beeldende kunst bij Waterkracht, Woest Oost of films van Luxor in ’t Nut, theater in De Hoven. Deze stadsprogrammeur heeft daarin een signalerende, verbindende en organiserende rol tussen individuen, scenes, groepen bewoners, wijken, en de culturele (basis)instellingen. De stadsprogrammeur bouwt aan een netwerk en onderzoekt waar behoeftes liggen. 4.3

Centrale rol voor de stadsprogrammeur Waar in de afdeling Presentatie de cultuurprogrammeur de centrale rol vervult als het om de inhoud gaat bij het programmeren van voorstellingen en concerten, bij Participatie speelt de ‘verbinder’ een belangrijke rol, de stadsprogrammeur: Hij/zij is de (zichtbare!) aanjager binnen elk programma maar vooral ook naar de mensen met wie hij werkt. Hij inspireert, daagt uit, nodigt uit om grenzen te verleggen en nieuwe mogelijkheden te verkennen. Hij is de verbinding tussen partner, inwoner, bezoeker en uitvoerende. De stadsprogrammeur heeft grote affiniteit met kunst en cultuur en staat op voor ontwikkelingen en kansen. Deze ‘makelaar’ heeft- en bemiddelt in een netwerk van kunstenaars naar de partners. Voor die partners zorgt hij voor inspiratie in cocreatie met zijn gesprekspartners komt hij tot bijzondere project-ideeën. De kern is dus niet het aanbieden van producten maar het inspireren, op een hoger plan tillen en (helpen) organiseren van co-creatie en co-productie.

26

5

Educatie

5.1

Inleiding Mensen leren van elkaar en doen dat hun leven lang. Waar kennis, ervaring en vaardigheden worden overgedragen, ontstaat cultuur of wordt deze verrijkt en verankerd. Naarmate mensen meer en met een variëteit aan cultuuruitingen in aanraking komen en deze leren begrijpen en zelf uitvoeren, kunnen zij ook beter met complexiteit overweg. Educatie is een steeds belangrijker en substantiëler onderdeel geworden van de opgave voor het onderwijs om jonge mensen voor te bereiden op de samenleving van nu en die van de toekomst. We vatten dit begrip breed op. ‘Leren’ is immers veel breder dan alleen datgene, wat we in een formele leeromgeving aangeboden krijgen. Bijvoorbeeld, het bezoeken en genieten van een voorstelling of concert en het ervaren van beeldende kunst verrijkt niet alleen ons gemoed, maar –als het goede kunst is- leert het ons tevens kritisch, analyserend en verdiepend naar de wereld te kijken, verschillen te onderscheiden en overbruggen en verbindingen aan te gaan. Kortom het ‘leert’ ons volwaardigere mensen te worden.

Met betrekking tot het (formeel) afgebakende begrip educatie: We zien het als onze missie om niet alleen breed in de samenleving educatieve cultuur aan te jagen, stimuleren en uit te voeren, maar willen ons vooral graag focussen op die plek, die we in onze 21e eeuw gecreëerd hebben om jonge mensen voor te bereiden op hun toekomst en die van de samenleving. De drie organisaties die samengaan in Hanzehuis bieden daar nu al een substantieel programma voor en willen en zullen daar ook in de toekomst een essentiële rol in vervullen. Doordat de educatietaken nu nog verspreid liggen over de drie organisaties, ontstaat er in Hanzehuis nog meer een samenhangend en integraal programma. Er liggen -als we het samen doen- nog veel meer kansen voor het grijpen. Educatie houdt niet op bij het bereiken van de volwassen leeftijd. De verbinding met de domeinen presentatie, educatie, participatie en productie is er een van alle leeftijden. Juist in de combinatie van die pijlers ligt de kracht van Hanzehuis. Samenwerken is daarvoor niet effectief genoeg. Beleid, aansturing en uitvoering vanuit één visie is daarvoor een voorwaarde. Natuurlijk werken we samen met externe partijen. We dragen daarmee bij aan de culturele levensloop van de inwoners van Zutphen en omstreken.

5.2

Het educatieprogramma

5.2.1

Sociaal maatschappelijke educatie Hieronder geven we schematisch de vijf kernfuncties van de bibliotheek in ons Hanzehuis weer. Het grote deel van de collectie boeken blijft in de Broederenkerk. Een deel daarvan zullen we nodig hebben in het Hanzehuis om onze kernfuncties (wettelijke taken) te kunnen uitvoeren. We zullen deze collectie gaan ‘dubbelen’. Wat gaan we in Hanzehuis doen is goed te zien in onderstaande figuur met onze vijf kernfuncties.

