704169 - Bijlage 1 - concept-Omgevingsvisie (80 procent)
Tekst van het document
80%-versie Omgevingsvisie Zutphen 2040 t.b.v. oordeelsvormende raad 20 juni 2024
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
Colofon
samenwerking met de gemeente Zutphen. Het copyright van
de beelden en kaarten berust bij RUIMTEVOLK tenzij anders
C
aangegeven. Van foto’s zonder toelichting berust het copyright bij de gemeente Zutphen. Hoewel aan de inhoud en
samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is
besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK en de gemeente Zutphen aanvaarden geen
enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. mei 2024
2
E C
N O
Dit document is opgesteld door RUIMTEVOLK in
T P
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
Inhoudsopgave
1
INLEIDING
7
2
ONZE GEMEENTE ZUTPHEN
15
3
TOEKOMSTVERHAAL ZUTPHEN 2040
22
4
DRIE KERNAMBITIES VOOR ZUTPHEN 2040
30
5
ZES GEBIEDSGERICHTE UITWERKINGEN
50
6
UITVOERING
N O
E C
C 3
T P
65
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
Voorwoord
N O
E C
C 4
T P
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
Publiekssamenvatting & leeswijzer Omgevingsvisie: brede blik op de ruimte om ons heen
Zutphen en Warnsveld die we willen houden. Bijvoorbeeld
Hoe zien Zutphen en Warnsveld er in 2040 uit? Hoe zorgen we
onze cultuurhistorie, de vele winkels en horeca, het
ervoor dat het ook dan prettig wonen, werken, ondernemen en
zorgaanbod en sport-, cultuur- en andere voorzieningen. Maar
recreëren is in onze gemeente? Om deze vragen te
ook de bedrijvigheid en het groene landschap rondom de stad.
→
...op sociaal én op fysiek gebied. We werken aan een sterke
T P
beantwoorden, heeft de gemeente een omgevingsvisie
sociale basis in een gezonde leefomgeving. Dit vraagt om een sterk voorzieningenniveau, voldoende woningen en
gemaakt. Samen met inwoners, ondernemers, instellingen en
Lees meer over de uitdagingen in de Atlas van Zutphen en
andere overheden. In de omgevingsvisie komen allerlei
over de kwaliteiten van Zutphen en Warnsveld in Hoofdstuk 2.
E C
onderwerpen samen. Van landschap en natuur tot wonen, economie en verkeer. En van klimaat en energie(transitie) tot
Het toekomstverhaal van gemeente Zutphen in 2040…
water, bodem en milieu. Maar ook gezondheid, leefbaarheid,
Zutphen is in 2040 een sterke gemeente aan de IJssel en in
recreatie en erfgoed.
het landschap. Een groene gemeente die bestaat uit de
compacte en dichtbebouwde stad Zutphen en het vitale dorp
N O
In de omgevingsvisie staat wat we willen bereiken binnen deze
Warnsveld. Waar de mens centraal staat en we naar elkaar
thema’s en hoe. En welke keuzes we daarvoor moeten maken.
omkijken. Met onze woningen, voorzieningen en ons
Wat dit bijvoorbeeld betekent voor woonwijken, werklocaties
mobiliteitsnetwerk spelen we een belangrijke rol voor de
en hetn buitengebied. In de omgevingsvisie staan ook de
schaalsprong die de hele regio heeft gemaakt. Zutphen biedt
werkgelegenheid en goede verbindingen met de regio. De bloei van Zutphen bereiken we door te groeien naar 55.000 tot 60.000 inwoners in 2040. Dat doen we met veel nieuwe en betaalbare woningen. Voor diverse doelgroepen, met jongvolwassenen en ouderen in het bijzonder. We zoeken ruimte voor nieuwe woningen in de bestaande stad en aan de randen van de bebouwde kom. Op sommige plekken gaan we voor dichtere en hogere bebouwing die past bij Zutphen en het unieke stadssilhouet. We investeren in woonplekken met ruimte voor natuur en klimaatadaptatie. Denk aan bomen en struiken, groene daken, wadi’s en vijvers. De koop- en
kaders en uitgangspunten voor nieuwe initiatieven en plannen.
ruimte voor aantrekkelijk wonen, werken en ontspannen. Dit
Zo geeft de omgevingsvisie houvast bij de ontwikkeling richting
doen we met een eigentijds antwoord op de grote ruimtelijke
de toekomst. Tegelijk is het een uitnodiging aan iedereen om
opgaven en transities. Terwijl we voortbouwen op en recht
Er komen genoeg voorzieningen in wijkharten door de hele
bij te dragen aan die toekomst. Met eigen acties en initiatieven.
doen aan onze rijke cultuurhistorie.
gemeente. Alles wat je dagelijks nodig hebt, is bereikbaar
C
Want de samenleving van 2040 maken we samen.
Lees meer over het waarom en hoe van de omgevingsvisie in Hoofdstuk 1.
5
ZUTPHEN BLOEIT...
huurwoningen die er al zijn, worden beter en duurzamer.
binnen 15 minuten lopen of fietsen. In de openbare ruimte
Lees meer over het toekomstverhaal in Hoofdstuk 3. Of kijk op
investeren we in collectieve voorzieningen waar mensen
de kaart hoe die toekomst eruitziet!
elkaar kunnen ontmoeten. Daarnaast zetten we in op een
… deze doelen horen daarbij
sterke sociale basis voor iedereen. En een veilige, gezonde en groene leefomgeving, die uitnodigt om te bewegen.
Voordat we aan de slag zijn gegaan met de omgevingsvisie,
Hoe we dit toekomstbeeld bereiken? Drie ambities staan
hebben we gekeken voor welke uitdagingen we staan. Denk
centraal: Zutphen bloeit, Zutphen onderneemt en beleven in
bijvoorbeeld aan demografische ontwikkelingen (mensen
Zutphen. We gaan voor een gezonde stadse en dorpse
worden ouder) en de vraag naar woningen. Of gevolgen van
leefomgeving met sterke sociale verbondenheid. Voor een
...voor goed wonen én werken. We houden een divers aanbod
klimaatverandering, zoals droogte, wateroverlast en het
vitale, duurzame en slim verbonden economie. En voor een
van bedrijven. Op De Mars en de Revelhorst komt extra ruimte
afgenomen aantal soorten planten en dieren. Maar ook
eigentijdse historische Hanzestad in een groen-blauwe jas.
voor bedrijvigheid en worden locaties toekomstbestendig. Dit
→
ZUTPHEN ONDERNEEMT…
vraagstukken rondom economie, energie, armoede,
gebeurt met aandacht voor milieubelasting, de fysieke
leefbaarheid en bereikbaarheid. Tegelijk zijn er veel dingen in
veiligheid en gezondheid van omwonenden. Op deze twee
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
bedrijventerreinen is ruimte voor innovatieve en circulaire
Gezondheid en veiligheid zijn onmisbaar voor een mooie
gaat om de energietransitie, het landelijk gebied en wonen. De
bedrijven. Voor kleinere bedrijventerreinen zoals Lage Weide
toekomst. Wat we ook doen, deze randvoorwaarden houden
gemeente brengt hierbij de belangen in van inwoners,
en de Stoven verkennen we hoe deze kunnen veranderen in
we steeds in de gaten.
bedrijven en organisaties. Ook bundelen we onze krachten
een gemengd gebied met ruimte voor wonen, werken,
met de provincie. Zo werken we samen aan slimme
onderwijs, voorzieningen, sport en recreëren.
Lees meer over de ambities in Hoofdstuk 4.
We zetten in op sterke verbindingen en samenwerking tussen
oplossingen voor complexe, gebiedsoverstijgende opgaven.
bedrijfsleven, onderwijs en maatschappelijke instellingen. En
…en zo ziet dat eruit!
we investeren in goede regionale bereikbaarheid over weg,
Niet alles kan overal. Er zijn verschillende soorten gebieden in
spoor en water. Natuurlijk kijken we hierbij naar schonere
de gemeente Zutphen. We vertalen onze ambities in
vormen van vervoer. We gaan op weg naar een CO2-neutrale
ruimtelijke keuzes per gebied. Zo krijgt elk gebied een eigen
gemeente. Dit betekent: duurzame warmtebronnen en
aanpak en ontwikkeling. Dit doen we voor:
zorgvuldig inpassen. →
BELEVEN IN ZUTPHEN...
