495139 - Bijlage 3 - Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen - rapport BRO

Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen Gemeente Zutphen <Status>

colofon

projectnaam Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen datum 3 november 2022 projectnummer P03956 opdrachtgever Gemeente Zutphen BRO projectleider FS projectteam SJ, RG, DG bron Kaft BRO

BRO Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel T +31 (0)411 850 400 E info@bro.nl www.bro.nl

Inhoudsopgave 1

Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Leeswijzer

3 3 3

2

Identiteit, toekomstbeeld en opgaven 2.1 Inleiding 2.2 Binnenstad met eigen identiteit 2.3 Toekomstperspectief 2.4 Ambitie & toekomstbeeld 2.5 Hoofdopgaven 2.6 De deelgebieden 2.7 Kwaliteitsopgave in relatie tot juridisch planologische kaders

4 4 4 4 5 5 7 16

3

Routekaart 3.1 Inleiding 3.2 Prioriteiten acties 3.3 Acties per opgave

18 18 18 18

4

Trends en ontwikkelingen 4.1 Landelijke trends 4.2 Lokale ontwikkelingen

22 22 24

5

Analyse huidige situatie 5.1 Analyse vraag 5.2 Analyse winkelaanbod 5.3 Analyse horeca, leisure en diensten 5.4 Analyse leegstand

25 25 28 29 31

6

Resultaten enquête 6.1 Onderzoeksopzet en respons 6.2 Functioneren en toekomstperspectief 6.3 Kwaliteiten en knelpunten

33 33 33 34

donderdag 3 november 2022

7

Vigerend beleid 7.1 Provinciaal beleid 7.2 Regionaal beleid 7.3 Gemeentelijk beleid

36 36 36 36

2

1 Inleiding Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Met de ontwikkelingen sinds de coronapandemie zetten veel ondernemers zich schrap. Het aantal onlineaankopen stijgt verder door, waardoor de druk op fysieke winkels toeneemt. De horeca heeft eveneens last gehad van de maatregelen. Gelukkig is er ook een tegentrend zichtbaar, dat er meer lokaal geconsumeerd wordt. De markt is grillig, wat vraagt om aandacht vanuit de verschillende stakeholders. Dit is het momentum waarop in samenspraak met ondernemers, eigenaren en bewoners is gewerkt aan een toekomstbeeld en uitvoeringsprogramma voor de functionele ontwikkeling van de Zutphense binnenstad. Doelstelling Samen met betrokken partijen in de binnenstad van Zutphen doorpakken en keuzesmaken voor de binnenstad, gericht op:  Een gedragen toekomstbeeld voor de functionele invulling van het gebied;  Een routekaart voor de korte- en langere termijn met nieuwe concrete doelen en uitvoeringsprojecten;  Het toevoegen, doorontwikkelen en versterken van bestaande kwaliteiten;  Met commitment van de verschillende stakeholders. Context en scope De scope van deze opdracht is gericht op de functionele ontwikkeling van de Zutphense binnenstad. Met het uitgangspunt van het economisch perspectief kan gescand worden op andere thema’s, zoals veiligheid en sociaal maatschappelijke impact in deelgebieden.

Gelijktijdig spelen er grotere opgaven op gebied van onder andere verduurzamen van erfgoed, energietransitie en mobiliteit, die regionaal aandacht vragen en ook impact hebben op de binnenstad van Zutphen. Om de

donderdag 3 november 2022

focus te houden op de functionele ontwikkeling en daar concrete acties voor te formuleren, zijn de grotere opgaven wel benoemd als context, maar niet nader uitgewerkt. Doorlopen proces Om te komen tot een gedragen toekomstbeeld en commitment van de verschillende stakeholders voor de voorgestelde korte- en langere termijn activiteiten, is het volgende proces doorlopen met de verschillende stakeholders.

De sessies met de Stuurgroep, vertegenwoordiging van Ambtenaren en met de Ondernemers & Eigenaren heeft BRO samen met Ik Onderneem! verzorgd. In opdracht van de Provincie Gelderland heeft Ik Onderneem! een traject begeleid voor versterking van de Gelderse centrumgebieden. De gedeelde kennis en ervaring hebben bij de sessies waardevolle input en discussie opgeleverd.

1.2 





 





Leeswijzer In het volgende hoofdstuk (2) is het functionele toekomstbeeld voor de Zutphense binnenstad geschetst, met de belangrijkste opgaven en een vertaling naar gebiedsprofielen; Hoofdstuk 3 bevat een Routekaart met acties voor de korte en langere termijn om uitvoering te geven aan de opgaven; In hoofdstuk 4 zijn de belangrijkste trends en ontwikkelingen te vinden, die van invloed zijn op de functionele ontwikkeling van de Zutphense binnenstad; Hoofdstuk 5 bevat een uitgebreide analyse van het bestaande aanbod; In hoofdstuk 6 zijn de resultaten opgenomen van de online enquête die is uitgezet onder ondernemers en eigenaren; In hoofdstuk 7 staat een samenvatting van het relevante, vigerende beleid op provinciaal, regionaal en lokaal niveau. De planologische Quick Scan voor de deelgebieden is uitgewerkt in een apart bijlage-document. De belangrijkste conclusies zijn te vinden in de gebiedsprofielen.

3

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

2

2.1

Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Inleiding

Van koopcentrum naar verblijfcentrum Hoewel de binnenstad van Zutphen zich in de afgelopen jaren sterk geprofileerd heeft, vraagt het toekomstperspectief als winkelgebied de aandacht. Een centrumgebied gaat steeds meer over ontmoeten en verblijven. Ofwel de ontwikkeling van ‘place to buy’ naar ‘place to be’. Dit betekent een grotere mix aan functies (sociaal-maatschappelijk, cultuur, diensten, werken, onderwijs en wonen) en meer aandacht voor verblijfskwaliteit, openbare ruimte, groen, mobiliteit en duurzaamheid. De binnenstad van Zutphen werkt verder aan deze veranderingsopgave. Gunstige uitgangspositie In de afgelopen jaren is met het Binnenstadsmanagement in Zutphen intensief samengewerkt aan de binnenstad, met zichtbaar resultaat. De binnenstad ligt er verzorgd bij en de leegstand is relatief beperkt. De rijke cultuurhistorie, de samenstelling van het aanbod, met een aanzienlijk aandeel zelfstandig ondernemers van unieke concepten, een hoog kwaliteitsniveau, de persoonlijke benadering én samenwerking worden ook door betrokkenen benoemd als kernkwaliteiten van Zutphen. Er is een aantal plekken die niet aan deze kwaliteiten voldoen en extra aandacht vragen naar de toekomst, zoals de Polsbroek(passage), de Stationsstraat, Basseroord en Rijkenhage.

donderdag 3 november 2022

2.2

Binnenstad met eigen identiteit

Rijke cultuurhistorie De Zutphense binnenstad kent een rijke historie. In de afgelopen 1700 jaar is Zutphen uitgegroeid van Germaanse nederzetting, tot belangrijk machtscentrum rond het jaar 1000 en een succesvolle handelsstad in 1300 tot een middelgrote stad anno nu. Ondanks bombardementen in de Tweede Wereldoorlog is in Zutphen het culturele erfgoed merendeels bewaard gebleven en zichtbaar en voelbaar aanwezig. De binnenstad kent een heel aantal bijzondere plekken, als parels uit het verleden die door verbinding kunnen uitgroeien tot een uniek parelsnoer. Gelegen op het punt waar de Berkel uitmondt in de IJssel speelt water een belangrijke rol in de binnenstad. Onderscheidend ondernemerschap Ook het aanbod van winkels en horeca in de Zutphense binnenstad heeft een duidelijk eigen karakter. Er is een aanzienlijk aantal zelfstandig ondernemers die met lef en creativiteit unieke concepten aanbieden. Van specialistische kledingwinkels (bijv. Miramé, Estilo, Eigen Zinnig of Boutique ’90) tot woonaccessoires (o.a. Living and Giving, CILO) en bijzondere conceptstores (bijv. Geluksvogels, Radijs, Zuiver Geluk, You are a Gift). Teveel om te benoemen. Hetzelfde geldt voor het aanbod in versspeciaalzaken, dat divers en kwalitatief sterk is met een aanzienlijk aantal zelfstandig ondernemers.

