1061640-Bijlage 1-Lokale aanpak Bestaanszekerheid gemeente Zutphen 2025

Lokale aanpak Bestaanszekerheid Gemeente Zutphen 2025

Lokale aanpak Bestaanszekerheid Gemeente Zutphen Mei 2025

2

Voorwoord Bestaanszekerheid is geen beleidskeuze, maar een grondrecht Iedere inwoner verdient een veilig thuis, toegang tot zorg en onderwijs en voldoende middelen om te leven. Toch leven in de gemeente Zutphen 1.400 inwoners in absolute armoede en hebben 2.000 huishoudens problematische schulden.

Wat merkt de inwoner ervan? We kunnen helaas niet in één klap complexe problemen oplossen. Er is niet per morgen woonruimte voor iedereen. Of voor iedereen een oplossing. Maar we gaan wel stevige stappen zetten. Dit doen we samen met onze partners.

Wat we moeten doen om dit op te lossen weten we best. Lades vol rapporten, goede boeken van ervaringsdeskundigen ten spijt: het blijft vaak bij praten en te weinig doen. We willen dit tij echt keren. Landelijk beleid blijft achter. Dus nemen we lokaal verantwoordelijkheid om het beter te doen.

We maken het makkelijker: minder regelingen en geen ingewikkelde procedures meer. Wie recht heeft op steun en al bij ons bekend is, hoeft niet langer zelf aan te kloppen. We gaan op zoek naar inwoners die hulp nodig hebben, maar ons nog niet weten te vinden. Juist hen willen we beter bereiken. Niemand mag buiten de boot vallen.

Gemeente Zutphen moet een plek zijn van voorspelbaarheid, gelijkheid, toegankelijkheid en vertrouwen. Dit vraagt structureel beleid dat zekerheid biedt. Nu en in de toekomst.

Dit is een stap richting een toekomst waarin bestaanszekerheid geen uitzondering is, maar een vanzelfsprekendheid. Waar iedereen kan leven zonder verlammende geldstress. En die toekomst begint vandaag.

Waarom is het zo belangrijk om hiermee aan de slag te gaan? Iedere dag zien en horen wij wat bestaansonzekerheid met mensen doet. Inwoners lopen vast in regels en formulieren, er zijn gezinnen die geen uitweg meer zien, kinderen die opgroeien in stress en onzekerheid. Dat raakt ons diep. Dit is geen abstract beleidsvraagstuk. Het gaat om échte mensen, met échte zorgen.

Wanneer zijn jullie tevreden? Als niemand meer onnodig worstelt. Als steun vanzelfsprekend is en inwoners krijgen wat ze nodig hebben, zonder drempels of stress. Als bestaanszekerheid niet langer een belofte is, maar realiteit. Dat is ons doel. Daar werken we elke dag aan.

Deze verandering vraagt veel, maar we doen het met overtuiging. We doen dit niet alleen als wethouders, maar als mensen die geloven dat bestaanszekerheid haalbaar is voor iedereen. Over twintig jaar willen we kunnen zeggen: we hebben bestaanszekerheid van mensen écht verbeterd. Dat is onze drijfveer.

Eva Boswinkel & Jasper Bloem

3

Inhoud Voorwoord ....................................................................................... 3

Bijlage 1. Evaluatie schuldhulpverlening...................................... 29

Inhoud ............................................................................................. 4

Bijlage 2. Samenvatting interviews inwoners ................................ 32

1.

Inleiding .................................................................................... 5

Bijlage 3. Samenvatting interviews onderzoek werkenden ............. 34

2.

Visie ......................................................................................... 7

Bijlage 4. Input maatschappelijke partners ................................... 35

3.

Randvoorwaarden voor succes ............................................... 10

4.

Aanpak ................................................................................... 12 Ambitie 1: Een voldoende en voorspelbaar inkomen ..................... 14 Ambitie 2: Begeleiding en ondersteuning bij geldzorgen ................ 16 Ambitie 3: Een plek om te wonen ................................................. 18 Ambitie 4: Een zo groot mogelijke kans op ontwikkeling ................ 20 Ambitie 5: Versterking van gezondheid en toegang tot zorg ............ 22 Ambitie 6: Voldoende ruimte en mogelijkheden om mee te kunnen doen........................................................................................... 24

5.

Communicatie ........................................................................ 26

6.

Juridische randvoorwaarden .................................................... 27

7.

Vervolgstappen ....................................................................... 28

4

1. Inleiding Een goed gesprek, in de nabijheid van buren die je groeten en met een netwerk dat er voor je is wanneer het even lastig wordt. Over twintig jaar willen we dat dit de norm is. Voor íedereen in de gemeente Zutphen. “Ook het hebben van een sociaal netwerk is Niet alleen voor wie het al goed heeft, hartstikke belangrijk” maar juist voor degenen die dreigen te vallen. Niemand wordt afgeschreven omdat het even misgaat. We luisteren. We handelen. We ondersteunen. Want iedereen verdient de kans om vooruit te komen.

een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven

Mensen komen soms in moeilijke situaties terecht—dat is een realiteit van het leven. Maar tegenslagen mogen geen reden zijn om iemand los te laten. We bouwen aan een gemeente waar niemand wordt vergeten en waar vertrouwen in onze inwoners geen loze belofte is.

Stel je voor: je wordt wakker en weet niet of je vandaag eten kunt kopen. Of de verjaardag van je kind kunt vieren. Of je morgen nog een dak boven je hoofd hebt. Misschien leef je op straat, met je kinderen naast je, terwijl de wereld doorgaat alsof jij onzichtbaar bent.

Niet alleen voor onszelf. Maar voor de generaties na ons. Zodat ook de kinderen van onze kinderen opgroeien in een wereld waar bestaanszekerheid geen wensdroom is, maar een logisch gegeven.

Voor velen is dat geen ver-van-mijn-bed-show. Het is hun realiteit. Bestaanszekerheid is geen luxe, het is een fundamentele noodzaak: de grond onder onze voeten, de adem in onze longen. Een stabiel inkomen, een veilig thuis, toegang tot onderwijs en zorg, en een buffer voor als het leven onverwacht toeslaat.

Want bestaanszekerheid is het fundament van een gezonde, eerlijke en veerkrachtige samenleving.

Maar het gaat verder dan dat. Het is niet alleen wat je hebt, maar ook wie er voor je is. 5

Enkele cijfers In onze gemeente kampen bijna 2.000 huishoudens met problematische schulden. Bijna 1.400 inwoners leven in armoede1. Circa 3.700 huishoudens en 1.000 kinderen zitten net boven de armoedegrens2.

Bestaansonzekerheid treft veel mensen. Als het economisch tegenzit, raken er meer mensen in onzekerheid. Mensen in bestaansonzekerheid hebben vaak weinig grip op hun situatie, maar moeten wél veel zelf regelen. Hun inkomen is laag of wisselend, en ze zijn afhankelijk van allerlei regelingen om rond te komen.

Ongeveer 23,5% (5.720) huishoudens hebben een voorziening in het sociaal domein (vanuit de Wmo, participatiewet of jeugdzorg).

Leeswijzer In deze aanpak beschrijven we onze visie, de uitgangspunten en randvoorwaarden. Vervolgens werken we de zes ambities uit in een langetermijnagenda met doelen gericht op het duurzaam doorbreken van intergenerationele bestaansonzekerheid en kortetermijnacties met concrete acties voor de komende 2 jaar. Vervolgens geven we aan hoe we met communicatie aan de slag gaan en benoemen we de juridische randvoorwaarden en vervolgstappen. De quotes in deze aanpak komen uit de gesprekken met inwoners. Dit om er samen aan bij te dragen dat over 20 jaar iedere inwoner van Zutphen leeft in bestaanszekerheid!

Kinderen in gezinnen met een uitkering per wijk in Zutphen (hoe donkerder, hoe hoger het percentage)

1

CBS 2024 (conform nieuwe rekenmethode)

2

6

Statline CBS: Laag en langdurig laag inkomen (voorlopige aantallen 2023)

2. Visie Het systeem doorbreken Een groot deel van de hulpvragen van inwoners kunnen we beantwoorden met algemene voorzieningen of met enkelvoudige ondersteuning. Voor een deel van onze inwoners is meer intensieve en samenhangende hulp nodig. En dan wordt het vaak ingewikkeld.

