1. Bomenbeleidsplan, Visie op Zutphense bomen, juli 2021

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

31 / 41

A. Groei van het bomenbestand:

Structureel

Groei 2022-2050 tot 50.000 bomen onderhoudskosten

Aantal Aantal bomen bomen per jaar

Kosten aanplant per boom

19.000

655

€

19.000

655

200

Kosten totaal

Kosten per jaar

€ 3.800.000

€ 131.000

€

26.200

€

€

€

6.000

€

32.200

174.000

6.000

Totaal

Kosten per jaar op groenbudget (20%)

B. De kwaliteit van het bomenbestand is goed; bomen worden vervangen bij een verwachte levensduur van minder dan 5 jaar of na ernstige beschadiging; We hebben een bomenbestand van ruim 31.000 bomen, waarvan er ca 22.500 binnen onze bebouwde kom staan. Ongeveer de helft daarvan kan worden aangemerkt als wegbegeleidende boom of zelfs straatboom, de overige bomen in onze bebouwde kom hebben meer ruimte in brede plantsoenen, parken of randen. De bomen langs wegen en in woonstraten hebben veel kans op beschadiging (zie paragraaf 3.1.1). Hierdoor kan voor deze bomen een gemiddelde levensduur van 30 jaar worden aangehouden. De bomen in de bebouwde kom die meer ruimte hebben, zowel boven- als ondergronds, hebben een aanzienlijk langere levensduur. Echter komen bomen door reconstructies, herinrichting van de openbare ruimte (door de ontwikkelingen in verkeer, woningbouw en economische ontwikkelingen) zelden aan hun maximale levensduur. Voor deze bomen wordt een gemiddelde levensduur van 50 jaar aangehouden, net als voor de bomen langs onze wegen in het buitengebied. Naar verwachting zullen de relatieve kosten voor VTA, inboet en groeiplaatsverbetering naar verhouding niet verder toenemen aangezien er een verbetering van de kwaliteit van het bomenbestand plaatsvindt op termijn. Structureel afschrijving en vervanging

Aantal bomen

Gemiddelde levensduur

Kosten kap en herplant per boom

Bomen in woonstraten en langs wegen binnen de bebouwde kom (zowel in verharding als in ‘te’ smalle plantsoenstroken)

5.600

30 jaar

€

400

Bomen in parken en plantsoenen

17.900

50 jaar

€

300

Bomen langs wegen in het buitengebied

7.500

50 jaar

€

150

TOTAAL

31.000

Kosten kap en herplant per jaar €

74.700

€ 107.400 €

22.500

€

204.600

Huidige vervangingsbudget

€

160.000

Tekort structureel

€

44.600

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

32 / 41

C. Klimaatbestendig bomenbestand; elke boom die wordt aangeplant bestaat uit een klimaatbestendige soort; Voor het klimaat adaptief maken van onze openbare ruimte, pakken we de natuurlijke momenten van nieuwe projecten, boomvervangingsplannen, reconstructies en herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte. We hanteren daarbij de uitgangspunten, genoemd in dit bomenbeleidsplan. Dit betekent dat we geen extra budget reserveren voor het klimaat adaptief maken van ons bomenbestand; dit is een vanzelfsprekendheid die we de afgelopen jaren als standaard hebben ingevoerd; klimaat adaptief ontwerpen is de standaard.

D. Ecologische meerwaarde bij elke boom die wordt aangeplant; daarbij wordt gekeken naar de doelen die gesteld zijn in het Biodiversiteitsplan. De ecologische meerwaarde in ons assortiment bereiken we via de natuurlijke momenten van nieuwe projecten, reconstructies en herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte. We hanteren daarbij de uitgangspunten, genoemd in dit bomenbeleidsplan. Dit betekent dat we geen extra budget reserveren voor het ecologisch waardevoller maken van ons bomenbestand; dit is een vanzelfsprekendheid die we de afgelopen jaren als standaard hebben ingevoerd.

