193138RH 2021_BW_00453

College van burgemeester en wethouders Besluit

2021_BW_00453

GOEDGEKEURD

Vergadering van 21 september 2021 Team Duurzame Inrichting Openbare Ruimte

Bomenbeleidsplan, visie op Zutphense Bomen juli 2021 - Besluitvormend

Zaaknummer: 193138 Portefeuillehouder: Annelies de Jonge Openbaar Ja Embargo Nee

Samenstelling Aanwezig: mevrouw Annemieke Vermeulen, Burgemeester; mevrouw Eva Boswinkel, Wethouder; de heer Mathijs ten Broeke, Wethouder; mevrouw Annelies de Jonge, Wethouder ; mevrouw Laura Werger, Wethouder; mevrouw Anja de Rouw, Adjunct-secretaris; de heer Hendri Kasteel, Loco-secretaris

Afwezig: mevrouw Monique Stouten, Gemeentesecretaris

Besluit Besluitpunt 1 Het college besluit de raad voor te stellen het " Bomenbeleidsplan, Visie op Zutphense bomen, juli 2021" vast te stellen.

Besluitpunt 2 Het college besluit het Beleid Bomenverordening gemeente Zutphen 2014 in te trekken onder het voorbehoud dat de gemeenteraad het Bomenbeleidsplan, Visie op Zutphense bomen, juli 2021, vaststelt.

Motivering Aanleiding en context De gemeente Zutphen heeft haar visie en ambitie op gemeentelijke bomen geactualiseerd in een nieuw bomenbeleidsplan. De gemeente heeft ongeveer 31.000 bomen in eigendom en beheer. Deze bomen zijn van grote waarde voor de herkenbaarheid van straten en de vestingwerken, voor de biodiversiteit, voor klimaatadaptatie en voor een gezond leefklimaat van onze stad en omgeving. De bomen zijn zeer bepalend voor ons groene imago.

1/58

Het geldende beleid was vooral gericht op wet- en regelgeving en was direct gekoppeld aan de Bomenverordening waarin de regelgeving over behoud en kap van bomen is verwoord. In dit nieuwe bomenbeleidsplan beschrijven we onze visie en ambitie op ons toekomstig bomenbeleid. Dit is gericht op groei van ons bomenbestand omdat de meerwaarde van bomen onderschreven wordt. Behouden en versterken wat we hebben maar ook vervangen wat onveilig is en de juiste boom op de juiste plek plaatsen. De herziening van de Bomenverordening, die als bijlage was bijgevoegd in het geldende bomenbeleidsplan, vindt dit najaar plaats. Daarop vooruitlopend wordt de huidige bomenverordening opgenomen in de Verordening Fysieke leefomgeving gemeente Zutphen 2021. Uiteindelijk moet dit plan leiden tot meer groen in de stad. Dit doen we door een gezond en duurzaam bomenbestand te realiseren en duidelijke keuzes te maken bij aanplant, vervanging, conserveren van beeldbepalende bomen maar ook bij ontwikkelingen in onze gemeente. De koppeling met het biodiversiteitsplan en de Visie Vesting van de Toekomst maakt dat we een grote meerwaarde creëren voor de herkenbaarheid van structuren in de stad en verbindingen voor mens en dier.

Beoogd effect 1. Groei van het gemeentelijk bomenbestand tot 1 boom per inwoner in 2050 2. Een gezond en duurzaam bomenbestand waarbij we waardevolle bomen conserveren en beschermen en onveilige bomen vervangen 3. Een klimaatbestendig bomenbestand dat bijdraagt aan een klimaatadaptieve leefomgeving 4. Een ecologisch waardevol bomenbestand 5. Inwoners zijn goed geïnformeerd over kap en herplant. Zij worden gestimuleerd en gefaciliteerd om nieuwe bomen aan te planten 6. Een financieel gezond en duurzaam bomenbeheer uitvoeren in onze gemeente Argumenten 1. Zie bijgevoegd raadsvoorstel

2.1 Herziening van het bomenbeleid betekent intrekking van het Beleid Bomenverordening gemeente Zutphen 2014 Het huidige Beleid Bomenverordening gemeente Zutphen 2014 wordt ingetrokken en vervangen door het Bomenbeleidsplan, Visie op Zutphense bomen, juli 2021 bij de inwerkingtreding van dit beleidsplan. De huidige Bomenverordening wordt ingetrokken zodra de nieuwe Verordening Fysieke Leefomgeving door de gemeenteraad wordt vastgesteld.

Kanttekeningen

1. De kosten voor onderhoud per boom worden lager als er goede (boven- en ondergrondse) voorzieningen worden getroffen voor bomen De verwachting is dat de verhoging van de budgetten voor vervanging, een andere soortkeuze en betere ondergrondse voorzieningen een positief effect hebben op de kosten voor boominspecties, snoei en groeiplaatsverbetering; naar verwachting nemen de kosten hiervoor niet evenredig toe met de toename van het aantal gemeentelijke bomen. Dit betreft een lange termijn verwachting en is niet in de berekeningen meegenomen. Communicatie / vervolgtraject / uitvoering De gemeente Zutphen neemt het bomenbeleid als integraal beleidsonderdeel op in haar omgevingsvisie (stedelijk en landelijk gebied). De uitgangspunten krijgen waar nodig en mogelijk een concrete doorvertaling in de omgevingsplannen, wat leidt tot een natuurlijke opname van het bomenbeleid in alle ruimtelijke ontwikkelingen binnen de fysieke leefomgeving. Daarnaast wordt een

2/58

nadrukkelijke koppeling gezocht met maatregelen die worden ingezet voor klimaatadaptatie en gezondheid. Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte krijgt meer sturing door het gericht versterken van de boomstructuren met de daarbij horende maatregelen. De inzet van verschillende communicatiekanalen zorgt voor draagvlak en het vergroten van de bewustwording van de noodzaak van een duurzaam bomenbestand naar inwoners en de eigen organisatie. Enerzijds door de feitelijke kennis anderzijds door het aanhaken met andere communicatiekanalen die worden ingezet op de thema’s klimaatadaptatie en gezondheid. Dit doen we door inwonersbrieven, in gesprek te gaan met bewoners en/of informatiebijeenkomsten te organiseren. Wij werken hierbij nauw samen met de Bomenstichting die ook betrokken is bij de totstandkoming van dit Bomenbeleidsplan (zie bijlage reactienota). Rapportage / evaluatie Zie raadsvoorstel. Financiële consequenties Zie raadsvoorstel. Risico’s Zie raadsvoorstel. Personele consequenties geen Programmadoelen Programma 3. Duurzame leefomgeving Programma 5. Aantrekkelijke stad, met een sterke economie Toelichting programmadoelen Dit Bomenbeleidsplan draagt bij aan het behouden en versterken van een groene leefomgeving waarin het prettig is om te wonen en verblijven. Bovendien draagt het bij aan de opgave om van Zutphen een klimaatadaptieve stad te maken.

Bijlagen 1. 2. 3.

20210913 Raadsvoorstel bomenbeleidsplan 2021.pdf Reactienota Bomenstichting op concept Bomenbeleidsplan Zutphen 13092021.pdf Bomenbeleidsplan def 14092021.pdf

3/58

VOORBLAD

Griffienummer:

ONTWERP RAADSVOORSTEL Onderwerp Programma

Bomenbeleidsplan, Visie op Zutphense bomen, juli 2021 3. Duurzame leefomgeving --

Forum Portefeuillehouder Inlichtingen bij

technisch blok (hamerstuk) Annelies de Jonge Annemieke Breukelaar 0622464792 a.breukelaar@zutphen.nl

Soort bevoegdheid Beleidsvrijheid Programmabegrotingswijziging

kaderstellend geen ja

controlerend beperkt

budgetrecht ruim nee

overig

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor: Het bijgaande Bomenbeleidsplan, Visie op Zutphense bomen juli 2021, vast te stellen.

4/58

1 van 7

TOELICHTING

Inleiding/aanleiding De gemeente Zutphen heeft haar visie en ambitie op gemeentelijke bomen geactualiseerd in een nieuw bomenbeleidsplan. De gemeente heeft ongeveer 31.000 bomen in eigendom en beheer. Deze bomen zijn van grote waarde voor de herkenbaarheid van straten en de vestingwerken, voor de biodiversiteit, voor klimaatadaptatie en voor een gezond leefklimaat van onze stad en omgeving. De bomen zijn zeer bepalend bij ons groene imago. Het geldende beleid was vooral gericht op wet- en regelgeving en was direct gekoppeld aan de Bomenverordening waarin de regelgeving over behoud en kap van bomen is verwoord. In dit nieuwe bomenbeleidsplan beschrijven we onze visie en ambitie op ons toekomstig bomenbeleid. Dit is gericht op groei van ons bomenbestand omdat de meerwaarde van bomen onderschreven wordt. Behouden en versterken wat we hebben maar ook vervangen wat onveilig is en de juiste boom op de juiste plek plaatsen. De herziening van de Bomenverordening, die als bijlage was bijgevoegd in het vigerende bomenbeleidsplan, vindt dit najaar plaats. Daarop vooruitlopend wordt de huidige bomenverordening opgenomen in de Verordening fysieke leefomgeving gemeente Zutphen 2021. Uiteindelijk moet dit plan leiden tot meer groen in de stad.