Over 20 jaar leeft iedere inwoner van Zutphen in bestaanszekerheid Zodat iedereen zich zonder verlammende (geld)stress kan ontwikkelen en met gelijke kansen mee kan doen aan onze samenleving

“Met zo’n complex systeem haal je het leven uit het leven”

Het huidige systeem zit de mensen én gezamenlijke oplossingen in de weg. Er zijn té veel regelingen; elk met eigen voorwaarden, afkomstig uit verschillende domeinen en loketten. Dit maakt het complex. Inwoners zien door de bomen het bos niet meer. Zij moeten over stevige organisatorische en administratieve vaardigheden beschikken om hier hun weg in te kunnen vinden.

Dat is de visie van de gemeente Zutphen. We zetten ons in voor alle inwoners die worden bedreigd in hun bestaanszekerheid: mensen met een uitkering, werkenden met een te laag inkomen, ouderen met een smalle beurs of jongeren zonder perspectief.

Doorbreken generatiearmoede Het ongeboren kind van ouders in armoede, krijgt dit al mee in het DNA. Leven met constante stress heeft direct effect. Een kind staat dan al met 3-0 achter voordat zijn of haar ontwikkeling start. Generatiearmoede betekent dat binnen één familie meerdere opeenvolgende generaties te maken hebben met uitsluiting -op financieel, sociaal of ander vlak-.

We realiseren ons dat dit een ambitieuze visie is. Maar we geloven erin dat we alleen met een stevige ambitie daadwerkelijk iets kunnen veranderen voor onze inwoners. Om onze visie te bereiken doorbreken we het huidige systeem. We organiseren ons anders en we rekenen af met generatiearmoede.

7

Gezinnen die in bestaansonzekerheid leven, missen vaak een stabiele basis. Waar een gezond bestaan rust op vier stevige pijlers mentale, sociale, fysieke en financiële gezondheid-, moeten zij balanceren op een stoel waarvan de poten wankel zijn of soms zelfs ontbreken. Dit maakt het moeilijk om grip te krijgen op het leven en perspectief op de toekomst te ontwikkelen.

Het Rijk is verantwoordelijk voor de financiële basis: een toereikend inkomen om van rond te kunnen komen. Het Rijk heeft in belangrijke mate invloed op de complexiteit aan regelingen. Zo regelt zij de hoogte van het sociaal minimum, het toeslagenstelsel en het fiscale beleid. Deze inzet is echter onvoldoende. We hebben het Rijk nodig als het gaat om veranderen van wetgeving. Door het sociaal minimum te versterken, regels en inkomensregelingen eenvoudiger te maken, budgetten te ontschotten en gemeenten voldoende geld en beleidsruimte te geven om hun werk goed te doen. Daarnaast hebben we ook andere overheden en organisaties nodig. Zoals de Provincie en woningcorporaties als het gaat om het bouwen van voldoende woningen. De zorgverzekeraars om het toegankelijk maken van zorg en voor het kwijtscheldingsbeleid.

Uit onderzoek blijkt dat kinderen die opgroeien in armoede een grotere kans hebben om zelf later ook in armoede te leven. Vooral kinderen uit gezinnen met een uitkering hebben geen kansrijke start. Eenoudergezinnen met thuiswonende kinderen hebben het hoogste risico op armoede.3

Als gemeente leveren wij het maatwerk. Dit doen we samen met onze maatschappelijke partners, die een belangrijke bijdrage leveren in het versterken van bestaanszekerheid op allerlei vlakken. Elke partij heeft haar eigen verantwoordelijkheid. Om zo gezamenlijk te komen tot het bereiken van bestaanszekerheid voor onze inwoners.

We werken samen We kunnen dit uiteraard niet alleen en dragen niet alleen de verantwoordelijkheid; we hebben hier anderen bij nodig.

3

Alleen ben je sneller, maar samen kom je verder.

Publicatie CBS 2023

8

Aansluiten bij en verbinden met lopende ontwikkelingen Bestaanszekerheid raakt veel taken van de gemeente. Hieronder lees je een paar voorbeelden hoe. Participatiewet in balans Deze lokale aanpak Bestaanszekerheid raakt de “Participatiewet in balans” (22 april 2025). Dit is een wetswijziging gericht op een meer mensgerichte aanpak, met meer ruimte voor maatwerk, aansluitend op de mogelijkheden en omstandigheden van de mensen voor wie het is bedoeld.

Sterke wijken De lokale aanpak Bestaanszekerheid heeft ook een stevige verbinding met het programma Sterke Wijken. Sterke Wijken kijkt wat wijken, buurten en inwoners nodig hebben. Met de lokale aanpak Bestaanszekerheid geeft de gemeente richting aan haar rol hierin. We werken allebei vanuit hetzelfde principe: de inwoner staat centraal.

Inwoner in beeld Met het project ‘Inwoner in beeld’ zijn we al gestart met werken vanuit de uitgangspunten van bestaanszekerheid, zoals vertrouwen en gelijkwaardigheid. Het is één van de eerste stappen in het versterken van bestaanszekerheid. Met de lokale aanpak wordt ‘Inwoner in beeld’ hierin opgenomen en krijgt het project verdere inbedding en borging.

Omgevingsvisie In de Omgevingsvisie Zutphen worden veel ambities van de gemeente vertaald naar hoe de gemeente Zutphen er in de toekomst uitziet. Thema's die hierin terugkomen die raken aan bestaanszekerheid zijn: ruimte voor betaalbare en duurzame woningbouw in vitale wijken, een gezonde leefomgeving met aandacht voor klimaatadaptatie, bereikbaarheid en lokale werkgelegenheid, sociale samenhang en toekomstbestendige voorzieningen.

Beleidsvelden Sociaal Domein Het beleid vanuit welzijn, jeugd, onderwijs, werk en inkomen draagt bij aan bestaanszekerheid. Vanuit alle domeinen leveren we een waardevolle bijdrage. Deze aanpak biedt hier belangrijke bouwstenen voor.

9

3. Randvoorwaarden voor succes Deze uitgangspunten worden door de geïnterviewde inwoners en maatschappelijk partners omarmd en als duidelijke rode lijn vertaald naar drie randvoorwaarden. Alleen als hieraan is voldaan, kunnen we slagen in het bereiken van onze ambities. De randvoorwaarden zijn:

Dichtbij, zonder drempels en hoepels. In gesprek met een luisterend oor. Vanuit vertrouwen. Doen wat nodig is.

A. Vindbare en begrijpelijke informatie Veel inwoners, maar ook partners, weten belangrijke informatie niet te vinden. Bijvoorbeeld als het gaat over waar ze met hun vraag terecht kunnen of wat er aan hulp mogelijk is. Informatie is lastig te vinden en is versnipperd.

De visie is gebaseerd op vier uitgangspunten: vertrouwen & gelijkwaardigheid, doen wat nodig is, professionaliteit en samenwerking.

En als een inwoner of partner dan op de juiste plek is beland, dan is de informatie vaak ingewikkeld of verwarrend. Procedures, aanvraagformulieren, brieven of mails kunnen makkelijker. We willen dat inwoners en partners ons en onze informatie makkelijk kunnen vinden. En begrijpen wat we zeggen, schrijven en vragen.

B. Simpel & integraal organiseren

Vertrouwen & gelijkwaardigheid

Minder regelingen, eenvoudige toegang en aanmeldingsprocedures. Met benaderbare aanspreekpunten in de wijken, bij wie je laagdrempelig aan kunt kloppen, die kleine vragen zo “Niet oplossen, de weg weten en professionals erbij halen (in doorverwijzen plaats van doorverwijzen). maar erbij halen”

Wat nodig is

Samenwerking

De inwoner en zijn of haar hulpvraag staat centraal, niet hoe wij als gemeente en onze samenwerkingspartners georganiseerd zijn.

Professionaliteit

10

“Het zal wel handig zijn als er gewoon één punt is waar je het probleem neerlegt en dat daar vanuit gekeken wordt van: hoe kunnen we jou het beste helpen?”

Het maakt niet uit op welke plek een vraag binnenkomt. We leiden de inwoner er doorheen; niet andersom. En we zorgen er ‘achter de schermen’ voor dat de vraag op de goede plek terecht komt.