Qua horeca kent de binnenstad eveneens veel zelfstandige aanbieders, al is daarin qua diversiteit en doelgroepen nog versterking mogelijk. Het ondernemerschap kenmerkt Zutphen. De binnenstad is dé plek om iets te proberen, te starten en te groeien. Antroposofische levenshouding Wat aanvullend mede de identiteit van Zutphen bepaalt, is het aanzienlijke aandeel van 10 tot 15% van het aantal inwo-

ners dat een antroposofische levenshouding kent. Naast antroposofische scholen zijn er antroposofische winkels, gezondheidscentra en tehuizen. Rudolf Steiner is de geestelijk vader van deze wereldbeschouwing, gericht op de eenheid van het leven, de mens en de wereld. Dit gedachtegoed, ook zichtbaar in het winkel- en horeca-aanbod, sluit aan bij de groeiende maatschappelijke aandacht voor duurzaamheid, klimaat en gezondheid. Kernkwaliteiten Binnenstad Zutphen

Figuur 1: Kwaliteiten opgehaald tijdens sessies met stakeholders

2.3

Toekomstperspectief

Toekomstperspectief Zutphen positief De landelijke trends en ontwikkelingen in centrumgebieden waar in de retail soms sprake is van 20 tot 30% krimpopgave, geldt voor Zutphen niet. Zutphen heeft een aantal unieke kenmerken waardoor de samenstelling van het aan-

4

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

bod veel eigenheid bevat. Tegen de landelijke trends in, zoeken zelfstandigen én formules naar een plek in de sfeervolle binnenstad. Tijdens de coronacrisis zijn er zelfs 24 nieuwe zaken bijgekomen. Uit de enquête onder ondernemers en eigenaren komt eveneens naar voren dat het economisch perspectief positief is. Meer verblijven en ontmoeten Toch betekent dit niet dat Zutphen er al is. Trends veranderen doorlopend en er liggen nog steeds de nodige uitdagingen om bezoekers blijvend aan te trekken en een sterke functiemix te bieden. Zowel gericht op de eigen inwoners als bezoekers van daarbuiten, in alle leeftijdscategorieën. Waarbij de nadruk meer komt te liggen op verblijven en ontmoeten.

2.4

Ambitie & toekomstbeeld

Ambitie ‘level-up’ in kwaliteit Zutphen onderscheidt zich door kwaliteit van het totaal pakket van aanbod en ambiance. Zutphen heeft de ambitie om in de Top 10 van meest aantrekkelijke steden in Nederland te horen, waar het volgens het meest recente onderzoek van NBTC-NIPO nu een 19e plek inneemt1. Dat betekent dat Zutphen inzet op het aantrekken van meer bezoekers, die langer verblijven en meer besteden. Om deze ambitie te bereiken heeft Zutphen de volgende visie voor de toekomst. Toeristische bezoeken aan Binnenstad Zutphen in 2019 (vanwege de coronapandemie is 2020 niet representatief) volgens NBTC-NIPO:  2.135.000 bezoeken  49% bezoekers verbleven tussen 2 en 4 uur  Gemiddelde besteding € 40,00

1

Kanttekening: het onderzoek is gebaseerd op een specifieke steekproef van bezoekers uit Nederland met een recreatief oogmerk. De gegevens zijn bedoeld als indicatie voor monitoring. Toekomstbeeld ‘de Zutphense binnenstad straalt’ De historische Zutphense binnenstad straalt gezelligheid, eigenheid en vriendelijkheid uit. Als bezoeker kom je via comfortabele verbindingen in verschillende sfeergebieden, waar bijzondere plekken vanuit verleden en heden te vinden zijn. De kleinschaligheid en menselijke maat maken het unieke, lokale aanbod een beleving voor de bezoeker. Dat maakt de Zutphense binnenstad dé plek om elkaar te ontmoeten: voor eigen inwoners, bezoekers uit de regio en toeristen van verder weg. Voor jongeren heeft de binnenstad specifieke plekken ingericht, zodat zij zich welkom voelen en een binding opbouwen met de binnenstad. Zutphen bewaakt de balans tussen levendigheid en leefbaarheid, door gebiedsgericht te kijken naar passende oplossingen en onderlinge afstemming met betrokken partijen. Eigenheid, creativiteit en cultuurhistorie gaan hand in hand en verrassen bezoekers van dichtbij en ver weg, het hele jaar door.

2.5

Hoofdopgaven

1. De binnenstad: compact, compleet en eigen Het realiseren van een compacte, complete en bijzondere binnenstad vraagt om structurele ingrepen. Het is van belang dat het kernwinkelgebied compact blijft om de samenhang te behouden. Dat betekent heel voorzichtig zijn met toevoegen

van retailmeters buiten het kernwinkelgebied (bijv. Noorderhaven). Naar de toekomst toe wordt een beperkte krimp van met name het recreatieve retail aanbod voorzien (ca. 10%). Prioriteit ligt bij de invulling van het kernwinkelgebied met aantrekkelijk, onderscheidend en kwalitatief aanbod. Een gebalanceerde mix van zelfstandige ondernemers en ketens die zich qua uitstraling kleuren naar Zutphen. De uitlopers ‘ademen’ mee op de toenemende mix van functies in centrumgebieden (bijv. diensten, ambachten, wonen op de begane grond, -flexibele- werkplekken) en dragen bij aan de eigenheid. Daar is ruimte om te experimenten en te starten, om vervolgens verder te groeien in het kernwinkelgebied. Elke uitloper (aanloopstraat) kent een eigen geschiedenis, identiteit en sfeer. Op ontwrichtende of kansloze locaties buiten de binnenstad wordt bekeken of plancapaciteit kan worden wegbestemd. De focus ligt op een compacte en complete binnenstad met kwaliteit en eigenheid. De Zutphense binnenstad wordt gekenmerkt door een menselijke maat qua omvang en persoonlijke aandacht vanuit ondernemers en bewoners richting bezoekers. Kwaliteiten om te koesteren. De historische ambiance, maat en uitstraling van gebouwen staat centraal, waarbij vergroening en water bijdragen aan de beleving en klimaatadaptatie (m.n. hittestress en biodiversiteit).

De kwaliteit en diversiteit van de horeca kan een impuls gebruiken. Toevoeging van een openbaar toiletvoorziening en toevoegen van fietsparkeren draagt bij aan de bezoekkwaliteit.

Bron NBTC-NIPO In 2020 zijn de volgende steden in het onderzoek opgenomen: Alkmaar, Almelo, Amersfoort, Amsterdam, Apeldoorn, Breda, Delft, Den Bosch, Den Haag, Enschede, Gouda, Groningen, Haarlem, Hoorn, Kampen, Leeuwarden, Leiden, Lelystad, Maastricht, Rotterdam, Schiedam, Utrecht, Zaanstad, Zandvoort, Zutphen en Zwolle.

donderdag 3 november 2022

5

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

2. De binnenstad: ook voor jongeren én inwoners Zutphen streeft er naar om een evenwichtige doelgroep naar de binnenstad te trekken en wil interessant blijven voor de jeugd (15 tot 25 jaar). Dit vraagt om een bijpassende invulling. Waar worden plekken gecreëerd voor de jeugd, zowel in de buitenruimte (bijv. een sportplek) als in het aanbod (leisure, retail, horeca, diensten, ambachten e.d.)? De IJsselkade biedt mogelijk kansen om in de buitenruimte een plek voor jongeren te creëren, al dan niet gecombineerd met horeca (voorbeeld Arnhem Stadsstrand Zuid). De uitlopers bieden eveneens kansen als ‘kraamkamers’ voor nieuwe ondernemers, als ook Nieuwstad. Daarbij mag de antroposofische inslag van Zutphen en de kernwaarden daarvan (zie par. 2.2) soms wat hipper en eigentijdser qua uitstraling en oriëntatie op jongeren. Het speelt immers in op waardevolle trends in de samenleving. Ook wil de binnenstad de basisvoorziening voor de eigen inwoner niet verliezen. Polsbroek en Nieuwstad zijn daarin belangrijke deelgebieden. Gericht op dagelijkse en doelgerichte boodschappen, met een parkeerterrein als bronpunt. Verdere versterking van het aanbod in het lagere- en middensegment sluit aan bij de inwoners met een smallere beurs (bijv. een textielsupermarkt). 3.