Dit doen we door een gezond en duurzaam bomenbestand te realiseren en duidelijke keuzes te maken bij aanplant, vervanging, conserveren van beeldbepalende bomen maar ook bij ontwikkelingen in onze gemeente. De koppeling met het biodiversiteitsplan en de Visie Vesting van de Toekomst maakt dat we een grote meerwaarde creëren voor de herkenbaarheid van structuren in de stad en verbindingen voor mens en dier.

Beoogd effect 1. Groei van het gemeentelijk bomenbestand tot 1 boom per inwoner in 2050. 2. Een gezond en duurzaam bomenbestand waarbij we waardevolle bomen conserveren en beschermen en onveilige bomen vervangen. 3. Een klimaatbestendig bomenbestand die bijdraagt aan een klimaatadaptieve leefomgeving. 4. Een ecologisch waardevol bomenbestand. 5. Inwoners zijn goed geïnformeerd over kap en herplant, worden gestimuleerd en gefaciliteerd om nieuwe bomen aan te planten. 6. Een financieel gezond duurzaam bomenbeheer uitvoeren in onze gemeente.

Argumenten 1.1. Bomen hebben een grote meerwaarde voor het leefklimaat en de leefbaarheid in de stad Bomen in de stad dragen sterk bij aan verkoeling van de openbare ruimte door schaduw op bestrating en gebouwen. Door schaduw daalt de gevoelstemperatuur en wordt een hitte-eiland voorkomen. Daarnaast dragen ze bij aan de verbetering van de luchtkwaliteit. Ze geven zuurstof af aan de lucht, nemen Ozon op, leggen CO2 vast en vangen veel fijnstof uit de lucht. Bomen zorgen voor een grote afvoercapaciteit bij hoosbuien; het bladerdek houdt water vast en ze bufferen water. Bomen bieden onderdak en een schuilplaats voor veel diersoorten. Ook nodigt groen en bomen uit om naar buiten te gaan en groen biedt kansen op ontmoeting en beweging. Bomen en groen dragen bij aan een gezonde leefstijl en de beeldkwaliteit in de straat of buurt. Met het vaststellen van dit Bomenbeleidsplan wordt een belangrijke stap gezet in de richting van het behalen van onze klimaatdoelstellingen over vergroening, verkoeling en voorkoming van wateroverlast.

5/58

2 van 7

1.2

In het bomenbeleidsplan staan heldere beleidsafspraken over kap, herplant, vervanging en conserveren. We behouden en versterken onze bomen en boomstructuren waar mogelijk maar wel binnen heldere kaders van veiligheid en financiën. Daar waar verval optreedt kiezen we voor vervanging van bomen. We conserveren waardevolle bomen waar mogelijk. Bij aanplant is het uitgangspunt: de juiste boom op de juiste plek. We investeren in boven- en ondergrondse maatregelen om groeiproblemen in de toekomst te voorkomen.

1.3

We bieden technische en juridische bescherming van bestaande bomen Onze bomen beschermen we in de Verordening Fysieke Leefomgeving (waar de Bomenverordening onderdeel van gaat uitmaken), via onze bestemmingsplannen (wordt omgevingsplan) en via de Wet Natuurbescherming. Daarnaast bieden we technische bescherming door het voorschrijven van een Boomeffectanalyse bij ingrijpende werkzaamheden rond bestaande bomen en we hanteren duidelijke richtlijnen voor het werken rondom bomen. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt een integrale belangenafweging gemaakt om waardevolle bomen te sparen.

1.4

Duurzaam bomenbeleid wordt geborgd in de Omgevingsvisie Stedelijk en Landelijk gebied Met het uitwerken van het bomenbeleid ontstaat een helder kader voor het landelijk en stedelijk gebied. In aanloop naar de inwerkingtreding van de Omgevingswet wordt voor het stedelijk en landelijk gebied een omgevingsvisie voorbereid. De beleidslijn en kansen die in het Bomenbeleidsplan staan, geven de mogelijkheid om op lokaal niveau het beleid rond bomen te duiden.

1.5

Beheer en onderhoud van onze bomen is gericht op duurzame instandhouding van een gezond bomenbestand waarbij enige mate van overlast moet worden geduld. We voldoen aan de zorgplicht voor onze bomen. Hiervoor zijn wettelijke regels opgesteld. We besteden veel aandacht aan het beheer en onderhoud van onze bomen omdat deze belangrijk zijn voor onze gemeente. Daarnaast beschrijven we duidelijke uitgangspunten over overlast en hinder. We verwachten van onze inwoners dat zij een bepaalde mate van ongemak van elkaar en onze bomen dulden. Het gaat dan om overlast en hinder door schaduw, blad, bloei, vruchten, stuifmeel, overhangende takken, ziekten en plagen en boomwortels.

1.6

De gevolgen van klimaatverandering hebben effect op de conditie en kwaliteit van ons bomenbestand. De langdurige perioden van droogte en piekbuien die soms gepaard gaan met zomerstormen, hebben effect op de conditie en kwaliteit van ons bomenbestand. Bij vervanging van bomen kiezen we voor soorten die bestand zijn tegen deze veranderingen.

1.7

Bomen helpen ons om de openbare ruimte klimaatadaptief te maken We planten bomen tegen hitte en droogte. Bomen helpen ons namelijk bij waterinfiltratie (doorlatendheid van de grond) en waterberging (bomen houden water vast in de kroon en wortels). Waar kansen zich voordoen in onze stad, planten we extra bomen aan. Daarbij worden natuurlijke momenten van vervanging aangegrepen om deze vergroening te realiseren binnen bestaande budgetten.

1.8

De bomen en boomstructuren zijn van grote betekenis voor onze flora en fauna We sluiten aan bij de uitgangspunten van de Groenatlas en het Biodiversiteitsplan. De doorgaande boomstructuren vormen ecologische verbindingen tussen onze wijken, de stad en het buitengebied. We kiezen ervoor om een grote variatie aan soorten aan te planten, de zogenaamde soortendiversiteit. We kiezen ook voor soorten die een meerwaarde bieden als voedsel-, nest- of schuilgelegenheid voor insecten, vogels en kleine zoogdieren.

1.9

Onze inwoners worden gestimuleerd en gefaciliteerd om meer bomen aan te planten Door een heldere communicatiestrategie te kiezen, zorgen we dat onze inwoners op de hoogte zijn van de meerwaarde van bomen en de concrete plannen voor kap, herplant en vervanging van bomen. We 6/58

3 van 7

stimuleren inwoners om meer bomen aan te planten en te onderhouden door goede voorlichting over vergroening en verkoeling. We faciliteren waar mogelijk door het delen van kennis en het verbinden van initiatieven op het gebied van vergroening. We stimuleren inwoners om meer bomen aan te planten en te onderhouden door goede voorlichting over vergroening en verkoeling. Daarbij werken we samen met Bomenstichting Zutphen. Zij zijn betrokken bij de totstandkoming van dit plan; de reactienota is als bijlage bijgevoegd. Ook wordt de Bomenstichting nauw betrokken bij de uitvoering van projecten. 1.10 Met het vaststellen van het Bomenbeleidsplan stemt de Raad in met de financiële gevolgen ter realisatie en uitvoering van het plan welke zijn opgenomen in de programmabegroting. Op onderdelen is de voorgestelde uitwerking van het plan niet realiseerbaar binnen het huidige beschikbare budget. In hoofdstuk 7 van het Bomenbeleidsplan staat beschreven wat de realisatie en uitvoering van het plan betekent. Hieruit volgt dat er aanvullend budget nodig is.