De ondersteuning en hulp is vanuit het Rijk echter verkokerd georganiseerd; we moeten ons op elk onderdeel apart verantwoorden. Dat maakt dat we de vragen van inwoners nu vaak nog apart oppakken, vanuit verschillende disciplines. Een omslag naar een integrale aanpak vraagt tijd. We nemen het “Gewoon… dat ze daar niet perspectief van de inwoner als vertrekpunt en aan voorbijgaan, dat er wel passen “doorbraakdenken” toe, zodat regels echt wordt gekeken naar: wat nooit een belemmering vormen maar juist ruimte speelt er allemaal eigenlijk?” bieden voor echte oplossingen.

Daarom is het essentieel dat verschillende afdelingen binnen de gemeente niet langs elkaar werken, maar juist samen optrekken. Wanneer we afdelingen verbinden, ontstaat er een sterk netwerk rondom de inwoner. Geen versnipperde hulp, geen losse eindjes – maar een geïntegreerde aanpak die zich aanpast aan wat iemand écht nodig heeft.

C. Vanuit de inwoner & vertrouwen Onder randvoorwaarde twee omschreven we hoe we inwoners en hun hulpvragen centraal willen stellen in onze aanpak. Dit vraagt – naast een brede blik- ook vertrouwen en een luisterend oor. De inwoner houdt het stuur, we nemen het niet over, maar zitten ernaast en kijken samen naar wat er kan en nodig is. Wat er nodig is, is niet voor iedereen hetzelfde. Een oplossing is dan meer passend, duurzaam en kost minder tijd en geld. Dit doen we ook op deze manier in ons programma Sterke Wijken; Anders Denken Doen en Organiseren (ADDO- methode). Hier trekken we samen in op. 11

4. Aanpak Verkenning Voor de uitwerking van de langetermijnaanpak en acties, hebben we gebruik gemaakt van bestaande rapporten en onderzoeken.

“Als je mensen vrijdags naar de voedselbank ziet gaan, dan denk je, in dit rijke land waar mensen kapitalen hebben, miljonairs leven, staan mensen met een tasje voor de voedselbank”

Daarnaast hebben we veel waardevolle informatie opgehaald in bijeenkomsten en gesprekken met maatschappelijke partners en inwoners. Drie van onze partners hebben inwoners geïnterviewd over bestaanszekerheid en wat er nodig is om onze visie te bereiken. Tot slot is een aantal werkenden in bestaansonzekerheid voor een afstudeeropdracht geïnterviewd.

De aanpak Bestaanszekerheid is gebaseerd op onze visie, uitgangspunten en randvoorwaarden. Deze zijn vervolgens gespecificeerd in zes ambities. Elke ambitie leidend naar concrete actieplannen. Om zo stappen te zetten naar bestaanszekerheid voor al onze inwoners.

“Op het moment dat ik aan het overleven ben, dan zijn emoties ook meer aanwezig dan anders. Dan heb je minder alles op een rijtje. Daar mag best wel wat meer ondersteuning in zijn”

De uitkomsten van de interviews met inwoners die door de partners zijn afgenomen staan in bijlage 2. De resultaten van de interviews met werkenden zijn in bijlage 3 terug te vinden. De opbrengsten uit de bijeenkomsten met partners zijn in bijlage 4 weergegeven.

Zes ambities De aanpak Bestaanszekerheid bestaat uit de volgende zes ambities : 1. een voldoende en voorspelbaar inkomen 2. begeleiding en ondersteuning bij geldzorgen 3. een plek om te wonen 4. een zo groot mogelijke kans op ontwikkeling (met name voor kinderen) 5. versterking van gezondheid en toegang tot zorg 6. voldoende ruimte en mogelijkheden om mee te doen aan de maatschappij

Er is heel veel opgehaald. Niet alles kunnen we tegelijk oppakken. We geven per ambitie aan met welke acties we nu gaan starten. Elke twee jaar kijken we als gemeente, samen met onze partners waar we staan en bepalen op basis daarvan met welke acties we doorgaan en met welke nieuwe acties we starten. Per wijk zijn ook specifieke aandachtspunten benoemd. Bij de verdere uitwerking van de acties nemen we dit mee. 12

We kunnen het als gemeente zeker niet alleen en daarom was het geweldig te ervaren dat zo veel samenwerkingspartners meedenken en klaarstaan. Er zit veel energie en de urgentie wordt breed gevoeld. Iedereen wil vooral aan de slag!

Financiën De voorgestelde aanpak vereist in eerste instantie geen extra budget voor de komende twee jaar, aangezien het vooral draait om een andere manier van werken en organiseren. Voor zover nu te overzien, kunnen de beschikbare middelen de lokale aanpak Bestaanszekerheid in deze periode ondersteunen. Gezien de financiële situatie van de gemeente, is deze keuze een bewuste en verantwoorde stap. De uitvoeringsagenda die naar aanleiding van deze aanpak wordt opgesteld, biedt een concrete uitwerking van acties. Sommige acties vragen incidenteel om extra middelen. Deze kunnen worden gedekt uit bestaande reserves die aansluiten op dit doel. Hiervoor volgt een separaat voorstel na het opstellen van de uitvoeringsagenda. Daarnaast onderzoeken we mogelijkheden voor externe financiering.

Uitwerking ambities Om deze ambities te realiseren hebben we langetermijndoelen en kortetermijnacties geformuleerd. We gaan werken met een uitvoeringsagenda, zodat we in beeld houden waar we aan werken, maar ook nog kunnen bijsturen als zich nieuwe kansen voordoen of onze omgeving verandert.

Hoewel deze aanpak geen directe financiële besparing oplevert, verschuift de inzet van middelen naar effectievere begeleiding en ondersteuning. Het vereenvoudigen van toegang, aanvraagprocedures en regelingen vermindert administratieve lasten en verlaagt zorg- en uitvoeringskosten. Deze besparingen aan de achterkant benutten we om extra ondersteuning voor inwoners aan de voorkant mogelijk te maken. Zo zorgen we ervoor dat middelen doelgericht worden ingezet voor degenen die ze het meest nodig hebben.

We starten de komende twee jaar met het realiseren van de acties en het verbinden en richten van wat we als gemeente al doen: als we nieuw beleid opstarten is bestaanszekerheid daar onderdeel van en we verkennen hoe verschillende projecten (van onszelf en van partners) die bijdragen aan bestaanszekerheid elkaar kunnen versterken. Daarnaast is communicatie en lobby een belangrijk instrument. Na 2 jaar bepalen we hoe we verder gaan richting 2045.

13

Ambitie 1: Een voldoende en voorspelbaar inkomen Wat willen we bereiken? Voor diegenen die (tijdelijk) financieel niet rondkomen willen we als gemeente een vangnet zijn. Samen met verschillende partners bieden we laagdrempelige financiële hulp.

“Er zijn heel veel ondersteuningsmaatregelen, maar als je daar gewoon dan net steeds naast vist of zo, dan ga je daar ook niet meer in verdiepen (…) Ik krijg een beetje zo de houding zo van, nou laat maar ik doe het zelf wel”

De regelingen en voorwaarden voor ondersteuning zijn nu soms nog complex. Zo kunnen zelfstandig ondernemers vaak moeilijk het daadwerkelijk inkomen aantonen, waardoor ze niet in aanmerking komen voor inkomensondersteuning. Of vallen mensen voor één regeling net buiten de boot, maar komen ze wel voor iets anders in aanmerking. Met onder andere de inzet van minimaregelingen willen we dat iedereen mee kan doen, met extra focus op gelijke kansen voor kinderen. Dit willen we ook makkelijker maken. In Zutphen kennen we zeven regelingen voor inwoners met een laag inkomen, met daarbinnen nog verschillende categorieën. Dit zijn de meedoenregeling, kindpakket, gemeentepolis, bijzondere bijstand, individuele inkomenstoeslag, individuele studietoeslag en vergoeding chronisch zieken en gehandicapten.

Wat is een voldoende en voorspelbaar inkomen? Een voldoende en voorspelbaar inkomen heb je als je alle rekeningen kunt betalen, zoals: huur, zorgverzekering, energie, internet, en je boodschappen en kleding voor je kinderen. Maar ook om mee te kunnen doen en je te kunnen ontwikkelen. Bijvoorbeeld met een lidmaatschap van een vereniging of sport, een laptop of een verjaardag vieren. En dat je onverwachte uitgaven kunt opvangen. Ben je bijvoorbeeld afhankelijk van je auto voor je werk? Of heb je extra zorgkosten? Zo zijn er onverwachte kosten die per persoon kunnen verschillen.

