193138RH 2021_BW_00453

Bestaande en te versterken boomstructuren

33/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

17 / 41

 Cultuurhistorische elementen. In de visie Vesting van de Toekomst wordt beschreven hoe de vestingwerken op een eigentijdse manier zichtbaar, bruikbaar en beleefbaar gemaakt kunnen worden De vestingwerken kunnen worden gebruikt om de vergroening en klimaatadaptatie te realiseren in de openbare ruimte. Bomen spelen hierbij een belangrijke rol; met bomen kunnen historische lijnen van de vestingwerken worden geaccentueerd.

Bron: Vesting van de Toekomst: vestingwerken geprojecteerd op huidige situatie

Bestaande structuren behouden We willen deze boomstructuren behouden en waar mogelijk versterken. Dit betekent dat we investeren in de ondergrondse voorzieningen bij nieuwe aanplant en omstandigheden voor de boom optimaliseren zodat ook de nieuw aangeplante boomstructuren kunnen uitgroeien tot belangrijke structuurdragers voor de stad. Behoud realiseren we door het uitvoeren van boomonderhoud, gericht op duurzame instandhouding en veiligheid.

34/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

18 / 41

Nieuwe structuren aanbrengen Bij nieuwe aanplant kiezen we zo veel mogelijk voor faunabomen die klimaatbestendig zijn. Faunabomen zijn voedselbomen voor vogels, drachtbomen voor bijen en/of waardbomen voor vlinders en bevorderen de biodiversiteit. Hiermee vormen de doorgaande structuren, in samenspel met de bloeiende bermen en het opgaande groen, de groene ‘snelwegen’ dwars door de stad. De keuze om één soort of juist diverse soorten aan te planten is situatie- en locatieafhankelijk; dit wordt op projectniveau bepaald. Boomgrootte wordt bepaald aan de hand van het straatprofiel en ondergrondse doorwortelbare ruimte. In navolging van het beleid Vesting van de Toekomst, worden de historische vestingwerken weer zichtbaar, bruikbaar en leefbaar gemaakt door onder andere de aanplant van bomen. Op de locaties van de voormalige bastions en verdedigingswerken, wordt bij herinrichting de historische vorm van het verdedigingswerk gemarkeerd door bomenrijen. Zo wordt gewerkt aan integrale doelen van klimaatadaptatie en vergroening en het zichtbaar maken van de historie van de stad.

4.2.2 Solitaire bomen binnen de bebouwde kom Solitaire bomen zijn belangrijke sfeerbepalers in een park, op een plein of in een woonstraat. Door hun unieke standplaats zijn zij vaak de blikvangers. Bij de aanplant van solitaire boom kiezen we voor unieke soorten met beeldbepalende kenmerken in groeiwijze (bv meerstammig), bloei-of bladkleur, vruchten, herfstkleur of opvallende stam. In de bebouwde kom kiezen we voor klimaatbomen, dit kunnen zowel inheemse soorten als exoten zijn. De boomgrootte wordt bepaald aan de hand van het straatprofiel en ondergrondse doorwortelbare ruimte.

Conserveren en vervanging 4.3.1 Conserveer monumentale en beeldbepalende bomen Zutphen is trots op haar bomen. Niet alleen de monumentale bomen worden erg gewaardeerd en extra beschermd, ook de bomen die niet voldoen aan de criteria van de monumentale status maar wel beeldbepalend zijn. De beeldbepalende bomen van nu kunnen de monumentale bomen van de toekomst worden. Voor deze bomen geldt dat zij geconserveerd worden waar mogelijk, maar gekapt worden als het onveilig wordt voor omwonenden en weggebruikers. Conserveren doen we  juridisch via monumentale bomenlijst of bestemmingsplan;  technisch met groeiplaats verbeterende maatregelen, zoals beluchten, bemesten etc;  ecologisch door de omgeving van de boom zo natuurlijk mogelijk te maken, waarin natuurlijke vijanden van plaagdieren optimaal kunnen leven. Financiële randvoorwaarden Bij het conserveren van bomen doen we wat mogelijk is om duurzame instandhouding te realiseren binnen financiële kaders. Maximaal 0,2% van het jaarlijkse boom-onderhoudsbudget wordt besteed aan een monumentale of beeldbepalende boom. Dit doen we om te voorkomen dat het conserveren van één boom ten koste gaat van de duurzame instandhouding van de overige ruim 31.000 gemeentelijke bomen. 35/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

19 / 41

Interne Bomenwerkgroep Als de verkeersveiligheid of veiligheid van aanwonenden in het geding komt, gaat het belang van veiligheid boven het belang van de instandhouding van de boom. Beoordeling en integrale afweging van belangen vindt plaats in de interne Bomenwerkgroep van de gemeente Zutphen. Deze bestaat uit het beleidsteam DIOR (Duurzame Inrichting Openbare Ruimte), de teamleider en de opzichter van team Beheer en Onderhoud.

4.3.2 Vervang waar verval optreedt We vervangen bomen als verval van de conditie optreedt als gevolg van verkeerde soortkeuze in het verleden, ziekten en plagen of gewijzigd ruimtegebruik. Kap en vervanging vindt plaats als een (BVC gecertificeerde) boomdeskundige constateert dat de boom een levensverwachting heeft van 5 jaar of minder. Herplant van individuele boom in een bestaande rij, laan of allee De herplant in de rij vindt niet plaats als er onvoldoende ondergrondse en bovengrondse ruimte is; een jonge boom heeft voldoende licht, lucht, voeding en water nodig om uit te kunnen groeien tot een gezonde volwassen boom. Dit betekent dat er een ‘gat’ in de laan of rij moet zijn van minimaal 30 meter om duurzaam herplant te kunnen uitvoeren. Er wordt niet aangeplant onder de kroonprojectie van de bestaande bomen in de laan, rij of allee. Vervangen van een rij, laan of allee Als een bestaande laan of bomenrij in verval raakt, komt er een moment waarop de totale laan of rij gekapt moet worden om een nieuwe laan te kunnen aanplanten en daarmee de volgende generatie ook een gezonde of zelfs monumentale bomenlaan te gunnen.

Definities Rij Bomen in een lijnstructuur bestaand uit meerdere soorten en/of leeftijden met een gelijke onderlinge afstand. Laan Doorgaande bomenrijen aan weerszijden van een weg, bestaand uit één of meerdere soorten van verschillende leeftijden. Allee Dubbele laan, bestaand uit 1 soort boom van gelijke leeftijd.

Als de veiligheid van aanwonenden of weggebruikers in het geding komt, moet zorgvuldig overwogen worden om een laan te gaan vervangen. Criterium daarbij is dat 60% (of meer) van de oorspronkelijke bomen in een rij of laan een levensverwachting van 5 jaar of minder heeft (of al eerder is afgestorven of gekapt). Herplant is een voorwaarde. Daarbij wordt gekeken naar de oorspronkelijke historische ontwerpen of uitgangspunten. In de beheervisie worden de historische, landschappelijke, ecologische en recreatieve waarden beschreven. Voor de keuze van kap en herplant, wordt in de lijn van de oorspronkelijke ontwerpen gekozen voor bepaalde soorten en locaties.

36/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

20 / 41

Vervangen van bomen in parken Voor de Zutphense parken, zoals bijvoorbeeld het Vogelpark of de Boompjeswal, dient eerst een toekomstvisie/ontwerp te worden opgesteld, voordat bomen gekapt en vervangen worden. Deze wordt gebaseerd op de visie Vesting van de Toekomst, waarbij het zichtbaar en beleefbaar maken van de vestingwerken en klimaatadaptatie centraal staan. Voor de keuze van kap en herplant, wordt in de lijn van de oorspronkelijke ontwerpen, klimaat en biodiversiteit gekozen voor bepaalde soorten en locaties.

