600007 - Bijlage 3 - Afwegingskader Zon op Land van de gemeente Zutphen
Tekst van het document
gemeente het initiatief
behandeling: principebesluit
op de lijst waarmee de vergunningsaanvraag procedure van start gaat
• Grondeigenaar heeft overeenstemming met initiatiefnemer
• Gebiedskennis van de omgeving wordt geraadpleegd voor de ruimtelijke analyse • Kansen, wensen en ideeën worden in beeld gebracht bijvoorbeeld tijdens de onwerpsessie(s) • Eén of meerdere haalbare ontwerpen worden geschetst • Het ontwerp, verslag en onderbouwing van gemaakte keuzes wordt teruggekoppeld naar de omgeving
Principeschets en tabel van het processchema voor de realisatie van een zonneveld met de rollen van de initiatiefnemer, gemeente en de omgeving
43
• Regulier: maximaal 14 weken
• Uitgebreid: maximaal 32 weken
• Opstellen van de aanvraag
• Voor de reguliere procedure
• Na het mogelijke besluit van
van het zonneveld door de
• Indienen van de aanvraag en aanvullen met onderzoek
• Het bevoegd gezag (de gemeente) beoordeelt de
kunnen belanghebbenden
de omgevingsvergunning
de eventuele bezwaar en/of
initiatiefnemer
waaronder:
aanvraag
eventueel bezwaar maken
kunnen ‘belanghebbende’
beroepsfase kan de bouw van
zoals bedoeld in de
het zonneveld beginnen
• De raad heeft ook
• Voor de uitgebreide
Waterhuishouding
adviesrecht als de
procedure kunnen
Algemene wet bestuursrecht,
•
Bodemkwaliteit
•
Archeologie
omgevingswet in gaat. Zij
belanghebbenden tijdens de
eventueel in hoger beroep
•
Milieu
mogen een oordeel vellen
zienswijze hun reactie sturen
gaan
•
Monumenten etc.
over plannen die niet in het
naar de gemeente.
•
Flora en fauna
•
omgevingsplan passen
Principeschets en tabel van het processchema voor de vergunningsprocedure van een zonneveld
44
• Bij een positief besluit (na
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
9
De initiatiefnemer betrekt de juiste belanghebbenden
De initiatiefnemer nodigt in elk geval uit: grondeigenaren (incl. pachters en verpachters), belangenorganisaties (recreatie, natuur, landschap, cultuurhistorie), waterschap, buurtschappen , recreatieve gebruikers en omwonenden binnen een straal van 500 m rondom het initiatief.
De initiatiefnemer betrekt de juiste deskundigheid (een landschapsarchitect, ecoloog, etcetera).
Omwonenden direct grenzend aan het initiatief hebben de belangrijkste stem in het participatieproces.
Samen met grondeigenaren, belangenorganisaties, omwonenden, landschapsarchitecten en de gemeente aan de slag tijdens werksessies
45
10
De initiatiefnemer houdt rekening met omwonenden en belangen
De initiatiefnemer is transparant over doelstellingen, randvoorwaarden voor haalbaarheid, criteria, afwegingen en informatie over het initiatief.
De initiatiefnemer zorgt voor onafhankelijke verslaglegging en terugkoppeling aan alle betrokkenen.
De initiatiefnemer communiceert duidelijk en tijdig over voortgang, beslismomenten en onderbouwde keuzes.
De initiatiefnemer behandelt betrokkenen gelijkwaardig en met respect, is open en transparant.