Daarnaast zijn er nog kwijtscheldingen, landelijke regelingen (zoals toeslagen, kindgebonden budgetten, energiefonds) en de inzet van fondsen en andere partners. Met elk hun eigen voorwaarden en regels.

Voor veel mensen is een voldoende en voorspelbaar inkomen niet vanzelfsprekend. Dit geldt niet alleen voor mensen met een uitkering, maar ook voor mensen met bijvoorbeeld sterk wisselende inkomsten of voor zelfstandig ondernemers die de touwtjes niet meer aan elkaar kunnen knopen. 14

Vanuit GelreWerkt! ondersteunen we werkenden, werkzoekenden en met ontslag bedreigde medewerkers bij vraagstukken rondom het vinden en behouden van werk en persoonlijke ontwikkeling. Daarnaast ondersteunen we kwetsbare jongeren in de overgang van opleiding naar duurzaam werk en begeleiden we vroegtijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie terug naar school, praktijkleren of werk. Ook zijn we er voor zelfstandig ondernemers en voor inwoners met uitkering die een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben.

Wat gaan we de komende 2 jaar doen Doel

Acties

Versterken van de financiële basis

Verstrekken van inkomensondersteuning op basis van besteedbaar inkomen Organiseren van een buffer voor inwoners die te maken krijgen met inkomensschommelingen We doen mee in de pilot jongvolwassenen (Stichting Urgente Noden)

Simpel organiseren We ontwikkelen één gestandaardiseerde aanvraag, van met zo min mogelijk bewijslast inkomensondersteuning We kennen ambtshalve toe waar dat past

Lange termijn agenda Om te zorgen voor een voldoende en voorspelbaar inkomen:

We bundelen minimaregelingen

1. kunnen meer inwoners rondkomen, omdat hun financiële basis stabiel en op orde is 2. hebben meer inwoners een passende baan of daginvulling (werk of maatschappelijk participatie) 3. bereiken we meer inwoners door een eenvoudiger en toegankelijker ondersteuningssysteem

Vindbare en begrijpelijke informatie

We sluiten aan bij de inwoner met hulp van ervaringsdeskundigen (zie communicatie)

Denken en werken vanuit de inwoner

We sluiten aan bij of organiseren wijkbijeenkomsten voor casuïstiek en deskundigheidsbevordering

We onderzoeken mogelijkheden voor automatische informatie-uitwisseling met UWV/ SVB

Versterken rol procesregisseurs bestaanszekerheid met zichtbarheid in de wijk en snel en daadkrachtig handelen als gids bij complexe vragen Inzet op ontwikkeling en duurzame reintegratie

15

Met de doorontwikkeling van het Sociaal Ontwikkelbedrijf ook inzetten op duurzame ontwikkeling van jongeren, groter bereik nietuitkeringsgerechtigden, simpel switchen en vormen van werk combineren met leren en ontwikkelen

Ambitie 2: Begeleiding en ondersteuning bij geldzorgen Wat zijn geldzorgen? Geldzorgen zijn zorgen over je persoonlijke financiën. Mensen maken zich zorgen over het betalen van rekeningen, het oplopen van schulden of het hebben van voldoende inkomen. Vaak lukt het om deze zorgen zelf op te lossen met hulp van familie, vrienden of door toegang tot duidelijke informatie. Als gemeente zorgen we voor makkelijke informatie, maar ook voor een vangnet als iemand hulp nodig heeft.

instrumenten zoals financiële begeleiding en budgetbeheer, zorgen we ervoor dat inwoners zelf weer aan het stuur kunnen zitten en dat geldzorgen al in een vroeg stadium worden gesignaleerd. Wat willen we bereiken? Als gemeente vinden we het belangrijk om geldzorgen vroeg te signaleren en passende begeleiding te bieden, zodat financiële problemen niet groter worden. Op basis van de evaluatie schuldhulp, de interviews en de eerste bevindingen van de Rekenkamer, hebben we een uitvoeringsplan voor het begeleiden en ondersteunen bij geldzorgen ontwikkeld. De evaluatie van het beleidsplan Schuldhulp is te vinden in bijlage 1.

Schuldhulp als integraal onderdeel bestaanszekerheid We zien schuldhulp als een integraal onderdeel van onze bredere inzet voor bestaanszekerheid. Geldzorgen gaan vaak samen met andere problemen, zoals “Maar ook zulke aardige gezondheid, inkomen en wonen. Niet alle meelevende mensen die dan inwoners weten wat ze moeten doen als er zeggen, ..,kun je ook een keer wat leuks doen. Op een heel geldzorgen ontstaan. Daarom zorgen wij als menselijke manier, ja, daar doet gemeenten voor heldere informatie en een Zutphen het denk ik heel goed makkelijke toegang tot hulp. We zetten in op in” een bredere en proactieve aanpak bij geldzorgen. Naast de hulp bij het aflossen van schulden is de inzet op preventie, begeleiding, voorzorg en nazorg nog belangrijker. We kijken naar het verhaal achter de schuld. Begeleiding en coaching is een centraal instrument, met als uitgangspunt: iedereen zo financieel zelfstandig mogelijk maken. Met

4

Voor deze aanpak hanteren we de volgende uitgangspunten4: •

•

De uitgangspunten zijn gebaseerd op artikel 2 lid 4 Wet gemeentelijke schuldhulpverlening

16

Laagdrempelige toegang en persoonlijk contact: inwoners en ondernemers worden niet geconfronteerd met ingewikkelde regels of aanvragen, maar worden benaderd vanuit vertrouwen, gelijkwaardigheid, persoonlijk contact en maatwerk waar nodig. Waarbij inwoners zo snel als mogelijk, uiterlijk binnen vier weken, worden gesproken na hun aanmelding. Preventieve interventies en financiële educatie voor alle inwoners: een belangrijk speerpunt is het voorkomen van

•

geldzorgen. Naast het bieden van ondersteuning bij het aflossen van schulden, investeren we in preventieve acties. Via budgetbegeleiding, trainingen, financiële voorlichting en nazorg leren inwoners inzicht krijgen in hun inkomsten en uitgaven. Trainingen voor zowel jongeren als volwassenen helpen niet alleen directe schulden aan te pakken, maar ook de oorzaken achter de geldzorgen. Integrale samenwerking: geldzorgen komen nooit alleen. De ondersteuning rondom een voorspelbaar inkomen, toegankelijke zorg, passende huisvesting en maatschappelijke participatie kunnen samengaan met geldzorgen. Daarom werken wij samen met verhuurders, zorgverzekeraars, energieen waterbedrijven voor onze aanpak Vroegsignalering. Deze samenwerking is vastgelegd in het Landelijk Convenant Vroegsignalering vanuit de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK). Daarnaast werken wij binnen de gemeente samen met onze collega’s. Het voorveld is belangrijk

•

om onze inwoners te vinden. Zichtbaarheid in de wijken is daarom cruciaal voor een integrale samenwerking. Kinderen en jongeren: We zetten extra in op gezinnen met kinderen om hen gelijke kansen te bieden. Bij vroege signalen van financiële problemen in gezinnen met inwonende kinderen, nemen we proactief contact op. We bieden gerichte ondersteuning om hen te helpen hun financiën op orde te krijgen, zoals het aanvragen van inkomensondersteuning voor de kinderen via het Kindpakket. Daarnaast helpen we jongeren hun financiën op orde te krijgen door betere financiële basiskennis en toegankelijke informatie.