4.3.3 Bomen op hotspots Bomen op prominente plekken in onze gemeente, en vooral op drukke plekken in de stad of in het dorp, verdienen extra aandacht. Dit kunnen bomen zijn die ook vermeld staan op de lijst met monumentale bomen, als zij voldoen aan de criteria die hiervoor zijn opgesteld. Hotspots zijn plekken waar veel mensen verblijven. Dit kunnen plekken zijn waar het hele jaar veel gebruik van wordt gemaakt, zoals bijvoorbeeld de IJsselkade. Maar het kunnen ook seizoensgebonden hotspots zijn. Bijvoorbeeld bomen bij een ijsbaan of juist bomen bij zwemlocaties of evenementenlocaties. Ook kunnen de locaties van hotspots wijzigen door ander gebruik van de openbare ruimte. Dit is waarom het lastig is om hotspots op een kaart aan te geven. Bomen op hotspots verdienen maatwerk. Veiligheid voorop Bomen op hotspots verdienen extra controle en verscherpt toezicht. Bij het constateren van afwijkingen als gevolg van ziekte, aantasting of schade wordt geen risico genomen en gelijk ingegrepen door middel van snoei of kap. Afhankelijk van de te nemen maatregelen, wordt op voorhand de locatie veilig gesteld door het aanbrengen van een tijdelijk hekwerk rondom de kroonprojectie, waardoor betreden van de ruimte rond de boom niet mogelijk is. Ook wordt een communicatieplan opgesteld en inwoners geïnformeerd via de gebruikelijke (media)kanalen van de gemeente.

Voor het beoordelen of kap van de boom nodig is, wordt dezelfde procedure via een interne Bomenwerkgroep gehanteerd als bij monumentale en beeldbepalende bomen.

Kwaliteit gaat voor op kwantiteit We gaan investeren in nieuwe bomen. Uitgangspunt daarbij is dat kwaliteit voorgaat op kwantiteit. We investeren liever extra in goede bovengrondse en ondergrondse voorzieningen dan in het aanplanten van grote aantallen bomen. We kiezen dus voor een duurzaam en klimaatbestendig bomenbestand boven een zo groot mogelijk bomenbestand.

4.4.1 Juiste boom op de juiste plek Voor het bepalen van de boomsoort en grootte wordt gekeken naar de beschikbare ondergrondse en bovengrondse ruimte en omstandigheden. Het straatprofiel of de ruimte die de boom krijgt in haar leefomgeving is daarbij bepalend, evenals de grondsoort en ondergrondse ruimte. Elke boom wordt aangeplant om een toekomstboom te worden; dat wil zeggen dat alle bomen die we aanplanten ook moeten kunnen uitgroeien tot volwassen bomen, zonder dat de omgeving hun groei beperkt. Dit betekent dat bijvoorbeeld in een smal straatprofiel gekozen wordt voor een boom van de 3e grootte (5 tot 10m hoog) en dat we niet op kabels en leidingen aanplanten. 37/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

21 / 41

4.4.2 Investeren in de boven- en ondergrond Bij aanplant van de boom worden extra voorzieningen getroffen als de bodemomstandigheden niet optimaal zijn voor de gekozen soort. Te denken valt aan bodemverbetering, watervoorziening of beluchting. Bovengronds kan dit betekenen dat stam- en wortelbescherming worden aangebracht, zoals boombeugels of boomroosters.

Klimaat en biodiversiteit 4.5.1 Vergroten soortendiversiteit We kiezen ervoor om een grote variatie aan soorten aan te planten, de zogenaamde soortendiversiteit. We willen geen monocultuur, waarin ziekten en plagen zich makkelijk kunnen verspreiden. De omgeving waarin de bomen staan, richten we ook zo natuurlijk mogelijk in, om de aanwezigheid van natuurlijke vijanden van de plaagdieren te bevorderen. Voorbeelden zijn onze bloemen- en kruidenrijke bermen.

4.5.2 Inheemse soorten in het buitengebied In het buitengebied kiezen we bewust voor inheemse soorten. Zij vormen, samen met waterlopen en de wegen, de structuurdragers van het landschap en geven een weerspiegeling van de ontstaansgeschiedenis, cultuurhistorie en de grondsoort van een bepaald gebied. Dit zijn gelijk ook de randvoorwaarden voor de soortkeuze.

4.5.3 Bomen als wapen tegen wateroverlast, droogte en hittestress We planten bomen tegen hitte en droogte. Waar kansen zich voordoen in onze stad, planten we extra bomen aan. Daarbij worden natuurlijke momenten van vervanging aangegrepen om deze vergroening te realiseren binnen bestaande budgetten. We geven meer ruimte aan groen in onze stad door niet-noodzakelijke verharding te verwijderen en inwoners te stimuleren om hun tuinen te vergroenen (en verharding te verwijderen). Hierdoor ontstaat er meer ruimte voor de aanplant van nieuwe bomen. We faciliteren initiatieven vanuit de samenleving die vergroening als doel hebben. Dit faciliteren kan bestaan uit het leveren van zaailingen van onze bomen, het stimuleren van participatie in aanleg en/of onderhoud. We stimuleren door uitgebreide en integrale communicatie op onze website en via social media. Waar mogelijk betrekken we, samen met maatschappelijke organisaties, de scholen om natuureducatie op de agenda te krijgen en behouden.

38/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

22 / 41

5. Bescherming en compensatie Onze bomen worden zowel juridisch als technisch beschermd. Deze bescherming is in verschillende beleidsplannen en een verordening vastgelegd, evenals de compensatie wanneer bescherming niet mogelijk is.

5.1

Juridische bescherming

We beschermen de bomen op verschillende manieren, namelijk via de Bomenverordening, bestemmingsplannen (wordt omgevingsplan) en via de Wet Natuurbescherming. Hieronder volgt een uiteenzetting van de bescherming die de verschillende plannen bieden en de reikwijdte.

5.1.1 Verordening Fysieke Leefomgeving, hoofdstuk Bomen en Houtopstanden In de Bomenverordening, welke een onderdeel gaat uitmaken van de Verordening Fysieke Leefomgeving (namelijk in hoofdstuk Bomen en Houtopstanden), worden zowel gemeentelijke als particuliere bomen beschermd door heldere regelgeving over kap en compensatie. Uitgangspunt hierbij is ‘nee, tenzij…..’. De verordening bevat een helder afwegingskader en de procedure van de omgevingsvergunning kap wordt verduidelijkt waarbij de doelen van het Bomenbeleidsplan de basis vormen. In deze verordening krijgen belangen als biodiversiteit en klimaat meer gewicht. Gemeentelijke Monumentale bomenlijst Onderdeel van de verordening is de Monumentale bomenlijst waar zowel particuliere als gemeentelijke bomen staan geregistreerd. De criteria voor monumentale bomen zijn:  

De boom is minimaal 80 jaar oud en door zijn leeftijd en verschijning beeldbepalend; De boom verkeert niet in een onomkeerbare slechte conditie. Volledig verval van de boom is niet binnen tien jaar te verwachten.