Foto van de eerste werksessie van het doorlopen participatieproces voor de totstandkoming van het afwegingskader
46
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
4.4 Financiële participatie
gemeenteraad beoordeeld op basis van het
verbonden zijn, is het wenselijk dat omwonenden
de initiatiefnemer aan welke afspraken er gemaakt
Om ervoor te zorgen dat zonnevelden lokaal financieel kunnen meedoen. Bij financiële participatie (gedeelde ‘eigenaarschap’) investeert de omgeving in het project en/of ervaart de voordelen van de opbrengsten van het project voor duurzame opwek. Dit zorgt voor draagvlak en sociale cohesie. Daarnaast creëert een project dat in zekere mate als lokaal eigendom is ontwikkeld hogere lokale en
worden over de exploitatie en financiële deelname
wordt, er vooral behoefte is aan eigenaarschap met een lokaal karakter bijvoorbeeld via een lokale energie coöperatie zonder financieel winstoogmerk: geen ‘cowboys’. Financiële participatie is niet afdwingbaar in het vergunningsproces van een gemeente. Gemeenten kunnen wel afspraken maken over de manier
gaat in op lokaal eigenaarschap. Zo is in het
Mede-eigendom •
zijn. Hiervoor geldt voor de initiatiefnemer een inspanningsverplichting om dit te organiseren. De inzet van de initiatiefnemer wordt door de
biedt de ontwikkelaar tegen gereduceerd tarief zonnepanelen voor daken aan inwoners aan) •
Postcoderoos (lokale energiecoöperatie biedt
•
Gebiedsfonds (deel van de winst wordt
Lokale energiecoöperatie (grond-eigenaar/
beschikbaar gesteld voor investeringen in lokale
exploitant en omgeving zijn samen eigenaar)
voorzieningen, bv. dorpskern)
Mee-investeren •
Aandelen/obligaties uitgeven aan omwonenden en inwoners van de gemeente
•
Aandelen/obligaties uitgeven aan derden buiten de gemeente
Mee-profiteren •
Educatie basisscholen (ontwikkelaar biedt educatieve faciliteiten over duurzame energie aan)
•
Lokale bedrijven inschakelen (voor de aanleg van het park kan een ontwikkelaar gebruik maken
collegeakkoord door de coalitiepartijen opgenomen dat er minstens 75% lokaal eigenaarschap moet
Collectieve inkoop (bij aanleg van een zonneveld
stroom aan inwoners via postcoderoos regeling)
waarop financiële participatie bij energieprojecten kan worden vormgegeven. Een van die afspraken
gerealiseerd •
verschillende vormen van financiële participatie mogelijk die de initiatiefnemer kan inzetten:
Voor ieder paneel dat op de grond wordt geplaatst, wordt er ook een paneel op het dak
of tegemoetkoming aan de omgeving. Er zijn
regionale opbrengsten. De bewoners in Zutphen geven aan dat indien er een zonneveld gerealiseerd
•
participatieplan en initiatiefvoorstel. Hierin toont
van lokale bedrijven/werkgelegenheid) •
Zonnepanelen doneren aan lokale club, vereniging of organisatie (in de buurt van het zonneveld) Referentiebeeld van de financiële participatievorm mee-profiteren: educatie over duurzame energie voor basisscholen
Bron: https://cfrcic.co.uk/heart-of-england-community-energy-launches-1-1-million-solar-bondoffer/
47
11
De initiatiefnemer heeft een inspanningsverplichting om te streven naar minimaal 75% lokaal eigendom
De initiatiefnemer spant zich in om lokaal eigendom mogelijk te maken en toont aan op welke wijze hij de financiële deelname faciliteert. Bijzonder aan zonneveld Endona (Heeten) is dat er gebruik wordt gemaakt van een omgevingsfonds Bron: https://docplayer.nl/154965075-Het-proces-van-het-energiepark-heeten-in-grote-lijnen-egesprek-initiatiefnemers-met-de-gemeente-raalte-oktober-deelname-aan-de.html
Bij zonneveld de Groene Weuste (Wierden), participeerden inwoners door aandelen te kopen in het park. Bovendien werden lokale bedrijven benaderd voor de aanleg van het park Bron: https://degroeneweuste.nl/
Referentiebeelden van zonnevelden met succesvolle financiële participatie. Zonneveld Welschap (Eindhoven), verbindt stad en ommeland middels een postcoderoosboeket.