Wat gaan we de komende 2 jaar doen

Lange termijn agenda

Doel

Acties

Inwoners hebben minder schulden en zoeken eerder hulp

Vindbare en begrijpelijke informatie geven Zichtbaarheid vergroten in de wijken door intensivering van de samenwerking met het netwerk Door ontwikkelen aanpak vroegsignalering

Financiële Financiële trainingen voor jong en oud; ook voor ZZP-ers zelfredzaamheid Uitbreiden aanpak nazorg door budgetbegeleiding tijdens is groter het hele traject

Inwoners zijn, eventueel met ondersteuning, financieel redzaam. We willen dat: 1. inwoners minder schulden hebben en eerder hulp zoeken bij geldzorgen en/of beginnende schulden 2. de financiële zelfredzaamheid van inwoners groter is 3. jongeren minder geldstress ervaren door een betere financiële basiskennis en financiële vaardigheden

Optimaliseren budgetbeheer Jongeren ervaren minder geldstress

17

Ontwikkelen van trainingen financiële zelfredzaamheid Inzet van toegankelijke informatie op sociale media Integrale aanpak ontwikkelen om schulden op te lossen

Ambitie 3: Een plek om te wonen •

Wat is een plek om te wonen? Een plek om te wonen is meer dan alleen een dak boven je hoofd. Het is een veilige, stabiele en betaalbare woning waar je tot rust kunt komen, je thuis kunt voelen en je leven kunt opbouwen. Voor veel mensen is het vinden van zo’n plek niet vanzelfsprekend. De woningmarkt is krap, huren zijn hoog en betaalbare koopwoningen zijn schaars. Vooral jongeren, starters, mensen met een laag inkomen en mensen in een kwetsbare positie hebben moeite om een passende woning te vinden.

•

Sommige inwoners raken zelfs hun woning kwijt en worden dak- of thuisloos. Dat heeft vaak grote gevolgen voor gezondheid, veiligheid, inkomen en sociale contacten. Zonder een stabiele woonplek is het moeilijk om mee te doen in de samenleving en toekomstperspectief op te bouwen.

•

Wat willen we bereiken? Als gemeente willen we zorgen voor voldoende, betaalbare en passende woningen voor iedereen. • We stimuleren en ondersteunen woningbouwprojecten voor diverse doelgroepen. Dit betekent dat we woningen (laten) bouwen of renoveren die passen bij de behoeften van starters, gezinnen en ouderen. Waarbij we ook kijken naar creatieve woonvormen als woningdelen, flexwonen, etcetera. Daarbij richten we ons op zowel huur- als koopwoningen, met speciale aandacht voor betaalbaarheid. We zijn hiervoor afhankelijk van veel andere overheden en partners in de regio.

•

•

18

We houden het aandeel sociale huurwoningen op peil uit door samen te werken met woningcorporaties aan het realiseren van meer sociale huurwoningen. Betaalbare en stabiele huren zijn hierbij essentieel, zeker voor mensen met een laag of middeninkomen. We zijn hierbij sterk afhankelijk van het landelijk beleid. Zo dreigt een aanzienlijk deel van geplande bouwplannen niet door te gaan, als de onlangs aangekondigde huurbevriezing doorgaat. Ook zetten we in op het voorkomen en tegengaan van (verborgen) dakloosheid. Dit doen we door tijdige signalering, begeleiding en het bieden van opvang en doorstroommogelijkheden. Niemand zou op straat mogen belanden door gebrek aan woonruimte of begeleiding. Daarnaast vinden we het belangrijk dat woningen gezond en veilig zijn. Dat betekent: zonder schimmel, vocht of andere gezondheidsrisico’s. Hierin werken we samen met huurders, verhuurders en partners in de regio. We zorgen voor passende woonvormen, zoals beschermd wonen voor mensen die (tijdelijk) begeleiding nodig hebben om zelfstandig te wonen. Hiermee bieden we een veilige en stabiele woonomgeving voor mensen met een psychische of sociale kwetsbaarheid. We hebben aandacht voor verduurzaming van woningen, omdat dit (naast energiebesparing en – vergroening) bijdraagt aan het verlagen van de woonlasten.

Het woningtekort is een complex probleem dat samenwerking vraagt. Alleen dan kunnen we de woningnood echt aanpakken.

Wat gaan we de komende 2 jaar doen

Momenteel wordt gewerkt aan het nieuwe volkshuisvestingsprogramma, waarin onderstaande agenda en acties op het versterken van bestaanszekerheid worden meegenomen.

Doel

Acties

Voldoende betaalbare en passende woningen

We zetten in op extra woningen. We sluiten overeenkomsten met ontwikkelende partijen om betaalbare woningen ook beschikbaar te houden voor inwoners die dat nodig hebben. Het beleid hiervoor is uitgewerkt in het Afwegingskader woningbouw en de beleidsregel betaalbare woningen gemeente Zutphen.

Lange termijn agenda Om te zorgen voor een plek om te wonen voor iedereen, gaan we:

De ambities op betaalbaarheid, urgentie en wonen voor aandachtsdoelgroepen krijgen een plek in het op te stellen volkshuisvestingsprogramma. We verkennen ook of kamerverhuur, woningsplitsen en hospitaverhuur een middel kunnen zijn.

1. meer betaalbare woningen realiseren 2. (verborgen) dakloosheid voorkomen en daklozen snel helpen aan een veilig, stabiel onderkomen 3. beter passende, gezonde en duurzame woningen stimuleren

Voorkomen (verborgen) dakloosheid

We continueren, en actualiseren waar nodig, de afspraken met woningcorporaties over het voorkomen van dakloosheid, betaalbaar wonen en ondersteuning bij financiële problemen. We werken samen op het gebied van vroegsignalering, woonruimte voor kwetsbare groepen en leefbaarheid in wijken. Meer mogelijkheden voor kwetsbare jongeren door Housing First en Kamers met Aandacht.

19

Ambitie 4: Een zo groot mogelijke kans op ontwikkeling Wat is een zo groot mogelijke kans op ontwikkeling? Ieder kind verdient de kans om zich goed te ontwikkelen. Thuis, op school én daarbuiten. Toch is dat niet voor elk kind vanzelfsprekend. Kinderen die opgroeien in gezinnen met minder geld of andere zorgen, beginnen al met achterstand in de wieg; baby’s van rijkere ouders hebben vier maanden na de geboorte een aanzienlijk kleinere kans op overgewicht en achterstanden dan hun leeftijdsgenootjes met minder welvarende ouders. Ze hebben minder toegang tot goede opvang, begeleiding of activiteiten buiten schooltijd. Ook kunnen leerproblemen of sociale uitdagingen daardoor eerder ontstaan of verergeren. Steeds meer jongeren raken verslaafd; aan social media (van speeltijd naar schermtijd) en aan verschillende vormen van drugs. Met als gevolg een grote kans op een slechte start en problemen in de toekomst.

Hier dragen we aan bij vanuit ons jeugdbeleid, onderwijshuisvestingsbeleid, onze visie op een soepele overgang van jeugd naar volwassene, de hervormingsagenda jeugd en de aansluiting van jeugd in de doorontwikkeling van het Sociaal ontwikkelbedrijf en bij schuldhulp (zie ambitie 1 en 2).

We zien dat deze verschillen dan vaak al op jonge leeftijd ontstaan. En zonder hulp worden die verschillen vaak alleen maar groter. Wat willen we bereiken? We willen dat alle kinderen gezond, kansrijk en veilig opgroeien. We zetten ons extra in voor de kinderen voor wie die dit (nog) niet geldt. Door versterking van de pedagogische samenleving en de sociale basis van jongeren. En door kwetsbare jongeren te ondersteunen op verschillende leefgebieden met een integrale aanpak. Zodat we de kansengelijkheid en bestaanszekerheid ook voor deze kinderen vergroten.

Met het ontwikkelen van nieuw jeugd- en jongerenbeleid, hebben we aandacht voor het beter bereiken van de jongeren en aansluiten op wat zij nodig hebben. Kansrijke start (1e 1000 dagen van een kind) is geïntegreerd in onze reguliere werkwijze en houdt onze aandacht. Ook willen we de ondersteuning naar onderwijs of begeleiding voor de groep kwetsbare jongeren soepeler laten verlopen. Door bijvoorbeeld het doorstroompunt en werkcoaches meer met elkaar te verbinden.

20

Met het programma ‘Preventie met gezag’ voorkomen we dat kinderen en jongeren van 8 tot en met 27 jaar in aanraking komen met ondermijnende criminaliteit of daarin doorgroeien.

Wat gaan we de komende 2 jaar doen Doel

Acties

We willen dat meer kinderen en jongeren kunnen leren en mee kunnen doen. Daarom zetten we in op brede programma’s die kinderen en jongeren stimuleren in hun talenten, zelfvertrouwen en ontwikkeling. Zoals met buitenschoolse begeleiding en activiteiten waarbij scholen, welzijnswerk en ouders samenwerken. Ook versterken we het jongerenwerk, vooral in wijken waar de ontwikkelkansen van jongeren onder druk staan.