Daarnaast voldoet de boom aan één van de specifieke voorwaarden:      

Definities Omgevingswet Inwerkingtreding 01-07-2022 Bestaat uit een bundeling van alle wetten voor de leefomgeving. De Omgevingswet bepaalt dat bestemmingsplannen en de Verordening Fysieke leefomgeving de status krijgen van een Tijdelijk Omgevingsplan Tijdelijk Omgevingsplan overgangstermijn tot 2029 Bestaat uit bestemmingsplannen en de Verordening Fysieke Leefomgeving Omgevingsplan Inwerkingtreding 2030 Bestaat uit het Tijdelijke Omgevingsplan plus regels van het Rijk die naar de gemeenten overgaan. Om welke regels dit gaat, wordt in de overgangstermijn nader bepaald.

grote dendrologische waarde (oud ras, bijzondere soort); grote ecologische waarde (biodiversiteit); cultuurhistorische waarde (markering, structuur, symbolisch); milieu waarde (luchtkwaliteit, welbevinden, gezondheid); bijzondere snoeivorm (lei, blok, knot) óf bijzondere groeivorm (zuil, treur, speelboom, meerstammig). 39/58

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

23 / 41

Op de lijst van gemeentelijke monumentale bomen zijn ook bijzondere bomen toegevoegd:  bomen die zijn aangeboden of geschonken;  gedenk- of herinnering bomen met in de meeste gevallen een plaatje met inscriptie;  bomen die onderdeel uitmaken van een kunstwerk. Bomen die op de gemeentelijke Monumentale bomenlijst staan, genieten extra juridische bescherming. Voor het kappen van deze bomen is altijd een omgevingsvergunning vereist. Gemeentelijke bijdrageregeling particuliere Monumentale bomen Het voordeel voor particuliere eigenaren van bomen die geregistreerd staan op de gemeentelijke lijst voor Monumentale bomen is dat deze bomen periodiek in visuele boomveiligheidsinspectie (VTA) worden meegenomen. De kosten voor deze keuring komen voor rekening van de gemeente. Hiervoor moet een contract met de boomeigenaar afgesloten worden. Onder regie van de gemeente worden gezonde bomen eenmaal per twee jaar door een professionele boomdeskundige gekeurd en aandachtsbomen eenmaal per jaar. Aandachtsbomen zijn bomen met zichtbare gebreken of aantastingen die daardoor vaker gecontroleerd moeten worden op veiligheid. Eigenaren kennen daarmee de conditie van hun boom en weten welke maatregelen nodig zijn om deze boom in stand te houden. De kosten voor aanvullende maatregelen die voortkomen uit deze inspectie zijn voor de boomeigenaar zelf.

Gemeentelijk Bomenfonds voor bomen in de openbare ruimte Bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor het kappen van een boom, wordt altijd een herplantplicht opgelegd. Dit geldt zowel voor de gemeente als voor inwoners. Indien redelijkerwijs de boom niet in de buurt van de te kappen boom herplant kan worden, dan bestaat de compensatie uit een financiële bijdrage in het gemeentelijk Bomenfonds. De hoogte van deze bijdrage wordt bepaald op basis van de werkelijke kosten van de te herplanten boom of bomen op andere locaties in onze Definities gemeente. Team Beheer en Onderhoud levert Noodkap hiervoor een kostenoverzicht aan en voert de Kap waarbij acuut gevaar herplant uit. Herplant of compensatie dient bindreigt, veroorzaakt door één of nen één jaar na kap van de boom uitgevoerd meerdere bomen of houtopte worden. stand (en). Acuut gevaar moet worden vastgesteld door een boomexpert die minimaal gecerLandelijk Bomenfonds voor particuliere bomen tificeerd is als Boom Veiligheids Controleur (BVC). De landelijke Bomenstichting heeft een register van monumentale bomen opgesteld: het LanAcuut gevaar delijk Register van Monumentale Bomen. In dit Gevaar dat sneller voorkomt Register staan bomen die volgens de Bomendan de termijn van 12 weken stichting van nationaal belang zijn. Dit register die geldt in de normale vergunis een levende lijst en bevat ongeveer 15.000 ningsprocedure.

De gevaarzetobjecten; zowel solitaire bomen als lanen en ting is afhankelijk van de locatie boomgroepen. van de boom en de mogelijkDe landelijke Bomenstichting beschikt ook over heid tot het nemen van tijdelijke een Bomenfonds om eigenaren van monumenmaatregelen. tale bomen tegemoet te komen in de onderhoudskosten. 40/58

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

24 / 41

Voorwaarden daarbij zijn dat de boom is opgenomen in het Landelijk Register en de boom nog een levensverwachting heeft van minimaal 10 jaar. Meer informatie is te vinden op: www.bomenstichting.nl Bomen die in het landelijk register staan, worden niet automatisch opgenomen in de gemeentelijke Monumentale Bomenlijst. Ook geldt er geen extra juridische bescherming voor bomen uit dit register. Noodkap In het geval dat zich de noodzaak tot onmiddellijke kap voordoet, kan de teamleider die volgens de registers horend bij het Algemeen bevoegdhedenbesluit gemeente Zutphen 2020 bevoegd is, toestemming geven voor noodkap. De aanvraag hiervoor wordt beoordeeld door een interne Bomenwerkgroep. Het besluit tot noodkap betreft een schriftelijke toestemming na beoordeling van de schriftelijke en/of mondelinge aanvraag tot noodkap. Dit besluit wordt schriftelijk onderbouwd met  minimaal 2 kleurenfoto’s;  een nadere omschrijving van het acute gevaar aan de hand van voorbeelden/foto’s;  een onderbouwing op basis van onderzoek van de conditie c.q. toestand van de boom. Het besluit treedt onmiddellijk in werking. De aanvraag inclusief het besluit worden zo spoedig als mogelijk daarna schriftelijk gepubliceerd conform een reguliere omgevingsvergunning. De Bomenstichting Zutphen wordt per telefoon en/of mail zo spoedig als mogelijk geïnformeerd door de medewerker groenbeheer of de aanvrager.

In onderling overleg wordt bepaald wie dit doet. Dit is mede afhankelijk van de situatie. Acuut gevaar dreigt:  wanneer er direct gevaar dreigt om personen te verwonden;  wanneer er direct gevaar dreigt om eigendommen te beschadigen en/of  wanneer er direct gevaar dreigt voor andere bomen (bijvoorbeeld in het geval van snel vermeerderende ziekte). Wanneer na onderzoek blijkt dat er geen sprake is van 'acuut gevaar', wordt dit aan de aanvrager gemeld. De normale procedure voor de aanvraag van een omgevingsvergunning voor het kappen van bomen moet dan gevolgd worden.

5.1.2 Bestemmingsplannen (omgevingsplan) Belangrijke groenstructuren zijn opgenomen in bestemmingsplannen, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Voor het kappen van bomen en houtopstanden geldt een vergunningsplicht (voor de voorwaarden wordt verwezen naar de Bomenverordening). Uitbreiding van deze bescherming vindt plaats door ook de geregistreerde gemeentelijke monumentale bomen op te nemen bij nieuw vast te stellen bestemmingsplannen (of herzieningen). Daarbij wordt de boom inclusief de kroonprojectie (boomkroon gezien vanaf de luchtfoto) op de kaart opgenomen.