De binnenstad: levendig én leefbaar De groei van het aantal bezoekers en binnenstadbewoners vraagt om aandacht voor de balans tussen leefbaarheid en levendigheid. De meest ondernomen activiteiten van toeristische bezoekers in de binnenstad zijn winkelen, horecabezoek en een stadswandeling. Ook hiervoor geldt een gebiedsgerichte uitwerking, waarbij er plekken zijn met meer reuring (o.a. kernwinkelgebied) en plekken van meer stilte (o.a. ’s Gravenhof en omgeving). De Zutphense binnenstad kent een aantal evenementenlocaties, waarbij met de programmering ingespeeld kan worden op het type bezoeker dat

donderdag 3 november 2022

Voorbeelden unieke horeca concepten elders  Coffeelab (Breda, Nijmegen, ‘s-Hertogenbosch, Eindhoven) – Koffie en werken  Oerwoud/PLANT (‘s-Hertogenbosch) – Koffie en plantenwinkel  Down Town Gourmet Market (Eindhoven) en Mout (Hilversum) – Verzamelgebouw foodconcepten

Figuur 2: bron onderzoek NBTC NIPO 2020

Zutphen wil trekken. Voor de leefbaarheid is het van belang de basis ‘schoon, heel en veilig’ op orde te houden. 4. De binnenstad: levendig én leefbaar De groei van bezoekers en binnenstadbewoners vraagt om aandacht voor de balans tussen leefbaarheid en levendigheid. De meest ondernomen activiteiten van toeristische bezoekers in de binnenstad zijn winkelen, horecabezoek en een stadswandeling. Ook hiervoor geldt een gebiedsgerichte uitwerking, waarbij er plekken zijn met meer reuring (o.a. kernwinkelgebied) en plekken van meer stilte (o.a. ’s Gravenhof en omgeving). De binnenstad kent een aantal evenementenlocaties, waarbij met de programmering ingespeeld kan worden op het type bezoeker dat Zutphen wil trekken. Voor de leefbaarheid is het van belang om evenementen te spreiden én de basis ‘schoon, heel en veilig’ op orde te houden.

5. De binnenstad: met sterke verbindingen Om bezoekers op een aangename manier door de binnenstad te laten bewegen zijn sterke verbindingen van belang, met name vanaf de bronpunten (o.a. parkeerplekken, station). De volgende verbindingen vragen aandacht:  De verbinding tussen kernwinkelgebied en Polsbroek via de Polsbroekpassage is van belang voor combinatiebezoek aan de binnenstad. Deze verbinding voldoet functioneel én ruimtelijk momenteel niet aan het toekomstbeeld van Zutphen.  De Stationsstraat kent onvoldoende kwaliteit. Deze verbinding tussen Noorderhaven, station en binnenstad vormt een belangrijke entree van Zutphen en moet een visitekaartje zijn voor de binnenstad. Dat is het nu niet. Diverse panden staan leeg of hebben een matige uitstraling. Geparkeerde fietsen en snel fietsverkeer zorgen voor overlast, als ook hangjongeren. Hier ligt een opgave voor een integrale aanpak.  Bezoekers zijn meer en meer op zoek naar beleving. Er liggen kansen om de relatie met de IJsselkade te vergroten, waar bezoekers prachtig zicht hebben op de rivier en ruimte en verkoeling vinden. Zo ook biedt het cultuurgebied rond de ’s Gravenhof kansen voor beleving en het versterken van de relatie met water en het vesting karakter van de stad. Sterke verbindingen met deze

6

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

kansrijke plekken via de Lange Hofstraat en de Marspoortstraat maken het voor bezoekers voor de hand liggend om hier tijd te besteden en zo langer in de binnenstad te verblijven. 6. De binnenstad: goed bereikbaar, met ruim parkeren De bezoeker uit de regio en daarbuiten komt voor 80% met de auto, maar de bereikbaarheid per OV is ook goed. Zutphen heeft de ambitie een binnenstad te zijn voor de voetganger, welke goed bereikbaar blijft voor verschillende modaliteiten. Oplossingen liggen vooral aan de randen, met sterke verbindingen voor de ‘last-mile’ naar de binnenstad (o.a. Polsbroek, Station en Houtwal). Ook wordt aandacht gevraagd voor minder mobiele bezoekers en bewoners; zij moeten nabij of in de binnenstad kunnen parkeren. Voor een aantrekkelijk straatbeeld en in verband met een groeiend gebruik van kostbare e-bikes is het wenselijk om fietsparkeren inpandig op te lossen. 7. De binnenstad: waar wordt samengewerkt Het verleden heeft laten zien dat samenwerking aan de binnenstad noodzakelijk is voor succes. Er moet blijvend ingezet worden op Binnenstadsmanagement om de kansen te verzilveren. Tot nu toe heeft de nadruk gelegen op de samenwerking van de zogenaamde gouden driehoek; gemeente, ondernemers en eigenaren. Er is focus nodig op het versterken van de verbindingen met eigenaren.

Verder is het de wens om ook bewoners, culturele en maatschappelijke organisaties te betrekken, om de benoemde opgaven aan te pakken. De nadruk ligt daarbij op de deelgebieden Nieuwstad (met focus op de Stationsstraat) en Polsbroek. Bij concrete planvorming worden werkgroepen ingericht met vertegenwoordiging van de verschillende partners. Om de effectiviteit van beleid en uitvoering te bepalen en tijdig te kunnen bijsturen is monitoring van de resultaten van

donderdag 3 november 2022

belang. Er is vanuit de samenwerkende partijen eveneens behoefte aan actuele data over bezoekers in de binnenstad. Hiervoor een dashboard inrichten geeft inzicht in de ontwikkeling en mogelijkheden om tijdig bij te sturen.

2.6

De deelgebieden

In de Zutphense binnenstad zijn zes deelgebieden onderscheiden, die elk een eigen identiteit hebben vanuit de rijke geschiedenis en de bestaande functiemix. De identiteit is per deelgebied benoemd, gevolgd door functionele, ruimtelijke en juridisch-planologische ontwikkelingsrichting per gebied.

2. Nieuwstad De Nieuwstad was een uitbreiding aan de noordzijde van de binnenstad in de 13e eeuw. De Sint Janskerk en voormalige scholen in de omgeving, ook wel ‘Klein Vaticaan’, als ook een aantal herenhuizen zijn nog aanwezig. De Nieuwstad werd ommuurd, waarvan een deel nog bewaard is gebleven. Een deel van Nieuwstad, met name omgeving Stationsstraat en Basseroord, werd in de jaren ‘70/’80 herontwikkeld en heeft de typische stijl van die tijd. Vooral de Stationsstraat vraagt om meer sfeer en uitstraling en een betere invulling tot rode loper naar het kernwinkelgebied.

1. Kernwinkelgebied Het hart van de Zutphense binnenstad. Nog steeds de plek voor handel en dienstverlening, waar hét gebeurt. Naast een divers en onderscheidend aanbod van met name winkels en horeca, vult de warenmarkt op donderdag al meer dan 800 jaar het aanbod aan. Het is dé plek om te ‘kijken, vergelijken en verblijven’. De historische setting met aansprekende gevels, aantrekkelijke etalages en terrasruimte, maken het kernwinkelgebied tot belangrijkste verblijfs- en handelsplek in de binnenstad. 3. Polsbroek Zutphen staat bekend om zijn goed bewaarde historische panden uit lang vervlogen tijden. Dat geldt niet voor de vroegere volksbuurt Polsbroek. Deze wijk ontstond in de 14e eeuw. Het was een moerassig gebied dat men geleidelijk aan ging ontginnen en bebouwen. Er woonden vooral arme Zutphenaren. In de tweede helft van de 19e eeuw leidden hongersnood en sociale onrust tot misstanden en problemen. In de jaren 70 werd de bebouwing afgebroken, om plaats te maken voor nieuwe huizen, grote winkels en een ruime parkeerplaats. Het gebied kent een eigen sfeer en uitstraling, vooral gericht op efficiënt en comfortabel boodschappen doen. Parkeren is dominant aanwezig. De Polsbroekpassage

7

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

en de doorsteek naar de Laarstraat hebben niet de aantrekkelijke kwaliteit die Zutphen in de binnenstad beoogt. 4. ’s Gravenhof e.o. Het plein ‘s-Gravenhof in Zutphen is een van de kiemcellen van de provincie Gelderland. Op deze plek lag een palts opgetrokken uit tufsteen. Het was een soort burcht, met koninklijke uitstraling. Zutphen werd voor korte tijd het alternatief voor de verdwenen koningshof van Deventer en de in 1047 verwoeste palts van Nijmegen. Gaandeweg raakte de palts in verval om in 1634 te worden gesloopt. Nu draagt het plein nog de naam ’s-Gravenhof. In het plaveisel zijn contouren van de koninklijke palts terug te vinden en in de grond zijn restanten te vinden. Parkeren is in de bestaande situatie dominant aanwezig. De Lange Hofstraat met specialistisch aanbod vormt de verbinding naar het kernwinkelgebied.