‣
Binnenstad
‣
Stationsomgeving
‣
Woonwijken (inclusief De Hoven en Noorderhaven)
‣
Warnsveld
‣
Werklocaties (De Mars, Revelhorst, gemengd)
‣
Landelijk gebied
N O
...kan op veel manieren. We versterken en benutten onze cultuurhistorische kwaliteiten als middeleeuwse stad. We
zorgen voor een sterk en divers cultuuraanbod. Daarnaast zetten we in op recreatie in het landschap om ons heen. Verder zorgen we voor een gezonde balans tussen een
C
levendige en leefbare binnenstad om te bezoeken, in te
Lees meer over de keuzes per gebied in Hoofdstuk 5. Samen werken aan de toekomst
werken en te wonen. We werken aan een sterke en gezonde
De toekomstvisie van Zutphen heeft de gemeente gemaakt
natuur en vangen de gevolgen van klimaatverandering op. In
met inwoners, organisaties, ondernemers en instellingen. En
de hele gemeente investeren we in ruimte voor water en
met de provincie Gelderland en partners in de regio. Het
groen. Bestaande en nieuwe groenstructuren (zoals parken, bermen, bomen en groene erven) en watergangen (zoals
uitvoeren doen we ook graag samen.
rivieren, sloten en greppels) vormen hierbij een netwerk van
De gemeente wil vooral ruimte bieden aan initiatieven van
‘groen-blauwe longen’. Dit netwerk verbindt het landelijk
inwoners, bedrijven en instellingen. We zorgen ervoor dat deze
gebied met stad en dorp. Ook in het buitengebied zoeken we
aansluiten bij de visie. We denken hierbij vanuit
een goede balans in functies. Die sluiten aan bij de
mogelijkheden, vertrouwen en verbinding. Met als
eigenschappen van het landschap: van landgoederen en
uitgangspunt: ja, mits.
natuur, agrarische en groene stadsrand tot IJsselzone. We zorgen dat agrarische bedrijven de stap kunnen maken naar
De ruimtelijke en maatschappelijke opgaven waar we voor
duurzame landbouw.
staan, houden zich niet aan gemeentegrenzen. Daarom is regionale samenwerking heel belangrijk. Bijvoorbeeld als het
6
T P
E C
duurzame, innovatieve energieopwek en -opslag die we
Tot slot: de wereld om ons heen is altijd in beweging. We nemen de omgevingsvisie daarom regelmatig opnieuw onder de loep. Zodat we flexibel kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen.
Lees meer over de uitvoering van de omgevingsvisie in Hoofdstuk 6.
Let op: De omgevingsvisie gaat over het gehele grondgebied van de gemeente Zutphen. Wanneer we in dit document Zutphen schrijven, bedoelen we de hele gemeente. Wanneer het gaat over de stad Zutphen, dan vermelden we dit expliciet Alle hoofdstukken in deze omgevingsvisie zijn afzonderlijk van elkaar te lezen. U kunt, daarom dubbelingen tegenkomen.
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
T P
1CE
Inleiding N
O C 7
.
Het jaar 2040 lijkt misschien nog ver weg. Toch is het belangrijk dat we nu al plannen maken voor de omgeving waarin we dan wonen, werken en onze vrije tijd besteden. In de omgevingsvisie schetsen we de koers richting de toekomst
T P
van onze gemeente in 2040. Hoe willen we dat onze leefomgeving er straks uitziet? Welke keuzes moeten we daarvoor maken? Hoe werken we hier met elkaar aan? Dit alles beschrijven we in deze omgevingsvisie. De
E C
omgevingsvisie geeft hiermee richting aan ontwikkelingen, initiatieven en beleid van onze gemeente voor de komende jaren. Werken aan een toekomstbestendige leefomgeving doe je
N O
samen. De gemeente heeft deze omgevingsvisie dan ook gemaakt samen met inwoners, ondernemers,
maatschappelijke (keten)partners en het gemeentebestuur. We nodigen al deze partijen en andere initiatiefnemers en samenwerkingspartners uit Zutphen en Warnsveld uit om
C
samen met ons de uitgestippelde koers in gang te zetten.
Samen zetten we ons in om de unieke kwaliteiten van onze gemeente te beschermen. Tegelijkertijd spelen we
vooruitstrevend en tijdig in op verschillende ontwikkelingen en vraagstukken die op onze leefomgeving afkomen. Hierin zijn
de afgelopen jaren al grote stappen gezet. Daar zijn we trots op! De energie in de samenwerking houden we graag vast
- om ook richting 2040 te zorgen voor een gemeente waarin
het fijn wonen, werken, ondernemen, ontmoeten en verblijven is.
8
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
1.1
GROTE OPGAVEN VRAGEN OM EEN INTEGRALE VISIE OP DE LEEFOMGEVING
Aan de IJssel en in het beekdal van de Berkel ligt de
op de uitdagingen en kansen benutten. We werken hier samen
gemeente Zutphen. De gemeente bestaat uit de stad Zutphen,
met onze inwoners en andere partners al jaren hard aan. Op
het dorp Warnsveld en het omringende landelijk gebied.
verschillende thema’s is er in het verleden al veel sectoraal
Gelegen op de scheidslijn van de Veluwe en de Achterhoek
beleid ontwikkeld. Maar we zien dat dit niet genoeg is. De
kent de gemeente een balans van landelijke rust en stadse
complexiteit van de verschillende opgaven vraagt om een
dynamiek, met een zichtbare rijke geschiedenis. Voor veel
meer integrale en samenhangende blik op de toekomstige
mensen is de gemeente Zutphen een fijne plek om te wonen,
leefomgeving van de gemeente Zutphen. Met deze
werken en recreëren.
omgevingsvisie zijn we hiermee aan de gang gegaan. We
We willen zorgen dat de gemeente Zutphen ook in de
samen met de nodige aanvullingen en aanscherpingen,
N O
toekomst een prettige, gezonde en veilige plek is om te leven.
gebundeld tot één integraal, samenhangend en overkoepelend
Dat vraagt om aandacht nodig voor de opgaven die op onze
toekomstverhaal.
leefomgeving afkomen. Met onze inwoners en partners staat
de gemeente Zutphen voor de uitdaging samen vorm te geven
In samenwerking met onze inwoners, ondernemers,
aan een aantal grote maatschappelijke en ruimtelijke
maatschappelijke organisaties, (keten)partners en de politiek
C
ontwikkelingen. Denk aan sociaal-economische vraagstukken,
hebben we deze visie opgesteld. Daarbij hebben we ook
leefbaarheidsopgaven, de vraag naar voldoende geschikte
nadrukkelijk rekening gehouden met de regionale, provinciale
woningen voor verschillende doelgroepen en demografische
en nationale context. Want de vraagstukken die nu én morgen
ontwikkelingen zoals, Maar ook de transitie van het
spelen, overstijgen in veel gevallen onze gemeentegrenzen.
buitengebied en de noodzaak om te anticiperen op gevolgen van klimaatverandering zoals droogte, wateroverlast en de
De omgevingsvisie geeft richting aan toekomstige
terugloop van biodiversiteit en waterkwaliteit. Tegelijkertijd gaat
ontwikkelingen, initiatieven en beleid van de gemeente voor de
het over de wens om cultuurhistorische kwaliteiten en het
komende jaren. In de omgevingsvisie beschrijven we hoe we
voorzieningenniveau te bewaken, om vraagstukken op het
hier op hoofdlijnen uitvoering aan willen geven. Met de visie
gebied van bereikbaarheid en om opgaven die samenhangen
willen we onze samenleving en initiatiefnemers uitnodigen,
met de energietransitie.
inspireren en duidelijke ruimtelijke kaders meegeven. De omgevingsvisie vormt hiermee onze stip op de horizon voor
De verschillende (ruimtelijke) ontwikkelingen die op ons
het jaar 2040 en biedt richting om samen naar de gewenste
afkomen roepen vragen op. Tegelijk brengen ze kansen met
koers toe te werken.
zich mee. De gemeente Zutphen wil zo goed mogelijk inspelen
9
T P
E C
hebben ons actuele beleid voor de fysieke leefomgeving,
Met het jaar 2040 als basis kijkt de omgevingsvisie ver vooruit. Tegelijkertijd is de omgevingsvisie tot stand gekomen in de context van nu, terwijl de opgaven die aan bod komen vaak ook hard in beweging zijn. De toekomst is nu eenmaal onzeker en we kunnen niet voorspellen hoe de wereld er over vijftien jaar uitziet. Dit vraagt om flexibiliteit. De omgevingsvisie is daarom ook geen blauwdruk, maar een dynamisch instrument. Als het nodig is, kunnen we de komende jaren, samen met de samenleving en onze partners, doel en ambities bijstellen.
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
1.2
WAT IS EEN OMGEVINGSVISIE?