5.1.3 Wet Natuurbescherming (wordt onderdeel Omgevingswet) Buiten de bebouwde kom worden de bossen van minimaal 10 are en bomenrijen van meer dan 20 bomen beschermd door de Wet Natuurbescherming. Hier gelden de compensatieregels van de Provincie Gelderland. Zij is het bevoegde gezag; de gemeente krijgt een afschrift van de provincie van verleende vergunningen en meldingen. 41/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

25 / 41

5.2

Stadsuitbreiding en ontwikkelingen (herstructurering)

Voor de kap van bomen die vallen binnen een zogenaamd herstructureringsplan is geen omgevingsvergunning vereist. Bij herstructurering is sprake van de sloop van bestaande opstallen, vervangende nieuwbouw en een herinrichting van de openbare ruimte binnen de bebouwde kom. Bij de totstandkoming van een herstructureringsplan wordt een integrale belangenafweging gemaakt. Ook wordt bepaald welke bomen kunnen blijven en welke moeten worden gekapt. De keuzes moeten worden gemotiveerd.

5.3

Technische bescherming bij werkzaamheden en evenementen

Bestaande bomen moeten optimaal beschermd worden tijdens bouw- en graafwerkzaamheden, evenementen of andere activiteiten. Zowel de kroon als de stam en het wortelgestel; alle groeiomstandigheden van de boom moeten daarbij meegenomen worden. Bescherming kan bestaan uit het plaatsen van bouwhekken rond de kroonprojectie van de boom tot enkel het aanbrengen van stamommanteling. Bij werken in uitvoering waarbij bestaande bomen op het te ontwikkelen perceel aanwezig zijn, moeten bomen beschermd worden conform de richtlijnen ‘Werken rondom bomen’ (zie ATHOR). De wijze van bescherming is maatwerk. Bij kleinschalige werken en evenementen moet de bescherming in overleg met team Beheer en Onderhoud worden bepaald. In de ontwerpfase wordt een Boom Effect Analyse (BEA) opgesteld, zodat een zorgvuldige en integrale afweging gemaakt kan worden in hoeverre bomen te behouden of te verplanten zijn. Wanneer dit niet haalbaar blijkt, zijn de compensatieregels helder verwoord in dit Bomenbeleidsplan.

Bescherming boomkroon met bouwhekken

42/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

26 / 41

6. Beheer en onderhoud In dit hoofdstuk wordt ons beleid op het gebied van beheer en onderhoud van bomen toegelicht. We maken duidelijke keuzes over criteria voor kap van een boom bij overlast en hinder. Omdat we de ambitie hebben om onze stad te vergroenen, kiezen we niet snel voor kap maar zoeken we naar andere oplossingen. Soms is dat acceptatie van enige vorm van hinder en overlast.

6.1

Inspectie en registratie

De zorgplicht voor bomen is bij wet geregeld. Om te voldoen aan de wettelijke zorg- en onderhoudsplicht is het van belang aan te kunnen tonen dat er regulier onderhoud wordt uitgevoerd en geregistreerd. In Zutphen worden alle gemeentelijke bomen in een reguliere onderhoudscyclus van 3 jaar onderhouden en gecontroleerd; de zogeheten VTA controle. Bij zichtbare gebreken of aantastingen wordt de boom als ‘Aandachtsboom’ betiteld en komt de boom onder verscherpt toezicht te staan; zij wordt jaarlijks gecontroleerd en er worden eventueel extra onderhoudsmaatregelen uitgevoerd als uit de controle blijkt dat het nodig is om de boom veilig te behouden. Zowel het onderhoud als de controle wordt vastgelegd in het beheersysteem, waar altijd een actuele stand van zaken van elke individuele gemeentelijke boom kan worden bekeken. Hiermee kunnen aansprakelijkheidsstellingen worden weerlegd, als schade ontstaat door gemeentelijke bomen. De gemeente voldoet hiermee aan haar zorgplicht.

6.2

Overlast en hinder

Overlast of hinder is een persoonlijke beleving. Wat voor de een hinder of overlast oplevert, beschouwt de ander als acceptabel. Volgens het Burgerlijk Wetboek hebben buren nou eenmaal een bepaalde mate van ongemak van elkaar te dulden. Hinder wordt onrechtmatig als er grenzen worden overschreden van wat maatschappelijk gezien nog acceptabel is. In de Bomenverordening is een belangenafweging beschreven die de gemeente hanteert bij de afweging tussen het particulier belang om een boom te kappen en het algemene belang voor behoud van een boom. Bij twijfel wordt een casus voorgelegd aan de interne Bomenwerkgroep, die hierbij kan adviseren.

6.2.1 Schaduw Schaduw valt te verdelen in 3 vormen van overlast: -

Onvoldoende lichttoetreding in de woning. Onvoldoende lichttoetreding in de tuin. Onvoldoende lichttoetreding op zonnepanelen.

Voor het aanplanten van nieuwe bomen moet voldaan worden aan de bepalingen die gesteld zijn in de Athor voor de afstand tot de gevels en obstakels. Voor bestaande bomen geldt dat onvoldoende lichttoetreding in de woning nooit als onrechtmatig kan worden beschouwd volgens het Bouwbesluit. In het Bouwbesluit wordt alleen gekeken vanuit het eigen perceel en niet naar de aangrenzende percelen. Hierdoor kan schaduwwerking of onvoldoende lichttoetreding nooit als argument worden aangedragen om een boom te kappen. 43/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

27 / 41

Uit jurisprudentie blijkt dat onvoldoende lichttoetreding in de tuin gedurende een deel van de dag niet als onrechtmatig kan worden gezien. Dit betekent ook dat de zon niet de gehele dag in de tuin hoeft te schijnen. Maar ook dat niet elk deel van de tuin dagelijks hoeft te worden beschenen. Als de boom de gehele dag de zon uit de tuin wegneemt in de zomer, kan er een gegronde reden zijn om de boom te kappen. De aanwezigheid of wens tot het plaatsen van zonnepanelen is geen reden voor kap van bomen. Verzoeken (of aanvragen voor een omgevingsvergunning) om bomen te kappen worden niet gehonoreerd als de reden is dat de boom/bomen leiden tot minder energieopbrengst van zonnepanelen. Bij nieuw aan te planten gemeentelijke bomen wordt een schaduwmatrix gemaakt om het toekomstig effect van de bomen op de al aanwezige zonnepanelen te bepalen. Hierbij wordt geen rekening gehouden met het voornemen tot het aanbrengen van zonnepanelen.

6.2.2 Bladafval, bloei en vruchten Blad- en naaldafval wordt niet als onrechtmatige hinder aangemerkt en is daarom geen reden tot kap van een boom. De gemeente biedt in het najaar de mogelijkheid voor afvoer van blad- of naaldafval van gemeentelijke bomen door het plaatsen van bladkorven. Inwoners mogen op vooraf bepaalde locaties in deze bladkorven het blad- en naaldafval van gemeentelijke bomen aanbieden. Klachten over bloeiwijzen, zaden en vruchten (en de daarbij behorende insecten, vogels en kleine zoogdieren die zij aantrekken) zijn vergelijkbaar met klachten over blad. Uit jurisprudentie blijkt ook dat deze overlast behoort tot de ongemakken die inwoners moeten dulden. Dit is dus geen argument voor kap van een boom.

6.2.3 Stuifmeel Veel bomen produceren stuifmeel, zowel particuliere als gemeentelijke bomen. Aangezien stuifmeel zich over grote afstanden verplaatst, is het niet mogelijk om stuifmeel als argument te gebruiken om een boom te kappen of aanplant te voorkomen. Stuifmeel wordt gezien als overlast die men moet dulden.