E. We stimuleren en faciliteren onze inwoners om meer bomen aan te planten.

Structureel

Kosten materiaal per jaar

Interne uren reservering

Communicatie (bv informatiepagina, foto’s, filmpjes etc)

€

5.000

50 uur

Natuureducatie (lesmateriaal)

€

5.000

20 uur

TOTAAL

€

10.000

70 uur

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

33 / 41

7.3 Totale incidentele en structurele kosten Hieronder alle cijfers nog een keertje op een rij: €

281.700

€

204.600

7.2 e Communicatie en educatie

€

10.000

TOTAAL

€

496.300

Huidig budget onderhoud en VTA

€

270.000

Huidige budget vervanging

€

160.000

TEKORT structureel jaarlijks

€

66.300

7.2 a Groei bomenbestand tot 2050 (kostentoename per jaar)

€

26.200

Toename onderhoudsbudget (kostentoename per jaar)

€

6.000

€

32.200

7.1 Onderhoud (snoei, kap en VTA controle) 7.2 b Afschrijving en vervanging 7.2 c Klimaatadaptatie 7.2d Ecologische meerwaarde

Totale kostentoename per jaar

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

34 / 41

7.4 Baten van het nieuwe bomenbeleid Het bomenbeleidsplan leidt tot een verbetering van onze leefomgeving en draagt voor een groot deel bij aan het klimaatadaptief maken van onze gemeente. Hieronder een uiteenzetting van de waarde van bomen. Deze waarde is moeilijk in financiën uit te drukken maar heeft voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers een grote meerwaarde. Naar verwachting zullen de kosten per boom voor VTA-controle, boomvervanging en groeiplaats-verbetering op lange termijn afnemen door de kwaliteitsverbetering van Leefomgeving ons bomenbestand. Huizen in de buurt van groen en bomen zijn gemiddeld 10-15% Verkoelend effect Luchtfilter meer waard schaduwwerking Bomen kunnen 15Op een hete dag 20% fijnstof opvankan de schaduw van gen uit de lucht. Een een boom de geWater in de boomgrote boom vangt 45 voelstemperatuur kroon vuilniszakken stof verlagen met 8 tot Gemiddeld kan een weg per jaar. 15°C. boom 200-400 liter water vasthouden in de Verkoelend effect boomkroon waardoor schaduwwerking wateroverlast op de Bomen leveren op grond voorkomen een zonnige dag een wordt. koelvermogen van 20-30kW dat overeenkomt met ongeZuurstof veer 10 airco’s Leefomgeving Een gemiddelde boom zorgt Mensen zijn voor 50 tot 80 kilo zuurstof gelukkiger en per jaar. Een mens verbruikt Verkoelend effect gezonder in een ongeveer 330 kilo zuurstof verdamping groene omgeper jaar.

Er zijn dus gemidGrote bomen kunving deld 7 bomen nodig om een nen wel 370 liter mens van zuurstof te voorwater per dag verzien. dampen: er ontstaan meer wolken Waterberging Biodiversiteit Op een volwassen eik leven wel 800 verschillende diersoorten, vooral insecten en vogels.

Verkoelend effect weerkaatsing Toename van 7% van de kroonbedekking in een woonwijk zorgt voor een temperatuurdaling van 1°C

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

CO2 opname Gemiddeld neemt een volwassen boom ongeveer 22 kilo per jaar op. 1 hectare bos neemt in een jaar 300.000 kilo CO2 op. Een gemiddeld huishouden stoot per jaar ongeveer 10.000 kilo CO2 uit.

Gemiddeld verbruikt een boom 260-400 liter water per dag.

35 / 41

8. Communicatie Bomen zijn een belangrijk onderdeel van onze leefomgeving. Veel mensen vinden bomen belangrijk. En veel mensen hebben er ook een mening over of een gevoel bij. Het is daarom belangrijk dat wij duidelijk en tijdig communiceren over het bomenbeleid in Zutphen. Over onze zorg voor de bomen. Over het (her)planten) of kappen van bomen. Dit voorkomt verrassingen. Uitleggen wat we doen kan begrip creëren voor de keuzes die gemaakt worden. Het versterkt onze reputatie hoe duurzaam we omgaan met onze bomen. En het draagt bij aan een groenvriendelijk imago van onze gemeente. De communicatiedoelstellingen zijn: - we informeren inwoners en belanghebbenden actief over bomenbeleid. - we versterken onze groenvriendelijke stad. - we betrekken de interne organisatie bij het bomenbeleid.

8.1

Communicatie en participatie bij totstandkoming van dit plan

Bij het opstellen van het Bomenbeleidsplan zijn professionals en de Bomenstichting Zutphen betrokken geweest. Ook dachten enkele inwoners uit gemeente Zutphen mee, die in hun vrije tijd zich inzetten voor het bomenbeheer in onze gemeente. Zij voelen zich betrokken en hebben daar op verschillende manieren uiting aan gegeven. Intern is het concept- bomenbeleidsplan voor raadpleging en advies voorgelegd aan verschillende teams.