27

Onze boekencollectie en uitleenfunctie blijft in de Broederenkerk, naast bijvoorbeeld werk- en studieplekken, voorlichting, leesbevordering. We organiseren daar ook kleinschalige voorstellingen, presentaties, specifieke muzikale concerten, die juist gedijen bij de akoestiek. Sommige onderdelen van onze opdracht kunnen we in de Broederenkerk minder goed uitvoeren, vanwege de akoestiek en het ruimtegebrek. Daarnaast krijgen sommige activiteiten in Hanzehuis ook een meerwaarde door de verbinding met de activiteiten van anderen op het gebied van educatie. We brengen daarom een deel van onze functies onder in Hanzehuis. Feitelijk spreekt het schema hierboven voor zich, maar we werken de verschillende functies in Hanzehuis wat verder uit. Een deel daarvan hebben we al besproken in de eerdere hoofdstukken, maar we geven deze hier nu nogmaals weer, vanwege het inzicht in de samenhang: Basisvaardigheden Inwoners kunnen in Hanzehuis zichzelf verder ontwikkelen op het gebied van de basisvaardigheden. Dit zijn vaardigheden die je nodig hebt om volwaardig mee te kunnen doen in de maatschappij (lezen, rekenen, schrijven, digitale vaardigheden, gezondheidsvaardigheden, financiële vaardigheden en sociale/juridische vaardigheden). In Hanzehuis hebben we: ▪ Taalhuis en digitaalhuis ▪ Informatiepunt digitale overheid (IDO)

28

▪ ▪

Spreekuren en inloopuren voor digitale hulp Workshops en spreekuren rondom gezondheid, sociale, financiële en juridische vaardigheden (samen met onze partners op het ‘ontwikkelplein basisvaardigheden’). Dit is o.a. Perspectief, Gelre Werkt, Gemeente, Schuldhulpverlening, buurthuis, banken, formulierenbrigade).

Een leven lang ontwikkelen We faciliteren cursussen, workshops en lezingen/community bijeenkomsten m.b.t. thema’s die spelen in de wijken en dorpen van onze stad. We doen dat voor alle doelgroepen met een focus de komende jaren op jongeren en gezinnen. We organiseren literatuurcursussen, leesclubs, workshops en lezingen over actuele onderwerpen zoals AI, de energietransitie, duurzaamheid, democratie en polarisatie, ondersteund door onze grote digitale en fysieke collectie van boeken. Een deel daarvan zullen we in Hanzehuis daarvoor nodig hebben We maken vanuit onze bibliotheekfunctie verbinding met de podiumkunsten (communities aan zet, kracht in de wijken opzoeken). Verhalen staan centraal! We organiseren een doorgaande lees-en mediawijsheid lijn. We hebben een Bieblab waar kinderen hun talenten m.b.t. 21-eeuwse vaardigheden verder kunnen ontwikkelen (programmeren, robots, AI, 3d printing, spelen en leren, gaming). We zetten gaming in voor de ontwikkeling van de wijk en stad. De kinderen praten mee over hun eigen leefomgeving / stadslab / wijklab. We werken in het Hanzehuis aan preventie van de laaggeletterheid (en de digitale ongeletterdheid) door het stimuleren van leesplezier in de Kinderboekenweek, bij voorleesdagen, in het Bieblab, etc. Dat doen we naast onze onderwijsprogramma’s natuurlijk.

We hebben plekken voor ▪ De allerkleinsten met voorleesplek (knus en gezellig met mooie voorleesstoel) ▪ Plek voor 4-12 jaar (eigen plek) ▪ Plek voor jongeren 12-20 jaar (eigen plek) 5.2.2

Cultuureducatie in het basisonderwijs: een nieuwe aanpak De gemeente heeft een hoge ambitie rondom cultuureducatie. De doelstelling van de gemeente is dat elk kind in Zutphen en Warnsveld in aanraking komt met cultuur. De eerste stap in de culturele keten, zoals hierboven beschreven. Daarvoor is een intensieve samenwerking met het onderwijs onontbeerlijk. In onze voorbereidingen voor dit programmaprofiel hebben we vanuit onze drie instellingen allereerst naast elkaar gelegd, wat ieder ten behoeve van het basisonderwijs onderneemt. We constateren, dat de dekking van onze activiteiten over het geheel van het basisonderwijs redelijk breed genoemd mag worden, naast die van de overige aanbieders. We denken dat het aanbod en de programma’s nog meer afgestemd kunnen worden in samenwerking. We werken zo naar een zo integraal en afgestemd mogelijk aanbod en naar het onderwijs. We hebben een educatieteam met verschillende professionals uit de partners, die allemaal hun eigen expertise meenemen. Wij organiseren in gezamenlijkheid het

29

cultuurmenu, het kwaliteitsprogramma en het lees mediaprogramma. Natuurlijk ook met de aanbieders buiten ons Huis. Er ontstaat daarmee een stevig basismenu waarin kansen voor elk kind zijn gerealiseerd. We zijn procesbegeleider voor scholen die zich op het gebied van cultuureducatie willen ontwikkelen, zoals we dat nu in CMK doen. In al onze activiteiten voor het onderwijs sluiten we aan bij het onderwijs en is de school in the lead. Verschillende programma’s sluiten op elkaar aan en vormen samen een geheel waardoor het aanbod voor het onderwijs minder versnipperd is en aanvullend op elkaar kan worden ingezet. 5.2.3