De omgevingsvisie is een beleidsinstrument voor gemeenten en komt voort uit de Omgevingswet. Deze wet is per 1 januari 2024 in werking getreden. Het is een nieuw
T P
stelsel met landelijke regels over onderwerpen zoals ruimte, wonen, verkeer en vervoer, milieu, landschap, natuur en water. Dit stelsel integreert zo’n 26 wetten en ruim honderd regelingen over de fysieke leefomgeving tot één wet. Maar
E C
veel belangrijker nog: de wet biedt lokale overheden meer afwegingsruimte in regels en beleid. En dus meer mogelijkheden om in overleg te gaan over plannen en initiatieven.
N O
De Omgevingswet verplicht elke gemeente één omgevingsvisie op te stellen voor het gehele eigen
grondgebied. Een belangrijk verschil met de structuurvisie,
de voorganger van de omgevingsvisie, is de integraliteit en de breedte; zo gaat de omgevingsvisie bijvoorbeeld ook in
C
op het thema gezondheid en zijn sociale en economische
ontwikkelingen duidelijk in de visie geïntegreerd. Daarnaast is de omgevingsvisie een dynamisch instrument. Dit maakt
het mogelijk om de omgevingsvisie bij te stellen als dit nodig
te formuleren, kaders te stellen en het overleg daarover goed
verschillende schaalniveaus. We moeten dus buiten onze
is, terwijl de structuurvisie iedere 10 jaar wordt herzien.
te organiseren. De belangrijkste verandering die de
gemeentegrenzen kijken naar de regionale, provinciale en
Omgevingswet beoogt, is dan ook een andere werkwijze en
nationale context: wat speelt er en op welke manier raakt dit
Als gemeente Zutphen worden we uitgedaagd om grondig na
een nieuwe mentaliteit: van een ‘nee-tenzij’-houding naar een
de Zutphense leefomgeving? De keuzes die we maken
te denken over onze toekomst en, de vormgeving van het
‘ja-mits’-houding.
moeten aansluiten bij ambities en beslissingen op hoger
gemeentelijk omgevingsbeleid. En over hoe we willen (samen)
10
Figuur 1 De opbouw en onderdelen van deze omgevingsvisie.
schaalniveau (nationaal, provinciaal en regionaal). Wet- en
werken met initiatiefnemers, inwoners, partners (in de keten),
Met deze omgevingsvisie willen we inwoners, ondernemers,
regelgeving, beleid en richtlijnen bepalen de bewegingsruimte
bestuur, politiek en onze eigen organisatie. In het verlengde
maatschappelijke organisaties én de gemeentelijke organisatie
waarbinnen de omgevingsvisie voor de gemeente Zutphen
daarvan denken we na over onze rol als beleidsmaker,
houvast bieden bij het ontwikkelen en uitvoeren van
vorm krijgt.
vergunningverlener, toezichthouder en procesbegeleider. Nu
plannen voor wonen, werken en recreatie in de gemeente
er meer afwegingsruimte komt in regelgeving en beleid, wordt
Zutphen. De ontwikkelingen en opgaven die in onze
het steeds belangrijker om de juiste ambities en doelstellingen
omgevingsvisie beantwoord moeten worden, spelen op
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
De omgevingsvisie geeft antwoord op lokale opgaven, terwijl we tegelijkertijd aandacht hebben voor een goede borging van ontwikkelingen en richtlijnen op hogere schaalniveaus. Binnen onze gemeentelijke organisatie en in samenwerking met inwoners en partners werken we continu aan het formuleren van antwoorden op opgaven op verschillende
T P
thema’s en voor verschillende deelgebieden binnen de gemeente. Eerder geformuleerde ambities uit lokale visiedocumenten vormen het vertrekpunt voor het integrale toekomstbeeld dat deze omgevingsvisie presenteert.
E C
Tegelijkertijd is de omgevingsvisie een dynamisch instrument. Dit maakt het mogelijk om de komende jaren regelmatig doelen en ambities bij te stellen wanneer dit nodig is.
N O
C
Figuur 2 Infographic samenhang beleid
11
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
1.3
HOE EN MET WIE MAAKTEN WE DEZE OMGEVINGSVISIE?
We beschouwen de omgevingsvisie als een document van ons
2.
Koers bepalen: In de tweede fase hebben we het
allemaal. Daarom hebben we tijdens het ontwikkelproces van
gesprek gevoerd over de gewenste ontwikkelrichting van
de omgevingsvisie nagedacht en samengewerkt met inwoners,
onze wijken, het dorp Warnsveld, de werklocaties en het
ondernemers, ketenpartners, maatschappelijke organisaties,
landelijk gebied. Dit aan de hand van drie
belangenorganisaties, alle ambtelijke afdelingen en de politiek.
ontwikkelscenario’s. De scenario’s gaven een verbeelding
Dit deden we in de vorm van interactieve werkateliers,
en beschrijving van drie verschillende
consultatierondes, online vragenlijst en straatgesprekken. In
toekomstmogelijkheden voor de gemeente Zutphen. De
drie fasen hebben we stap voor stap naar de omgevingsvisie
scenario’s waren: (1) Wonen in sterke wijken en dorpen,
voor de gemeente Zutphen toegewerkt:
(2) Werkstad Zutphen en (3) Hanzestad in een groen-
N O
Verkennen: De eerste fase stond in het teken van het in
gespreksmiddel en brachten in beeld welke invloed
beeld brengen van de kwaliteiten van de gemeente, het
verschillende keuzes hebben op onze omgeving. Het doel
duiden van de belangrijkste trends en ontwikkelingen die
was niet om één scenario te kiezen, maar om met elkaar
op ons afkomen en voor welke kansen en opgaven deze
wenselijke en onwenselijke ontwikkelingen uit de
zorgen. Dit gebeurde aan de hand van een bureaustudie:
toekomstbeelden te duiden. Opnieuw is gesproken met
een inventarisatie van het huidige gemeentelijke beleid.
samenleving, ketenpartners, maatschappelijke
De informatie werd aangevuld en aangescherpt met
organisaties, belangenorganisaties, ambtenaren en het
C
gesprekken en werksessies met de samenleving, ketenpartners, maatschappelijke organisaties, belangenorganisaties, ambtenaren en het
gemeentebestuur. Ook is in deze fase een online
gemeentebestuur. De drie ontwikkelscenario’s zijn
daarnaast ook toegepast in straatgesprekken op diverse plekken in de gemeente en een nieuwe online vragenlijst via Zutphen Spreekt. Met de opbrengsten van deze
vragenlijst via Zutphen Spreekt uitgezet. Inwoners en
gesprekken hebben we de notitie Koers Zutphen 2040
ondernemers konden hierin de kwaliteiten van de
opgesteld. Hierin staan de drie kernambities en
gemeente aangeven, welke uitdagingen zij zien voor de
bijbehorend toekomstbeeld voor de gemeente Zutphen in
leefomgeving en wat hun visie op de toekomst is. De
2040.
resultaten staan in de Atlas Zutphen 2040. De Atlas Zutphen 2040 vormt een nulmeting. In deze
12
T P
E C
blauwe jas. De ontwikkelscenario’s vormden het
1.
3.
Ontwikkelen omgevingsvisie: In de derde fase hebben
omgevingsvisie zijn de belangrijkste kansen en opgaven
we de uiteindelijke omgevingsvisie opgesteld. Het
vertaald naar die integrale, strategische opgaven die in
gewenste toekomstbeeld en de drie kernambities uit de
hoofdstuk 4 staan.
notitie voor Zutphen in 2040 zijn verder aangevuld met
een thematische en gebiedsgerichte uitwerking van de gemaakte keuzes en een uitvoeringsparagraaf. Ook in deze laatste fase waren er verschillende werksessies met samenleving, ketenpartners, maatschappelijke organisaties, belangenorganisaties, ambtenaren en het gemeentebestuur. Hierin hebben we samen de gemaakte keuzes aangescherpt. Daarnaast zijn op verschillende plekken in de gemeente gesprekken gevoerd met de samenleving over de drie kernambities en de bijbehorende vertaling naar gebiedsgerichte keuzes.
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
PARTICIPATIE: SAMEN NADENKEN OVER DE LEEFOMGEVING VAN DE TOEKOMST De omgevingsvisie daagt de gemeente, inwoners,
waren er voor enkele doelgroepen aparte
toekomst van de gemeente. Als dank voor hun waardevolle
ondernemers en organisaties uit om samen te werken aan de
informatiebijeenkomsten. Tijdens alle bijeenkomsten kregen
input konden ze na afloop gratis een film kijken.
leefomgeving van de toekomst. Het streven is om te komen tot
deelnemers de gelegenheid om hun dromen, vragen,
een gedeelde en breed gedragen visie. In de totstandkoming
zorgen en ambities te delen. Aan de hand van deze
van deze omgevingsvisie hebben we daarom op verschillende
inputzijn keuzes in de visie bijgesteld of aangescherpt.