Kanttekeningen 1.1. Herziening van het bomenbeleid betekent intrekking van het Beleid Bomenverordening gemeente Zutphen 2014 Het huidige Beleid Bomenverordening gemeente Zutphen 2014 wordt ingetrokken en vervangen door het Bomenbeleidsplan, Visie op Zutphense bomen, juli 2021 bij de inwerkingtreding van dit beleidsplan. De huidige Bomenverordening wordt ingetrokken zodra de nieuwe Verordening Fysieke Leefomgeving door de gemeenteraad wordt vastgesteld. 1.2 De kosten voor onderhoud per boom worden lager als er goede (boven- en ondergrondse) voorzieningen worden getroffen voor bomen De verwachting is dat de verhoging van de budgetten voor vervanging, een andere soortkeuze en betere ondergrondse voorzieningen een positief effect hebben op de kosten voor boominspecties, snoei en groeiplaatsverbetering; naar verwachting nemen de kosten hiervoor niet evenredig toe met de toename van het aantal gemeentelijke bomen. Dit betreft een lange termijn verwachting en is niet in de berekeningen meegenomen. Risico’s 1.1 Maatschappelijke weerstand tegen kap vertraagt de ambitie om beoogde groei van ons bomenbestand te realiseren. Bij de vervanging van bomen kunnen bezwaren leiden tot vertraging van de daadwerkelijke uitvoering van kap en herplant. Herplant kan zelden vooruitlopend op kap worden uitgevoerd omdat ruimte, ondergrondse voorzieningen en groeiplaatsverbetering ruimte vragen.

Dit kan vertraging van de ambitie tot gevolg hebben. 1.2 Extra budget voor uitvoering van het Bomenbeleidsplan moet zeker worden gesteld via de programmabegroting 2022-2025 Besluitvorming over de programmabegroting 2022-2025 waarin het extra budget is opgenomen, moet nog plaatsvinden. Dit kan mogelijke gevolgen hebben voor de uiteindelijke uitvoering en te realiseren ambities uit het Bomenbeleidsplan.

Communicatie/Vervolgtraject/Uitvoering De gemeente Zutphen neemt het bomenbeleid op als integraal beleidsonderdeel op in haar omgevingsvisie (stedelijk en landelijk gebied). De uitgangspunten krijgen waar nodig en mogelijk een concrete doorvertaling in de omgevingsplannen, wat leidt tot een natuurlijke opname van het bomenbeleid in alle ruimtelijke

7/58

4 van 7

ontwikkelingen binnen de fysieke leefomgeving. Daarnaast wordt een nadrukkelijke koppeling gezocht met maatregelen die worden ingezet voor klimaatadaptatie en gezondheid. Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte krijgt meer sturing door het gericht versterken van de boomstructuren met de daarbij horende maatregelen. De inzet van verschillende communicatiekanalen zorgt voor draagvlak en het vergroten van de bewustwording van de noodzaak van een duurzaam bomenbestand naar inwoners en de eigen organisatie. Enerzijds door de feitelijke kennis, anderzijds door het aanhaken bij andere communicatiekanalen die worden ingezet op de thema’s klimaatadaptatie en gezondheid. Dit doen we met inwonersbrieven, door in gesprek te gaan met bewoners en informatiebijeenkomsten te organiseren.

Rapportage/evaluatie Na 5 jaar volgt een tussenevaluatie met aandacht voor kosten, planning en de stand van zaken voor uitvoering van de maatregelen en de werking en resultaten van de inzet volgens de uitgangspunten uit het Bomenbeleidsplan. Na 10 jaar wordt het Bomenbeleidsplan herzien.

Financiën De huidige budgetten voor boomonderhoud en vervanging zijn ontoereikend om de doelstellingen en ambitie voor een duurzaam bomenbeheer en vervanging te behalen. Structureel komen we € 66.300 tekort op deze budgetten. Daarnaast hebben we de ambitie om ons bomenbestand te laten groeien. Dit heeft niet alleen extra kosten voor aanplant maar ook extra kosten voor onderhoud tot gevolg. Dit betekent dat er jaarlijks € 32.200 extra nodig is voor aanplant en onderhoud van dit groeiend bomenbestand. De benodigde middelen worden meegenomen bij het opstellen van de programmabegroting 2022-2025.

8/58

5 van 7

Structurele verhoging bomenbudgetten Structureel vervangingsbudget na extra aanplant bomen Structurele verhoging onderhouds-en vervangingsbudget Kosten extra aanplant en snoei voor groei bomenbestand TOTAAL extra middelen

2022

2023 0

€

2024

98.500

€

2025

130.700

€

162.900

€

66.300

€

32.200

€

32.200

€

32.200

€

32.200

€

98.500

€

130.700

€

162.900

€

195.100

0

0

0

Bijlagen 1. Bomenbeleidsplan, Visie op Zutphense bomen, juli 2021 2. Reactienota Bomenstichting op concept Bomenbeleidsplan Zutphen 25052021

Stukken die ter inzage liggen

9/58

6 van 7

ONTWERP BESLUIT Griffienummer:

De raad van de gemeente Zutphen, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van

met nummer

;

gelet op artikel 110, eerste lid, aanhef en onder a, van de Gemeentewet; besluit: het bijgaande Bomenbeleidsplan, Visie op Zutphense bomen juli 2021, vast te stellen. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Zutphen, gehouden op:

De voorzitter,

de griffier,

10/58

7 van 7

Reactienota Bomenstichting Zutphen op Concept Bomenbeleidsplan d.d. 16-04-2021 gemeente Zutphen. Hoofdstuk

alinea

Opmerkingen en vragen BSZ Beleid voor komende 20 jaar of langer. Evaluatie naar 5 jaar, herziening na 10 jaar. “Klimaatadaptatie een prominente rol” is een hoge ambitie maar is niet erg duidelijk aangegeven. Zie ook hieronder 7.2-B. Voor levensduur ‘verwachte’ toevoegen, dit maakt het duidelijker. Zie ook 4.1. Ligt het systeem van groeiplaatsverbetering en ondergrondse inrichting vast in Athor?

Antwoorden/reactie gemeente Zutphen Dit wordt in het raadsvoorstel of in beleidsplan verwerkt Zie 7.2. B

0 Samenvatting

0

0 Samenvatting

1

0 Samenvatting

3

0 Samenvatting

3

Hoe worden de bedragen voor het Bomenfonds berekend?

0 Samenvatting

4

0 Samenvatting 1 Inleiding

7/8 1.1

Is dit voor ons een aanvaardbare maatstaf, of hangt dit af van de soort boom en moet je na dit ‘beginsel’ nader differentiëren? Zijn sfeerbomen en beeldbepalende bomen synoniem? “Conditie van onze bomen” is die nu goed of verminderd? Zie tegenstelling met Samenvatting Ambitie B.

Zie 5.1.1: ‘ De hoogte van deze bijdrage wordt bepaald op basis van de werkelijke kosten van de te herplanten boom of bomen op andere locaties in onze gemeente. Team Beheer en Onderhoud levert hiervoor een kostenoverzicht aan en voert de herplant uit.’ Zie verderop in beleidsplan

Tekstuele wijziging: verwachte levensduur Ja. We zijn bezig met een herziening van de ATHOR dus deze wordt nog ge-update. De ATHOR is een integraal werkdocument, vastgesteld door het college van B&W. Het is een integraal document en geeft inzicht in de gemeentelijke werkwijze voor externe partijen die werken aan (projecten in of grenzend aan) de openbare ruimte in de gemeente Zutphen, zoals, stedebouwkundigen, projectontwikkelaars en adviesbureaus en aannemers. Het is niet vindbaar op onze website maar wordt verstrekt bij projecten.

Ja Tekstuele wijziging: dit is terug te zien in de conditie van een deel van onze bomen

1/6 11/58

1 Inleiding

1.3

1 Inleiding 2 Belang van bomen

1.2 en 1.3 2.1

2 Belang van bomen

2.4

Worden de overlastpunten (bladval, schaduw, vruchten en lichtbeperking) in de kapverordening verwerkt? Worden verhardingen actief verwijderd of alleen bij een herinrichting? Derde alinea: worden die wijken actief aangepakt of alleen bij renovaties? Wat is definitie ‘inheems’ t.o.v. ‘exoten’ , en in hoeverre is wat hier staat geldig m.b.t. bv bomen die nu al meer in bv Zuid Frankrijk voorkomen??

Zie hoofdstuk 5

BSZ heeft de voorkeur voor inheemse soorten die afkomstig zijn van de genenbank Bronnen, waar oorspronkelijk autochtone bomen en struiken verzameld worden Met straatboom wordt bedoeld, bomen in de verharding?

Gemeente onderzoekt wat dit betekent voor de inkoop van plantmateriaal en neemt dit mee in haar overwegingen. Ja. Tekst wordt vervangen (met een nadere toelichting) Het ophalen van deze informatie is zeer tijdrovend en voegt niets toe aan dit Bomenbeleidsplan. Dit gaan we vooralsnog niet doen. We zoeken naar ruimte zowel in de projecten als bij vervanging van bomen. Door verruiming van de beleidsregels over herplant is dit ook mogelijk. Berekening wordt vereenvoudigd.