Cultuureducatie in het Voortgezet Onderwijs en Middelbaar Beroepsonderwijs. Hoewel onze focus duidelijk ligt op de brede scope in het Primair Onderwijs (P.O.), wil Hanzehuis tevens oog hebben voor de vraag vanuit deze onderwijsvelden. We hanteren daarbij twee benaderingswijzen: 1. De actieve Met deze benaderingswijze werken we in de keten van talentontwikkeling. Door de brede scope in het P.O. zijn wij in staat talenten te scouten en ze in- en buiten het reguliere onderwijs te ondersteunen in hun culturele loopbaan, indien gewenst en mogelijk tot aan de toelating tot het Kunstvakonderwijs. 2. De passieve We beperken ons niet tot een programma voor het primair onderwijs. We stellen onze kennis, ervaring en netwerk graag ter beschikking aan de vraag vanuit VO en MBO. We zullen daar geen actief beleid in ontwikkelen maar kunnen ons voorstellen op diverse terreinen dienstverlenend te zijn: a. Programmeren van schoolvoorstellingen en/of laagdrempelige toegang tot voorstellingen op onze podia. b. Ondersteunen bij schoolorkesten, musicals, koren etc. c. Reflectief aanbod m.b.t. theater, dans en muziek in relatie tot programmering. d. Mede ontwikkelen van gericht cultuurbeleid op school. e. Ter beschikking stellen van kennis en expertise op diverse terreinen (techniek, fondswerving, etc.).

5.2.4

Cultuureducatie in de vrije tijd We blijven doen waar we al jaren goed in zijn: cultuureducatie en cultuurbeoefening in de vrije tijd. Dat betekent: lessen en projecten in de verschillende disciplines, samenspel muziek en talentontwikkeling in de diverse disciplines. De kern is en blijft dat we de regie bij de docenten leggen en aanvullen naar wens en behoefte, zoveel mogelijk in samenwerking. Ook in het Hanzehuis worden docenten in de gelegenheid gesteld tegen lage kosten de faciliteiten te gebruiken voor eigen activiteiten. Dat kunnen lessen, cursussen of workshops zijn maar ook projecten. We willen dat doen in alle disciplines van de cultuurbeoefening in de vrije tijd: beeldend, theater, audiovisueel, muziek, literatuur, erfgoed, talen. Om dat zo laagdrempelig mogelijk te maken bieden we onze faciliteiten en ondersteuning aan tegen lage prijzen. Dat faciliteren bestaat uit een klantvriendelijke ondersteuning, goed geoutilleerde ruimtes, een digitale omgeving

30

waar gebruikers hun activiteiten en ervaringen kunnen delen, en een professionaliseringsaanbod. En natuurlijk verschillende podia, waarop gepresenteerd wordt. De culturele keten moet immers wel voelbaar, uitdagend en zichtbaar zijn. De huidige Muzehof biedt gebruik van ruimten en ondersteuning aan het Muzecollectief, een collectief van 30 muziekdocenten en een aantal ondernemers die lessen dans en theater geven (ca.10). Daarnaast verzorgt de huidige Muzehof aanbod op vooral oriëntatie en samenspel. Ook zorgt zij voor aanbod dat het particuliere circuit niet kan bieden, om zo te blijven bijdragen aan de infrastructuur van talentontwikkeling en alle inwoners de kans te geven met kunst en cultuur in aanraking te komen. We willen op dit terrein de verschillende disciplines en genres in de cultuursector en de maatschappelijke dienstverlening uitbreiden. Voor de bibliotheek is dit natuurlijk literatuur, poëzie, schrijven (mooi in combinatie met theater, muziek). Het speerpunt Popmuziek is daarbij voor ons een belangrijke toevoeging. Als we deze culturele keten stevig willen vestigen in Zutphen is educatie daarbinnen een belangrijk onderdeel. We zijn daarover in contact getreden met het Popcollege. We willen voor deze uitbreiding in Hanzehuis graag een duurzaam partnerschap aangaan met andere aanbieders op deze markt. Zie daarvoor hoofdstuk 9. 5.2.5

Talentontwikkeling Het spreekt haast voor zich. Ieder kind heeft talenten. Het is onze missie om die te (laten) ontdekken en te laten bloeien. Dat heeft niets met ‘niveau’ te maken, maar veel meer met een ‘eigen persoonlijke vaardigheid’, die past bij het individu. Soms echter blijkt een dergelijke kunstzinnige vaardigheid, een talent, van een dermate niveau dat de begeleiding van dit talent naar de (individuele) top gerechtvaardigd is. Onze programma’s zijn erop gericht deze talenten te scouten en ze de kansen te bieden om te ontwikkelen.