Meer kinderen en jongeren bereiken om mee te doen

Inzet van jongerenwerk in scholen en straatcoaches structureel inzetten en verbreden Onderzoeken mogelijkheden brede preventieve aanpak en activiteiten in en rondom school en buurt Betrekken van jongeren bij initiatieven in de wijk Meer mogelijkheden voor ontmoeting creëren

We zetten preventieve activiteiten en lichte jeugdhulp in voor kinderen met risicofactoren. We streven ernaar dat opvoeden weer normaal is. Gespecialiseerde jeugdhulp zetten we in als het écht nodig is. We gaan uit van de kracht van onze inwoners en zetten in op een sterke inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen.

Talenten & ontwikkeling stimuleren

Informeren en deskundigheid bevorderen van ouders Huiswerkbegeleiding en extra ondersteuning bieden op scholen Stimuleren gezonde voeding op scholen

Lange termijn agenda

Versterken sociale basis

Om te zorgen voor een zo groot mogelijke kans op ontwikkelen willen we:

Integrale aanpak soepele overgang van jeugd naar volwassenheid Meer ontwikkelplekken voor jongeren naar opleiding, behalen startkwalificatie of werk (aansluiting bij sociaal ontwikkelbedrijf)

1. meer kinderen en jongeren bereiken om mee te kunnen doen 2. de talenten, zelfvertrouwen en ontwikkeling van kwetsbare jongeren stimuleren 3. de sociale basis versterken van kwetsbare jongeren

Deelname programma Preventie met gezag

21

Ambitie 5: Versterking van gezondheid en toegang tot zorg Wat is versterking van gezondheid en toegang tot zorg? Iedere inwoner moet kunnen rekenen op passende zorg en ondersteuning, wanneer dat nodig is. Zodat iedereen op een gezonde en prettige manier zo zelfstandig mogelijk kan leven en wonen. Gezondheid gaat verder dan alleen zorg. Het begint bij goed geïnformeerd zijn, gezond leven en elkaar kunnen helpen. Toch is dit niet voor iedereen vanzelfsprekend. Inwoners weten soms de weg naar hulp niet te vinden of ervaren drempels bij het krijgen van zorg. Ook zien we dat bepaalde groepen – zoals jongeren, ouderen of mantelzorgers – extra ondersteuning nodig hebben. Er is een sterke wisselwerking tussen armoede en gezondheid. Uit onderzoek blijkt dat inwoners in een kwetsbare positie (met een laag inkomen en een lage opleiding) gemiddeld 15 jaar in mindere goede gezondheid leven5. Mensen die moeite hebben om rond te komen zijn minder vitaal en hebben meer stress. Armoede maakt letterlijk ziek, zowel mentaal als fysiek. En andersom; mensen komen vaak in een negatieve spiraal terecht.

5

Wat willen we bereiken? We zetten ons in om gezondheidsachterstanden te verminderen. Zodat iedereen (mentaal en fysiek) gezond kan opgroeien en leven. Hier dragen we aan bij vanuit het gezondheidsbeleid (tm 2025) en het Integraal plan van aanpak GALA (t/m 2026).

Bron: Pharos

22

Vanuit het gezondheidsbeleid geven we prioriteit aan wijken en buurten waar veel gezondheidsachterstanden zijn. Het gaat hierbij om een gezonde leefomgeving en een laagdrempelig preventieaanbod.

Lange termijn agenda Om de toegang tot zorg en gezondheid te versterken willen we:

Zo willen we kinderen gezondheidsvaardigheden leren op het gebied van gezonde voeding en beweging. Of bieden we volwassenen laagdrempelig informatie en begeleiding voor een gezondere levensstijl.

1. meer inwoners een betere (mentale en fysieke) gezondheid ervaren 2. toegankelijke, laagdrempelige ondersteuning dichtbij huis bieden 3. een eenvoudige en makkelijk vindbare toegang tot ondersteuning en zorg voor wie dat nodig heeft

Bij een gezonde leefomgeving gaat het om voldoende groen en ruimte om te spelen, bewegen en ontmoeten.

Wat gaan we de komende 2 jaar doen

We willen eenzaamheid onder inwoners voorkomen. Tevens versterken wij de ondersteuning aan mantelzorgers, zodat zij sterker en veerkrachtiger in hun zorgrol kunnen staan. We zorgen voor toegankelijke en laagdrempelige ondersteuning. Waar inwoners met een hulpvraag steun krijgen van hun netwerk en vrijwilligers. En waarbij ze gebruik kunnen maken van toegankelijke en laagdrempelige voorzieningen, zoveel mogelijk in de wijk. Daarbij hebben we bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen (bijv. ouderen en jongeren). Er zijn voldoende voorzieningen in de buurt om hen te ondersteunen, zoals sociaal werkers en een formuliereninloop. Dit is in nauwe verbinding met Sterke Wijken. Met inkomensregelingen dragen we bij aan het betaalbaar houden van gezondheidsbevordering; zoals bijvoorbeeld de gemeentepolis, bijzondere bijstand en meedoenregelingen (zie ambitie 1).

Doel

Acties

Bevorderen gezonde levensstijl

Inzet brugfunctionaris waar mogelijk structureel inzetten & uitbreiden Opzetten pilot met zorgverzekeraars voor verbeteren positieve gezondheid

Toegankelijke en laagdrempelige ondersteuning dichtbij

Met maatschappelijke partners in de wijken aanwezig en zichtbaar zijn met voldoende voorzieningen (in verbinding met Sterke Wijken)

Simpel organiseren van ondersteuning

Beschikkingen voor langere termijn afgeven voor een Wmovoorziening bij blijvende beperkingen

Buurten met veel gezondheidsachterstanden prioriteit geven Gezondheidseducatie en beweegactiviteiten op scholen en wijken met veel kinderen in arme gezinnen

Financiële drempels voor (gezondheids)zorg en preventie verminderen door beter bereik van minimaregelingen Bij aanmelding zo snel mogelijk in gesprek, met een brede uitvraag en warme overdracht (erbij halen)

23

Ambitie 6: Voldoende ruimte en mogelijkheden om mee te kunnen doen Wat is voldoende ruimte en mogelijkheden om mee te doen? Iedere inwoner moet kunnen meedoen in de samenleving – op school, op het werk, in de buurt of binnen een vereniging. Meedoen betekent ook: gezien worden, je stem laten horen en bijdragen aan iets dat ertoe doet. In verbinding, ontmoeting en contact met elkaar. “Met mijn vrijwilligerswerk ben ik gewoon heel blij. Daarmee kan je echt van nut zijn, kan ik mijn eigen ervaringen inzetten en op die manier ben je dan toch wel waardevol.”

Daarnaast investeren we in basisvaardigheden zoals taal, rekenen en digitale vaardigheden. Die zijn essentieel om zelfstandig te kunnen functioneren en actief te blijven in een snel veranderende samenleving. Ook bieden we specifieke programma’s voor nieuwkomers, vluchtelingen en andere groepen voor wie participatie nog niet vanzelfsprekend is. Denk aan taalcursussen, werkervaringstrajecten en sociale ontmoetingsplekken.

Maar niet iedereen heeft daar dezelfde kansen toe. Soms zijn taalbarrières, digitale vaardigheden of een gebrek aan netwerk belemmeringen om actief deel te nemen. Ook sociaal isolement of onzekerheid kunnen ervoor zorgen dat iemand aan de zijlijn blijft staan. Inactiviteit maakt mensen sneller ziek.

Lange termijn agenda Om te zorgen voor voldoende ruimte en mogelijkheden om mee te kunnen doen, willen we: 1. een sterker sociaal netwerk en verbondenheid met de buurt voor meer inwoners 2. maatschappelijke initiatieven meer ruimte geven door te ondersteunen en faciliteren 3. geletterdheid versterken, zoals taal, rekenen en digitale geletterdheid

Wat doet de gemeente? De gemeente ondersteunt inwoners die hun buurt of gemeenschap willen versterken, bijvoorbeeld via buurtinitiatieven, vrijwilligerswerk of lokale organisaties. We helpen hen met advies, middelen of verbinden van mensen en ideeën. Daarnaast maken we het mogelijk dat mensen zich door de gemeente kunnen verplaatsen; door fietsen, lopen, het gebruik van het OV en deelvoertuigen makkelijker en veiliger te maken.