6.2.4 Overhangende takken Overhangende takken bij particuliere tuinen is het gevolg van beperkte ruimte in de openbare ruimte. In het Burgerlijk Wetboek is opgenomen dat de minimale afstand van bomen tot de erfgrens niet geldt voor gemeenten omdat anders de aanplant van bomen in de straat vaak niet meer mogelijk is. In het Burgerlijk Wetboek is het snoeirecht opgenomen. Takken van bomen boven particuliere tuinen mogen worden verwijderd door de particulier onder voorwaarde dat:  de eigenaar van de boom eerst schriftelijk verzocht wordt om zelf de snoei binnen een redelijke termijn (bijvoorbeeld 6 weken) uit te voeren;  de snoei geen negatieve effecten mag hebben voor het voortbestaan van de boom;  de snoei niet tot gevolg heeft dat de boom een gevaar gaat opleveren of  de snoei leidt tot een onregelmatige vorm van de boomkroon. Overhangende takken zijn geen argument om een boom te kappen.

44/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

28 / 41

6.2.5 Ziekten en plagen Gemeente Zutphen volgt de ontwikkelingen en landelijke onderzoeken van de WUR (Wageningen University & Research), Probos (onafhankelijk kennisinstituut voor duurzaam bosbeheer) en Kenniscentra naar ziekten, plagen en aantastingen van bomen. Waar mogelijk doen we mee aan proefopstellingen en onderzoeken, om zo de ziekte- en plaagdruk te verlagen of beperken. Ziekten Het bomenbestand van Zutphen wordt geteisterd door ziekten en aantastingen zoals de essentaksterfte, iepenziekte, watermerkziekte, kastanjebloedingsziekte etc. Aangezien voor deze ziekten geen adequate bestrijdingsmethode voorhanden is, wordt volop ingezet op beheersen. Monitoring van de ziekten en aantastingen speelt hierbij een belangrijke rol. Hierbij worden de landelijke protocollen gevolgd. Als een ziekte of aantasting wordt geconstateerd, worden de bomen als attentieboom geregistreerd en staan zij onder verscherpt toezicht. Waar nodig worden maatregelen genomen om veiligheid te kunnen blijven garanderen of worden bomen gekapt volgens de bepalingen in de verordening. Plagen Plagen zoals bijvoorbeeld de bladluis bij lindes en eikenprocessierups in de (voornamelijk) inlandse eiken, worden binnen de bebouwde kom selectief bestreden. Jaarlijks vindt bijstelling van het beleid voor het beheersen en bestrijden plaats.

Afhankelijk van de locaties, mate van overlast en gezondheidsklachten worden afwegingen gemaakt voor de manier van beheersing en/of bestrijding. Het beschikbaar budget is daarbij mede leidend. Uit jurisprudentie blijkt dat overlast door bijvoorbeeld het lekken van lindebomen wordt beschouwd als lichte overlast die vermeden kan worden (bijvoorbeeld door het verplaatsen van tuinmeubelen of auto). Dit is geen argument om een boom te kappen. De gemeente is niet verplicht om (eikenprocessie) rupsen te bestrijden. Wel wordt verwacht dat zij weet of er processierupsen in haar bomen aanwezig zijn. Als die aanwezig zijn, heeft de gemeente de plicht in te schatten wat de risico’s voor de volksgezondheid zijn. Als er risico’s zijn, dan is de gemeente verplicht te handelen. Dit handelen kan variëren van het verstrekken van informatie, tot het afsluiten van wegen of het bestrijden van de rupsen. Plagen worden gemonitord en vastgelegd in het beheersysteem conform de richtlijnen, zodat een actuele stand van aantasting inzichtelijk is en bijstelling per direct op basis van actuele gegevens kan plaatsvinden.

6.2.6 Boomwortels en opdruk Wortelopdruk is een veelvoorkomend probleem in bestaande wijken. Wortelopdruk kan leiden tot gevaarlijke situaties voor wandelaars en fietsers. Het wegfrezen van de wortel om bestrating te kunnen herstellen leidt tot schade aan de boom. Op termijn kan dit negatieve gevolgen hebben voor de stabiliteit van de boom. Boomwortels in particuliere tuinen mogen worden verwijderd door de tuineigenaar met als voorwaarde dat de stabiliteit van de boom niet in gevaar komt. Dit wordt in het Burgerlijk Wetboek het wortelkaprecht genoemd, waarbij de perceeleigenaar zelf de verantwoordelijkheid heeft om wortels van gemeentebomen niet in zijn perceel te laten groeien. Als de eigenaar dit verzuimt, zijn de gevolgen voor hemzelf. Als eigenaar proberen we uiteraard schade en overlast te voorkomen.

45/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

29 / 41

In de praktijk is maatwerk nodig bij het beoordelen en handelen bij worteldruk; per locatie dient een afweging gemaakt te worden in mogelijke oplossingen. De afweging dient in onderstaande volgorde gemaakt te worden: 1. opheffen of verplaatsen van het fiets/voetpad en dit omvormen naar plantsoen. Als dit door verkeerkundige afwegingen niet mogelijk is dan kan gekozen worden voor optie 2; 2. vervangen van de verharding door halfverharding. Binnen team DIOR moet een afweging gemaakt worden of alternatief bestratingsmateriaal een oplossing biedt. Als dit door verkeerskundige of civieltechnische afwegingen niet mogelijk is dan kan gekozen worden voor optie 3; 3. verwijderen van de betreffende wortel. Binnen team Beheer en Onderhoud moet een afweging gemaakt worden of het verwijderen/frezen van de betreffende wortel leidt tot instabiliteit van de boom. Als de veiligheid in het geding komt, blijft alleen optie 4 over; 4. vervangen van de boom of boomstructuur. Bij de kapaanvraag moeten bovengenoemde stappen vermeld worden als afwegingskader voor de kap van de boom. De te herplanten soort moet nauwkeurig worden onderzocht om problemen in de toekomst te voorkomen.

Wortelopdruk in trottoir

46/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

30 / 41

7. Financiën De ambities zijn groot, de visie is helder. In dit hoofdstuk maken we inzichtelijk wat de kosten zijn van ons bomenbestand ten opzichte van onze huidige budgetten. Daarnaast maken we inzichtelijk wat er nodig is om de ambities waar te maken.

7.1

Onderhoud

We hebben een bomenbestand van ruim 31.000 bomen. Om deze bomen duurzaam te onderhouden, moeten zowel de daadwerkelijke kosten voor het onderhoud als de kosten voor de VTA controle (visuele boominspectie) gerekend worden. Dit betekent een visuele controle van het totale bomenbestand 1x/3 jaar met uitzondering van de aandachtbomen die jaarlijks geïnspecteerd worden.

Structureel

Kosten per boom

Totale kosten per jaar € 75.000

VTA controle bomen, inboet en groeiplaatsverbetering €

206.700

TOTAAL

€

281.700

Huidige bomenonderhoudsbudget

€

270.000

Tekort structureel per jaar

€

11.700

Onderhoud 1x/3 jaar (snoei en kap)

€

20,00*

*kosten boomonderhoud: € 20,- per 3 jaar = € 6,67per boom per jaar

7.2 Ambitie Het waarmaken van onze ambities heeft een financieel plaatje. Hieronder volgt een uiteenzetting. Daarbij zoeken we naar creatieve oplossingen en logische momenten. In onderstaand rekenmodel gaan we ervan uit dat 80% van deze groei wordt meegenomen in de herstructureringsprojecten, stadsuitbreidingen en reconstructies van de openbare ruimte waarbij ruimte vrij wordt gemaakt voor vergroening en klimaatadaptatie. Voor de overige 20% wordt extra boomonderhoudsbudget vrijgemaakt .