48 Bron: https://zonneparkwelschap.nl/
Zonneveld de Griene Greide (Garyp) is een initiatief van de inwoners van Garyp en in beheer van een lokale energie coöperatie Bron: http://www.kockvolhoudbaaradvies.nl/opening-zonnepark-de-griene-greide-in-het-dorpgaryp-fantastisch-burger-initiatief/
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
4.5 Beheer en beëindiging
Om de klimaatdoelstellingen te halen worden zonnevelden onderdeel van het landschap. Het is belangrijk om bestaande landschappelijke structuren en ecologische kwaliteiten op z’n minst te behouden. Er liggen ook kansen om landschappelijke en ecologische structuren juist te versterken. Om dit goed te borgen maakt de initiatiefnemer een beheerplan, zodat huidige en toekomstige ecologische waarden goed verankerd zijn.
meerwaarde te creëren zodat er een robuuster landschap achterblijft. Voor sommige structuren en elementen is het misschien wenselijk ze te verwijderen na ontmanteling van het zonneveld om zo de openheid weer te herstellen. Andere structuren en elementen zijn misschien juist aangebracht als onderdeel van een robuuste
structuur; deze wil je behouden na ontmanteling van het zonneveld. De initiatiefnemer dient dan ook bij zijn vergunningaanvraag aan te tonen hoe het gebied er na ontmanteling uit ziet, welke structuren en elementen behouden blijven, en welke verwijderd worden*.
Naast het gegeven van de al aanwezige ruimtelijke structuren en elementen, speelt het aspect ‘tijdelijkheid’ een rol. Het is goed te realiseren dat de zonnevelden tijdelijk een plek hebben in het landschap. Gemiddeld gaat een zonneveld 25 tot 30 jaar mee. Daarna kunnen zonnepanelen worden gerecycled. De mogelijkheid bestaat ook om zonnepanelen na gebruik te vervangen voor nieuwe. De initiatiefnemer geeft aan hoe er wordt omgegaan met de materialen na ontmanteling (duurzaam afvoeren/hergebruik). In die periode tot na het vertrek van het zonneveld, ontstaan kansen om het landschap te versterken en herstellen en maatschappelijke Zonneveld de Kwekerij (Hengelo) combineert het opwekken van zonne-energie met natuurontwikkeling en levert een bijdrage aan de lokale biodiversiteit Bron (kopieer de link naar browser): https://nlsolarparkdekwekerij.nl/
*Afspraken hierover worden opgenomen in de vergunning, waarmee er een basis ligt voor handhaving door de gemeente.
49
12
De initiatiefnemer toont aan hoe het zonneveld, de groene elementen en de bijkomende elementen van het zonneveld beheerd worden Stel een beheerplan op. Betrek hierbij ecologische kennis en zorg voor een instandhoudingsverplichting. Door ecologisch onderzoek te doen wordt verkend welke plantensoorten, insecten en andere dieren behouden of vermeerderd kunnen worden.
Extensief maaibeheer komt ten goede van de biodiversiteit Bron: https://www.lievegem.be/wonen-en-omgeving/wegen-riolering-en-openbaar-groen/bermbeheer
Bij voorkeur worden groene structuren al aangebracht vóór de realisatie van het zonneveld.
Het beheer van een zonneveld kan samengaan met begrazing door schapen Bron: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR641929/1
Eco-zonneveld ’t Oor (Den Haag) combineert duurzame energie- en voedselvoorziening. De ecologische zones rondom de sloten worden zorgvuldig onderhouden door vrijwilligers
50 Bron: https://www.helena-innovations.nl/site/project-zonnepark
Zorg dat de landschappelijke inpassing van een zonneveld aansluit op plantensoorten en insecten die in het gebied voorkomen Bron: https://nlsolarparkdekwekerij.nl/
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
13
De initiatiefnemer toont aan hoe er wordt omgegaan met het initiatief na de ontmanteling
Na beëindiging van het zonneveld wordt het gebied naar de oorspronkelijke situatie hersteld. De aangebrachte maatschappelijke meerwaarde wordt deels of geheel behouden. Alle recyclebare onderdelen van de zonnepanelen worden hergebruikt. De initiatiefnemer toont aan op welke wijze de zonnepanelen duurzaam verwerkt worden. De initiatiefnemer toont de herkomst van de zonnepanelen aan. Bij voorkeur zijn de panelen in Europa geproduceerd.