24

Wat gaan we de komende 2 jaar doen (actieagenda) Doel

Acties

Sterke sociale netwerken en ruimte voor maatschappelijke initiatieven

We zetten in op de aanpak Sterke Wijken. Hierin gaan we: Uit van samen; met inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en gemeente. Aan de slag met Anders Denken, Doen en Organiseren (ADDO). Samenwerken op basis van vertrouwen, gelijkwaardigheid en een gezamenlijke missie. We investeren in gelijke kansen en richten ons op mogelijkheden. Uitgangspunt zijn de inwoners. Starten met wijk- en buurtanalyses.

Geletterdheid versterken

We implementeren de Zutphense aanpak geletterdheid (ZAG) Bieden taalschakelklassen voor nieuwkomers Stimuleren samenwerking met onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties.

25

5. Communicatie Wat gaan we de komende 2 jaar doen?

“Het is moeilijk te vinden wat de mogelijkheden zijn, wat er kan. Dat weet je gewoon niet” Zoals aangegeven in hoofdstuk 3 is vindbare en begrijpelijke communicatie één van de belangrijkste randvoorwaarden om bestaanszekerheid te versterken.

Doel

Actie

Communicatie is vindbaar, begrijpelijk en toegankelijk

Met inzet van ervaringsdeskundigen maken van verschillende profielen van inwoners om doelgericht en met de juiste boodschap te communiceren Inzet van verschillende communicatiemiddelen via verschillende kanalen afgestemd op de inwoner Alle communicatie is begrijpelijk; hier betrekken we onze partners bij (Zutphense aanpak geletterdheid, Stichting Zutphen Literatuur)

Wat willen we bereiken • Informatie over (financiële) ondersteuning en hulp is eenvoudig te vinden, begrijpelijk en toegankelijk voor iedereen. Met duidelijk zichtbare contactpunten in de wijk. Zodat onze inwoners de weg weten te vinden • Onze maatschappelijke partners weten de weg te vinden en we kennen elkaar • Bereiken van andere partijen, zoals het Rijk over het belang van (financiële) bestaanszekerheid

Trainen helder communiceren van professionals Actueel houden van informatie Hulpwijzer doorontwikkelen

We sluiten aan op de uitgangspunten van de visie op dienstverlening: • Persoonlijk: gastvrij, toegankelijk en leveren maatwerk waar mogelijk • Betrouwbaar: op tijd, transparant, duidelijk en doen wat we beloven • Verbindend: samen met onze inwoners en organisaties, de samenleving staat centraal

Partners weten de weg en we kennen elkaar

Kennis delen en deskundigheidsbevordering in bijeenkomsten in de wijken, workshops, trainingen, uitnodigen sprekers (ervaringsdeskundigen)

Lobby

Bij Rijksoverheid en samenwerkingspartners pleiten voor structurele maatregelen en voldoende financiering om de bestaanszekerheid van inwoners te waarborgen Via regionale en landelijke platformen, onze boodschap telkens overbrengen en kracht bij zetten Aansluiten bij initiatieven die onze boodschap ondersteunen

26

6. Juridische randvoorwaarden Wetgeving in dienst van de inwoner De inwoner is ons vertrekpunt. Wet- en regelgeving mag geen hindernis vormen, maar moet juist bijdragen aan bestaanszekerheid en welzijn. We benutten de ruimte binnen de bestaande regels om maatwerk mogelijk te maken, altijd vanuit het belang van de inwoner. Want wetgeving is niet de grens van wat mogelijk is, maar het startpunt van wat nodig is. Hieronder belichten we zes hoofdpunten.

3. Maatwerk door samenwerking Om inwoners niet te laten dwalen in een wirwar van regels en loketten, werken juridische en beleidsmatige teams samen met de uitvoeringsprofessionals. Door casussen gezamenlijk te bespreken, ontdekken we betere oplossingen die aansluiten bij de behoefte van inwoners. 4. Duidelijkheid en vertrouwen Besluitvorming moet helder en goed onderbouwd zijn. Inwoners hebben recht op duidelijke uitleg: waarom een keuze is gemaakt en hoe het hen helpt. Hoe meer duidelijkheid, hoe groter het vertrouwen – en vertrouwen vormt de basis voor een succesvolle aanpak van bestaanszekerheid. 5. Waarborgen rechtvaardigheid We zorgen ervoor dat niet alleen regels worden nageleefd, maar ook rechtvaardigheid wordt gewaarborgd. Daarom willen we sneller signaleren, rechtvaardig handelen en helder zijn over wat kan en wat niet. 6. Verantwoord omgaan met persoonsgegevens (AVG) Maatwerk en integrale samenwerking, vraagt extra aandacht voor zorgvuldigheid. Bijvoorbeeld voor het verwerken van persoonsgegevens binnen het sociaal domein. Binnen de mogelijkheden van de AVG. Zo kijken we naar innovatieve oplossingen, zoals één integraal sociaal dossier: een systeem waarbij alle relevante informatie beschikbaar is voor onze uitvoeringsprofessionals, zonder dat dit de privacy van de inwoners schaadt.

Hoofdpunten van onze aanpak 1. Juristen als ruimtezoekers Onze juristen zoeken actief naar de mogelijkheden binnen de wetten. Zij onderzoeken hoe regelgeving kan worden ingezet om inwoners beter te ondersteunen. De wet biedt mogelijkheden die maatwerk binnen de gemeente kunnen versterken. Door creatief en doordacht te werken, openen we de deur naar juridische oplossingen die niet alleen rechtmatig zijn, maar ook écht het verschil maken in het dagelijks leven van mensen. 2. Borging van preventie Bestaanszekerheid begint vóór de crisis. We willen in ons beleid een fundament leggen dat voorkomt dat mensen vastlopen. Niet pas helpen wanneer het misgaat, maar ingrijpen voordat het zover is. Als we verankeren dat preventie de norm is, bouwen we aan een samenleving waarin niemand pas wordt gezien als het te laat is. Zodat onze regels niet alleen duidelijk en rechtvaardig zijn, maar ook proactief bijdragen aan het voorkomen van problemen.

27

7. Vervolgstappen Monitoring en evaluatie We gaan aan de slag met de beschreven acties. Deze worden verder uitgewerkt in een uitvoeringsagenda. We monitoren aan de hand van de uitvoeringsagenda en sturen bij waar nodig. Elke twee jaar maken we de balans op en herijken we de koers. Wat werkt, wat werkt niet? Waar gaan we mee door, wat is klaar en waar stoppen we mee? Waar we nieuwe inzichten opdoen, of waar we ontdekken dat bepaalde acties onvoldoende bijdragen, stellen we bij. En we gaan aan de slag met nieuwe acties. Ook kunnen ontwikkelingen of de uitwerking van de verschillende beleidsplannen leiden tot andere acties of bijstellingen. Het versterken van bestaanszekerheid maakt onderdeel uit van een beweging, die we samen maken. Aanpassingen verordeningen en beleidsplannen De acties uit deze lokale aanpak bestaanszekerheid vragen om aanpassing van in elk geval de verordening en beleidsregels participatiewet (werk, inkomen en participatie). Daarnaast zijn – zoals in de ambities ook aangegeven- verschillende beleidsplannen in ontwikkeling, die bijdragen aan bestaanszekerheid. De ambities en acties van deze lokale aanpak worden als input meegenomen. Dit betreft onder andere de doorontwikkeling van het sociaal ontwikkelbedrijf en het beleid op welzijn, jeugd, onderwijshuisvesting en volkshuisvesting.

Ondertussen zitten we niet stil; daar waar we al mee kunnen beginnen, gaan we mee aan de slag. 28

Bijlage 1. Evaluatie schuldhulpverlening Inleiding Jaarlijks krijgen veel inwoners van de gemeente Zutphen te maken met (problematische) schulden. Dit leidt tot stress, gezondheidsproblemen en soms zelfs tot huisuitzetting. Gemeente Zutphen doet er veel aan om deze inwoners te helpen om uit de schulden te komen. En te voorkomen dat andere inwoners geldzorgen krijgen. Dit doet de gemeente met verschillende organisaties. De evaluatie richt zich op de uitvoering van het beleidsplan ‘Passende Schuldhulp 2021–2024’ in Zutphen, waarbij schuldhulp in het bredere perspectief van bestaanszekerheid wordt geplaatst. Deze aanpak integreert schuldhulp met thema’s als inkomen, armoedebestrijding, en welzijn en sluit aan op het project ‘Inwoner in beeld’. Het doel is om inwoners op een laagdrempelige en effectieve manier te ondersteunen, zodat zij niet alleen uit de schulden komen, maar ook duurzaam kunnen bouwen aan financiële stabiliteit.