8.2

Communicatie bij uitvoering van bomenbeleidsplan

Wij zetten diverse middelen in om de inwoners en belanghebbenden te informeren en te betrekken bij het beleid. De centrale kernboodschap hierin is: Gemeente Zutphen verzorgt haar bomen voor klimaatadaptatie en een gezonde leefomgeving van haar inwoners. Het bomenbeleidsplan is bedoeld om een kwalitatief hoogwaardig bomenbestand in Zutphen te houden, uit te breiden en om bomen in de gemeente te beschermen. De belangrijkste onderwerpen waar wij onze inwoners en belanghebbenden over moeten informeren en waar de inwoners vooral belang aan hechten zijn: -

Kapvergunningen De voornemens tot kap en aanplant Voorlichting over wetgeving

8.3

Omgevingscommunicatie bij kapvergunningen

Gemeente Zutphen is niet wettelijk verplicht om afgegeven kapvergunningen te publiceren. Wij vinden het wel belangrijk om betrokken inwoners goed en volledig te informeren. Via www.openbarebekendmakingen.nl publiceren wij de afgegeven kapvergunningen. Via dit kanaal kunnen inwoners lezen waarom de vergunning is verstrekt en of er herplant/vervanging plaatsvindt. Vooral bij kap van grotere aantallen is het belangrijk dat inwoners vroegtijdig worden geïnformeerd. Daarvoor zetten we andere communicatiemiddelen in, zoals inwonersbrieven of we organiseren een (digitale) informatiebijeenkomst. Ook wijkregisseurs zijn bij zulke trajecten vaak betrokken.

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

36 / 41

8.4

Communicatie bij (individuele) wensen van kap

Regelmatig komen verzoeken van inwoners zelf binnen voor het verwijderen van een boom. Een boom kan tot last zijn voor iemand. Individuele situaties worden individueel beoordeeld. Het komt ook voor dat er meerdere belanghebbenden betrokken zijn bij een situatie rondom een boom. Het kan gaan om een boom die onderdeel is van een groep bomen of een bomenrij. De Omgevingswet vraagt van de kapaanvrager dat hij zijn participatie organiseert. Voor de aanvrager is het belangrijk dat hij in gesprek gaat met omwonenden over zijn aanvraag. Gemeente Zutphen kan vervolgens een kapvergunningsprocedure in gang zetten, waarbij wij rekening houden met de opvattingen van de belanghebbenden en het draagvlak (begrip) uit de directe woonomgeving. Bij het informeren over een kap leggen we duidelijk uit wanneer een kap gaat plaatsvinden en waarom. Vaak worden bomen niet direct gekapt nadat de kapvergunningsprocedure is afgerond. Dat heeft te maken met bijvoorbeeld bepalingen in de Flora- en faunawet, of met het ideale tijdstip voor snoei/rooiwerkzaamheden. Vaak zijn er ook verschillende redenen waarom één of meer bomen gekapt moeten worden. Een goede argumentatie bij het verstrekken van informatie is altijd nodig. De specialisten maken altijd een afweging tussen het belang van de boom en een andere belang. Voor inwoners is het belangrijk te weten hoe een besluit voor kap tot stand is gekomen.

Hierbij speelt communicatie een belangrijk rol om draagvlak te krijgen voor het genomen besluit.

8.5

Participatie bij uitvoering bomenbeleidsplan

De uitvoering van dit bomenbeleidsplan tot een succes maken kan de gemeente niet alleen! Met dit nieuwe bomenbeleid leggen we meer nadruk op samenwerken en communiceren met omwonenden. Als we bomen gaan aanplanten of kappen, gaan we in gesprek met inwoners, bedrijven en instellingen over de veranderingen in de openbare ruimte en wat het voor hen betekent. De Bomenstichting Zutphen speelt hierbij voor ons een belangrijke rol. De ambitie van het bomenbeleid richt zich op 4 pijlers: 1. Behouden en versterken 2. Conserveren en vervangen 3. Vergroenen 4. Klimaat en biodiversiteit Per pijler en per project bekijken we welke mate van participatie wenselijk is vanuit de omgeving van de bomen. Afhankelijk van de grootte en ligging van een project wordt een communicatie- en participatieplan opgesteld.