5. Gemengde uitlopers en verrassing De Zutphense binnenstad kent drie uitlopers, met ieder een verrassend aanbod en een eigen identiteit:  Spittaalstraat: Ontstaan in de 13e eeuw als een oeverstraat naast de IJssel. De rivier liep toen anders, direct

donderdag 3 november 2022

aan de zuidkant van de straat. De naam komt van de eerste bebouwing: het gasthuis van de hospitaalridders. De straat biedt in deze tijd divers en zeer verrassend specialistisch aanbod, met een mix van functies (boodschappen, kinderopvang, fietsenmaker, zouttherapie etc). Het vormt een ‘kraamkamer’ voor nieuwe ondernemers, ook met een antroposofische inslag. Als stadsdiagonaal is het een belangrijke fietsverbinding naar het kernwinkelgebied. Laarstraat: Door zijn opvallende breedte is de Laarstraat een bijzondere straat in de middeleeuwse stad. Kernwaarden van de straat zijn eigenzinnig, creatief en kundig. Al in de 13e eeuw bestond de straat. De Laarstraat was een marktstraat in een voorstad van het destijds snel groeiende Zutphen. In de Laarstraat bevinden zich anno nu veel kleine(re), aparte speciaalzaken en dienstverleners die invulling geven aan de kernwaarden. Marspoortstraat: Als verbindingsas tussen kernwinkelgebied en IJsselkade wordt de straat gekenmerkt door statige panden. Deels met creatieve invulling en deels met kantoorfuncties. De voormalige Marspoort, verbeeld in het wegdek, vormt de entree naar de oude stad vanuit de 19e eeuwse stadsuitbreiding en andersom vanuit de stad naar de kade.

6. IJsselkade & Noorderhaven De IJsselkade en Noorderhaven vormen een belangrijke schil van de vestingstad. De beide delen hebben ieder een eigen identiteit en bieden kansen om de verblijfsduur van bezoekers te verlengen.  IJsselkade: Zutphen ontstond op de plek waar de Berkel in de IJssel uitkomt. Een knooppunt voor handel. Het water heeft hierin een belangrijke rol vervuld. De verbinding tussen de binnenstad en de IJsselkade via de Marspoortstraat wordt anno nu weer versterkt, om bewoners en bezoekers een plek voor ontspanning en beleving te

bieden. De IJsselkade biedt ruime uitzichten over de IJssel en de uiterwaarden. Met de wisselende seizoenen een plek om te ontdekken en te verblijven.



Noorderhaven: Het gebied ten noorden van het spoor en grenzend aan de IJssel en het Twentekanaal kent een lang verleden. Bij opgravingen in 1863 voor de nieuwe vestingwerken, werden voorwerpen gevonden uit een scheepswrak van eind 14e eeuw. Later is er allerlei bedrijvigheid gekomen door de verbinding met spoor én rivier. Nu in de 21e eeuw zijn veel van de bedrijven verdwenen en worden er nieuwe huizen en appartementen gebouwd. Sommige oude gebouwen (zoals de Broodfabriek, Koelhuis) hebben een nieuwe invulling gekregen. De nieuw aangelegde Jachthaven Noorderhaven is de identiteitsdrager en naamgever van Noorderhaven. De haven die hier ooit lag, is in ere hersteld. Dit woongebied is een aanvullende waarde en biedt kansen voor en naast de historische binnenstad en biedt.

Per deelgebied volgt een uitwerking van de functionele, ruimtelijke en juridisch-planologische ontwikkelrichting.

8

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

doelgericht stop & go

donderdag 3 november 2022

9

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

1.

Kernwinkelgebied: winkelen en verblijven

Functioneel 

  

 

In het kernwinkelgebied gaat het om ‘kijken, vergelijken en verblijven’. Concentratie van detailhandel en horeca is daarvoor van belang, met een accent op branches in mode & luxe, verswaren en gevarieerde horeca. Zutphen zet in op onderscheidend en vooral zelfstandig aanbod. Aanvullende subbranches zijn o.a. een kookwinkel, buitensport, muziek en een textielsupermarkt. In het kernwinkelgebied komen op de begane grond geen diensten of kantoren. De nadruk ligt op commerciele, publieksgerichte functies, die elkaar versterken. Wonen wordt alleen boven winkels toegestaan. Toevoeging van openbare toiletvoorziening en inpandig fietsparkeren om het bezoek aangenamer te maken.

Ruimtelijk   

De basis ‘schoon, heel en veilig’ blijft op orde, zodat onnodige ergernissen voorkomen worden. Toevoegen van extra mogelijkheden voor fietsparkeren, ook in de openbare ruimte. Toevoegen van groen en water in de binnenstad draagt bij aan de verblijfskwaliteit en klimaatadaptatie (o.a. hittestress, biodiversiteit).

Juridisch-planologisch 



Het is mogelijk om het bestemmingsplan zo aan te passen dat enkel winkels en horeca zijn toegestaan in de plint, zolang de ruimtelijke relevantie hiervan kan worden aangetoond. Om het risico op planschade te verkleinen is het raadzaam om voorzienbaarheid te creëren. Juridisch-planologische sturing op kwaliteit is niet mogelijk. Kwaliteit is niet te kwantificeren. Tot ‘zekere hoogte’ is ruimtelijk te sturen op bepaalde type functies zoals dienstverleners en (fastfood)horeca. Zie paragraaf 2.7 voor nadere toelichting hierop.

donderdag 3 november 2022

10

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

1.

Nieuwstad: doelgericht stop & go

Functioneel  1.

2.





De Nieuwstad straat kent twee delen: Het zuidelijke deel vormt de connectie tussen Basseroord en de binnenstad. Dit deel is gebaat bij invulling met publieksgerichte functies, onder andere diensten, ambachten (bijv. apotheek, stomerij, fietsenmaker). In het noordelijk deel van Nieuwstad straat vinden ook niet-publieksgerichte functies een plek op de begane grond, zoals (flexibele) werkplekken en wonen. Aan Basseroord zit momenteel vooral detailhandel. Naar de toekomst voorzien wij geen functiebeperking; dit gebied beweegt mee met de markt. De Stationsstraat vormt dé verbinding tussen station, Noorderhaven en kernwinkelgebied. Het gebied vraagt om een integraal plan, waarbij wordt ingezet op invulling met publieke functies en hoge verblijfskwaliteit die bijdragen aan ‘de rode loper’ naar het kernwinkelgebied.

Ruimtelijk 





De uitstraling van de Stationsstraat vraagt om een integraal plan voor de uitstraling van zowel vastgoed als de openbare ruimte. De functies in Nieuwstad straat en Basseroord zijn gebaat bij kortparkeren voor ‘shop en go’. Onderzoek naar de mogelijkheden om de parkeerdruk hier te verminderen en de functies te bedienen. In Basseroord wordt de stenige uitstraling verbeterd, door meer aankleding en vergroening.

Juridisch-planologisch  

Herziening van het bestemmingsplan nodig voor wonen op begane grond in het noordelijke deel van het gebied. Juridisch-planologische sturing op kwaliteit is niet mogelijk. Wel is tot ‘zekere hoogte’ ruimtelijk te sturen op bepaalde typen functies zoals dienstverleners en (fastfood)horeca. Zie paragraaf 2.7 voor toelichting hierop.

donderdag 3 november 2022

11

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

Polsbroek: boodschappen doen Functioneel 

 

 

Functioneel richt Polsbroek zich op boodschappen, zowel voor detailhandel als andere publieksgerichte functies (bijv. reparatie van schoenen of kleding). Toevoeging van complementair boodschappenaanbod versterkt het deelgebied. Versterking van de functionele invulling van de Polsbroekpassage als verbinding naar het kernwinkelgebied stimuleert combinatiebezoek met het kernwinkelgebied. In de toekomst worden ook niet-publieksgerichte functies toegestaan op de begane grond. Polsbroek vormt sowieso een gebied voor verdere verdichting met wonen op verdieping.

Ruimtelijk 

 

Polsbroek is een belangrijke parkeerplek voor de binnenstad en in de toekomst ook een visitekaartje. De bereikbaarheid wordt aangepast. Daarbij vraagt Polsbroek zelfstandige kwaliteit als boodschappenlocatie. De ruimtelijke verbinding naar het kernwinkelgebied door de Polsbroekpassage en de onderdoorgang naar de Laarstraat vragen een impuls om combinatiebezoek te stimuleren, als ook de verbindingen door Park Boompjeswal richting Pelikaanstraat.