T P
momenten inzichten, perspectieven en verhalen met elkaar maatschappelijke organisaties en
E C
Met verschillende participatievormen hebben we ingezet op
belangenorganisaties):
het betrekken van een brede groep aan inwoners,
de keuzes die we in deze omgevingsvisie maken, hebben
ondernemers en organisaties. We hebben zorgvuldig aandacht
niet alleen invloed op de gemeente Zutphen. Ze hebben
besteed aan het betrekken van specifieke doelgroepen zoals
ook gevolgen voor de regio, de provincie en lokale
jongeren, zorg- en welzijnsorganisaties en ondernemers.
(maatschappelijke) partners van de gemeente. Daarom
N O
Hierbij zetten we in op toegankelijke en laagdrempelige
hebben we in elke fase van het proces werkateliers
participatie. Bijvoorbeeld door op verschillende locaties in de
gehouden met stakeholders. Ook zij leverden een
gemeente aanwezig te zijn en de digitale informatievoorziening
belangrijke bijdrage met hun input op de tussentijdse
goed op orde te hebben.
producten.
C
Belangrijke momenten in het participatieproces waren:
→ Ambtelijke werkateliers: in elke fase van het proces
zien. Ook vroegen we inwoners om foto’s van een mooie plek of kwaliteit van de gemeente. In totaal vulden 591 inwoners de vragenlijst in en hebben 283 inwoners een foto ingestuurd. In fase 2 hebben we opnieuw een digitale enquête gehouden, deze keer met stellingen over de drie ontwikkelscenario’s. In totaal vulden 903 inwoners deze tweede vragenlijst in. Een deel hiervan via straatgesprekken op verschillende locaties in de gemeente.
→ Raads- en collegesessies: gedurende het proces zijn de raad en het college van Zutphen op regelmatige basis geïnformeerd en betrokken. Zij werden tijdig geïnformeerd
Naast deze integrale werkateliers zijn nog veel meer
en geconsulteerd tijdens gezamenlijke raads- en
stakeholders en partners van de gemeente op diverse
collegebijeenkomsten.
andere momenten in het proces betrokken bij de
hebben ambtenaren van verschillende beleidsvelden hun
totstandkoming van deze omgevingsvisie. Zo is afgestemd
De resultaten van het participatietraject bij het opstellen van
inhoudelijke bijdrage geleverd tijdens de werkateliers. Hier
met de buurgemeenten, de Erfgoed Adviesraad als
deze omgevingsvisie zijn te vinden in de Nota van
stond de integrale blik op de leefomgeving altijd centraal.
adviescommissie van het college van B&W, de culturele
participatie.
Ook hebben verschillende ambtenaren via digitale
basisinstellingen en zorg- en welzijnspartners.
consultatierondes gereageerd en meegeschreven aan de verschillende tussenproducten en de uiteindelijke omgevingsvisie.
→ Jongerenavond in de bioscoop: vaak komen er op traditionele inwonersavonden weinig jonge inwoners af. Terwijl jongeren juist dé doelgroep zijn die we willen
→ Avonden van Zutphen en Warnsveld en andere
13
fase hebben we inwoners bevraagd op kwaliteiten, opgaven en dromen die ze voor de gemeente Zutphen
→ Werkateliers met stakeholders (ketenpartners,
gedeeld.
→ Digitale vragenlijsten en straatgesprekken: in de eerste
spreken over de toekomst van de gemeente. Op initiatief
informatieavonden: in alle drie de fasen van het proces
van de Jongerenraad, Cinemajestic en Kansrijk
om tot de omgevingsvisie te komen, gingen inwoners,
Jongerenwerk b.v. werd speciaal voor de Zutphense
ondernemers en organisaties met elkaar in gesprek over
jongeren een avond georganiseerd in de bioscoop. Aan de
hun visie op de leefomgeving. Op gemeentebreed niveau
hand van stellingen over bijvoorbeeld wonen, mobiliteit en
troffen de partijen elkaar in het wijkcentrum Waterkracht
natuur dacht een groep van ruim 160 jongeren mee over de
voor de Avonden van Zutphen en Warnsveld. Daarnaast
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
N O
E C
C
Figuur 3 Impressie van de verschillende participatiemomenten die georganiseerd zijn in het kader van de omgevingsvisie
14
T P
2E
T P
Onze N gemeente C Zutphen O C 15
De bestaande kwaliteiten van de gemeente Zutphen zijn een belangrijke onderlegger voor het gesprek over de toekomst. Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste ruimtelijke en maatschappelijke kwaliteiten van onze gemeente. Deze
T P
kwaliteiten beschouwen we als fundament voor onze visie op de leefomgeving van de toekomst. Ze bieden een goede basis voor de keuzes die we maken in onze (ruimtelijke) ontwikkeling.
N O
E C
C 16
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
2.1
KENSCHETS VAN DE GEMEENTE ZUTPHEN
De gemeente Zutphen bestaat uit de stad Zutphen, het dorp
van de Noord- en Oostzee. Zutphen was een van de eerste
Warnsveld en de buurtschappen Warken en Bronsbergen. De
leden van het Hanzeverbond. De bloeitijd van Zutphen lag in
verschillende wijken van de stad hebben ieder hun eigen
de late middeleeuwen, tussen 1200 en 1550. Uit die tijd is zeer
karakter: Centrum en Noorderhaven, Noordveen,
veel bewaard gebleven: Zoals het middeleeuwse stratenplan,
Waterkwartier, Zuidwijken, Leesten en De Hoven. Daarnaast
dat deels teruggaat tot de tijd van de Vikingen (rond 900 na
zijn er vier bedrijventerreinen: De Mars, Revelhorst, De Stoven
Chr. de ringwalburg), de stadsommuring, poorten en, torens.
en Lage Weide.
Maar ook, kerken, hofjes en honderden middeleeuwse huizen, periode van Zutphen als vestingstad (1600-1874) liet sporen
ZICHTBARE, RIJKE EN BELEEFBARE GESCHIEDENIS
na in de vorm van grachten en parken rond het centrum
De gemeente Zutphen ademt historie. Het erfgoed in de
TORENSTAD
N O
gemeente vertelt het verhaal van de ontwikkeling van de
gemeente. Het is bepalend voor de inrichting en het gebruik in
Zutphen staat bekend als ‘torenstad aan de IJssel’. De stad is
de toekomst. Zutphen is een van de oudste stedelijke
al vanuit de verte en alle windrichtingen te herkennen aanhet
nederzettingen van ons land. Strategisch gelegen op een hoog
unieke silhouet van de Walburgiskerk, de Broederenkerk, de
rivierduin, omgeven door Berkel- en IJsselwater, ontstond de
Nieuwstadskerk, de Wijnhuistoren en de Drogenapstoren. Het
plaats al 1700 jaar geleden als machtscentrum. Diverse
historische stadssilhouet is vanuit het zuidwesten en westen
C
belangrijke families en zelfs koningen van het Heilige Roomse
vrijwel onaangetast. Inwoners waarderen de historische
Rijk hadden er een machtsbasis. Vanuit een palts (een soort
kenmerken en sfeervolle binnenstad zeer. Ook op bezoekers
paleis) op het ‘s Gravenhof oefenden zij bestuurlijke en
vanuit de regio en daarbuiten hebben deze kenmerken een
politieke invloed uit. De stad werd de kiemcel van het vorstendom Gelre & Zutphen en de latere provincie
Gelderland. Rond het jaar 1195 kreeg Zutphen als eerste
T P
E C
een uniek ensemble binnen een beschermd stadsgezicht. De ERFGOED ALS VERTREKPUNT VOOR DE TOEKOMST: EEN
grote aantrekkingskracht.
Ook in het dorp Warnsveld is een rijk aanbod aan
Gelderse stad stadsrechten.Hiermee werd ze de moederstad
cultuurhistorische elementen te vinden. Zoals de historische
van de Gelderse steden. Bestuur en rechtspraak behoren tot
dorpskern, de Sint-Martinuskerk, de 19e-eeuwse villa’s en
het DNA van de stad.
molens. In het nabije landelijk gebied bevinden zich diverse statige landgoederen zoals het Meijerink, ‘t Waliën, en Huis ‘t
HANZESTAD
Velde.
Vanaf 1200 ontwikkelde Zutphen zich als succesvolle
.
handelsstad met vrachtvaart naar de steden aan de kusten
17
Figuur 4 Impressie van het DNA van de gemeente Zutphen: foto’s ingezonden door deelnemers van de vragenlijst ‘Zutphen Spreekt’.