8.6

Belanghebbenden als gesprekspartners

De belanghebbenden zijn personen of groepen die effecten ervaren van de uitvoering van het bomenbeleid, maar die hier ook hun invloed op kunnen uitoefenen. Daarom is het belangrijk om belanghebbenden goed mee te nemen in het proces. Wij onderscheiden de volgende belanghebbenden: Projectgroep: de projectgroep is de karttrekker van de uitvoering van het bomenbeleid. De projectgroep bestaat uit de beleidsadviseur, een wijkregisseur en een communicatieadviseur. De beleidsadviseur is penvoerder en kartrekker van de uitvoeringsprojecten en de bijhorende communicatie/participatie. De samenstelling van de projectgroep kan per project verschillen, afhankelijk van de locatie en grootte van een project. Interne participatiegroep: vanuit verschillende teams van de gemeente Zutphen wordt er om het projectteam een groep ‘meedenkers’ gevormd. Die elk vanuit hun eigen expertise een bijdrage leveren. Denk hierbij aan het leveren van input, het meedoen aan werksessies Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

37 / 41

en het geven van feedback. Ook van de interne participatiegroep kan de samenstelling per project verschillen, afhankelijk van de locatie en grootte van een project. Professionals, ervaringsdeskundigen en belangenorganisaties: tijdens een participatietraject wordt er onder andere met professionals gesproken. Denk hierbij aan de organisaties die nauw betrokken zijn bij groenbeheer, milieu of bescherming van flora en fauna. Inwoners (wijk-/gebiedsbewoners): tijdens een participatietraject gaan we in gesprek met inwoners en sleutelfiguren uit de verschillende gebieden. Om zo hun wensen en behoeften in kaart te brengen. Afhankelijk van de locatie en grootte van een project, nemen we deze belanghebbenden mee in het participatietraject. In de participatiematrix, genoemd in bijlage 1, lichten we toe welke belanghebbende we op welke manier willen betrekken bij grootschalige boomvervangingsprojecten. Bij vervanging van bomen langs wijkontsluitingswegen is de Bomenstichting Zutphen een belangrijke gesprekspartner. Bij straten/locaties waar veel direct aanwonenden betrokken zijn, geven we direct aanwonenden keuze in de boomsoorten. Bewoners krijgen een lijst met geschikte soorten bomen voor deze locatie waarbij zij hun voorkeuren kunnen aangeven. Op deze wijze werken we in de geest van de Omgevingswet.

Kastanje op de IJsselkade, gekapt 2020

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

38 / 41

9. Bronnen -

Groenatlas Zutphen, gemeente Zutphen, 17 december 2012 Groen in de stad, klimaat en temperatuur; publicatie WUR: https://edepot.wur.nl/460543) Groen in de stad, luchtkwaliteit, publicatie WUR: https://edepot.wur.nl/460539 Groen in de stad, waterhuishouding, publicatie WUR: https://edepot.wur.nl/460541 Factsheets klimaatadaptatiemaatregelen in stedelijk gebied, TU Delft, Laura Kleerekoper 2016 De Baten van Bomen, TFI vitaler groen, Cecil Konijnendijk, 2020 Bomenplan Arnhem, oktober 2019 Overlastbeleid bomen 2013-2022, gemeente Schijndel, mei 2013 Landelijke Bomenstichting: www.bomenstichting.nl De beplante Wadi; Koos Verkade, Elma Koopman-Kuipers, Kevin Groen, mei 2017 Bomenbeleid Montferland, september 2019 I-Tree Eco Nederland

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

39 / 41

BIJLAGE 1 Fasen

Omschrijving

Participatievraag

Participatie ruimte > gespreksdoel

Publiek

Mogelijke gespreksvormen

Opstellen plan van aanpak of kader?

In kaart brengen huidige situatie (waarbij we ook vooruitblikken op de volgende fase (de gewenste situatie)

Wat is de betekenis van de huidige structuur/bomen in het gebied?

Raadplegen > inventariseren

Interne participatiegroep

rondetafelgesprek

Welke ervaringen, wensen en verbeterpunten nemen we mee in het ontwerp?

Raadplegen > inventariseren

Professionals, ervaringsdeskundigen, evt. belangenorganisaties

bijeenkomst

Wat is de betekenis van de toekomstige structuur/bomen in het gebied?

Raadplegen > inventariseren

Interne participatiegroep &

Gebiedsbijeenkomst

Welke prioriteiten stellen we voor de bomenstructuur in dit gebied?

Raadplegen > inventariseren

Wat zijn uw wensen t.a.v. de nieuwe bomenstructuur in uw wijk?

Raadplegen > inventariseren

Sleutelfiguren/ wijkbewonerss

Bv. Straatinterviews, inzet Open Stad (digitale inspraakplatform

Welke aandachtspunten nemen we mee in het ontwerp van nieuwe bomenstructuur?