Juridisch-planologisch 



De ontwikkeling van Polsbroek (versterking boodschappenaanbod, functionele invulling Polsbroekpassage, toevoegen woonfunctie, versterken verbindingen) vraagt om een integrale gebiedsontwikkeling, c.q. integrale bestemmingsplanwijziging Juridisch-planologische sturing op kwaliteit is niet mogelijk. Wel is tot op ‘zekere hoogte’ ruimtelijk te sturen op bepaalde functies zoals dienstverleners en fastfoodhoreca. Zie paragraaf 2.7 voor nadere toelichting hierop.

donderdag 3 november 2022

12

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

’s Gravenhof e.o.: cultuurkwartier en dwalen Functioneel 





Versterking van de aantrekkingskracht door het toevoegen van publieke functies en samenwerking tussen bestaande functies kunst, cultuur en erfgoed. De Witte Vleugel biedt ruimte voor toevoeging van culturele en maatschappelijke voorzieningen, zoals ateliers voor kunstenaars, workshopruimte, met ondersteunende horeca voor ontmoeting en verblijf. Creëer in dit deelgebied een inpandige fietsenstalling, zodat fietsen niet op straat hoeven parkeren, wat de beleving ten goede komt.

Ruimtelijk 



Voor het ’s Gravenhof en de Lange Hofstraat zou een autoluw gebied de historische sfeer en uitstraling ultiem doen uitkomen en de voetganger de ruimte geven. Voorwaarde is om te zorgen voor een alternatieve verkeersafwikkeling, goede verkeerscirculatie en elders goede parkeervoorzieningen te creëren en parkeerplaatsen te behouden voor gehandicapten en bijv. deelauto’s voor bewoners. Inzet op meer beleefbaar maken van de cultuurhistorie past bij dit gebied. De ’s Gravenhof is het oudste plein van Hanzestad Zutphen. In het plaveisel zijn de fundamenten van de palts uit de 11e eeuw gemarkeerd. Er liggen kansen om opgravingen zichtbaar te maken of markeringen met licht te versterken.

Juridisch-planologisch 

De beoogde ontwikkeling van het gebied is voor een groot deel mogelijk binnen het vigerende bestemmingsplan.

donderdag 3 november 2022

13

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

4.

Gemengde uitlopers en verrassing

Functioneel 





 

De uitlopers hebben ieder een eigen karakter. Qua invulling ‘ademen’ deze straten mee met de ontwikkelingen in de markt, zoals feitelijk altijd al het geval was. Hier vindt transformatie en verdere verkleuring plaats. Elke uitloper biedt met een eigen identiteit en accenten ruimte als ‘kraamkamer’ voor jonge ondernemers om te starten en te experimenteren. Voor versterking van het aanbod liggen er kansen voor specialisten, ambachten/maakindustrie, ontspanning, ‘healthy’, dienstverlening, maatschappelijk verantwoord en (flexibele) werkplekken. Qua functies is er enkel een beperking wat betreft horeca, in verband met wonen. Verkleuring naar wonen is een geleidelijk proces, dat zich vrij autonoom stuurt.

Ruimtelijk 

 

Marspoortstraat: verbinding naar IJsselkade. In de zomer is de kiosk een zichtbare trekker. Bestaand beleid van ‘stepping stones’ in de plinten wordt voortgezet. Spittaalstraat: verder uitwerken van kort parkeren voor een snelle boodschap bij specialistisch aanbod. Laarstraat: de routing / afwikkeling van verkeer krijgt aandacht, met name autoverkeer over de Paardenwal. De Laarstraat kent een natuurlijke knip rond de bocht, ten zuiden neemt wonen toe. Dit deel is tevens kwetsbaar en behoeft een sociaal economische analyse.

Juridisch-planologisch 

Sturen op wonen in de aanloopstraten is mogelijk, zo lang de ruimtelijke relevantie hiervan kan worden aangetoond (focus op compact centrum, voorkomen van leegstand in de aanloopstraten, etc.). Om het risico op planschade te verkleinen is het raadzaam om voorzienbaarheid te creëren.

donderdag 3 november 2022

14

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

5.

IJsselkade en Noorderhaven: beleving en wonen

Functioneel 





De IJsselkade biedt een geweldige beleving van het water en de uiterwaarden, die een ruimtelijk en ontspannend gevoel geven. In Noorderhaven ligt de nadruk op wonen. Functioneel is er in de Noorderhaven beperkte ruimte voor horeca, zodat er verblijfsplekken zijn zonder te concurreren met de binnenstad. De IJsselkade en Noorderhaven zijn beide verbonden met de binnenstad, vormen voor de bezoeker ook een ontdekbestemming bij een langer verblijf.

Ruimtelijk 



De ruimtelijke inrichting met groen en zitplekken aan de IJsselkade ondersteunen de verblijfskwaliteit van dit gebied en vormen een grote toegevoegde waarde (ruimte, ontspanning, verkoeling) voor de binnenstad. Aandacht wordt gevraagd voor een plek voor jongeren. Vanaf de Noorderhaven vraagt vooral de Stationsstraat als verbinding naar de binnenstad om versterking in sfeer en uitstraling.

Juridisch-planologisch 

Juridisch-planologische sturing op kwaliteit is niet mogelijk. Wel is tot ‘zekere hoogte’ ruimtelijk te sturen op bepaalde typen functies zoals dienstverleners en fastfoodhoreca. Zie ook paragraaf 2.7 voor toelichting hierop.

donderdag 3 november 2022

15

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

2.7

Kwaliteitsopgave in relatie tot juridisch planologische kaders

Kwaliteitsopgave De vraag ligt voor of er planologisch gestuurd kan worden op ‘kwaliteit’, en meer specifiek op: betere regulering op laagwaardige dienstverleners en laagwaardige (fastfood)horeca. In principe stuurt een bestemmingsplan (straks omgevingsplan) niet op kwaliteit, maar tot op ‘zekere hoogte’ kan een bestemmingsplan wel sturen op functies en typen. De bestaande planologische situatie is hiervoor het uitgangspunt. In de binnenstad is dienstverlening vrij toegestaan onder de bestemmingen ‘gemengd’ en ‘centrum’. Zelfstandige horeca is niet vrij toegestaan. Onder de horeca-categorie 1b, vallen horecazaken zoals restaurants, bistro’s maar ook grill-rooms. Daarmee is er geen scherp planologisch onderscheid tussen ‘reguliere horeca’ en fastfoodhoreca. Relatie met de Dienstenrichtlijn Het planologisch weren van dienstverleners of (fastfood)horeca valt is een vestigingsbeperking. Door het schrappen van planologische mogelijkheden kunnen toekomstige dienstverleners of (fastfood)horeca zich immers niet langer vrij vestigen. De vestigingsbeperking valt onder de Europese Dienstenrichtlijn (zie kader). Dienstenrichtlijn-onderbouwing Bij eventuele juridisch-planologische regulering van dienstverleners of fastfoodhoreca is het advies om een gedegen Dienstenrichtlijn-onderbouwing op te stellen voor beide functies.

In algemene zin geldt: hoe specifieker de regulering hoe lastiger te onderbouwen. Het strakker reguleren van dienstverlening is een relatief nieuw fenomeen. Voor zover bij BRO

2

bekend, is hier nauwelijks jurisprudentie over. Enkel in de casus Amsterdam (zie kader) zijn bepaalde type ‘toeristische dienstverleners’ zoals geldwisselkantoren gereguleerd. In de Dienstenrichtlijn-onderbouwing moet de ruimtelijke noodzakelijkheid en de evenredigheid van de maatregel worden aangetoond. De vraag is in hoeverre dat mogelijk is. Als voorbeeld:  Vanuit het noodzakelijkheidscriterium kan beargumenteerd worden dat regulering nodig is, bijvoorbeeld om verloedering en monocultuur tegen te gaan. Maar de vraag is wanneer er hier precies sprake van is? Zeker wanneer een dienstverlener of een fastfoodzaak (potentiële) winkelleegstand invult.  Vanuit het evenredigheidscriterium ligt de vraag voor waarom bijvoorbeeld winkels zich wel ergens mogen vestigen en diensten of fastfoodhoreca niet? Fastfoodhoreca is naar verwachting van BRO iets eenvoudiger te reguleren dan dienstverlening. Fastfoodhoreca heeft een andere ruimtelijke impact op de omgeving dan dienstverlening of winkels. Denk aan geur, geluid, openingstijden, bezoekpiek etc. Planologisch stappenplan Indien de gemeente Zutphen kiest om dienstverlening of fastfoodhoreca planologisch te reguleren zijn de volgende stappen relevant: 1. Het beleidsvoornemen om beide functies te reguleren moet worden gecommuniceerd in beleid of beleidsregels.