3 Bomen in onze gemeente 3 Bomen in onze gemeente

3.1.1 3.2

Het aantal bomen bij particulieren kan op luchtfoto’s o.i.d. globaal geteld worden.

4 Zutphense ambitie en visie

4.1-A

4 Zutphense ambitie en visie

4.1-A

Waar worden de 10% extra bomen geplant buiten de herstructureringsprojecten en stadsuitbreiding? De reguliere herplantplicht verloopt al moeilijk. De rekensom voor een vermeerdering van 47609 (bewoners) – 30556 (bomen) 17053 tot 2050 klopt niet. Het gaat om 17053 bomen in 29 jaar! (van 2021 tot 2050). Dat is 588 bomen per jaar. Komende 10 jaar dus 5880 bomen! Overigens is 10 % 3056 bomen.

Vooralsnog alleen in bestaande herinrichtingen en reconstructies (zogenaamde meekoppelkansen). Vooralsnog alleen in bestaande herinrichtingen en reconstructies (zogenaamde meekoppelkansen) Inheems: van nature in het gebied voorkomt, dat wil zeggen spontaan en zonder menselijke invloed. Exoot: een organisme dat zich heeft gevestigd in een land waar het oorspronkelijk niet vandaan komt, vaak (onbedoeld) door menselijk handelen. Voor planten wordt de grens tussen exoot en inheemse soort gelegd bij het jaar 1825: alle soorten die daarvóór aanwezig waren, gelden als inheems.

2/6 12/58

4 Zutphense ambitie en visie

4.1-A

4 Zutphense ambitie en visie

4.1-D

4 Zutphense ambitie en visie

4.1-B

4 Zutphense ambitie en visie 4 Zutphense ambitie en visie

4.1-E

4 Zutphense ambitie en visie

4.2.1

4 Zutphense ambitie en visie

4.2.2

Houdt dit in dat er ook bomen uit zuidelijke streken worden geplant of is het de bedoeling dat deze soorten juist verdwijnen.

4 Zutphense ambitie en visie

4.3.1

“Conserveren doen we: . juridisch via … “ Volgens mij moet ‘juridisch’ worden vervangen door ‘beleidsmatig’ ‘Interne Bomenwerkgroep’: ook de betrokkenheid bij noodkap vermelden. ‘(BVC gecertificeerde’) boomdeskundige: toevoegen: ‘onafhankelijke’ In 4.5.2 en 4.5.3 staat een tegenstelling. Wel inheemse soorten en ook bomen die tegen hitte en droogte bestand zijn. Worden exoten actief verwijderd of alleen als ze vanwege ouderdom of slechte conditie geveld moeten worden? Faciliteren initiatieven uit de samenleving, scholen en natuureducatie. Ook Boomfeestdag?

4. Zutphense ambitie en visie 4 Zutphense ambitie en visie 4 Zutphense ambitie en visie 4 Zutphense ambitie en visie

4.2

4.3.2 4.5.2 4.5.2 4.5.3

Reactie ander bestuurslid: nu 31k komende 10 jr. 10%, dus in 2031 34k (ong. 310/jr.) , dus in de 19 jr. er na nog ong. 14k/19 = ruim 700 bomen per jaar. Inderdaad flinke ambitie! Biodiversiteitsplan, wat staat daar in?

Het gaat niet over de levensduur van 5 jaar, maar over de resterende laatste 5 jaar van de boom (staat ook bij hoofdstuk 4 Zutphense ambitie en visie). Zie ook 4.3.2. Stimuleren en faciliteren inwoners is daar budget voor? Inschatten van aantallen particuliere bomen is m.b.v. de BomenMonitor simpel te doen. Kan ook met een goede, recente luchtfoto zoals de nieuwste op Topotijdreis of Google Earth. “Zowel boven als ondergronds”. Is daar voldoende budget voor bv. bunker- en/of krattensystemen?

Berekening is vereenvoudigd en gecontroleerd

Deze is in voorbereiding. De verwachting is dat het Biodiversiteitsplan dit najaar aan het college en de raad wordt voorgelegd ter besluitvorming. Tekst wordt aangepast

Zie hoofdstuk 7: 7.2e Zie bovenstaande opmerking bij 3.2

Ja, boombunkers en/of krattensystemen worden alleen toegepast bij specifieke projecten in hoogstedelijk gebied. Budget voor deze voorzieningen wordt in het project meegenomen. Binnen de bebouwde kom kunnen ook exoten aangeplant worden waaronder ook bomen zuidelijke streken. Tekst gehandhaafd Zie 4.3.1 Tekstuele wijziging Ook inheemse soorten kunnen tegen hitte en droogte bestand zijn. Nee, alleen op een natuurlijk moment onder de voorwaarden uit hoofdstuk 4. Ja, is budget voor.

3/6 13/58

4 Zutphense ambitie en visie 5 Bescherming en compensatie

4.5.3

5. Bescherming en compensatie 5. Bescherming en compensatie

5.1.1

5. Bescherming en compensatie 5 Bescherming bomen

5.1.2

6 Beheer en onderhoud

6.1

6. Beheer en onderhoud

6.2

6 Beheer en onderhoud

6.2.1

5.1.1.

5.1.1

5.1.3.

Ontharden doe je met water. In tuinen verwijder je verhardingen. Vindt met de compensatie niet te veel verschuiving plaats van particuliere bomen naar de openbare ruimte?

Dus geen herplantplicht als er geen vergunning nodig is? Is wel wenselijk. Geen volledige weergave van het overeengekomen beleid ‘noodkap’. Ingekorte versie kan wel maar s.v.p. wel de vermelding benoemen van het vereiste van een (onafhankelijke) BVC-beoordeling nu dit essentieel is. De laatste zin ‘loopt’ taalkundig niet. Onder de Wet natuurbescherming wordt alleen het areaal beschermd en in stand gehouden. Het betreft nog steeds een kapmelding en geen actieve bescherming van bomen. … betitteld … moet zijn … betiteld … ‘Hiermee kunnen aansprakelijkheidsstellingen worden weerlegd, …’ Zoals het er nu staat, lijkt het erop dat dit punt voorop staat en niet de boom zelf en het onderhoud van die boom. Beter om dat eerst te benoemen en daarna het aansprakelijkheidsargument. “In de bomenverordening is een belangenafweging beschreven …” Ik denk dat het raadzaam is om die belangenafweging te beschrijven. “Voor het aanplanten … te worden …” ‘te’ moet hier weg. (onderaan) “.. is er een gegronde reden om de boom te kappen.” Ik stel voor om hier i.p.v. ‘is’, ‘kan’ te schrijven.

Tekstuele wijziging: ontharden vervangen door verharding wordt verwijderd Vooruitlopend op de herziening van de kapverordening is deze alinea in het Bomenbeleidsplan opgenomen. Particulieren zijn in de huidige kapverordening vrijwel nooit kapvergunningplichtig en dus wordt hier nu geen gebruik van gemaakt. Dit wordt bij de herziening van de kapverordening betrokken Dit is overgenomen

Tekstueel aangepast Klopt, staat ook zo beschreven in 5.1.3

Tekstueel aangepast Waarde van onze bomen is in dit beleidsdocument ruimschoots beschreven. Deze alinea gaat juist over de wettelijke regels rond zorgplicht.

We kiezen er bewust voor om onze visie en ambitie in dit beleidsdocument te beschrijven en de regels in een verordening vast te leggen. Deze verwijzing volstaat daarmee. Tekstueel aangepast Tekstueel aangepast

4/6 14/58

Hele dag geen zon voor zonnepanelen is geen argument. Ik ken daarentegen al zeker 1 geval waar dat om die reden wel gebeurd is. Rare tegenstelling ook, want de gemeente heeft zonnepanelen als doel, dus waarom wel weg bij tuin en als het niet zo is bij zonnepanelen?