Door tijdens de aanleg van een zonneveld landschappelijke structuren te versterken, blijft er na vertrek van het zonneveld een robuuster landschap achter Bron: http://henklandlust.blogspot.com/2011/07/coulissen-landschap-bij-laude.html
Ontmanteling zonneveld
Situatie vóór ontmanteling
Inpassing deels behouden
Inpassing volledig behouden
Principeschets van de wijze waarop er met de landschappelijke inpassing kan worden omgegaan na de ontmanteling van het zonneveld
Inpassing uitbreiden
51
5. Zonnekader Het Zonnekader geeft aan hoe het volgen van de beleidsregels en de hoofdcriteria van het afwegingskader leidt tot een positieve danwel negatieve grondhouding ten aanzien van een initiatief voor zon-op-land. Omdat de gemeente het bevoegd gezag is die de vergunningaanvraag beoordeelt, dient het zonnekader als middel voor de gemeente om een initiatief te toetsen. Daarnaast maakt dit zonnekader voor de initiatiefnemer duidelijk waar zijn initiatief aan moet voldoen. Het zonnekader is vormgegeven als beslisboom en wordt gepresenteerd op pagina 54 en 55. Het zonnekader werkt als volgt: We beginnen bij het kader ‘Start’ en volgen de pijlen. In het volgende kader ‘Huidig beleid’ toetst de gemeente of het initiatief voldoet aan de huidige beleidskaders, wet- en regelgeving. Deze worden in dit kader opgesomd. Voor nadere toelichting kunt u terugbladeren naar hoofdstuk 2. Indien er wordt voldaan aan het huidige beleid volgen we de groene pijl naar de hoofdcriteria van het afwegingskader.
52
Per thema (ruimtelijke inpassing, meerwaarde voor de omgeving, participatie, financiële participatie en beheer en beëindiging) wordt beknopt omschreven welk product de initiatiefnemer dient aan te leveren. In ieder product moet de initiatiefnemer uitspraak doen over de bijbehorende hoofdcriteria. Voor een nadere toelichting op een van de hoofdcriteria kan worden teruggebladerd naar hoofdstuk 4. De hoofdcriteria geeft de gemeente handvatten om initiatieven te beoordelen. Wanneer het initiatief voldoet aan alle hoofdcriteria volgen we de groene pijl naar het kader ‘Ja’. In dit geval is er sprake van een positieve grondhouding ten aanzien van het initiatief. Bij een positieve grondhouding is het initiatief kansrijk om een officiële vergunningprocedure te doorlopen. Tijdens de beoordeling van de gemeente kan ook blijken dat een initiatief onvoldoende rekening houdt met de beleidsregels of een van de
hoofdcriteria in het afwegingskader. In dat geval volgen we de rode pijl naar het kader ‘Nee’. Er is dan sprake van een negatieve grondhouding ten aanzien van het initiatief en dus dient de initiatiefnemer zijn plan aan te passen.
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
Ingezonden foto van het Zutphens Broekgebied tijdens de eerste bijeenkomst
53
54
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
Zonnekader: beslisboom voor de gemeente om een initiatief 55 voor zon-op-land te toetsen
Strategisch ontwerpers voor gebieden in beweging
Bijlage: Verslag werksessie 1 (17 mei 2022) Basis leggen voor de invulling van het afwegingskader Zon op land De gemeente Zutphen wil een afwegingskader opstellen om initiatieven voor grootschalige zonneparken op land (zon op land) te kunnen beoordelen. Het afwegingskader wordt nu opgesteld, zodat, op het moment dat zich een initiatief aandient, de gemeente de juiste afweging kan maken en richtingen mee kan geven aan het initiatief. De gemeente Zutphen wil het afwegingskader opstellen aan de hand van twee zoeklocaties: het Zutphens Broekgebied en de Overmarsch. Op dit moment zijn er geen concrete initiatieven om zonneparken in de zoeklocaties te gaan ontwikkelen; dit is aan de grondeigenaren. Dit afwegingskader willen ze graag samen met de omgeving opstellen en daarom worden er een aantal bijeenkomsten georganiseerd. De eerste bijeenkomst was op 17 mei 2022. Dit is een sfeerverslag van de eerste avond.