Daarin wordt nut en noodzaak van de regeling aangetoond en wordt (op pandniveau) aangegeven waar de regeling geldt. Zo wordt ‘voorzienbaarheid’ gecreëerd, zodat marktpartijen hier tijdig op kunnen handelen. Zie ook de handreiking ‘Saneren plancapaciteit’, die BRO voor de Retailagenda schreef.2

Toelichting Dienstenrichtlijn Het doel van de Dienstenrichtlijn is dat dienstverleners in de Europese Unie zich onbelemmerd in een andere lidstaat kunnen vestigen of tijdelijk diensten kunnen verrichten. Daarin is bepaald dat vestigingsbeperkingen niet-discriminerend, noodzakelijk en evenredig moeten zijn.  Discriminatieverbod: de eisen maken geen direct of indirect onderscheid naar nationaliteit of, voor vennootschappen, de plaats van hun statutaire zetel;  Noodzakelijkheid: de eisen zijn gerechtvaardigd om een dwingende reden van algemeen belang;  Evenredigheid: de eisen moeten geschikt zijn om het nagestreefde doel te bereiken; zij gaan niet verder dan nodig is om dat doel te bereiken en dat doel kan niet met andere, minder beperkende maatregelen worden bereikt. Het evenredigheidsvereiste vraagt om een onderbouwing met specifieke gegevens. Voorbeeld: Amsterdam en toeristenwinkels In Amsterdam is de opgave om de onwenselijke effecten van de monocultuur van de toeristenwinkels (massatoerisme) te beperken. De monocultuur tast de leefbaarheid en aantrekkelijkheid aan. Gemeente Amsterdam heeft daarom sinds jaar en dag de zogeheten toeristenwinkels en bepaalde typen horeca planologisch geweerd. In een uitgebreide motivatie in het bestemmingsplan is verduidelijkt dat deze monocultuur leidt tot een verschraling van het aanbod en de leefomgeving (noodzakelijkheid).

Deze harde beleidslijn is in Amsterdam redelijk succesvol, maar het is een wankel evenwicht. De beleidslijn is al in diverse rechtszaken aangevochten door ondernemers en vastgoedpartijen. Bovendien voorziet de beleidslijn enkel in een begrenzing van planologisch nieuwe zaken. De volgende opgave is om de kwaliteit van de vele bestaande toeristenwinkels en horeca omhoog te tillen.

https://retailland.nl/handreiking-saneren-plancapaciteit/

donderdag 3 november 2022

16

2 Identiteit, toekomstbeeld en opgaven Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

2.

3. 4.

Vervolgens geldt dat de bestemmingen moeten worden aangepast. Daarbij is het volgende relevant: a. De bestemmingen ‘gemengd’ en ‘centrum’ moeten worden aangepast zodat dienstverlening zich niet langer vrij kan vestigen. Een eigen bestemming is denkbaar. b. In het bestemmingsplan moet de horeca-categorisering worden aangepast, zodat fastfoodhoreca een eigen categorie krijgt. Dit onderscheid is naar verwachting goed te maken. Zie ook ons artikel in de voetnoot.3 c. Na inwerkingtreding van het nieuwe bestemmingsplan/omgevingsplan kan er geen nieuwe ongewenste dienstverlening of fastfoodhoreca worden gevestigd. Een aandachtspunt is de omgang met bestaande ondernemers en bestemmingen. Als bijlage van de planologische aanpassing moet een Dienstenrichtlijn-onderbouwing worden opgesteld. Een ander aandachtspunt is dat er voldoende alternatieve vestigingslocaties overblijven voor zowel dienstverleners als fastfoodhoreca.

Gelet op de juridisch-planologische risico’s (Dienstenrichtlijn) én de benodigde inspanning, is het de vraag of ruimtelijk planologische sturing op laagwaardige dienstverlening de beste optie is. Mogelijk hebben zachtere instrumenten meer resultaat om de beoogde kwaliteitsverbetering te borgen. Denk bijvoorbeeld aan diverse subsidies of samenwerkingsverbanden. BRO adviseert om altijd een ‘en-en’ strategie toe te passen. Dus ruimtelijk sturing via zowel juridisch-planologische ‘harde’ regulering als via de ‘zachtere’ instrumenten.

Planologische regulering in kader van de Omgevingswet BRO is nauw betrokken bij de nieuwe wetsontwikkelingen in relatie met het Omgevingsplan. Daarin kan straks samenhangend gestuurd worden op bijvoorbeeld de binnenstad en gerelateerde vraagstukken. Op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt, gaat de regelgeving over verschillende onderwerpen van het Rijk naar gemeenten. Denk bijvoorbeeld aan geluid en geur. Dat betekent dat de gemeente Zutphen beter kan sturen op ruimtelijke overlast van bepaalde typen voorzieningen (zoals fastfoodhoreca) in specifieke gebieden en u dit kan verbinden met de functioneel gewenste ontwikkeling.

Overwegingen Onze inschatting is dat fastfoodhoreca gedegen ruimtelijk te reguleren is, in lijn met de Dienstenrichtlijn. We redeneren vanuit de impact op de omgeving (omgevingskwaliteit). De nieuwe Omgevingswet maakt deze integrale regulering iets eenvoudiger (zie volgend kader). Voor dienstverlening is dit lastiger. Dat maakt de regeling kwetsbaar. Immers, tegenstanders van de regulering (zoals vastgoedeigenaars en ondernemers) kunnen de regeling (mogelijk succesvol) aanvechten. Er bestaat daarmee een wezenlijk afbreukrisico.

3

https://www.bro.nl/publicaties/hoe-reguleer-je-fastfoodhoreca.

donderdag 3 november 2022

17

3 Routekaart Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

3

Routekaart

3.1

Inleiding

Een toekomstbeeld opstellen is één ding, samen komen tot uitvoering is een tweede. Uitwerking van het toekomstbeeld krijgt vorm middels praktische (o.a. regievoering op de realisatie van projecten, stimulering van samenwerking tussen de stakeholders, monitoring) en juridische instrumenten (bestemmingsplannen). Het is aan de betrokken stakeholders om nieuwe initiatieven te ontwikkelen, waarbij het toekomstbeeld een centraal koersdocument en gezamenlijk vertrekpunt is. Trekkers: G = Gemeente V = Vastgoedeigenaren O = Ondernemers B = Bewoners BM = Binnenstadsmanagement Trapstrategie Bijgaand beeld geeft aan dat er verschillende fasen zijn van nu tot de realisatie van het toekomstbeeld: de korte termijn (resterend 2022), middellange termijn (2023-2025) en lange termijn (5 jaar). Vanuit de acties per opgave hebben we een aantal prioriteiten gefilterd, die op korte termijn aandacht vragen en nog dit jaar opgepakt kunnen worden. Vervolgens zijn per hoofdopgave de korte en langere termijn acties benoemd, met de partij(en) die aan zet zijn als trekker(s).

donderdag 3 november 2022

4.

5.

6.

Figuur 3: Trapstrategie

3.2

7.

Prioriteiten acties

Op basis van een breed gemeentelijk overleg en de sessie met eigenaren en ondernemers op 15 maart zijn de volgende 7 speerpunten benoemd: 1. Uitwerking geven aan ontbrekende functies/ sectoren/ sub-branches met verbeeldend BID-book op deelgebiedsniveau, voor verleiding van makelaars en eigenaren om passend kwalitatief aanbod te vinden. Daarmee wordt met lef gekozen voor kwaliteit in de functiemix. 2. Kwaliteitsimpuls Evenementenprogramma voor het hele jaar, met grotere en kleinere activiteiten voor diverse doelgroepen, passend bij de kernwaarden van Zutphen (o.a. festiviteiten in het Hanzejaar 2023). Daarmee sluit het evenementenaanbod aan bij het kwaliteitsniveau dat wordt nagestreefd. 3. Gevelfonds voor ondernemers/vastgoedeigenaren voor herstel van historische kwaliteiten eigen pand op basis van cofinanciering, zodat de uitstraling van panden aansluit bij het toekomstbeeld.