6 Beheer en onderhoud

6.2.1

6 Beheer en onderhoud

6.2.3

6 Beheer en onderhoud

6.2.4

6 Beheer en onderhoud 6 Beheer en onderhoud

6.2.5 6.2.6

6 Beheer en onderhoud

6.2.6

6 Beheer en onderhoud 6 Beheer en onderhoud

6.2.6 6.2.6

7 Algemene opmerking 7 Financiën

7.2-A

7 Financiën 7 Financiën

7.2-A 7.2-A

Is de hele dag de zon weg door een boom, dan is dat een gegronde reden om de boom te kappen. Dus dan is de boom eindelijk groot en dan moet hij weg. Alleen bomen waaraan mannelijke bloemen komen produceren stuifmeel. Ik vind dat deze omschrijving eerlijk gezegd niet voldoende duidelijk. Begrijp wel wat ermee wordt bedoeld, maar ook een niet ingevoerde burger moet het kunnen begrijpen. Het budget is leidend. Als dat altijd zo is wordt het lastig werken! Wordt de gemeentelijke boom gekapt als deze niet te voorkomen schade bij de particulier veroorzaakt? Boomwortels verwijderen door de perceeleigenaar zou in overleg moeten met een deskundige i.v.m. de stabiliteit. Komen die worteldrukregels in de kapverordening? Misschien is het verstandig om hier toe te voegen dat het hier steeds gaat om ‘gemeentelijke bomen’ Kosten bomen in de verharding apart begroten, de kostenposten zijn niet realistisch. ‘Verwachte / resterende’ levensduur minder dan 10 jaar (zie 4.1B daar staat 5 jaar). Rekenwijze is moeilijk te volgen. Begroting klopt ook niet. Ze rekenen bij toename met kosten aanplant bomen, en 6,67 onderhoud. Maar kosten door meer VTA, inboeten en groeiplaatsverbetering wordt bij uitbreiding niet meer aangepast.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen de aanwezigheid of wens tot plaatsen van zonnepanelen nabij bestaande bomen en aanplant van nieuwe bomen nabij aanwezige zonnepanelen. Lichttoetreding in de tuin blijft een belangenafweging tussen leefbaarheid/welbevinden versus meerwaarde boom Zie 6.2.1

Tekstuele wijziging: ‘alle’ vervangen door ‘veel’ Tekstueel aangepast

Tekstuele wijziging: budget is mede leidend Als alle andere opties niet afdoende zijn wordt inderdaad de gemeentelijke boom gekapt (zie 6.2.6) klopt Nee, we gaan dit niet dubbel vastleggen Tekst is aangepast Alle kosten zijn apart doorgerekend op basis van ervaringscijfers Tekstuele wijziging: een verwachte levensduur Is vereenvoudigd Begroting is nog extra gecheckt met team Financiën. Verwachting is wel dat de verhoging van de budgetten voor vervanging, een andere soortkeuze en betere ondergrondse voorzieningen een positief effect hebben op de kosten voor VTA, snoei en 5/6

15/58

omlooptijd is erg laag! Kan het resultaat leiden tot een verhoging van de omlooptijd.

7 Financiën

7.2-B

Klimaatadaptief. Waarom dan in het buitengebied alleen inheemse bomen? kwaliteitsverbetering komt niet terug in de financiële paragraaf Wat levert dit plan op?

8. Communicatie

7.2 c/d 8

8 Communicatie

8.2

8 Communicatie

8.2

8 Communicatie

8.3

7.2c en d samenvoegen met 7.2b in tabel 7.3 Wel erg veel jargon in deze gehele paragraaf en dus juist geen goed voorbeeld van waar het hier om te doen is. Wat is bijvoorbeeld een ‘participatieplan’? Misschien nog eens nalopen op leesbaarheid. “- we informeren inwoners en belanghebbenden actief over bomenbeleid.” Volgens mij wordt dit nergens uitgewerkt, dus rijst de vraag ‘hoe dan?’ Misschien goed om voorbeelden te noemen. Engelse woorden als ‘stakeholders’ svp vervangen door Nederlandse versies, hier bijv. ‘belanghebbenden’. Dat bevordert de leesbaarheid voor niet-insiders. Is de Bomenstichting alleen bij wijkontsluitingswegen een belangrijke gesprekspartner? Voor insiders is de beschrijving wellicht wel glashelder, maar een willekeurige, geïnteresseerde burger verzandt al snel in dit jargon.

groeiplaatsverbetering ; naar verwachting zullen de kosten hiervoor niet evenredig toenemen met de toename van het aantal gemeentelijke bomen. Omlooptijd is gebaseerd op landelijk toegepaste normen en eigen ervaring. Met dit Bomenbeleidsplan willen we de omlooptijd verhogen door andere keuzes te maken bij aanplant. Ook daar wordt gekeken naar de juiste boom op de juiste plek. Alleen wordt gezocht naar passende soorten bij de betreffende landschapstypen. Er wordt een alinea toegevoegd met een kostenbatenanalyse waarbij de opbrengst voor ecosysteemdiensten wordt toegevoegd. Is tekstueel aangepast Is vereenvoudigd

Is vereenvoudigd

Nee, bij alle boomvervanging. Is vereenvoudigd

6/6 16/58

Bomenbeleidsplan Visie op Zutphense bomen juli 2021

17/58

Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Zutphen Postbus 41 7200 AA Zutphen 's Gravenhof 2 www.zutphen.nl team DIOR Auteur(s): A. Breukelaar Foto voorkant: Jolanda van Velzen Versie: def september 2021

18/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

2 / 41

Inhoudsopgave Samenvatting

5

1. Inleiding

8

1.1 Aanleiding

8

1.2 Doelstelling, wat willen we bereiken?

8

1.3 Hoe gaan we dit doen?

8

1.4 Reikwijdte en status, positionering van dit plan

9

2. Belang van bomen

10

Structuur en historie

10

Klimaat

10

Waterhuishouding

11

Ecologie en biodiversiteit

11

Leefbaarheid en gezondheid

11

Economie

12

3. Bomen in onze gemeente

13

3.1 Gemeentelijke bomen

13

3.1.1 Analyse Zutphens bomenbestand

13

3.1.2 Technische bepalingen voor inrichting en beheer

15

3.2 Particuliere bomen

15

4. Zutphense ambitie en visie

16

Ambitie

16

Behouden en versterken

17

4.2.1 Boomstructuren

17

4.2.2 Solitaire bomen binnen de bebouwde kom

19

Conserveren en vervanging

19

4.3.1 Conserveer monumentale en beeldbepalende bomen

19

4.3.2 Vervang waar verval optreedt

20

4.3.3 Bomen op hotspots

21

Kwaliteit gaat voor op kwantiteit

21

4.4.1 Juiste boom op de juiste plek

21

4.4.2 Investeren in de boven- en ondergrond

22

Klimaat en biodiversiteit

22

4.5.1 Vergroten soortendiversiteit

22

4.5.2 Inheemse soorten in het buitengebied

22

4.5.3 Bomen als wapen tegen wateroverlast, droogte en hittestress

22

19/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

3 / 41

5. Bescherming en compensatie

23

5.1 Juridische bescherming

23

5.1.1 Verordening Fysieke Leefomgeving, Bomen en Houtopstanden 23 5.1.2 Bestemmingsplannen (omgevingsplan)

25

5.1.3 Wet Natuurbescherming (wordt onderdeel Omgevingswet)

25

5.2 Stadsuitbreiding en ontwikkelingen (herstructurering)

26

5.3 Technische bescherming bij werkzaamheden en evenementen

26

6. Beheer en onderhoud

27

6.1 Inspectie en registratie

27

6.2 Overlast en hinder

27

6.2.1 Schaduw

27

6.2.2 Bladafval, bloei en vruchten

28

6.2.3 Stuifmeel

28

6.2.4 Overhangende takken

28

6.2.5 Ziekten en plagen

29

6.2.6 Boomwortels en opdruk

29

7. Financiën

31

7.1 Onderhoud

31

7.2 Ambitie

31

7.3 Totale incidentele en structurele kosten

34

7.4 Baten van het nieuwe bomenbeleid

35

8. Communicatie

36

8.1 Communicatie en participatie bij totstandkoming van dit plan

36

8.2 Communicatie bij uitvoering van bomenbeleidsplan

36

8.3 Omgevingscommunicatie bij kapvergunningen

36

8.4 Communicatie bij (individuele) wensen van kap

37

8.5 Participatie bij uitvoering bomenbeleidsplan

37

8.6 Belanghebbenden als gesprekspartners

37

9. Bronnen

39

BIJLAGE 1

40

Toelichting participatiematrix

40

20/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

4 / 41

Samenvatting Het bomenbeleidsplan dient als kader voor het bomenbeleid voor de komende 20 jaar: hoe kunnen we een duurzaam bomenbestand behouden en versterken waarbij klimaatadaptatie een prominente rol gaat spelen? Daarnaast moet het bestaande bomenbestand duurzaam en efficiënt beheerd worden en er moet ruimte zijn voor nieuwe ontwikkelingen. Uiteindelijk moet dit plan leiden tot meer groen in de stad! Om dit doel te bereiken stellen we hoge ambities en hebben we een heldere visie!