Samen in gesprek op 17 mei
Op 17 mei vond de eerste werksessie over het afwegingskader zon op land in Zutphen plaats. Er was een diverse en uiteenlopende groep mensen uitgenodigd via onder andere de nieuwsbrief 57
van de Regionale Energie Strategie, het gemeentenieuws en de gemeentelijke website. Grondeigenaren in het gebied hebben ook een persoonlijke uitnodiging ontvangen. Er was veel belangstelling en de opkomst was groot en divers.
De deelnemers • •
Er waren circa 50 mensen aanwezig; Dit waren grondeigenaren en bewoners uit het gebied, omwonenden, organisaties zoals LTO/ bomenstichting Zutphen e.o. en raadsleden.
•
De gemeente was ambtelijk vertegenwoordigd met 6 personen en wethouder Eva Boswinkel. Vanuit bureau Land-id waren 2 personen aanwezig (Barbara van Dijk en Samantha Hoogewerf). Zij stellen samen met de gemeente het afwegingskader op.
•
Het doel van de werksessie
In deze eerste werksessie stond het ophalen van wensen en ideeën en het delen van gebiedskennis centraal. Net als het in beeld brengen van de kwaliteiten van en waarden in het gebied. Het doel van de avond was om een basis te leggen voor de invulling van de voorwaarden in het
afwegingskader: wensen en ideeën ten aanzien van de inrichting van zonnevelden (inclusief meerwaarde voor de thema’s recreatie, landschap en beleving, natuur en biodiversiteit, landbouw), participatie (tijdens het planproces) en financiële participatie.
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
Foto’s: Op de posters zijn wensen en ideeën geschetst, geschreven en geplakt.
58
Gezamenlijke start
De avond startte met een kort welkomstwoord van wethouder Eva Boswinkel. Daarna lichtte bureau Land-id haar verhaal nader toe en werd een presentatie gegeven over het doel van het afwegingskader, wat vooraf ging, de aanpak en het programma en doel van de avond. Er was ruimte voor enkele verduidelijkende vragen. Uit de plenaire vragen en uit de gesprekken aan de tafels is gebleken dat een deel van de genodigden zich overvallen voelde door de aangewezen zoeklocaties. Een deel van de deelnemers sprak de zorg uit over de zekerheid van ontwikkeling van zonnevelden met de vastlegging van de zoeklocaties: ‘het voelt als een fuik’ en ‘hoeveel ruimte is er daadwerkelijk om mee te denken?’. Met name in de individuele gesprekken is hier nog de nodige aandacht aan besteed.
59
Deelsessie
Het tweede deel van de avond was met name bedoeld voor inhoudelijke vragen, dialoog en discussies bij de posters en aan de tafels. De deelnemers verspreidden zich over de tafels en langs de posters, om daar het gesprek aan te gaan met het projectteam (gemeente en bureau) en met elkaar. De nut en noodzaak van zonne-energie was een veel terugkerend thema in de diverse gesprekken. Een gegeven is dat het volleggen van alle daken in Zutphen onvoldoende is. Er dient nog steeds een substantieel deel van de energie gewonnen te worden op andere wijze, zoals door wind en zon. De oproep vanuit de deelnemers was dan ook om inzichtelijk te maken welke inzet wordt gedaan om andere bronnen van duurzame elektriciteit, zoals zon op dak, te benutten.
Wat waren de zorgen, wat waren de wensen In het algemeen komt terug dat de aanwezigen zich zorgen maakten over de komst van zonnevelden met de aanduiding van de zoeklocaties. Ook werd er aangegeven dat eerst alle daken benut moeten worden voor zon-opwek; mede ook vanwege kostbare landbouwgrond en omdat het buitengebied van Zutphen als gering wordt ervaren. Er wordt veel waarde gehecht aan het landschap en de aanwezige natuurwaarden. Dit zijn belangrijke kwaliteiten waar rekening mee gehouden moet worden bij de ontwikkeling van zonnevelden.
Participatie De meeste aanwezigen gaven aan dat zij graag betrokken worden, meedenken en meebeslissen op het moment dat zich een initiatief voor zonnevelden voordoet. Informeren via nieuwsbrieven en de website is genoemd, maar ook meeschetsen in werksessies.