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
INITIATIEFRIJKE EN ZORGZAME SAMENLEVING
oostelijk deel van de gemeente kent een meer agrarisch
REGIONALE CENTRUM POSITIE ÉN DAGELIJKSE
landschap met beekdalen, broeklanden, kampen en essen en
VOORZIENINGEN NABIJ
De gemeente Zutphen kenmerkt zich door een diverse
het landgoederenlandschap met bossen. Het landelijk gebied
samenleving. De verschillende wijken hebben allemaal hun
is een levendig en dynamisch gebied dat veel verschillende
Niet alleennatuur en groen zijn altijd dichtbij ook belangrijke
eigen samenstelling, geschiedenis en karakter. Inwoners zijn
vormen van gebruik kent.
voorzieningen zijn voor inwoners altijd in de buurt. In het
over het algemeen betrokken bij maatschappelijke opgaven en
stadscentrum is een uitgebreid aanbod aan winkels en horeca
herkenbaar als gastvrije, creatieve en initiatiefrijke mensen. De
De vesting is de grens van de oude binnenstad. In het
gemeente kent dan ook een lange traditie van
verleden beschermde de vesting Zutphen vooral tegen
inwonersparticipatie. De gemeente heeft een rijk
vijanden. De vesting is nu een groen gebied met historische
verenigingsleven en er is een uiteenlopend aanbod aan
bouwwerken en water, dat ruimte biedt voor ontspanning en
cultuur, sport en evenementen. In de Zutphense samenleving
koele plekken in de stad. In de binnenstad zijn diverse vormen
zorgt men voor elkaar. Het welzijn van de inwoners staat hoog
van stadsnatuur te vinden. Denk aan groene hofjes, door
in het vaandel. Deze zorgzaamheid is zichtbaar in de inzet van
inwoners aangelegde geveltuintjes en de vestinggordel die
maatschappelijke organisaties, diverse inwonersinitiatieven en
een groen lint rondom de binnenstad vormt. Warnsveld staat
in de aanwezigheid van tal van welzijns- en zorginstellingen
bekend om zijn groene en bosrijke omgeving. Ook rond de
met een lokale, regionale en ook landelijke clientèle. Zutphen
woonwijken in de stad Zutphen is veel groen en natuur,
staat ook wel bekend als antroposofische stad, met diverse
aangevuld met de Berkel en de IJssel op steenworp afstand.
antroposofische grondslag.
Figuur 5 Impressie van het DNA van de gemeente Zutphen: foto’s ingezonden door deelnemers van de vragenlijst ‘Zutphen Spreekt’.
GROEN STAD EN DORP IN EEN GROEN-BLAUWE JAS
C
De gemeente Zutphen is een groene, bos- en waterrijke
gemeente. Dit is voor inwoners van belangrijke waarde.1 Het
stedelijk gebied van de gemeente Zutphen kan niet los worden gezien van het omringende landelijk gebied. De gemeente
Zutphen kent een bijzondere landschappelijke ligging aan de
rivier de IJssel, in het beekdal van de Berkel en de Vierakkerse Laak, als uitloper van de Veluwe en als poort naar de
Achterhoek. Het afwisselende rivierenlandschap omvat
uiterwaarden, kronkelwaarden, oeverwallen en rivierduinen. Het watersysteem is een dragend element in de fysieke leefomgeving. Vanuit het verleden diende het water als voedingsbron voor de verdedigingswerken rondom de stad. Ook in de huidige groenstructuur speelt het een belangrijke rol als verbinding voor mens en natuur. Het landschap in het
18
1
T P
E C
N O
winkels, (onderwijs)instellingen en voorzieningen met een
DIT IS EEN VAN DE UITKOMSTEN UIT DE ENQUÊTE ‘ZUTPHEN SPREEKT’ DIE IS AFGENOMEN ONDER INWONERS VAN DE GEMEENTE ZUTPHEN. DE TOTALE RESULTATEN ZIJN HIER TE VINDEN.
in een monumentale omgeving. De binnenstad trekt daarmee naast inwoners ook mensen van buiten naar de gemeente. Ditzelfde geldt voor het detailhandelaanbod op de woonboulevard ten noorden van het station. Verspreid over de buurten van Zutphen en Warnsveld zijn daarnaast kleinschalige clusters van detailhandel (voornamelijk voor dagelijkse boodschappen), diverse ontmoetingsplekken en sportvoorzieningen. Daarnaast kent de gemeente een sterk en gevarieerd onderwijsaanbod, van primair en voortgezet onderwijs tot mbo. Ook op cultureel gebied heeft de gemeente een uniek, hoogwaardig en divers aanbod, met podiumkunsten, film, muziek, letteren, amateurkunst, kunsteducatie en beeldende kunst.
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
De gemeente Zutphen bedient met een deel van haar voorzieningen de omliggende regio en bekleedt hierdoor een centrumpositie. Naast het detailhandel en horeca-aanbod in de binnenstad en op de woonboulevard, betreft dit voorzieningen zoals het Gelre ziekenhuis, de GGD, GGNet, het voortgezet onderwijs, Aventus (mbo opleidingen), de Rechtbank Zutphen en de diverse culturele voorzieningen.
T P
RUIMTE VOOR ONDERNEMERSCHAP EN INNOVATIE Op economisch gebied zijn de gezondheidszorg, de
E C
maakindustrie en groot- en detailhandel de belangrijkste sectoren in Zutphen. Veel inwoners werken in de collectieve dienstverlening (waaronder de zorgsector), de zakelijke dienstverlening en de handel. Deze laatste twee sectoren zijn bijvoorbeeld in de binnenstad te vinden, met onder andere
N O
kantoren, de rechtbank,detailhandel en horeca. Het Gelre Ziekenhuis in Zutphen en GGNet zijn in Zutphen twee belangrijke werkgevers in de zorgsector.
De maakindustrie is vooral te vinden op bedrijventerrein De
C
Mars. Dit bedrijventerrein biedt ruimte voor bedrijvigheid in zwaardere milieucategorieën en huisvest een aantal grote
bedrijven in de industriële en circulaire sector. De Mars heeft een eigen haven en er zijn enkele vestigingen uit de
grootschalige detailhandel. De Mars is een van de grootste
bedrijventerreinen in de regio, en zorgt voor veel directe en
indirecte banen voor inwoners van Zutphen en de regio. Dit
bedrijventerrein heeft hiermee een bijzondere positie. Naast
De Mars zijn er nog drie andere bedrijventerreinen voor kleine en middelgrote bedrijven: De Stoven, De Lage Weide en De Revelhorst. In het landelijk gebied is daarnaast nog een heel aantal agrarische bedrijven gevestigd.
19
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
2.2
ZUTPHEN IN DE REGIO
Als gemeente kijken we niet alleen naar onszelf. Vanuit onze geschiedenis als Hanzestad hebben we van oudsher onze ogen naar buiten gericht. Onze gemeente bevindt zich op de
T P
scheidslijn van de Veluwe en de Achterhoek en vormt een aantrekkelijke entree van de diverse natuurgebieden. De uiterwaarden maken deel uit van de 162 Natura 2000 gebieden in Nederland. Ook grenst Zutphen aan het Nationaal
E C
Landschap De Graafschap. Rondom Zutphen komen verschillende wegen, spoorlijnen en waterwegen samen. Dit maakt Zutphen een gemeente in de luwte van alle infrastructurele assen om haar heen. De
N O
ontsluiting naar de snelweg loopt via provinciale wegen. Per
spoor is Zutphen verbonden met Apeldoorn en Deventer, de
regio Arnhem-Nijmegen, de Achterhoek en Twente. Over het water heeft Zutphen met het Twentekanaal een directe
verbinding met steden als Almelo, Hengelo en Enschede. Ook
C
Deventer is door de rivier de IJssel met Zutphen verbonden.
Op het gebied van intergemeentelijke samenwerkingen maakt de gemeente Zutphen deel uit van de (WGR) regio
Stedendriehoek, samen met buurgemeenten Voorst, Brummen en Lochem en de gemeenten Apeldoorn, Deventer, Epe en Heerde. In de regio Stedendriehoek werken overheden, ondernemers en onderwijs samen op vlakken zoals
woningbouw, duurzaamheid, brede welvaart, economie,
mobiliteit en innovatie. Daarnaast werkt de gemeente samen met Achterhoekse gemeenten op het gebied van water, omgang met klimaatverandering en toerisme. Ook werken we samen met andere Gelderse gemeenten in de regio Noord- en Oost-Gelderland (‘van Harderwijk tot Winterswijk’), als samenwerkingsregio voor de GGD en de Veiligheidsregio.