Integraal plan ontwikkelen voor de invulling en uitstraling van de Stationsstraat, als ‘rode loper’ naar het kernwinkelgebied. Hierin eveneens tijdelijke aankleding meenemen. Plan ontwikkeling voor Polsbroek en met name de verbindingen via de Polsbroekpassage, onderdoorgang naar de Laarstraat en routes door het park naar de Pelikaanstraat te verbeteren. Versterking van de cultuurbeleving van ’s Gravenhof, door verbeteren samenwerking bestaande functies en inzet op een autoluw plein en autoluwe Lange Hofstraat. Samenwerking tussen gemeente, ondernemers, eigenaren en bewoners vormgeven voor de deelgebieden Nieuwstad (m.n. Stationsstraat) en Polsbroek, op basis van een heldere opdrachtformulering.

3.3

Acties per opgave

1. De Binnenstad: compact, compleet en eigen Om invulling te geven aan de opgave voor een compacte en complete binnenstad met eigenheid zijn de volgende acties geformuleerd met bijbehorende trekker om hiermee aan de slag te gaan. Acties

Wie

Focus

1. Uitwerking geven aan ontbrekende functies/ sectoren/ subbranches met verbeeldend BIDbook op deelgebiedsniveau, voor verleiding van makelaars en eigenaren om passend, kwalitatief aanbod te vinden.

BM V

Verbeteren

2. Juridisch-planologische scan op risico’s en kansen en het dichten van ‘gaten’ in het Bestemmingsplan of Omgevingsplan.

G

Basis

18

3 Routekaart Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

3. Beleid ontwikkelen om ongewenste vestiging van ‘dark kitchens & shops’ tegen te gaan. Laten inspireren door voorbeelden elders in het land.

G BM

4. Stimuleren verplaatsing winkelaanbod naar het kernwinkelgebied dmv flexibiliteit in huurvormen (ingroeihuur / omzethuur) en begeleiding.

V BM

5. Horecavisie opnemen in bestemmingsplannen. Verankeren van de visie in planologisch regime, met aandacht voor versterken kwaliteit.

G

6. De Witte Vleugel invullen met publiek toegankelijke functie, met een focus op culturele en maatschappelijke functies en ondersteunende horeca.

G BM

Basis

4. Aantrekken en faciliteren leisure-functies voor jongeren (bijv. gamehall, poppodium, bowling, pool/biljart-cafe).

V

Veranderen

G

Veranderen

Verbeteren

5. Onderzoek huisvesting voor jongeren in de binnenstad.

Basis

3. De Binnenstad: levendig en leefbaar Voor een levendige en leefbare binnenstad zijn de volgende acties geformuleerd met bijbehorende.

Veranderen

2. De Binnenstad: ook voor jongeren en eigen inwoners Om de binnenstad meer een plek voor jongeren en de eigen inwoners te geven zijn de volgende acties geformuleerd, met bijbehorende trekker. Acties

Wie

Focus

1. Periodiek inzicht in bezoekers, bezoekgedrag en behoeften van bezoekers.

G BM

Basis

2. Onderzoek naar geschikte buitenruimte voor jongeren om te ontmoeten/ te sporten, in omgeving IJsselkade en Nieuwstad.

G B

Veranderen

3. Middelbare scholen project waarin jongeren jaarlijks worden uitgedaagd mee te denken over de toekomst van de binnenstad.

BM G B

donderdag 3 november 2022

Basis

Acties

Wie

Focus

1. Kwaliteitsimpuls Evenementenprogramma voor het hele jaar, met grotere en kleinere activiteiten voor diverse doelgroepen, passend bij de kernwaarden van Zutphen (o.a. festiviteiten in het Hanzejaar 2023)

Allen

Basis

2. Gevelfonds voor ondernemers/vastgoedeigenaren voor herstel van historische kwaliteiten pand op basis van co-financiering.

G

Basis

3. Stimuleren van tijdelijke invulling van lege panden - kunstuitingen / creatieve invulling (pop-up, startups, win je winkel etc.)

BM

Basis

4. Onderzoek versterking groenen waterstructuur binnenstad.

G

Verbeteren

5. Versterken en/of creëren van rust- en verblijfsplekken.

G

Basis

6. Stimuleringsmaatregel Wonen boven Winkels.

G

Verbeteren

7. Beheer openbare ruimte ‘schoon, heel en veilig’ naar niveau kwaliteitsniveau A.

G

Basis

8. Handhaving & gastheerschap (fietsen, overlast, graffiti, wildplassen e.d.)

G O

Basis

9. Onderzoek verbetering van de rolstoeltoegankelijkheid van de binnenstad voor een inclusieve binnenstad.

G

Verbeteren

10. Onderzoek toevoeging openbaar toilet.

G

Verbeteren

19

3 Routekaart Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

4. De Binnenstad: met sterke verbindingen Sterke verbindingen maken de binnenstad tot een aantrekkelijke plek om te bezoeken en vooral de verblijfsduur van bezoekers te verlengen. Acties

Wie

Focus

1. Integraal plan uitwerken voor versterking van de Stationsstraat, zowel functioneel als ruimtelijk.

V, G O, B

Veranderen

5. De Binnenstad: gemakkelijk bereikbaar met voldoende parkeren Om meer bezoekers naar de binnenstad te trekken is bereikbaarheid en parkeren van belang. Zutphen heeft een Mobiliteitsvisie voor de binnenstad opgesteld in 2018. Hierin is een uitvoeringsstrategie opgenomen, met een aantal acties. Deze geven invulling aan de opgave. Op twee punten zijn de acties aangevuld, welke zijn gearceerd in blauw.

Basis

A. We willen het fiets en wandelverkeer bevorderen

Wie

Focus

G

Basis

Veranderen

1. Beter faciliteren van de fietser in het kernwinkelgebied door uitbreiding fietsparkeerplaatsen op de invalsroutes van de binnenstad en verwijderen versnipperde parkeerplekken. 2. Verbeteren fietsverbindingen in/ naar binnenstad en station, beperken doorgaande fietsroutes door het winkelgebied.

G

Verbeteren

3. Verbeteren looproutes van parkeerterreinen aan de rand van de binnenstad naar de binnenstad.

G

Verbeteren

4. Aandacht voor parkeren voor minder-validen dichtbij de binnenstad.

G

Verbeteren

G

Veranderen

2. Route station-binnenstad tijdelijke aankleden met historische informatie, foto’s, groen (“hier wordt het verhaal van Zutphen verteld”).

G

3. De Lange Hofstraat als verbinding van kernwinkelgebied naar ’s Gravenhof autoluw inrichten om de voetganger de ruimte te geven en de binnenstad te versterken.

G, V O,B

4. Aantrekkelijkere ruimtelijke en functionele invulling van de Polsbroekpassage.

G+V

Veranderen

5. Optimale ‘way-finding’ met routing, bewegwijzering en oriëntatie.

G BM

Basis

B. We willen werken aan een autoluwe en duurzame binnenstad 5. Plan ontwikkelen om ’s Gravenhof toe te voegen aan de binnenstad waar cultuurhistorie kan worden beleefd, met minder dominante aanwezigheid van de auto (deels autovrij).

donderdag 3 november 2022

6. Verder versterken van stadsdistributie op duurzame wijze met minimale hinder voor bezoekers en bewoners van de binnenstad.

O

Verbeteren

7. Verkeersverwijzing naar drie centrale parkeerplaatsen (onderzoek haalbaarheid) en terugbrengen van verspreide parkeerplaatsen.

G

Verbeteren

8. Met partners inzetten op het deelauto-concept. Nader uitwerken in combinatie met parkeerbeleid in de binnenstad.

G B

Basis

9. Realiseren oplaadpunten op strategische locaties en grote parkeerterreinen.

G

Basis

6. De Binnenstad: waar wordt samengewerkt Het verzilveren van de potentie voor de Zutphense binnenstad valt of staat met samenwerking tussen de betrokken partijen. Om de samenwerking te versterken is een aantal acties benoemd. Acties

Wie

Focus

1. Community-vorming / vergroten betrokkenheid van ondernemers, vastgoed en bewoners per deelgebied, te beginnen met deelgebied Nieuwstad (focus Stationsstraat) en Polsbroek op basis van een duidelijke opdrachtformulering.

BM

Verbeteren

2. Samenwerking uitbreiden met bewoners en culturele/ maatschappelijke organisaties.

BM

Verbeteren

3. Sterke samenwerking met marketing-/ toeristische organisaties om het toekomstbeeld voor de

BM

Basis

20

3 Routekaart Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

Zutphense binnenstad te promoten o.a. Hanzesteden Marketing, MarketingOost, Achterhoek Toerisme, NBTC. 4. Sterke samenwerking in regionaalverband voor versterking ondernemersklimaat, zoals Cleantech Regio, Achterhoek, Hanzesteden, Energietransitie RES, Arbeidsmarktregio.