47/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

31 / 41

A. Groei van het bomenbestand:

Structureel

Groei 2022-2050 tot 50.000 bomen onderhoudskosten

Aantal Aantal bomen bomen per jaar

Kosten aanplant per boom

19.000

655

€

19.000

655

200

Kosten totaal

Kosten per jaar

€ 3.800.000

€ 131.000

€

26.200

€

€

€

6.000

€

32.200

174.000

6.000

Totaal

Kosten per jaar op groenbudget (20%)

B. De kwaliteit van het bomenbestand is goed; bomen worden vervangen bij een verwachte levensduur van minder dan 5 jaar of na ernstige beschadiging; We hebben een bomenbestand van ruim 31.000 bomen, waarvan er ca 22.500 binnen onze bebouwde kom staan. Ongeveer de helft daarvan kan worden aangemerkt als wegbegeleidende boom of zelfs straatboom, de overige bomen in onze bebouwde kom hebben meer ruimte in brede plantsoenen, parken of randen. De bomen langs wegen en in woonstraten hebben veel kans op beschadiging (zie paragraaf 3.1.1). Hierdoor kan voor deze bomen een gemiddelde levensduur van 30 jaar worden aangehouden. De bomen in de bebouwde kom die meer ruimte hebben, zowel boven- als ondergronds, hebben een aanzienlijk langere levensduur. Echter komen bomen door reconstructies, herinrichting van de openbare ruimte (door de ontwikkelingen in verkeer, woningbouw en economische ontwikkelingen) zelden aan hun maximale levensduur. Voor deze bomen wordt een gemiddelde levensduur van 50 jaar aangehouden, net als voor de bomen langs onze wegen in het buitengebied. Naar verwachting zullen de relatieve kosten voor VTA, inboet en groeiplaatsverbetering naar verhouding niet verder toenemen aangezien er een verbetering van de kwaliteit van het bomenbestand plaatsvindt op termijn. Structureel afschrijving en vervanging

Aantal bomen

Gemiddelde levensduur

Kosten kap en herplant per boom

Bomen in woonstraten en langs wegen binnen de bebouwde kom (zowel in verharding als in ‘te’ smalle plantsoenstroken)

5.600

30 jaar

€

400

Bomen in parken en plantsoenen

17.900

50 jaar

€

300

Bomen langs wegen in het buitengebied

7.500

50 jaar

€

150

TOTAAL

31.000

Kosten kap en herplant per jaar €

74.700

€ 107.400 €

22.500

€

204.600

Huidige vervangingsbudget

€

160.000

Tekort structureel

€

44.600

48/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

32 / 41

C. Klimaatbestendig bomenbestand; elke boom die wordt aangeplant bestaat uit een klimaatbestendige soort; Voor het klimaat adaptief maken van onze openbare ruimte, pakken we de natuurlijke momenten van nieuwe projecten, boomvervangingsplannen, reconstructies en herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte. We hanteren daarbij de uitgangspunten, genoemd in dit bomenbeleidsplan. Dit betekent dat we geen extra budget reserveren voor het klimaat adaptief maken van ons bomenbestand; dit is een vanzelfsprekendheid die we de afgelopen jaren als standaard hebben ingevoerd; klimaat adaptief ontwerpen is de standaard.

D. Ecologische meerwaarde bij elke boom die wordt aangeplant; daarbij wordt gekeken naar de doelen die gesteld zijn in het Biodiversiteitsplan. De ecologische meerwaarde in ons assortiment bereiken we via de natuurlijke momenten van nieuwe projecten, reconstructies en herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte. We hanteren daarbij de uitgangspunten, genoemd in dit bomenbeleidsplan. Dit betekent dat we geen extra budget reserveren voor het ecologisch waardevoller maken van ons bomenbestand; dit is een vanzelfsprekendheid die we de afgelopen jaren als standaard hebben ingevoerd.

E. We stimuleren en faciliteren onze inwoners om meer bomen aan te planten.

Structureel

Kosten materiaal per jaar

Interne uren reservering

Communicatie (bv informatiepagina, foto’s, filmpjes etc)

€

5.000

50 uur

Natuureducatie (lesmateriaal)

€

5.000

20 uur

TOTAAL

€

10.000

70 uur

49/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

33 / 41

7.3 Totale incidentele en structurele kosten Hieronder alle cijfers nog een keertje op een rij: €

281.700

€

204.600

7.2 e Communicatie en educatie

€

10.000

TOTAAL

€

496.300

Huidig budget onderhoud en VTA

€

270.000

Huidige budget vervanging

€

160.000

TEKORT structureel jaarlijks

€

66.300

7.2 a Groei bomenbestand tot 2050 (kostentoename per jaar)

€

26.200

Toename onderhoudsbudget (kostentoename per jaar)

€

6.000

€

32.200

7.1 Onderhoud (snoei, kap en VTA controle) 7.2 b Afschrijving en vervanging 7.2 c Klimaatadaptatie 7.2d Ecologische meerwaarde

Totale kostentoename per jaar

50/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

34 / 41

7.4 Baten van het nieuwe bomenbeleid Het bomenbeleidsplan leidt tot een verbetering van onze leefomgeving en draagt voor een groot deel bij aan het klimaatadaptief maken van onze gemeente. Hieronder een uiteenzetting van de waarde van bomen. Deze waarde is moeilijk in financiën uit te drukken maar heeft voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers een grote meerwaarde. Naar verwachting zullen de kosten per boom voor VTA-controle, boomvervanging en groeiplaats-verbetering op lange termijn afnemen door de kwaliteitsverbetering van Leefomgeving ons bomenbestand. Huizen in de buurt van groen en bomen zijn gemiddeld 10-15% Verkoelend effect Luchtfilter meer waard schaduwwerking Bomen kunnen 15Op een hete dag 20% fijnstof opvankan de schaduw van gen uit de lucht. Een een boom de geWater in de boomgrote boom vangt 45 voelstemperatuur kroon vuilniszakken stof verlagen met 8 tot Gemiddeld kan een weg per jaar. 15°C. boom 200-400 liter water vasthouden in de Verkoelend effect boomkroon waardoor schaduwwerking wateroverlast op de Bomen leveren op grond voorkomen een zonnige dag een wordt. koelvermogen van 20-30kW dat overeenkomt met ongeZuurstof veer 10 airco’s Leefomgeving Een gemiddelde boom zorgt Mensen zijn voor 50 tot 80 kilo zuurstof gelukkiger en per jaar. Een mens verbruikt Verkoelend effect gezonder in een ongeveer 330 kilo zuurstof verdamping groene omgeper jaar.

Er zijn dus gemidGrote bomen kunving deld 7 bomen nodig om een nen wel 370 liter mens van zuurstof te voorwater per dag verzien. dampen: er ontstaan meer wolken Waterberging Biodiversiteit Op een volwassen eik leven wel 800 verschillende diersoorten, vooral insecten en vogels.

Verkoelend effect weerkaatsing Toename van 7% van de kroonbedekking in een woonwijk zorgt voor een temperatuurdaling van 1°C

CO2 opname Gemiddeld neemt een volwassen boom ongeveer 22 kilo per jaar op. 1 hectare bos neemt in een jaar 300.000 kilo CO2 op. Een gemiddeld huishouden stoot per jaar ongeveer 10.000 kilo CO2 uit.

Gemiddeld verbruikt een boom 260-400 liter water per dag.