20
Figuur 6 kaartbeeld Zutphen in de regio
Legenda
KADERS VANUIT ANDERE OVERHEDEN Onze toekomst bepalen we niet alleen. Initiatieven van en voor
Tot slot realiseren we ons dat gesteldheid van ons water- en
De Nationale omgevingsvisie (NOVI), de Contourennotitie en
bodemsysteem meer dan ooit bepalend is voor wat kan. Water
Provinciale Omgevingsvisie en de bijbehorende
en bodem worden daarom ‘sturend’ bij de te maken keuzes.
omgevingsverordening vormen een kader voor de ambities en
de Zutphense samenleving zijn ook gebonden aan kaders en
opgaven van de gemeente Zutphen. Waar nodig zijn ze
regelgeving van hogere overheden als Rijk en provincie. Bij
De Contourennotitie spreekt ook voor de regio Stedendriehoek
het opstellen van deze omgevingsvisie is dan ook rekening
over een brede schaalsprong. De regio kan ruimte bieden aan
gehouden met beleid en visies van deze andere overheden en
meer verstedelijking. Denk aan grootschalige woningbouw en
partners in de regio.
bijbehorende voorzieningen, versterking van het
T P
mobiliteitsnetwerk, economische ontwikkeling en groen in en RIJK
om de stad.
Met de Contourennotitie (2023) schetst het rijk de eerste
PROVINCIE GELDERLAND
E C
inhoudelijke richting voor een rechtvaardige verdeling van de ruimte. De notitie benoemt drie “bewegingen”:
N O
Gelderland. De provinciale omgevingsvisie is dan ook een
→ naar een klimaatneutrale en circulaire samenleving: voor schonere energie, duurzamere vervoersstromen en het samenbrengen van vraag en aanbod;
kernambities:
C
→ naar sterke regio’s, steden en dorpen in heel Nederland: toekomstperspectief voor alle gebieden.
De Contourennotitie beschrijft voor het rechtvaardig verdelen van de ruimte drie leidende principes:
→ keuzes moeten niet leiden tot het afschuiven van problemen. Niet naar volgende generaties. Niet naar andere gebieden. Lasten en lusten moeten eerlijk worden verdeeld;
→ verder moet recht worden gedaan aan de schaarse en waardevolle ruimte. Waar het kan moeten functies slim en met kwaliteit gecombineerd worden; → er moet recht worden gedaan aan de eigenheid van de regio’s: we beschermen en benutten wat er is en werken aan lokaal passende oplossingen.
21
De gemeente Zutphen maakt deel uit van de provincie
→ naar een evenwicht tussen landbouw en natuur in heel Nederland: voor een toekomstbestendige landbouw en herstel van de biodiversiteit;
kaderstellend document. Gelderland heeft in haar provinciale
omgevingsvisie doelen en speerpunten geformuleerd op zeven
verwerkt in deze Omgevingsvisie Zutphen 2040. Zutphen maakt deel uit van de regio Stedendriehoek. In de regio Stedendriehoek maken de acht gemeenten afspraken over regionale samenwerking. Dit gebeurt via de Strategische agenda en daarmee samenhangend met de Regionale Uitvoeringsagenda. Beide agenda’s geven een doorkijk tot 2030.
We werken in de regio samen aan verschillende programma’s. Zoals slimme groene verstedelijking, vitaal landelijk gebied, regionale economie van de toekomst, mobiliteit en gebiedsontwikkeling. Samen met de provincie is gewerkt aan een Regio Arrangement Stedendriehoek (2023). Hierin staan
→ energietransitie: van fossiel naar duurzaam;
vijf opgaven: Verstedelijking in balans (onderzoek naar
→ klimaatadaptatie: omgaan met veranderende weersomstandigheden;
regionale schaalsprong en verdichtingsopgaven), ontwikkeling
→ circulaire economie: minder afval en meer kringloop, recycling en hergebruik zijn nodig om Gelderland schoon en groen te houden;
en de Veluwe. Van deze opgaven nemen we alleen het
→ biodiversiteit: werken met de natuur staat voorop vanuit robuuste verbindingen;
regionale ruimtelijke afstemming. Toch is het belangrijk om te
→ bereikbaarheid: slim maatwerk en nieuwe vormen van mobiliteit zijn nodig om elkaar te kunnen blijven bereiken en ontmoeten (duurzame mobiliteit); → vestigingsklimaat: de aantrekkingskracht van de Gelderse regio’s moet mensen blijvend binden aan Gelderland; → woon- en leefomgeving: dynamisch, divers en duurzaam. Bouwen binnen bestaand verstedelijkt gebied is het vertrekpunt. Met als doel: leegstand voorkomen, het landschap open en groen houden en het voorzieningenniveau op peil houden.
corridors A1/A50, bevaarbaarheid IJssel, vitaal landelijk gebied vraagstuk binnenstedelijke verdichting direct mee in deze omgevingsvisie. De andere opgaven vragen om meer benoemen dat er toekomstontwikkelingen voor de regio en daarmee ook voor de gemeente Zutphen worden onderzocht.
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
3 EPT
Toekomstverhaal C N Zutphen O 2040
C
22
De gemeente Zutphen heeft zich in 2040 ontwikkeld tot een sterke stedelijke gemeente in een groene omgeving, gelegen aan de IJssel met hierin een compacte en dicht De gemeente Zutphen kenmerkt zich in 2040 als een sterke stedelijke gemeente in een groene omgeving, gelegen aan de IJssel met
T P
een compacte en dicht bebouwde stad Zutphen en vitaal dorp Warnsveld. We spelen als gemeente een rol van betekenis in de regio als
E C
De gemeente Zutphen kenmerkt zich in 2040 als een sterke stedelijke gemeente in een groene omgeving, gelegen aan de IJssel met een compacte en dichtbebouwde stad Zutphen en vitaal dorp Warnsveld. We spelen als gemeente een rol van betekenis in de regio als verbinder van de landschappen om
N O
ons heen én door een substantiële bijdrage te leveren aan de brede schaalsprong met woningbouw, werkgelegenheid,
voorzieningen en versterking van het mobiliteitsnetwerk. In alle ontwikkelingen in onze gemeente staat de mens centraal en
kijken we naar elkaar om. We bieden ruimte aan aantrekkelijk
C
wonen, werken en ontspannen in een gezonde leefomgeving. Dat doen we door op een eigentijdse manier antwoord te
geven op de grote ruimtelijke opgaven en transities, terwijl we voortbouwen op ons cultuurhistorisch fundament.
Hoe dit er precies uit komt te zien beschrijven we in dit
hoofdstuk: ons toekomstverhaal. Het toekomstverhaal is
geschreven vanuit ons streefbeeld in 2040. De dikgedrukte woorden zijn terug te vinden op de bijbehorende kaart van deze omgevingsvisie.
23
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
In het gehele stedelijk gebied in onze gemeente woon je - jong én oud - in 2040 in de buurt van voorzieningen, winkels openbaar vervoer en groen. Dit is belangrijk voor de leefbaarheid voor alle inwoners van onze gemeente. Ook werk is goed bereikbaar en lopen en fietsen is aantrekkelijk. Hierop hebben we de afgelopen jaren onze openbare ruimte en ons mobiliteitssysteem ingericht. We gaan uit van de 15-minutenstad, In dit concept zijn alle dingen die belangrijk zijn in het dagelijks leven te voet of per fiets bereikbaar binnen
“Groen-blauwe longen bieden een plek om te ontspannen, te spelen en bewegen, elkaar te ontmoeten en vooral om in de buitenlucht te zijn”
T P
15 minuten van huis: onderwijs, zorg, werk, winkels, OV, sport, ontspanning en groen.2 We zorgen hierbij vanzelfsprekend In de gemeente Zutphen kiezen we voor een groene en
voor mindervalide mensen. De voorzieningen zijn zoveel
gezonde leefomgeving met natuur dichtbij. Dit geldt op schaal
mogelijk geclusterd in onze wijkharten. Deze bieden een
van de regio, met de IJsselvallei, de Veluwe en het
stevige basis voor onze sociale infrastructuur. Ook de
Achterhoekse Coulisselandschap om de hoek, maar ook in
aanwezigheid van collectieve voorzieningen zoals openbaar
onze directe leefomgeving. In 2040 zorgen de groen-blauwe
groen, openbare recreatiemogelijkheden en deelgebruik
longen voor een stevige verbinding van het stedelijk gebied
N O
In 2040 heeft Zutphen een schaalsprong gemaakt. De gemeente is gegroeid naar zo’n 55.000 tot 60.000 inwoners. Onze diverse, aantrekkelijke en duurzame woonmilieus verspreid over de hele gemeente, boden de afgelopen jaren volop ruimte aan onder meer jongvolwassenen en ouderen in onze gemeente. Ook hadden ze een grote aantrekkingskracht
onderscheidt ons en zorg voor leefbare en verbonden buurten.
met het landschap om ons heen. Zo kunnen planten en dieren
Daarnaast hebben we een divers sportaanbod en een sterk
zich makkelijk verplaatsen. Tegelijkertijd zorgen ze voor
verenigingsleven voor sport en cultuur, met een aanbod dat
groene verbindingen binnen het stedelijk gebied zelf. Deze
onze inwoners uitnodigt om elkaar te ontmoeten. Ook in de
groene verbindingen worden ook gebruikt voor de fiets- en
hebben samen met de gemeenten Voorst, Brummen en
openbare ruimte investeerden we in aantrekkelijke
wandelverbindingen binnen onze stad en dorp. Ze dragen
Lochem over onze grenzen heen gekeken en ook omliggende
daarmee bij aan de leefbaarheid en aantrekkingskracht van
kernen betrokken bij de kwalitatieve en kwantitatieve opgave.