Vergroting van Bereik: Met vernieuwende communicatiemethoden, zoals de inzet flyers, winter- en zomeracties, en de samenwerking met diverse partners, is team schuldhulp meer zichtbaar geworden. Dit heeft geleid tot een grotere bekendheid onder zowel inwoners als andere professionals in de gemeente.

•

Concrete Resultaten: Er is sprake van meetbare vooruitgang, zoals een daling van het aantal schuldenbewind, stijging in het gebruik van saneringskredieten en een stijging in het aantal succesvol afgeronde schuldregelingen. Bovendien geeft de klanttevredenheid aan dat inwoners over het algemeen positief zijn over de verleende hulp.

Verbeterkansen Uit de evaluatie komen enkele samenhangende verbeterkansen naar voren. Deze betreffen zowel inhoudelijke processen als de samenwerking binnen het sociaal domein. 1. Vergroten effectiviteit Schuldhulp Schuldhulp als onderdeel bestaanszekerheid De evaluatie benadrukt dat schuldhulp niet als een losstaand thema moet worden beschouwd, maar als een integraal onderdeel van bestaanszekerheid. Er is behoefte aan een scherpere formulering van de doelen en een passend monitoringssysteem. Het advies is om – samen met beleids- en uitvoeringsmedewerkers – heldere indicatoren vast te leggen en bijvoorbeeld een speciaal team bestaanszekerheid op te zetten dat de koppeling tussen schuldhulp en andere voorzieningen bewaakt.

Deze evaluatie geeft een overzicht van de huidige stand van zaken en de ontwikkelpunten waar de dienstverlening verbeterd kan worden. Een sterke basis Er gaat veel goed met schuldhulp in de gemeente Zutphen. De deskundigheid en betrokkenheid is groot. Dit is een sterke basis om de komende jaren op door te bouwen. Voorbeelden van wat er goed gaat: •

•

Deskundigheid en Betrokkenheid: Professionals, ketenpartners en betrokken inwoners geven aan dat er al veel goed gaat. Het team schuldhulp beschikt over een brede expertise en een hoge mate van betrokkenheid. Succesvolle initiatieven zoals budgetbeheer en pilots (bijv. de Schuldhulpaanpak met de Rechtbank Gelderland en het convenant met bewindvoerders) tonen aan dat er structurele verbeteringen zijn gerealiseerd.

Inzet ervaringsdeskundigen De betrokkenheid van ervaringsdeskundigen biedt aanzienlijke meerwaarde. Door inwoners die zelf door schuldenervaring zijn gegaan actief te betrekken, kan de dienstverlening beter worden afgestemd op wat echt nodig is. Deze

29

inbreng helpt niet alleen bij het verbeteren van de processen, maar maakt ook de aanpak menselijker en effectiever.

Vervolgens dient er een gerichte aanpak te worden ontwikkeld, waarin structurele nazorg en aanvullende begeleiding worden ingezet om terugval te voorkomen.

Communicatie Op het gebied van communicatie zijn er eveneens ontwikkelkansen. Het taalgebruik, de toon en de gebruikte middelen (zowel online als offline) moeten worden aangepast op de beleving van de doelgroep. Een stresssensitieve communicatie kan de toegankelijkheid voor inwoner verbeteren.

3. Meer en beter samenwerken Integrale samenwerking sociaal domein Hoewel de samenwerking tussen schuldhulpverleners en andere teams binnen het sociale domein de afgelopen jaren is verbeterd, is er nog ruimte voor verdere integratie. Het gezamenlijk opstellen van een hulpplan verloopt vaak op basis van persoonlijke contacten. Structureren van integrale casusbesprekingen of intervisies, waarin teams over de gehele problematiek van een huishouden spreken, kan de samenhang en effectiviteit verder vergroten.

2. Doorontwikkeling maatwerk Van ‘financieel zelfredzaam’ naar ‘zo financieel zelfredzaam mogelijk’ Het huidige uitgangspunt ‘financieel zelfredzaam’ blijkt niet voor alle inwoners haalbaar te zijn. Chronische stress, psychische problematiek en taal- of cultuurverschillen maken het voor een deel van de bevolking lastig om volledig zelfstandig te functioneren. Het wordt daarom aangeraden dit uitgangspunt te herformuleren naar “zo financieel zelfredzaam mogelijk”. Deze formulering biedt ruimte voor realistische, individuele doelstellingen en maatwerktrajecten.

Uitbreiden en versterken samenwerking in de hele keten De samenwerking met externe organisaties – zoals energieleveranciers, woningcorporaties en zorgverzekeraars – heeft al positieve resultaten opgeleverd. Toch blijft het belangrijk deze verbindingen verder uit te breiden en te versterken. Door zowel informele als formele samenwerking te optimaliseren, kunnen signalen omtrent betalingsachterstanden sneller en effectiever worden opgepakt, wat de kwaliteit van de hulpverlening ten goede komt.

Meer maatwerk in budgetbeheer De inrichting van budgetbeheer blijkt soms te strak te zijn en sluit niet altijd aan bij de individuele behoeften. Daarom wordt geadviseerd de interventies aan te passen door diverse vormen van budgetbeheer in te bouwen – denk aan preventieve, kortdurende en langdurige vormen. Hierbij moet tevens duidelijk worden omschreven hoe afwijkingen van de standaardafspraken (op een transparante wijze) worden vastgelegd en wanneer een traject wordt afgerond.

Helderheid in taak- en rolverdeling Veel professionals ervaren dat een duidelijke taak- en rolverdeling cruciaal is voor een efficiënte aanpak. Er moeten concrete afspraken worden gemaakt over wie welke verantwoordelijkheid draagt, zodat er geen versnippering ontstaat. Het inzetten van methodieken zoals de klantreismethodiek kan hierbij helpen door per fase in het traject duidelijk te definiëren wie wat doet.

Aanpak voor mensen die opnieuw in de schulden komen Er is op dit moment (te) weinig inzicht in het aantal inwoners dat na een traject opnieuw in de schulden raakt en de achterliggende oorzaken hiervan. Het advies is eerst de omvang en redenen goed in kaart te brengen.

30

Duidelijkheid over AVG De strikte privacyregels (AVG) vormen voor veel medewerkers een belemmering voor een soepele samenwerking. Het advies is dan ook om via intern overleg te onderzoeken welke gegevens gedeeld mogen worden en om duidelijke richtlijnen op te stellen, zodat medewerkers effectiever kunnen samenwerken.

schuldencirkel terechtkomen. Samenwerking met partijen als woningcorporaties en zorgverleners kan hierbij de effectiviteit vergroten. Doorontwikkelingen vroegsignalering betalingsachterstanden De huidige aanpak van vroegsignalering laat positieve resultaten zien, maar er is ruimte voor verbetering. Het advies is om de methodiek voor het signaleren van betalingsachterstanden kritisch te evalueren en bij te stellen. Hierbij kan gedacht worden aan het aanpassen van de timing van benadering en het verbeteren van afspraken met vaste lastenpartijen. Heldere, empathische communicatie is hierbij essentieel, zodat inwoners op een laagdrempelige manier worden benaderd en niet meerdere keren voor hetzelfde probleem in beeld komen.

4. Effectieve aanpak specifieke doelgroepen Jongeren Uit de evaluatie blijkt dat jongeren vaak niet optimaal geholpen worden door de huidige vorm van schuldhulp. Ze ervaren de interventies als te strak en missen aansluiting bij hun leefwereld. Het advies is daarom om voor deze doelgroep gebruik te maken van eigentijdse communicatiemiddelen als social media en interactieve online platforms, gecombineerd met een meer persoonlijke en domein overstijgende aanpak (bijvoorbeeld door samenwerking met onderwijs- en jeugdinstellingen).