Ambitie De ambitie voor de Zutphense bomen ligt hoog, gezien het belang van bomen bij de problemen die op ons afkomen over klimaatadaptatie, gezondheid en leefbaarheid in de stad en directe omgeving. Beperkingen bij het ambitieniveau zijn de beschikbare financiële middelen, capaciteit en beperkte (openbare) ruimte die gedeeld moet worden met alle functies die hierin thuishoren. A. Groei van het bomenbestand: in de komende 10 jaar willen we een groei van ons bomenbestand realiseren van 10%; In 2050 willen we voor elke inwoner een boom: het bomenbestand moet gelijk zijn aan ons inwoneraantal!

B. De kwaliteit van het bomenbestand is goed; bomen worden vervangen bij een verwachte levensduur van 5 jaar of korter, óf na ernstige beschadiging.

C. Klimaatbestendig bomenbestand; elke boom die wordt aangeplant is een soort die bestand is tegen de klimaatveranderingen.

D. Ecologische meerwaarde bij elke boom die wordt aangeplant; daarbij wordt gekeken naar de doelen die gesteld zijn in het Biodiversiteitsplan.

E. We stimuleren en faciliteren onze inwoners om meer bomen aan te planten.

21/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

5 / 41

Visie I.Behouden en versterken; a. behoud en versterk boomstructuren als ordening en oriëntatie in de openbare ruimte, wegenstructuur en cultuurhistorische lijnen b. behoud en versterk de sfeerbomen in de straat of wijk voor gezondheid, biodiversiteit, verkoeling en esthetische waarde

II.Conserveren en vervangen; a. conserveer beeldbepalende bomen, binnen kaders m.b.t. veiligheid en financiën b. vervangen waar verval optreedt als gevolg van verkeerde soortkeuze in het verleden, ziekten en plagen, of gewijzigd ruimtegebruik c. bomen op hotspots

III.Vergroenen; kwaliteit gaat voor op kwantiteit, a. de juiste boom op de juiste plek b. investeren in nieuwe aanplant, zowel boven-als ondergronds

IV.Klimaat en biodiversiteit; a. vergroot diversiteit van boomsoorten ter voorkoming van ziekten en plagen b. inheemse soorten in het buitengebied c. bomen als wapen tegen wateroverlast en hittestress

Bescherming en compensatie Onze bomen beschermen we in de Verordening Fysieke Leefomgeving (waar de Bomenverordening onderdeel van gaat uitmaken), via onze bestemmingsplannen (wordt omgevingsplan) en via de Wet Natuurbescherming. Onderdeel van de Bomenverordening is de lijst Monumentale bomen, waarop zowel gemeentelijke als particuliere bomen geregistreerd staan. Herplantplicht is een voorwaarde bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor het kappen van een boom. Als om redenen deze plicht niet voldaan kan worden, dient een bedrag gestort te worden in ons gemeentelijk Bomenfonds. Met het geld uit dit fonds kunnen we op andere locaties in onze gemeente bomen herplanten. Noodkap is een acute maatregel die alleen ingezet kan worden als de veiligheid van inwoners en bezoekers in het geding is. Deze procedure is aan strikte regels gebonden en wordt alleen bij hoge uitzondering toegepast, uiteraard met een herplantplicht. Daarnaast bieden we technische bescherming door het voorschrijven van een Boomeffectanalyse bij ingrijpende werkzaamheden rond bestaande bomen en met onze richtlijnen voor het werken rondom bomen in ATHOR (Algemeen Technisch Handboek Openbare Ruimte).

22/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

6 / 41

Beheer en onderhoud We voldoen aan de zorgplicht voor onze bomen. Hiervoor zijn wettelijke regels opgesteld. We besteden veel aandacht aan het beheer en onderhoud van onze bomen omdat deze belangrijk zijn voor onze gemeente. We hebben dan ook duidelijke uitgangspunten over overlast en hinder. We verwachten van onze inwoners dat zij een bepaalde mate van ongemak van elkaar en onze bomen dulden. Het gaat dan om overlast en hinder door schaduw, blad, bloei, vruchten, stuifmeel, overhangende takken, ziekten en plagen en boomwortels.

Communicatie We communiceren over ons bomenbeleid en de keuzes die we maken over onze bomen, zowel over kap als over aanplant. We stellen de plannen op samen met omwonenden, participatie is ons uitgangspunt. We gebruiken onze gebruikelijke communicatiemiddelen zoals onze website, social media en eventueel de lokale media om inwoners te informeren over projecten en onze bomen. Bomen zijn emotie en dat betekent dat we daar zorgvuldig mee omgaan!

23/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

7 / 41

1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Zutphen is trots op haar zeer gevarieerde en bijzondere bomenbestand! Naast ruim 31.000 gemeentelijke bomen, beschikken we ook over een enorm particulier bomenbestand; de meest bijzondere (gemeentelijke en particuliere) bomen staan vermeld in een lijst van monumentale bomen. Bomen zijn enorm belangrijk voor het welbevinden van onze inwoners, voor de natuur in de stad en ons groene imago. Daarnaast helpen bomen bij het tegengaan van negatieve gevolgen van de klimaatverandering en dus om een klimaat adaptieve stad te worden. De gemeente Zutphen heeft de laatste jaren te maken met extreme weersomstandigheden zoals stormen, droogte, hitte en wateroverlast, net als de rest van Nederland (en daarbuiten). De gevolgen van deze weersomstandigheden zijn terug te zien in de conditie van onze bomen. De storm van januari 2018, in combinatie met natte omstandigheden, heeft ervoor gezorgd dat veel bomen zijn omgewaaid of instabiel zijn geworden. De zomerstormen van afgelopen jaren hebben een flinke schade aangericht, met name in een strook langs de IJssel. Droogte heeft veel bomen aangetast. Vooral beuken hebben zichtbaar last van de dalende grondwaterstanden. De opwarming van ons klimaat heeft mede tot gevolg dat ziekten en plagen langzaam vanuit Midden-Europa noordwaarts oprukken, zoals bijvoorbeeld de eikenprocessierups.

1.2 Doelstelling, wat willen we bereiken? Dit plan geeft een heldere visie op duurzaam en klimaatbestendig bomenbeleid, waarin duidelijke keuzes worden gemaakt voor zowel ons huidige bomenbestand als voor nieuwe ontwikkelingen en beheer en onderhoud. Uiteindelijk moet dit plan leiden tot meer groen in de stad! We willen de hoeveelheid (onnodige) verharding waar mogelijk beperken en meer ruimte bieden aan groen en bomen. Daarbij zijn de kwaliteit van het toekomstige bomenbestand en klimaatbestendigheid de belangrijkste drijfveren. Uitgangspunt hierbij is: de juiste boom op de juiste plek, voor zowel bestaande als nieuwe bomen. Dit betekent ook een goede bescherming van waardevolle bomen.

1.3 Hoe gaan we dit doen? We geven meer ruimte aan groen in onze stad door niet-noodzakelijke verharding te verwijderen (bijvoorbeeld te brede of onnodige trottoirs) en inwoners te stimuleren om hun tuinen te vergroenen (en verharding verwijderen); dit is al in het beleidsdoel voor afkoppelen van regenwater meegenomen. Hierdoor ontstaat er meer ruimte voor de aanplant van nieuwe bomen. Onze gemeentelijke bomen worden duurzaam onderhouden en goed beschermd bij evenementen en werkzaamheden. Bij planontwikkeling krijgen de bomen meer gewicht door de bomen die op de gemeentelijke lijst van monumentale bomen staan, te beschermen via de bestemmingsplannen (Omgevingsplan). Bij nieuwe ontwikkelingen, herinrichting of reconstructie wordt vooraf een Boomeffectanalyse opgesteld, zodat een zorgvuldige en integrale afweging gemaakt kan worden in hoeverre bomen te behouden of te verplanten zijn. Als dit niet haalbaar blijkt, zijn de compensatieregels helder verwoord in dit bomenbeleidsplan. 24/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

8 / 41

In de Bomenverordening (Verordening Fysieke Leefomgeving) worden zowel gemeentelijke als particuliere bomen beschermd door heldere regelgeving over kap op te stellen. Uitgangspunt hierbij is ‘nee, tenzij…..’. Wel maken we heldere keuzes als bomen hun laatste levensfase bereikt hebben; we vervangen bomen en structuren die in verval zijn om een toekomstbestendig bomenbestand te realiseren. Bomen zijn belangrijk om negatieve klimaatgevolgen te beperken. Daarom worden redenen voor kap als vallend blad, schaduw, vruchten of lichtbeperking op zonnepanelen niet gehonoreerd.