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
Financiële participatie Een deel van de aanwezigen zou wel financieel willen participeren; een deel niet. De voorkeur lijkt wel uit te gaan naar lokale energiepartijen. Ruimtelijke waarden Overmarsch (landschap, landbouw, recreatie, natuur en biodiversiteit) De Overmarsch wordt gezien als waardevolle landbouwgrond, zonder ruimte voor zonnevelden; voortzetting van het agrarisch gebruik heeft de voorkeur. Voor zon-opwek zouden de kascomplexen benut moeten worden en anders als strook langs het spoor. Genoemde wensen zijn: behouden van het coulisselandschap, de openheid, bomen, vergroting van de biodiversiteit, het huidige agrarische gebruik (en daarbij behorende karakter). Ruimtelijke waarden Zutphens Broekgebied (landschap, landbouw, recreatie, natuur en biodiversiteit) Ook in dit gebied zijn zorgen over de ontwikkeling
van zonnevelden. Het open landelijke gebied en aanwezige natuurwaarden (reeën, konijnen, hazen, vogels) zijn veelgenoemde waarden. Concentratie langs infrastructuur lijkt de voorkeur te hebben. Genoemde wensen zijn: behouden van landschappelijke en natuurwaarden, concentratie langs infrastructuur, behouden van beplanting, aanbrengen van struwelen rondom zonnevelden (breed genoeg en passend bij het landschap), voldoende afstand van woningen en zorgen voor een aantrekkelijk recreatief uitloopgebied met een voldoende robuust landschap, bijdragen aan biodiversiteit. De bovenstaande schets is slechts een beknopte weergave van het opgehaalde (zowel op de posters als in de gesprekken). Op de website van de gemeente* zijn de reacties op de posters nog even voor u onder elkaar gezet. Hier is de ingebrachte informatie letterlijk overgenomen.
*https://zutphen.nl/energie/zonne-energie/afwegingskader-zonne-energie/verslag-17-mei-2022
60
Bijlage: Verslag werksessie 2 (21 juni 2022) Verdiepen van het afwegingskader Zon op land De gemeente Zutphen wil een afwegingskader opstellen om initiatieven voor grootschalige zonneparken op land (zon op land) te kunnen beoordelen. Dit afwegingskader wil de gemeente graag samen met de omgeving opstellen en daarom wordt een aantal bijeenkomsten georganiseerd. De eerste bijeenkomst was op 17 mei 2022. De tweede bijeenkomst was op 21 juni 2022. Dit is een verslag van de tweede avond.
De deelnemers
Er was een diverse en uiteenlopende groep mensen uitgenodigd via brieven, de nieuwsbrief, social media en de gemeentelijke website. De opkomst was groot en divers. Naast de vele bekende gezichten van de eerste werksessie, waren er ook nieuwe gezichten. • •
• • 61
Er waren ongeveer 40 mensen aanwezig; Dit waren grondeigenaren en bewoners uit het gebied, omwonenden, organisaties zoals IVN en LTO. De gemeente was ambtelijk vertegenwoordigd met 5 personen en wethouder Eva Boswinkel. De bijeenkomst werd voorgezeten door Bureau Land-id. Zij stellen samen met de gemeente
het afwegingskader op. Vanuit bureau Land-id waren 3 personen aanwezig (Barbara van Dijk, Rob Stuijt en Kira Jonckheere).
Het doel van de werksessie: aanvullen en verdiepen
De eerste werksessie, die plaatsvond op 17 mei, stond in het teken van ‘verkennen’: het delen van wensen, ideeën en gebiedskennis en het in beeld brengen van de kwaliteiten en waarden in het gebied. Met deze input hebben we een eerste set aan hoofdcriteria met bijbehorende spelregels geformuleerd. Tijdens de tweede werksessie, op 21 juni, zijn we samen met de deelnemers aan de slag gegaan met het aanvullen en verdiepen van de hoofdcriteria en spelregels. We stelden de vraag of men zich kan vinden in de opgestelde hoofdcriteria en spelregels. Voor sommige spelregels was nadere verdieping nodig. Hiermee zijn we in de werksessie actief aan de slag gegaan aan de hand van beelden, schetsen en schema’s. Het ging er daarbij niet om, om één voorkeur uitgesproken te krijgen, maar om helder te krijgen
wat men passend vindt (bijvoorbeeld ten aanzien van groene randen).