Co-produceren > samen doen

Interne participatiegroep

Rondetafelgesprek

Formuleren gewenste situatie

Bepalen gewenste eindsituatie

Professionals, ervaringsdeskundigen, belangenorganisaties (inwonersperspectief) Interne participatiegroep & Professionals, ervaringsdeskundigen, belangenorganisaties (inwonersperspectief)

Participatiematrix voor grootschalige boomvervangingsplannen

Toelichting participatiematrix Fase 1.Opstellen plan van aanpak of kader 1.a. In kaart brengen huidige situatie We brengen de huidige situatie in kaart op basis van 2 participatievragen: Wat is de betekenis van de huidige structuur/bomen in het projectgebied? Dat stellen we vast door het in kaart brengen van de huidige situatie. De huidige situatie wordt bepaald door een inventarisatie van wat het omgevingsbeeld is; welke bomenstructuur staat er (of niet) en hoe ziet de openbare ruimte eruit. Deze gegevens kunnen variëren van technische ruimtelijke tekeningen tot ervaring en expertise (oftewel: verhalen) die we ophalen bij de interne participatiegroep. Vervolgens gaan we samen met de interne projectgroep duiding geven aan deze kwalitatieve en kwantitatieve data. Deze koppeling kan bijvoorbeeld worden gemaakt tijdens een rondetafelgesprek. Ook blikken we in deze fase vast vooruit naar de gewenste situatie.

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

40 / 41

Welke ervaringen, wensen en verbeterpunten nemen we mee in het ontwerp? We bekijken wat de ervaringen, wensen en verbeterpunten er extern zijn. Dit doen we tijdens een bijeenkomst met professionals, ervaringsdeskundigen en eventueel belangenorganisaties (afhankelijk van de locatie en grootte van het project). Deze bevindingen nemen we mee bij het formuleren van de gewenste situatie (fase 2) en uiteindelijk ook in het ontwerp. 1.b. Formuleren gewenste situatie Zodra we de huidige situatie in kaart hebben gebracht bepalen we de gewenste situatie. We willen in deze fase antwoord op 3 participatievragen: Wat is de betekenis van de huidige structuur/bomen in het gebied? Eerst is intern een inventarisatie gedaan van alle gegevens die er zijn over het gebied waar een boomstructuur gepland wordt. Wat in kaart gebracht is, wordt gecheckt bij de professionals, ervaringsdeskundigen, belangenorganisaties. Klopt het beeld? Ontbreekt er informatie? Wat zijn de aanvullingen? Welke prioriteiten stellen we voor de nieuwe bomenstructuur in dit gebied? Welke prioriteiten stellen we in het gebied, op basis van de thema’s biodiversiteit, veiligheid, ruimtelijke inrichting en beeldkwaliteit, cultuurhistorie? Deze input halen we op bij de (interne) meedenkers, professionals en belangenorganisaties.

We kiezen er bewust voor om tijdens dit gesprek het inwonersperspectief via belangenorganisaties mee te nemen in de discussie en om in gesprek te gaan met sleutelfiguren uit de wijk. Onze ervaring leert dat zij goed kunnen meepraten op dit gespreksniveau. Wat zijn uw wensen t.a.v. de nieuwe bomenstructuur in uw wijk? We willen graag zicht op de behoefte bij omwonenden/gebruikers van het gebied. Daarom gaan we met wijkbewoners in gesprek over wat zij vinden van de huidige situatie rondom het plangebied en welke wensen zij hebben t.a.v boomstructuur in het gebied (gewenste situatie). De projectgroep begeleidt dit traject. Dit maakt het een gezamenlijke onderzoeksactiviteit. Gesprekken zullen plaatsvinden via straatinterviews bij buurtontmoetingsplekken in combinatie met de inzet van Open Stad. Een digitaal participatieplatform dat interactie met inwoners faciliteert. 1.c. Bepalen gewenste eindsituatie Op basis van het in kaart brengen van de huidige en gewenste situatie per gebied, bepalen we welke aandachtspunten we meenemen in het ontwerp van de nieuwe bomenstructuur. Dit doen we intern met de projectgroep tijdens een werksessie en / of rondetafelgesprek. Fase 2. Concretiseren van plan van aanpak Het resultaat van de eerste fase is de basis voor een plan van aanpak voor het projectgebied.

In deze fase gaan we het gewenste eindbeeld concretiseren: wat betekent het gewenste eindbeeld voor het definitieve ontwerp? En wat is daarvoor nodig? Elk gebied vraagt namelijk wat anders. Met de conclusies stellen we een plan van aanpak op.

Bomenbeleidsplan gemeente Zutphen

41 / 41