Aantrekkelijke doorfietsroutes, de zogenaamde rode lopers,
Zutphen en Warnsveld. De parken, het water van de IJssel en
Naast de bouw van nieuwe woningen hebben we hard gewerkt
verbinden wijken met elkaar en de binnenstad van Zutphen.
de Berkel en brede groenstructuren zijn onze ‘groen-blauwe
om onze bestaande woningvoorraad toekomstbestendig te
Met de ontwikkeling van noord-zuidverbindingen
longen’. Ze bieden een plek voor inwoners en bezoekers om te
maken. We hebben gezorgd voor meer en vooral ook
ontspannen, te spelen en bewegen, elkaar te ontmoeten en
betaalbare woningen. Zo wisten vooral jongvolwassenen hun
C
ontmoetingsplekken en activiteiten voor jong en oud.
verminderen we de barrièrewerking van het spoor. De
vernieuwde stationsomgeving en bijbehorende verbinding
24
E C
voor aanpassingen in de infrastructuur en openbare ruimte
op huishoudens die zich graag in Zutphen wilden vestigen. Deze schaalsprong hebben we bereikt in samenwerking met de regio Stedendriehoek, provincie Gelderland en het Rijk. We
vooral in de buitenlucht te zijn. Verder bieden ze ruimte voor
plek in de gemeente Zutphen te vinden. Hierbij hebben we ook
dienen als verbindende schakel tussen noord en zuid. Deze
klimaatadaptatie, verbeteren van waterkwaliteit en het
de wijken weer in evenwicht gebracht. Met een goede balans
fietsverbindingen zijn (sociaal- en verkeers)veilige routes die
vergroten van de biodiversiteit. Ook rondom de rivieren is
in samenstelling van de woningvoorraad, inkomens-, leeftijds-
door vorm en inrichting bijdragen aan efficiënte en duurzame
volop ruimte voor klimaatadaptatie: de uiterwaarden van de
en zorgdoelgroepen en leefstijlen.
mobiliteit. Tegelijkertijd stimuleren ze beweging en voegen ze
IJssel vormen een ecologische waterbuffer en in het landelijk
extra groen toe in het stedelijk gebied. Via de rode lopers
gebied is ruimte voor meandering van de Berkel. Deze
Tegelijk met de schaalsprong wilden we ook die compacte
verplaatsen zowel inwoners als bezoekers zich op een snelle
groenblauwe structuur is doorgezet in de wijken, buurten en
stad blijven die Zutphen al decennialang is. We keken daarom
manier door ons compacte stedelijk gebied.
woonstraten als groenblauwe dooradering voor stadsnatuur,
naar verdichting op plekken als de binnenstad, de
gezondheid en klimaatadaptieve maatregelen.
stationsomgeving en het Waterkwartier en uitbreiding met
2
DE 15 MINUTENSTAD HOE DOE JE DAT? (REBEL, FIETSERSBOND, WANDELNET, 2023)
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
woningbouw aan de stadsranden, zoals Noordveen en De Hoven. De verdichting is uitgevoerd met architectuur en hoogbouw op doordachte plekken, met aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit en het unieke stadssilhouet van Zutphen. Deze toevoegingen zetten het stadsgezicht van Zutphen landelijk op de kaart als ‘Torenstad 2.0’. Hierbij zochten we naar nieuwe duurzame, groene en gezonde woonconcepten.
“In alle ontwikkelingen in onze gemeente staat de mens centraal en kijken we naar elkaar om”
T P
Ook keken we naar gestapelde bouw op plekken waar dit een waardevolle bijdrage aan de woonomgeving kon bieden. Dit deden we zo veel mogelijk vanuit de randvoorwaarden die horen bij klimaatadaptief (bodem en water sturend), en kennisinstellingen om toekomstbestendig te worden. Ze
ambitieuze nieuwbouwprojecten hebben we bestaande
investeren in verdere vermindering van de milieukundige en
woonwijken aangepakt. Hier is een grote slag gemaakt in
gezondheidsimpact en het vergroten van circulair denken en
verbetering van kwaliteit van de woningen, de
doen. Verschillende bedrijven hebben samen geïnvesteerd in
energietransitie, groen-blauwe dooradering en vergroening.
het robuust maken van het energienetwerk. Zo worden
Om een zo hoog mogelijke kwaliteit na te streven en alle
reststromen omgezet in nieuwe grondstoffen en
N O
belangen goed te wegen, hadden we hierin als gemeente een
energielevering voor huishoudens. We creëerden een
sturende rol. Tegelijkertijd zochten we samenwerking met
aantrekkelijk ondernemersklimaat dat past bij de
De stad Zutphen heeft in 2040 zijn centrale positie binnen de regio fors versterkt. De afgelopen jaren is ingezet op het onderhouden, verbeteren en vernieuwen van de centrumkracht van Zutphen, zoals die in het verledenbestond. Er is blijvend geïnvesteerd in regionale voorzieningen op het gebied van cultuur, zorg, horeca, detailhandel, rechtspraak en onderwijs, gekoppeld aan een goede bereikbaarheid binnen de regio. Dit is bijvoorbeeld goed
woningcorporaties, marktpartijen, belangenorganisaties en
randvoorwaarden die wij stellen aan het type bedrijvigheid in
inwoners om deze grote uitdaging aan te gaan.
onze gemeente. En bij de veilige en gezonde leefomgeving die
wonen, werken, leren en verblijven gemengd in een
wij nastreven. Naast deze bedrijventerreinen hebben we de
hoogstedelijk milieu met diverse vernieuwende architectuur en
Wie zich in 2040 begeeft op de bedrijventerreinen De Mars
afgelopen jaren op diverse plekken in de gemeente
hoogteaccenten. De binnenstad van Zutphen is een bijzonder
en Revelhorst, ziet dat deze zich hebben ontwikkeld tot
C
25
E C
natuurinclusief en energieneutraal bouwen. Naast onze
te zien in de vernieuwde stationsomgeving. Hier zijn waar
geïnvesteerd in gemengde milieus. Hier gaan wonen,
en aantrekkelijk gebied waar zorgvuldig voortgebouwd is op de
duurzame, schone, gezonde en innovatieve werklocaties met
werken, onderwijs en recreëren perfect samen. Verspreid over
cultuurhistorische waarden. Het beschermde stadsgezicht met
steeds meercirculaire bedrijfsvoering. Deze locaties werden de
de gemeente bevindt zich een onderscheidend en divers
vele monumenten biedt ruimte aan moderne stedelijke
afgelopen jaren ook steeds beter bereikbaar via
aanbod aan onderwijs, afgestemd op de behoeften van de
dynamiek, afgewisseld met rust en bezinning in de hofjes,
mobiliteitsknooppunten en regionale (snel)fietsroutes. Ook
arbeidsmarkt. Dat dankzij aantrekkelijke huisvesting en goede
pleintjes en verborgen straatjes. De binnenstad is autoluw
verkenden we mogelijkheden voor een betere verbinding met
bereikbaarheid voorziet dit aanbod in de vraag van inwoners
geworden. Dit dankzij drie centrale parkeervoorzieningen
de westkant van de IJssel en mogelijke alternatieven die
en daarbuiten. Ook investeerden we in het behouden van onze
rondom de binnenstad, een slimme stadsdistributie en goede
zorgen voor een goede bereikbaarheid van Zutphen en goede
regionale zorgfunctie. We vinden het van groot belang dat
afspraken met bewoners en bedrijven. Door de aanwezigheid
landschappelijke inpassing. We boden ruimte voor
om ruimte te blijven bieden aan diverse bedrijvigheid: van
van aantrekkelijke horeca, overnachtingsmogelijkheden,
bedrijvigheid door uitbreiding van werklocaties bij de
maakindustrie, detailhandel, diensten en zorg tot toerisme en
detailhandel en slimme mobiliteitsoplossingen kent onze
Revelhorst en Eefde-West. Ons cluster circulaire en zware
recreatie. Zo zorgen we voor werkgelegenheid voor een deel
openbare ruimte een hoogwaardige verblijfskwaliteit. De
bedrijvigheid op De Mars heeft zijn regionale positie versterkt
van onze inwoners. Dit is belangrijk voor sociaal-economische
balans tussenstedelijke dynamiek én ruimte voor rust en
en vergroot. De bedrijven werken nauw samen met overheden
stabiliteit en meer bestaanszekerheid.