Gezamenlijke start
De avond startte met een kort welkomstwoord van wethouder Eva Boswinkel en een presentatie van bureau Land-id en de gemeente. Tijdens dit onderdeel verwoordden aanwezigen weerstand tegen zonnevelden binnen de zoeklocaties specifiek, maar ook in het algemeen. Deelnemers spraken hun zorgen uit over de volgende thema’s (inclusief de reactie van het projectteam daarop cursief tussen de haakjes): •
•
Zorgen over de noodzaak van zon op land. [De gemeente heeft toegelicht dat er verschillende sporen lopen, waaronder zon op dak, maar ook zon op land. Beide zijn nodig voor duurzame energievoorziening in Zutphen.] Zorgen over communicatie. Bewoners zijn kritisch over de verwoording van het verslag van de eerdere werksessie. Ze missen de verwoording van hun weerstand tegen zonnevelden en hebben het gevoel in een fuik te lopen als ze over de ‘voorwaarden waaronder’ praten. [De gemeente heeft
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
•
•
•
•
aangegeven dat er op de website van de gemeente een lijst wordt opgenomen met meest gestelde vragen, inclusief antwoorden.] Zorgen over het vervolg nadat dit afwegingskader is opgesteld. In hoeverre heeft de omgeving nog invloed op het verdere proces? [De gemeente heeft aangegeven dat een initiatiefnemer waarschijnlijk verplicht wordt om participatie toe te passen bij de voorbereiding van zijn vergunningaanvraag. Daarnaast dient een voorgenomen initiatief de reguliere vergunningenprocedure te doorlopen.] Zorgen over aanleg en beheer als er een vergunning is. Aanleiding voor deze zorg zijn ervaringen met het al bestaande zonnepark nabij de sportvelden. [In het afwegingskader zal aandacht besteed worden aan dit thema.] Zorgen over het proces. Bewoners hadden het gevoel dat zij niet eerder waren betrokken bij de totstandkoming van de zoekgebieden en voelen zich daarom overvallen. Een groot deel van de deelnemers is geen voorstander van de ontwikkeling van zon op land.
Tijdens het centrale deel en in de individuele gesprekken aan de tafels is ingegaan op bovenstaande punten. De wethouder heeft aangegeven dat ze, parallel aan de ontwikkeling van het afwegingskader, ook graag met inwoners in gesprek gaat over de energietransitie en hiervoor al enkele uitnodigingen heeft ontvangen. De wethouder benoemde nogmaals dat het opstellen van een afwegingskader een opdracht is van de gemeenteraad en dat de gemeente daarbij graag voortijdig de omgeving betrekt om hun wensen en ideeën in te brengen.
Werksessie: aan de slag in kleinere groepen
Het tweede deel van de avond was met name bedoeld voor een inhoudelijk gesprek over de criteria en spelregels aan de tafels. De deelnemers zijn uiteengegaan in vijf kleinere groepen: 2 tafels voor de Overmarsch en 3 voor het Broekgebied. Per tafel leidde een gespreksleider van het projectteam (gemeente en Land-id) de deelnemers langs een aantal posters met de drie thema’s:
• • •
Ruimtelijke inpassing; Meerwaarde voor de omgeving; Participatie en financiële participatie.
We vroegen om aanvullingen, aanscherpingen en verdiepingen op de hoofdcriteria en spelregels. Deze hoofdcriteria en spelregels zijn opgesteld en uitgewerkt op basis van de eerste werksessie, bestaand beleid, de expertise van bureau Land-id en uit het eerdere onderzoek door Pondera en de landschappelijke verkenning van SAB.