1.4 Reikwijdte en status, positionering van dit plan Dit bomenbeleidsplan staat niet op zichzelf. Het is een uitwerking van de visie op het groen in onze gemeente, die is vastgelegd in de Groene atlas. Dit plan beschermt, samen met de Groene Atlas en het Biodiversiteitsplan, de groenstructuur in onze gemeente en biedt handvatten voor verdere ontwikkeling hiervan. Het bevat het afwegingskader voor ontwikkelingen waarbij een conflict ontstaat met bestaande bomen; hoe wegen we het belang van de bomen af tegen andere belangen zoals mobiliteit en wonen. Dit bomenbeleidsplan maakt, net als het Biodiversiteitsplan, onderdeel uit van de Zutphense omgevingsvisie die op dit moment wordt opgesteld. Naast het Bomenbeleidsplan wordt ook de huidige Bomenverordening herzien. Deze gaat onderdeel uitmaken van de Verordening Fysieke Leefomgeving. De Bomenverordening bevat een helder afwegingskader voor behoud en kap van houtopstanden. Ook wordt hier de procedure van de omgevingsvergunning kap verduidelijkt. Deze verordening maakt dus geen onderdeel uit van dit Bomenbeleidsplan.

Martinetsingel, beeld van de vesting door de jaren heen

25/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

9 / 41

2. Belang van bomen Structuur en historie De gemeente Zutphen bestaat uit een historische stadskern waarin weinig ruimte is voor bomen. Alleen binnen de hofjes, die als groene oases binnen de stadsmurenstructuur liggen, zijn een aantal prachtige exemplaren aanwezig; deels in particulier bezit. De nog aanwezige vestingwerken en grachtenstructuur, gesitueerd rond de stadsmuren, worden deels geflankeerd door een rijk bomenbestand. De beleidsvisie Vesting van de Toekomst (2021) geeft handvatten om ook de historische structuur beter zichtbaar te maken, onder andere met bomenrijen. De belangrijkste toegangswegen en waterlopen worden begeleid door een robuuste bomenstructuur die als wegbegeleiding en oriëntatie dient. De woonwijken, die merendeels pas na de Tweede Wereldoorlog zijn ontstaan, zijn voorzien van een rijk bomenbestand waarbij niet altijd rekening is gehouden met maatvoering en de ondergrondse ruimte. Dit resulteert helaas in ruimte-conflicten, ziektes of zelfs boomsterfte. Daarbij komt dat ziektes als essentaksterfte, kastanjebloedingsziekte en plagen zoals de eikenprocessierups ons voor de nodige uitdagingen stellen. Het veranderende klimaat versnelt de noodzaak voor een herziening van de beleidsuitgangspunten voor ons bomenbestand.

Klimaat Bomen spelen een belangrijke rol bij het verbeteren van het klimaat en het milieu; het tegengaan van hittestress, wateroverlast en het verbeteren van de luchtkwaliteit. Bomen in de stad dragen sterk bij aan verkoeling van de openbare ruimte. Vooral de schaduwwerking op zowel de bestrating als op gebouwen zorgt voor een temperatuurdaling tot 4,8˚C. De gevoelstemperatuur gaat echter veel verder naar beneden (tot 16˚C). Uit sommige onderzoeken blijkt zelfs dat verharde oppervlakten tot 25 koeler zijn in de schaduw van bomen. Er is dus een groot verschil tussen het gemeten effect en de gevoelstemperatuur. Schaduw van de bomen beperkt niet alleen het directe zonlicht maar ook de stralingswarmte van bestrating of gebouwen (het zogenaamde hitte-eilandeffect). Dit verbetert de warmtebeleving van voetgangers; bomen verhogen dus het thermisch comfort. Daarnaast heeft de verdamping van vocht uit het bladerdek ook een (beperkt) verkoelend effect. Bomen dragen daarnaast ook bij aan verbetering van de luchtkwaliteit. Ze geven zuurstof af aan de lucht, nemen Ozon op en slaan vooral extra CO2 op als ze groeien. De CO2 wordt vastgelegd in de toenemende biomassa van de boom. Zodra ze volgroeid zijn, slaan bomen geen extra CO2 meer op. Ze zetten nog wel CO2 uit de lucht om in onder andere zuurstof. Daarnaast vangen ze met hun bladerdek fijnstof uit de lucht.

Loofbomen filteren vooral Ozon en stikstofoxiden en naaldbomen vooral fijnstof en vluchtige organische stoffen. Vooral bomen met harig blad of een dikke waslaag zijn het meest effectief. Voor gasvormige vervuiling zijn grote bladeren effectief. Afwisseling met naaldbomen of groenblijvende bomen zorgen voor een jaarronde filtercapaciteit.

26/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

10 / 41

Waterhuishouding Bomen zorgen voor een grote afvoercapaciteit bij hoosbuien. De eerste 2-4mm wordt vastgehouden in het bladerdek en komt vertraagd naar de bodem. Een volwassen boom houdt tussen de 200- 400liter vast in de kroon. Ook kunnen bomen helpen bij het bufferen van regenwater, door het tijdelijk opslaan van water. Bomen nemen water op uit de bodem en kunnen daarmee de lokale opslagcapaciteit voor water vergroten, juist ook in onze wadi’s; ze werken als sponzen doordat ze water opnemen en langzaam weer vrijgeven. Ook nemen wortels schadelijke stoffen (PAK’s) op. Daarnaast kan de wortelgroei van bomen de infiltratiecapaciteit van een verdichte bodem sterk vergroten (zorgen voor een losse bodemstructuur) en verbruiken de bomen zelf ook water voor de verdamping en fotosynthese. Bomen spelen daarmee een belangrijke rol bij het voorkomen van wateroverlast.

Ecologie en biodiversiteit Bomen bieden onderdak en een schuilplaats voor veel diersoorten, van zoogdieren tot vogels en insecten. Een boom biedt in zijn diversiteit in grootte, vorm en structuur een grote verscheidenheid aan voedsel- en nestgelegenheid. Door hun lange levensduur zijn ze een constante factor als voedselbron. Daarbij is zowel een gevarieerde aanplant als spreiding van de boomsoorten een belangrijk uitgangspunt. Sommige boomsoorten zijn een goede voedselbron voor bijen en vlinders (dracht- en waardplanten), anderen bieden weer noten of vruchten voor kleine zoogdieren en vogels. Op inheemse boomsoorten komen gemiddeld veel meer soorten insecten voor dan op exoten. Inheems wil zeggen dat de boom van nature in het gebied voorkomt, dat wil zeggen spontaan en zonder menselijke invloed. Een exoot is een boom die zich heeft gevestigd in een land waar het oorspronkelijk niet vandaan komt, vaak (onbedoeld) door menselijk handelen. Voor planten wordt de grens tussen exoot en inheemse soort gelegd bij het jaar 1825: alle soorten die daarvóór aanwezig waren, gelden als inheems. Ook de hoogte van de boom speelt een belangrijke rol bij de waarde voor ecologie. Bomenrijen vormen ecologische verbindingen. Een grote spreiding in bloeitijd is ook van grote meerwaarde waarbij uitheemse soorten veel variëteit bieden. Bomen in de stad bieden grote meerwaarde voor natuureducatie.

Leefbaarheid en gezondheid Uit diverse onderzoeken blijkt dat uitzicht op groen een positief effect heeft op het welbevinden van mensen. Groen nodigt mensen uit om buiten te zijn, te bewegen en het vermindert stress en verbetert het concentratievermogen. Voor kinderen biedt groen een uitdaging om te spelen en draagt dus bij aan een gezonde leefstijl. Daarbij komt dat groen als geluidsbuffer werkt voor langsrazend verkeer. Het verkoelende effect is in de zomer belangrijk voor onze gezondheid. Daarnaast verlagen bomen onze blootstelling aan ultraviolette straling. Ze verkleinen daarmee dus het risico op huidkanker. Bomen en parken bieden kans op ontmoeting en beweging en daarmee volop mogelijkheden tot verbetering van sociale contacten en ons sociaal welbevinden.

27/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

11 / 41

Economie De esthetische waarde van groen vergroot de waarde van woningen en bedrijven; dit is zowel gunstig voor onze inwoners, het vestigingsklimaat voor bedrijven, toeristische aantrekkingskracht als voor de Onroerend Zaak Belasting. Groen of parken in de buurt van kantoren of bedrijven nodigen werknemers uit om in de pauze een ommetje te maken. Bedrijven zijn aantrekkelijk als zij in het groen staan; de economische waarde van het bedrijft wordt hiermee vergroot. Als we voor toeristen een langere verblijftijd in onze stad realiseren, heeft dit een gunstig effect voor de winkeliers en horeca in de binnenstad. Dit kunnen we realiseren door het aantrekkelijk maken van parken en pleinen rond de binnenstad en de groene hofjes vindbaar maken.