51/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

35 / 41

8. Communicatie Bomen zijn een belangrijk onderdeel van onze leefomgeving. Veel mensen vinden bomen belangrijk. En veel mensen hebben er ook een mening over of een gevoel bij. Het is daarom belangrijk dat wij duidelijk en tijdig communiceren over het bomenbeleid in Zutphen. Over onze zorg voor de bomen. Over het (her)planten) of kappen van bomen. Dit voorkomt verrassingen. Uitleggen wat we doen kan begrip creëren voor de keuzes die gemaakt worden. Het versterkt onze reputatie hoe duurzaam we omgaan met onze bomen. En het draagt bij aan een groenvriendelijk imago van onze gemeente. De communicatiedoelstellingen zijn: - we informeren inwoners en belanghebbenden actief over bomenbeleid. - we versterken onze groenvriendelijke stad. - we betrekken de interne organisatie bij het bomenbeleid.

8.1

Communicatie en participatie bij totstandkoming van dit plan

Bij het opstellen van het Bomenbeleidsplan zijn professionals en de Bomenstichting Zutphen betrokken geweest. Ook dachten enkele inwoners uit gemeente Zutphen mee, die in hun vrije tijd zich inzetten voor het bomenbeheer in onze gemeente. Zij voelen zich betrokken en hebben daar op verschillende manieren uiting aan gegeven. Intern is het concept- bomenbeleidsplan voor raadpleging en advies voorgelegd aan verschillende teams.

8.2

Communicatie bij uitvoering van bomenbeleidsplan

Wij zetten diverse middelen in om de inwoners en belanghebbenden te informeren en te betrekken bij het beleid. De centrale kernboodschap hierin is: Gemeente Zutphen verzorgt haar bomen voor klimaatadaptatie en een gezonde leefomgeving van haar inwoners. Het bomenbeleidsplan is bedoeld om een kwalitatief hoogwaardig bomenbestand in Zutphen te houden, uit te breiden en om bomen in de gemeente te beschermen. De belangrijkste onderwerpen waar wij onze inwoners en belanghebbenden over moeten informeren en waar de inwoners vooral belang aan hechten zijn: -

Kapvergunningen De voornemens tot kap en aanplant Voorlichting over wetgeving

8.3

Omgevingscommunicatie bij kapvergunningen

Gemeente Zutphen is niet wettelijk verplicht om afgegeven kapvergunningen te publiceren. Wij vinden het wel belangrijk om betrokken inwoners goed en volledig te informeren. Via www.openbarebekendmakingen.nl publiceren wij de afgegeven kapvergunningen. Via dit kanaal kunnen inwoners lezen waarom de vergunning is verstrekt en of er herplant/vervanging plaatsvindt. Vooral bij kap van grotere aantallen is het belangrijk dat inwoners vroegtijdig worden geïnformeerd. Daarvoor zetten we andere communicatiemiddelen in, zoals inwonersbrieven of we organiseren een (digitale) informatiebijeenkomst. Ook wijkregisseurs zijn bij zulke trajecten vaak betrokken.

52/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

36 / 41

8.4

Communicatie bij (individuele) wensen van kap

Regelmatig komen verzoeken van inwoners zelf binnen voor het verwijderen van een boom. Een boom kan tot last zijn voor iemand. Individuele situaties worden individueel beoordeeld. Het komt ook voor dat er meerdere belanghebbenden betrokken zijn bij een situatie rondom een boom. Het kan gaan om een boom die onderdeel is van een groep bomen of een bomenrij. De Omgevingswet vraagt van de kapaanvrager dat hij zijn participatie organiseert. Voor de aanvrager is het belangrijk dat hij in gesprek gaat met omwonenden over zijn aanvraag. Gemeente Zutphen kan vervolgens een kapvergunningsprocedure in gang zetten, waarbij wij rekening houden met de opvattingen van de belanghebbenden en het draagvlak (begrip) uit de directe woonomgeving. Bij het informeren over een kap leggen we duidelijk uit wanneer een kap gaat plaatsvinden en waarom. Vaak worden bomen niet direct gekapt nadat de kapvergunningsprocedure is afgerond. Dat heeft te maken met bijvoorbeeld bepalingen in de Flora- en faunawet, of met het ideale tijdstip voor snoei/rooiwerkzaamheden. Vaak zijn er ook verschillende redenen waarom één of meer bomen gekapt moeten worden. Een goede argumentatie bij het verstrekken van informatie is altijd nodig. De specialisten maken altijd een afweging tussen het belang van de boom en een andere belang. Voor inwoners is het belangrijk te weten hoe een besluit voor kap tot stand is gekomen.

Hierbij speelt communicatie een belangrijk rol om draagvlak te krijgen voor het genomen besluit.

8.5

Participatie bij uitvoering bomenbeleidsplan

De uitvoering van dit bomenbeleidsplan tot een succes maken kan de gemeente niet alleen! Met dit nieuwe bomenbeleid leggen we meer nadruk op samenwerken en communiceren met omwonenden. Als we bomen gaan aanplanten of kappen, gaan we in gesprek met inwoners, bedrijven en instellingen over de veranderingen in de openbare ruimte en wat het voor hen betekent. De Bomenstichting Zutphen speelt hierbij voor ons een belangrijke rol. De ambitie van het bomenbeleid richt zich op 4 pijlers: 1. Behouden en versterken 2. Conserveren en vervangen 3. Vergroenen 4. Klimaat en biodiversiteit Per pijler en per project bekijken we welke mate van participatie wenselijk is vanuit de omgeving van de bomen. Afhankelijk van de grootte en ligging van een project wordt een communicatie- en participatieplan opgesteld.

8.6

Belanghebbenden als gesprekspartners

De belanghebbenden zijn personen of groepen die effecten ervaren van de uitvoering van het bomenbeleid, maar die hier ook hun invloed op kunnen uitoefenen. Daarom is het belangrijk om belanghebbenden goed mee te nemen in het proces. Wij onderscheiden de volgende belanghebbenden: Projectgroep: de projectgroep is de karttrekker van de uitvoering van het bomenbeleid. De projectgroep bestaat uit de beleidsadviseur, een wijkregisseur en een communicatieadviseur. De beleidsadviseur is penvoerder en kartrekker van de uitvoeringsprojecten en de bijhorende communicatie/participatie. De samenstelling van de projectgroep kan per project verschillen, afhankelijk van de locatie en grootte van een project. Interne participatiegroep: vanuit verschillende teams van de gemeente Zutphen wordt er om het projectteam een groep ‘meedenkers’ gevormd. Die elk vanuit hun eigen expertise een bijdrage leveren. Denk hierbij aan het leveren van input, het meedoen aan werksessies 53/58

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

37 / 41

en het geven van feedback. Ook van de interne participatiegroep kan de samenstelling per project verschillen, afhankelijk van de locatie en grootte van een project. Professionals, ervaringsdeskundigen en belangenorganisaties: tijdens een participatietraject wordt er onder andere met professionals gesproken. Denk hierbij aan de organisaties die nauw betrokken zijn bij groenbeheer, milieu of bescherming van flora en fauna. Inwoners (wijk-/gebiedsbewoners): tijdens een participatietraject gaan we in gesprek met inwoners en sleutelfiguren uit de verschillende gebieden. Om zo hun wensen en behoeften in kaart te brengen. Afhankelijk van de locatie en grootte van een project, nemen we deze belanghebbenden mee in het participatietraject. In de participatiematrix, genoemd in bijlage 1, lichten we toe welke belanghebbende we op welke manier willen betrekken bij grootschalige boomvervangingsprojecten. Bij vervanging van bomen langs wijkontsluitingswegen is de Bomenstichting Zutphen een belangrijke gesprekspartner. Bij straten/locaties waar veel direct aanwonenden betrokken zijn, geven we direct aanwonenden keuze in de boomsoorten. Bewoners krijgen een lijst met geschikte soorten bomen voor deze locatie waarbij zij hun voorkeuren kunnen aangeven. Op deze wijze werken we in de geest van de Omgevingswet.