G

Basis

5. Samenwerking verder professionaliseren voor uitvoering toekomstbeeld: prestatie afspraken vastleggen tussen gemeente en Binnenstadsmanagement.

BM G

Verbeteren

6. Ontwikkelen van een Dashboard met data over bezoekersaantallen en functionele ontwikkeling van de binnenstad, voor monitoring en acquisitie. Daarvoor is meer data nodig van ondernemers over bijv. omzetontwikkeling (indexeren), contractduur, toekomstplannen.

BM G O

Verbeteren

7. Op deelgebiedsniveau een coalitie vormen tussen gemeente en private partijen om concrete afspraken te maken en te investeren.

G V

Veranderen

donderdag 3 november 2022

21

4 Trends en ontwikkelingen Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen

4 4.1

Trends en ontwikkelingen



Landelijke trends

Omzet en bestedingen  De omzet in de detailhandel neemt sinds 2014 gestaag toe (zie figuur 3). Wel is er een verschil tussen de dagelijkse en niet-dagelijkse sector. Waar de omzet (en bestedingen) in de dagelijkse sector fors toenemen, gaat dit in de niet-dagelijkse sector iets minder hard. In 2020 was hier zelfs sprake van een beperkte krimp (mede als gevolg van Corona).  Binnen de niet-dagelijkse sector bestaan wel grote verschillen. Zo is er in de sector mode en luxe (recreatief winkelen) sinds 2015 sprake van een afname van bestedingen (ruim 8%), terwijl er in de sector in en om het huis (doelgericht winkelen) sprake is van een forse groei (ruim 16%) van de bestedingen. Dit laatste is vooral zichtbaar in woon-, tuin- en doe-het-zelfbranche.  Het aantal online bestedingen is de afgelopen jaren sterk toegenomen, evenals het aantal producten en diensten dat online verkrijgbaar is (zie figuur 4). Toonbankbestedingen blijven vooralsnog echter domineren en bovendien raken online en offline steeds meer met elkaar verweven (multi-channel).  De opkomst van online winkelen heeft de fysieke winkelmarkt echter blijvend onder druk gezet, met name recreatieve winkels (kleding, mode, schoenen, warenhuizen, sport en spel). De afgelopen jaren zijn meerdere winkelketens failliet gegaan. Hoewel de leegstand de afgelopen jaren afnam (o.a.

door transformatie naar wonen en horeca), is sinds 2019 weer sprake van een toename (o.a. door verzadiging horeca). De verwachting is dat het aantal faillissementen en bedrijfsbeëindigingen

donderdag 3 november 2022



(en daarmee de leegstand) de komende tijd zal toenemen, mede als gevolg van de coronacrisis. De omzet in de horeca neemt al sinds 2010 jaarlijks fors toe. De gevolgen van Corona zijn echter zeer groot voor de horeca en dat heeft ook geleid tot een ongekende omzetdaling in 2020, waardoor het omzetniveau van de horeca weer op het niveau zit van 2010. Hoewel de behoefte aan horeca blijft toenemen, heeft de omzetdaling van 2020 en de te verwachten daling in 2021 grote impact op het functioneren en voortbestaan van de bestaande horeca. Zaken staan sterk onder druk en er is een gebrek aan investeringskracht. Op korte en middellange termijn wordt verwacht dat bestaande horecaondernemers failliet gaan of het bedrijf beëindigen. Voor een groot deel komen hiervoor andere ondernemers in de plaats, vanwege de behoefte.

Behoefte in perspectief  De behoefte aan fysieke winkels zal naar verwachting blijven bestaan. Dit geldt echter alleen voor de winkelconcepten die onderscheidend zijn en voldoende toegevoegde waarde bieden (service, kwaliteit, beleving), ofwel winkels die kunnen profiteren van het internet.  Het boodschappenaanbod heeft vooralsnog in beperkte mate last van het internet. Toch doen consumenten in toenemende mate online boodschappen. Bekende formules zoals Albert Heijn, Jumbo en Plus bieden online diensten aan en nieuwe pure online aanbieders rukken op, zoals Hello Fresh, Picnic en Gorillaz.  De bestedingen aan dagelijkse producten zijn gedurende de coronapandemie toegenomen (zowel online als offline). Dit heeft deels te maken met hamstergedrag, maar ook doordat bestedingen verschuiven van de horeca naar supermarkten en speciaalzaken.

Figuur 3.1: Omzetontwikkeling detailhandel (bron: CBS)

Figuur 3.2: Omzetontwikkeling online (bron: CBS)

3.3: Omzetontwikkeling horeca (bron: CBS)

22

4 Trends en ontwikkelingen Toekomstbeeld Binnenstad Zutphen



Voor de horeca geldt dat de behoefte onverminderd toeneemt. Het bestaansrecht van centrumgebieden op buurt- en wijkniveau wordt juist gevormd door de foodbeleving, waar de horeca een belangrijke rol in speelt. Supermarkten of foodmarkten vervullen echter steeds meer rol in deze trend, waardoor ook de supermarkt een horecafunctie krijgt en traditionele horeca, zoals cafés en restaurants minder zichtbaar worden.



Wijzigend consumentengedrag  De opkomst van internet heeft geleid tot structureel gewijzigd koopgedrag door consumenten. Men verwacht dat alles gemakkelijk en snel te koop is. De consument is bovendien steeds mobieler en voor grotere centra bereid om grote(re) afstanden af te leggen. Anderzijds is de laatste jaren, en mede door Corona, een opleving ontstaan van het ‘koop lokaal’ principe.  Met name middelgrote centra, zoals het centrum van Zutphen, vallen doorgaans ‘tussen wal en schip’. Zutphen onderscheidt zich wat dat betreft door de historische kwaliteiten, het bijzondere aanbod van veelal zelfstandig ondernemers, de aantrekkelijke ligging aan de IJssel én de toeristische functie. Dit biedt perspectief voor aanvullend recreatief niet-dagelijks aanbod. Voorwaarde is dat het aanbod onderscheidend is ten opzichte van de grotere binnensteden (kleinschalig, boetiekjes, etc.).



Moderniseringsslag supermarkten  De gemiddelde omvang van supermarkten is de afgelopen jaren toegenomen. Kleinere supermarkten (< 1.000 m2 wvo) verdwijnen steeds vaker uit de structuur, met uitzondering van kleine stadssupermarkten (< 500 m2 wvo) in grote binnensteden en doelgroep supermarkten. Met name het aantal supermarkten met een omvang tussen 1.000 en 1.500 m2 wvo is toegenomen.

donderdag 3 november 2022





Deze maat sluit uitstekend aan bij de wens van de hedendaagse consument, die behoefte heeft aan supermarkten met een uitgebreid assortiment (keuze en gemak) en een ruime opzet (comfort). Supermarkten moeten volledig up-to-date zijn. Zij blijven groeien in omvang. Een grotere maatvoering is soms nodig om op termijn toekomstbestendig te blijven. Goede parkeermogelijkheden en bereikbaarheid, blijven essentiële randvoorwaarden voor een moderne supermarkt. Ook in middelgrote stadscentra, zoals in Zutphen, zijn supermarkten belangrijke publiekstrekkers. Andere foodspeciaalzaken, winkels en voorzieningen profiteren van de trekkracht van de supermarkt(en). Voorwaarde is dat supermarkten in de centra moeten liggen om combinatiebezoek te optimaliseren. Tegelijkertijd zien we dat, juist vanwege de specifieke pand- en locatie-eigenschappen, supermarkten soms lastig inpasbaar zijn in diezelfde centra.

Functieverbreding centrumgebieden  Diverse winkelketens zijn de afgelopen jaren failliet gegaan als fysiek aankoopkanaal (o.a. V&D, Hudson’s Bay, Promiss, Didi. Cool Cat, etc.). Mede vanwege wijzigend consumentengedrag en de gevolgen van de recente coronacrisis heroverwegen winkelketens hun vestigingsstrategie. Het aantal winkelketens neemt de komende jaren naar verwachting af.  Het is dus noodzakelijk om in te zetten op aanvullende bezoekmotieven om centra aantrekkelijk te houden en voldoende consumenten te blijven trekken. Vooral versterking van de verblijfskwaliteit is van belang: in de openbare ruimte, horeca, terrassen en toevoeging van andere publieksaantrekkende functies (maatschappelijk, medisch, cultuur, etc.).