28/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

12 / 41

3. Bomen in onze gemeente Even wat Zutphense feiten en cijfers op een rij……

3.1

Gemeentelijke bomen

In de gemeente Zutphen staan ruim 31.000 bomen. Deze bomen variëren sterk in leeftijd en soort. Van deze bomen staan ca 22.500 bomen binnen de bebouwde kom en ca 7.500 in het buitengebied. Zutphen heeft geen bos in eigendom, enkel een aantal kleine houtopstanden aan de randen van de bebouwde kom. Gezien de minimale maat van deze houtopstanden, wordt hier verder in dit beleidsstuk geen specifieke aandacht aan besteed.

3.1.1 Analyse Zutphens bomenbestand Sinds 2014 heeft een groei van 17% van ons gemeentelijk bomenbestand plaatsgevonden. Deze groei is te verklaren door de aanleg van woonwijk De Mars/Noorderhaven waar een groot aantal bomen zijn aangeplant. De verdeling van de bomen over de wijken is verschillend. Deze verschillen bepalen de beleving van ‘een groene stadswijk’. In Warnsveld staan veel bomen langs wegen en nabij de woningen waardoor Warnsveld wordt beleefd als een groen dorp. In het Waterkwartier staan de bomen voornamelijk aan de randen. Het Emerpark wordt daarbij als onderdeel van het Waterkwartier gerekend. Van al onze gemeentelijke bomen staat:  41% in beplanting;  15% in gazon;  5% in verharding;  39% in bermen (inclusief de bomen in het buitengebied)

29/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

13 / 41

Het Zutphense bomenbestand is zeer divers qua soorten. Kwetsbaarheid voor ziekten en plagen is daarmee beperkt; een specifieke ziekte die past bij één soort, zoals de essentaksterfte is een beperkte bedreiging voor het totale aantal. Esthetisch en ecologisch gezien is een grote soorten-diversiteit een grote meerwaarde. Elke soort komt in veel varieteiten voor; dit wil zeggen dat bijvoorbeeld niet alleen de zomereik in onze gemeente voorkomt, maar ook de moeraseik, Amerikaanse eik en wintereik etc. Dit geldt voor elke soort die in de diagram genoemd wordt. Een gevolg hiervan is dat deze diagram niet inzichtelijk maakt hoeveel bomen inheems zijn. Ook kunnen er geen conclusie worden verbonden aan de vraag of soorten klimaatbestendig zijn. Klimaatbestendigheid kan namelijk per soort en variëteit verschillen. De leeftijdsopbouw is zeer divers. Er is een uitschieter van bomen tussen de 41-50 jaar; dit zijn de forse woningbouwuitbreidingen in de jaren ’70: Zuidwijken, Waterkwartier, Noordveen en Warnsveld.

30/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

14 / 41

Per soort verschilt de levensduur van een boom. Duurzame soorten als de eik, beuk en linde kunnen als solitaire bomen onder ideale omstandigheden met gemak enkele honderden jaren oud worden. Als straatboom (boom in de bestrating of zeer smal plantsoenvak) hebben zij een beduidend kortere levensduur. Zowel soort als standplaats zijn zeer bepalend voor de levensduur van een boom. We streven naar een gelijkmatige verdeling in ouderdom van bomen. Dit betekent namelijk dat niet een grote groep bomen tegelijk aan het eind van zijn levensduur komt maar zorgt voor meer spreiding.

Gemiddeld wordt voor een straatboom een levensduur van 30 jaar aangehouden. Vrijstaande bomen in beplanting of gras hebben een aanzienlijk langere levensverwachting. Beperkende factoren zijn hierbij: verharding, verdichting van de ondergrond onder de verharding en daarmee de beperkte doorwortelbare ruimte, herinrichting, vervanging van riool, kabels en leidingen, veelvuldige snoei, beschadiging van de stam etc. Vrijgroeiende bomen in het Emerpark

3.1.2 Technische bepalingen voor inrichting en beheer Het handboek Athor (Algemeen Technisch Handboek Openbare Ruimte Zutphen) deel 2 geeft richtlijnen voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. In hoofdstuk 4 van dit beleidsplan komen de specifieke eisen voor groen en bomen aan de orde. Voor alle technische bepalingen rond de aanplant, groeiplaats, kwaliteitseisen en werken nabij bomen wordt verwezen naar Athor.

3.2

Particuliere bomen

Een groot deel van de bomen die in Zutphen staan zijn particulier eigendom. Dit betreft bomen in tuinen, op bouwlocaties, bedrijfsterreinen, erven, in natuurgebieden en landgoederen. Hoeveel dit er zijn, welke soorten en conditie van deze bomen hebben we niet in beeld. Alleen de particuliere bomen, die zijn opgenomen in de gemeentelijke lijst Monumentale bomen in de gemeente Zutphen, zijn wel in beeld. Zij worden meegenomen in de periodieke boominspectie van de gemeente, als extra dienst om eigenaren te stimuleren hun boom op deze lijst te zetten en te onderhouden. Dit wordt nader toegelicht in hoofdstuk 5.

31/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

15 / 41

4. Zutphense ambitie en visie Ambitie De ambitie voor de Zutphense bomen ligt hoog, mede door het belang van bomen bij de problemen die op ons afkomen. Denk hierbij aan klimaatadaptatie, gezondheid en leefbaarheid in de stad en directe omgeving. A. Groei van het gemeentelijk bomenbestand. In de komende 10 jaar willen we een groei van ons bomenbestand realiseren van 10% in de openbare ruimte; In 2050 willen we voor elke inwoner een boom. Het bomenbestand moet gelijk zijn aan ons inwoneraantal.

B. De kwaliteit van het bomenbestand is goed. Bomen worden vervangen bij een verwachte levensduur van minder dan 5 jaar of na ernstige beschadiging.

C. Klimaatbestendig bomenbestand; elke boom die wordt aangeplant is een klimaatbestendige soort.

D. Ecologische meerwaarde bij elke boom die wordt aangeplant; daarbij wordt gekeken naar de doelen die gesteld zijn in het Biodiversiteitsplan van de gemeente Zutphen.

E. We stimuleren en faciliteren onze inwoners om meer bomen aan te planten.

Beperkingen om het ambitieniveau te behalen zijn de beschikbare financiële middelen, capaciteit en beperkte (openbare) ruimte die gedeeld moet worden met alle functies die hierin thuishoren. Om deze ambities te bereiken, is een visie opgesteld. Deze Zutphense visie op bomen is gebaseerd op 4 pijlers: -

Behouden en versterken; Conserveren en vervangen; Kwaliteit gaat voor op kwantiteit; Klimaat en biodiversiteit.

In de volgende paragrafen worden de 4 pijlers van de visie verder uitgelegd.

32/58 Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

16 / 41

Behouden en versterken Bomen langs onze wegen en bomen die de cultuurhistorische vesting markeren vormen samen de belangrijke boomstructuur in onze gemeente. Daarnaast bezitten we als gemeente ook een heel aantal bomen die beeldbepalend zijn zonder onderdeel uit te maken van een structuur. Zij staan alleen, de zogenaamde solitaire bomen. Deze structuren en solitairen samen vormen het geraamte van onze groenstructuur. Het bomenbeleid is erop gericht om deze bomen zo lang mogelijk te behouden binnen de randvoorwaarden van veiligheid en financiën, die in paragraaf 4.3 worden beschreven in dit plan. Naast de weg- en vestingbegeleidende boomstructuren zijn onze bomen en het openbaar groen de groene vingers van de gemeente. Zij zijn de verbindingen tussen onderlinge groenstructuren, parken en het buitengebied voor kleine zoogdieren, vogels en insecten. Behouden en versterken betekent ook dat we geen openbaar groen verkopen als er een boom in staat. Zo behouden we robuuste groenstructuren in onze gemeente.

4.2.1 Boomstructuren Bomenlanen en rijen zijn belangrijke structuurdragers in Zutphen. Zij bepalen voor een groot deel de ordening van de openbare ruimte. Bomen worden gebruikt voor het zichtbaar en herkenbaar maken van de  Wegenstructuren. Langs de hoofdstructuren zoals deze in de Wegencategorisering van de gemeente Zutphen (vastgesteld 2008, herziening 2022) staan benoemd worden doorgaande bomenrijen aangeplant ter oriëntatie. Vooral de wijk- en buurtontsluitingswegen worden begeleid door doorgaande boomstructuren.