bezinning zet Zutphen en Warnsveld ook in 2040 op de kaart
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
in de regio. Ons cultuuraanbod is uitnodigend en goed
getransformeerd naar een duurzaam, klimaatadaptief gebied.
bereikbaar voor inwoners en bezoekers van buiten de
Een gebied dat ruimte biedt aan natuurontwikkeling, water,
gemeente. De binnenstad is bij uitstek een plek waar je cultuur
duurzame energie, agrarische activiteiten, wonen, zorg en
kunt beleven. Maar ook daarbuiten vindt cultuur overal in
kleinschalige ondernemers. Tegelijkertijd vormt het landelijk
Zutphen en Warnsveld plaats. De historische binnenstad en de
gebied in 2040 meer dan ooit een belangrijk uitloopgebied
Hanzehof zijn goed met elkaar verbonden in een
voor recreërende inwoners en bezoekers. Het landschap en
cultuurcorridor.
de identiteit van de ondergrond bepalen hoe wij het landelijk
T P
gebied gebruiken. Dit hebben we vastgelegd in heldere Cultuurhistorie is ook in 2040 één van de belangrijkste
landschapszones. Dankzij deze zones is het duidelijk welke
dragers van eigenheid, omgevingskwaliteit, zelfbewustzijn,
ontwikkelingen en initiatieven we op welke plek aanmoedigen.
leefbaarheid en economische en toeristische
Om zo in balans met de natuur en alle ruimtevragende
aantrekkingskracht in de gemeente. Onze erfgoedwaarden zijn
opgaven ook in het landelijk gebied aantrekkelijk en gezond te
een intrinsiek onderdeel van de Zutphense identiteit. Ze
kunnen wonen, werken en recreëren.
E C
vormen, daarmee één van de belangrijke pijlers waarop we voortborduren en een ijkpunt voor toekomstige ontwikkelingen.
De groen-blauwe longen, rode lopers, 15-minuten stad en
Wie in 2040 in de gemeente Zutphen rondloopt, ziet dat we de
onze wijkharten dragen samen bij aan een gezonde
afgelopen jaren ons erfgoed en de historische structuren
leefomgeving, een lager energieverbruik, minder uitstoot van
N O
hebben ontwikkeld en, zichtbaar gemaakt. Ze zijn ingezet als
CO2, meer sociale verbondenheid en meer sociale veiligheid.
basis voor logische ruimtelijke ontwikkelingen. Zo hebben we
Extra aandacht en zorg voor onze cultuur- en
voor monumentale gebouwen en de groenblauwe
landschapshistorie biedt een blijvend diepgeworteld fundament
verdedigingswerken steeds gezocht naar de meest optimale
dat houvast geeft aan al onze toekomstige ruimtelijke
manier om de historie zichtbaar te houden en tegelijk - door
ontwikkelingen. Samen met de uitgangspunten van unieke
modernisering en verduurzaming - zo goed mogelijk te laten
woonmilieus in een compacte stad, duurzame werklocaties en
aansluiten bij de gebruikerswensen van de 21e eeuw.
een sterk mobiliteitsnetwerk zorgen ze voor een prettig
C
Zutphen, Warnsveld en het landelijk gebied kennen een lange ontstaansgeschiedenis en herbergen ook in 2040
bijzondere cultuurhistorische waarden. Lang werden de natuur en het landschap buiten de stad gehouden, maar sinds het
verdwijnen van de stadsmuren zijn stedelijk en landelijk gebied steeds meer met elkaar verweven. Deze verweving is in 2040 geoptimaliseerd. Het landelijk gebied omringt als een groen-blauwe jas het stedelijk weefsel en zorgt voor een gezonde leefomgeving. De natuur en het water van de IJssel, de Berkel en de Vierakkerse Laak zijn voor iedereen binnen handbereik. In 2040 is het landelijk gebied dynamisch en
26
leefklimaat en een goed functionerende samenleving. Zo geven we samen vorm aan de toekomstbestendige, sterke en aantrekkelijke gemeente aan de IJssel die we voor ál onze inwoners en bezoekers willen zijn.
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
STRUCTURERENDE PRINCIPES
I.
Compacte stad
II.
Zutphen speelt van oudsher een rol van betekenis in de
Het toekomstverhaal van de omgevingsvisie van Zutphen
stad. We zetten in op het versterken van dit ruimtelijke
regio. De gemeente bedient met een deel van haar
kenmerkt zich door vijf structurerende basisprincipes. Hoewel
concept. Met als doel: het behouden en versterken van de
voorzieningen de omliggende regio en bekleedt hierdoor
de visie in de verschillende gebieden van de gemeente op een
landschappelijke kwaliteiten van het landelijk gebied, het
een centrumpositie. Naast het detailhandel en horeca-
andere manier tot uiting komt, zijn deze vijf structurerende
beperken van verkeersstromen en het nabij houden van
aanbod in de binnenstad en op de woonboulevard, gaat
basisprincipes altijd in een bepaalde mate terug te vinden. De
voorzieningen voor inwoners. Op bepaalde plekken
het om voorzieningen zoals het Gelre ziekenhuis, GGNet,
structurerende basisprincipes zijn gelijkwaardig. Ze staan hier
binnen het stedelijk gebied zetten we in op verdichting.
benoemd in willekeurige volgorde.
We kiezen vaker voor hoogteaccenten. Dit om te
T P
voorkomen dat verdichten ten koste gaat van groen, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Volgens het principe
E C
van de 15-minuten stad zorgen we dat alle dingen die
belangrijk zijn in het dagelijks leven goed toegankelijk zijn. Onderwijs, zorg, werk, winkels, OV, sport, ontspanning en groen zijn te voet of met de fiets bereikbaar binnen 15
minuten van huis. Onderdeel van de compacte stad zijn
N O
de rode lopers: aantrekkelijke routes voor langzaam
verkeer die de wijkharten (voorzieningenclusters) en wijken met elkaar en de binnenstad van Zutphen verbinden.
C 27
Centrumpositie
Zutphen kenmerkt zich al decennialang als compacte
het voortgezet onderwijs, Aventus, de Rechtbank Zutphen en de diverse culturele voorzieningen. We blijven als gemeente investeren in regionale voorzieningen, bedrijvigheid en de sterke positie van de binnenstad. Ook zetten we in op het versterken van de monumentale Hanzestad. En we verkennen mogelijkheden voor extra verblijfsrecreatie in de gehele gemeente. Zutphen vormt daarnaast één van de stedelijke kernen in de Regio Stedendriehoek. Mensen wonen, werken, verblijven en recreëren in dit hele gebied. Regelmatige verplaatsingen tussen de verschillende kernen in deze regio vragen aandacht voor onder andere mobiliteit en, infrastructuur.
80%-VERSIE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE ZUTPHEN 2040
III. Schaalsprong
IV. Groen-blauwe longen
Buitengebied op maat
De groen-blauwe longen zorgen als ruimtelijke dragers
We zetten in op een buitengebied op maat. Met een
zo groot dat we in deze omgevingsvisie spreken van een
voor een stevige verbinding tussen het groen en water in
goede balans tussen de verschillende functies die
‘schaalsprong’. We geven een impuls aan de bloei van
het buitengebied en de groenstructuren in stad en dorp.
aansluiten bij de eigenschappen van het landschap. Hierin
onze gemeente voor een sterk en sociaal
De groene zones gaan daarbij samen met de IJssel, de
houden we vast aan de gebiedsindeling van de
voorzieningenniveau, economische vitaliteit en een
beken en laken, waterpartijen, vestinggordels en
landgoederen- en natuurzone, agrarische zone, groene
toekomstbestendige woningvoorraad. Hierbij kiezen we
verdedigingslinies. Ze maken deel uit van het bredere
stadsrandzone en IJsselzone. Het landelijk gebied direct
voor groeien met kwaliteit. Dat doen we door woningbouw
watersysteem, onder meer gekoppeld aan de Berkel en
binnen bestaand stedelijk gebied (inbreiding) en door het