Kastanje op de IJsselkade, gekapt 2020

54/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

38 / 41

9. Bronnen -

Groenatlas Zutphen, gemeente Zutphen, 17 december 2012 Groen in de stad, klimaat en temperatuur; publicatie WUR: https://edepot.wur.nl/460543) Groen in de stad, luchtkwaliteit, publicatie WUR: https://edepot.wur.nl/460539 Groen in de stad, waterhuishouding, publicatie WUR: https://edepot.wur.nl/460541 Factsheets klimaatadaptatiemaatregelen in stedelijk gebied, TU Delft, Laura Kleerekoper 2016 De Baten van Bomen, TFI vitaler groen, Cecil Konijnendijk, 2020 Bomenplan Arnhem, oktober 2019 Overlastbeleid bomen 2013-2022, gemeente Schijndel, mei 2013 Landelijke Bomenstichting: www.bomenstichting.nl De beplante Wadi; Koos Verkade, Elma Koopman-Kuipers, Kevin Groen, mei 2017 Bomenbeleid Montferland, september 2019 I-Tree Eco Nederland

55/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

39 / 41

BIJLAGE 1 Fasen

Omschrijving

Participatievraag

Participatie ruimte > gespreksdoel

Publiek

Mogelijke gespreksvormen

Opstellen plan van aanpak of kader?

In kaart brengen huidige situatie (waarbij we ook vooruitblikken op de volgende fase (de gewenste situatie)

Wat is de betekenis van de huidige structuur/bomen in het gebied?

Raadplegen > inventariseren

Interne participatiegroep

rondetafelgesprek

Welke ervaringen, wensen en verbeterpunten nemen we mee in het ontwerp?

Raadplegen > inventariseren

Professionals, ervaringsdeskundigen, evt. belangenorganisaties

bijeenkomst

Wat is de betekenis van de toekomstige structuur/bomen in het gebied?

Raadplegen > inventariseren

Interne participatiegroep &

Gebiedsbijeenkomst

Welke prioriteiten stellen we voor de bomenstructuur in dit gebied?

Raadplegen > inventariseren

Wat zijn uw wensen t.a.v. de nieuwe bomenstructuur in uw wijk?

Raadplegen > inventariseren

Sleutelfiguren/ wijkbewonerss

Bv. Straatinterviews, inzet Open Stad (digitale inspraakplatform

Welke aandachtspunten nemen we mee in het ontwerp van nieuwe bomenstructuur?

Co-produceren > samen doen

Interne participatiegroep

Rondetafelgesprek

Formuleren gewenste situatie

Bepalen gewenste eindsituatie

Professionals, ervaringsdeskundigen, belangenorganisaties (inwonersperspectief) Interne participatiegroep & Professionals, ervaringsdeskundigen, belangenorganisaties (inwonersperspectief)

Participatiematrix voor grootschalige boomvervangingsplannen

Toelichting participatiematrix Fase 1.Opstellen plan van aanpak of kader 1.a. In kaart brengen huidige situatie We brengen de huidige situatie in kaart op basis van 2 participatievragen: Wat is de betekenis van de huidige structuur/bomen in het projectgebied? Dat stellen we vast door het in kaart brengen van de huidige situatie. De huidige situatie wordt bepaald door een inventarisatie van wat het omgevingsbeeld is; welke bomenstructuur staat er (of niet) en hoe ziet de openbare ruimte eruit. Deze gegevens kunnen variëren van technische ruimtelijke tekeningen tot ervaring en expertise (oftewel: verhalen) die we ophalen bij de interne participatiegroep. Vervolgens gaan we samen met de interne projectgroep duiding geven aan deze kwalitatieve en kwantitatieve data. Deze koppeling kan bijvoorbeeld worden gemaakt tijdens een rondetafelgesprek. Ook blikken we in deze fase vast vooruit naar de gewenste situatie. 56/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

40 / 41

Welke ervaringen, wensen en verbeterpunten nemen we mee in het ontwerp? We bekijken wat de ervaringen, wensen en verbeterpunten er extern zijn. Dit doen we tijdens een bijeenkomst met professionals, ervaringsdeskundigen en eventueel belangenorganisaties (afhankelijk van de locatie en grootte van het project). Deze bevindingen nemen we mee bij het formuleren van de gewenste situatie (fase 2) en uiteindelijk ook in het ontwerp. 1.b. Formuleren gewenste situatie Zodra we de huidige situatie in kaart hebben gebracht bepalen we de gewenste situatie. We willen in deze fase antwoord op 3 participatievragen: Wat is de betekenis van de huidige structuur/bomen in het gebied? Eerst is intern een inventarisatie gedaan van alle gegevens die er zijn over het gebied waar een boomstructuur gepland wordt. Wat in kaart gebracht is, wordt gecheckt bij de professionals, ervaringsdeskundigen, belangenorganisaties. Klopt het beeld? Ontbreekt er informatie? Wat zijn de aanvullingen? Welke prioriteiten stellen we voor de nieuwe bomenstructuur in dit gebied? Welke prioriteiten stellen we in het gebied, op basis van de thema’s biodiversiteit, veiligheid, ruimtelijke inrichting en beeldkwaliteit, cultuurhistorie? Deze input halen we op bij de (interne) meedenkers, professionals en belangenorganisaties.

We kiezen er bewust voor om tijdens dit gesprek het inwonersperspectief via belangenorganisaties mee te nemen in de discussie en om in gesprek te gaan met sleutelfiguren uit de wijk. Onze ervaring leert dat zij goed kunnen meepraten op dit gespreksniveau. Wat zijn uw wensen t.a.v. de nieuwe bomenstructuur in uw wijk? We willen graag zicht op de behoefte bij omwonenden/gebruikers van het gebied. Daarom gaan we met wijkbewoners in gesprek over wat zij vinden van de huidige situatie rondom het plangebied en welke wensen zij hebben t.a.v boomstructuur in het gebied (gewenste situatie). De projectgroep begeleidt dit traject. Dit maakt het een gezamenlijke onderzoeksactiviteit. Gesprekken zullen plaatsvinden via straatinterviews bij buurtontmoetingsplekken in combinatie met de inzet van Open Stad. Een digitaal participatieplatform dat interactie met inwoners faciliteert. 1.c. Bepalen gewenste eindsituatie Op basis van het in kaart brengen van de huidige en gewenste situatie per gebied, bepalen we welke aandachtspunten we meenemen in het ontwerp van de nieuwe bomenstructuur. Dit doen we intern met de projectgroep tijdens een werksessie en / of rondetafelgesprek. Fase 2. Concretiseren van plan van aanpak Het resultaat van de eerste fase is de basis voor een plan van aanpak voor het projectgebied.

In deze fase gaan we het gewenste eindbeeld concretiseren: wat betekent het gewenste eindbeeld voor het definitieve ontwerp? En wat is daarvoor nodig? Elk gebied vraagt namelijk wat anders. Met de conclusies stellen we een plan van aanpak op.

57/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

41 / 41

58/58