Enkele geluiden uit de tweede werksessie
De deelnemers zijn inhoudelijk aan de slag gegaan om tot verdieping van de criteria te komen, ondanks de weerstand die zij voelen. Net als tijdens de eerste werksessie werd duidelijk dat de deelnemers veel waarde hechten aan het huidige landschap. Vandaar dat men zich uitspreekt: het liefst komt er helemaal geen zonnepark, maar als het er toch komt, dan staat het landschap met al haar kwaliteiten en functies voorop. Hier mag niet aan worden afgedaan.
62
Foto’s: Op de posters zijn aanscherpingen en aanvullingen op de hoofdcriteria en spelregels geschetst, geschreven en geplakt
63
Land-id | Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen | Eindrapport | maart 2023 |
Zutphens Broekgebied 1. Voor het Zutphens Broekgebied wordt de beleving van het coulisselandschap met afwisseling in open- en beslotenheid en doorkijkjes als zeer belangrijk ervaren. 2. Een zonnepark moet zo veel mogelijk uit het zicht worden geplaatst zonder dat dit ten koste gaat van dit kenmerkende coulisselandschap. 3. Ook de openheid op zichzelf wordt gezien als belangrijke factor van hoe dit landschap wordt ervaren. Houd bij de inrichting van een zonnepark rekening met deze openheid en sluit hier met de inpassing goed op aan. Overmarsch 1. Vanwege de grote druk van diverse ontwikkelingen (woningbouw, kassencomplexen, aanleg van de rondweg), hecht men veel waarde aan ‘het laatste stukje groen’. 2. Omdat de Overmarsch wordt gezien als waardevolle landbouwgrond dient het agrarisch gebruik gerespecteerd te worden zodat de boer kan blijven boeren. 3. Er worden ook locaties genoemd waar de realisatie van zonneparken eventueel wel mogelijk is; de voorkeur gaat dan uit naar: langs wegen, in overhoeken en langs de
spoorlijn. Deze plekken zouden we niet moeten uitsluiten voor zon op land. Hieronder volgt een korte samenvatting per thema en poster.
Ruimtelijke inpassing De zichtbaarheid van zonneparken was een belangrijk terugkomend thema. Hierin is een verdiepingsslag gemaakt voor de criteria en spelregels. Bij voorkeur zijn zonneparken niet zichtbaar. Een brede groene landschappelijke rand draagt bij aan de gewenste onzichtbaarheid. Het belang van zicht op een zonnepark en landschappelijke inpassing dient te worden ondervangen met een groene brede landschappelijke rand. Hier moet bij het begin van de realisatie van een zonnepark direct in geïnvesteerd worden. → Uit de gesprekken is gebleken dat de voorkeur uitgaat naar een ‘groene’ rand die kan bestaan uit een singel, houtwal, haag, struweelrand, bomenlaan, verdieping van het perceel of bosjes. Een watergang met rietkraag vindt men minder goed passend. Meerwaarde voor de omgeving Het belang van meerwaarde voor de omgeving is duidelijk, maar de deelnemers zijn kritisch in hoeverre een zonnepark daadwerkelijk kan
zorgen voor meerwaarde. De vormgeving van deze meerwaarde is maatwerk, waarbij de gebiedskennis van de omgeving moet worden benut. Een voorbeeld van meerwaarde dat de deelnemers aansprak, is het creëren van doorgang voor dieren (ecologische corridors).
Participatie De direct-omwonenden, die zicht hebben op een initiatief, zouden de zwaarste stem moeten hebben bij de inpassing en in het participatietraject van het initiatief. → Men hecht veel waarde aan de criteria en spelregels, die ingaan op een goede communicatie, met duidelijke afspraken over de planning en onafhankelijke verslaglegging. Financiële participatie De deelnemers hebben geen eenduidige voorkeur uitgesproken over de wijze (mede-eigendom, mee-investeren, meeprofiteren) waarop bewoners financieel participeren. → Men is het erover eens dat dat de opbrengsten en deelname zoveel mogelijk lokaal plaatsvinden bijvoorbeeld via een lokale energiecoöperatie zonder maximaal financieel winstoogmerk. Op de website van de gemeente* is het verslag van de tweede bijeenkomst ook terug te vinden. *https://zutphen.nl/energie/zonne-energie/afwegingskader-zonne-energie/verslag-22-juni-2022
64