Bijlage 5 BRE Onderzoek A23.000538
Tekst van het document
deze categorie bijvoorbeeld de Omgevingsdienst Midden-
is bijvoorbeeld vormgegeven in bestuurlijke tafels.
Holland en het Waterbedrijf Oasen, maar ook de (vernieuwde)
Voorbeelden van afstemmingssamenwerkingen zijn RES
samenwerking rond het bedrijventerrein Gouwe Park en het
Midden-Holland, Stichting Greenport West-Holland,
Portefeuillehoudersoverleg Wonen en Verstedelijking.
27
RIEC Haaglanden/Hollands Midden, Veenweiden Gouwe Wiericke en Veiligheidshuis Hollands Midden.
28
27
37
Samenwerking op basis van afstemming betekent dat betrokken partijen met elkaar afstemmen wat relevante problemen en verstandige oplossingen zijn, maar dat de bevoegdheden bij de overheden zelf blijven liggen.
29
Een netwerksamenwerking betekent dat de ene overheid een taak voor de andere overheid uitvoert; al dan niet via een dienstverleningsovereenkomst, centrumregeling, overeenkomst tot opdracht of andere netwerkconstructie. Hier ligt dan vaak een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke overeenkomst aan ten grondslag. Samenwerking in een zelfstandige organisatie betekent dat bevoegdheden worden op- of overgedragen aan een zelfstandige entiteit. Dit kan publiekrechtelijk worden vormgegeven, op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen óf privaatrechtelijk.
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
20
BOX 3. Vergelijking samenwerkingsverbanden MiddenHolland met Zuid-Holland Zuid, Groningen, Drenthe, Fryslân, Noordoost Brabant en Noord-Holland Noord
19
18 16 14 12 10
9
9
8 6
5
4 2
2
3
2
2
Figuur 15
aa ld
om ei vo n V lk e sg le ez ig on he d h id ei & d
m te ui R
So ci
Ec on om ie
cu
B e vo dr er ijfs in g B el as tin ge n
ltu On ur de & rw sp ij or s, t du ur En za e am rg i he e & id
0
Domeinen van samenwerking in Midden-Holland
Een samenwerkingsverband kan zich op meerdere beleids domeinen richten. Dit is bij 12 samenwerkingsverbanden het geval. Combinaties die het meest voorkomen zijn de domeinen Ruimte en Energie/Duurzaamheid (7 samenwerkingsverbanden) en Ruimte en Economie (4 samenwerkingsverbanden). 4% van de samenwerkingsverbanden richt zich op het sociaal domein. Dat is lager dan in andere BRE-regio’s, en het meest vergelijkbaar met de BRE Groningen (6%). In de GR MiddenHolland en in de samenwerking rondom Gouwe-Wiericke werken gemeenten op 4 van de 8 beleidsdomeinen in onze categorisering samen.
Samenwerkingsverbanden over beleidsdomeinen 100% 80% 60% 40% 20% 0% id rd nd nd zu la la oo ol N er nd d H d a e l n n N ol la de H ol id H di M rd Zu oo N
Figuur 16
38
nt en ba ng ra ni B o r st G oo rd o o N n lâ ys Fr
d he an nt ol re ev D l F
Belastingen
Energie & duurzaamheid
Veiligheid en volksgezondheid
Sociaal domein
Bedrijfsvoering
Onderwijs, cultuur en sport
Ecnomie
Ruimte
Samenwerkingsverbanden over beleidsdomeinen in Midden-Holland
Juridische vormen van samenwerking. Het valt op dat in Midden-Holland een relatief groot aandeel van de samenwerkingsverbanden in een netwerkconstructie is vormgegeven. Toch is in Midden-Holland, net als in Groningen, Drenthe en Noord-Holland Noord, (informele) afstemming op basis van samenwerking de meest voorkomende vorm van samenwerking. Ook in Friesland en Noordoost Brabant wordt er ook vaak gekozen voor afstemming, al komen samenwerkingen op basis van een gemeenschappelijke regeling daar iets vaker voor. Domeinen van samenwerking. In alle casusregio’s, inclusief Midden-Holland, richten de meeste samenwerkingsverbanden zich op het beleidsdomein ruimte. In tegenstelling tot de meeste casusregio’s, waar het sociaal domein een belangrijk beleidsdomein is, zijn er hier relatief weinig samenwerkingsverbanden die zich toeleggen op het sociaal domein. Ook in Groningen en Noord-Holland Noord richten de samenwerkingsverbanden zich hier relatief minder op.
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
Bestuurscultuur en interne verhoudingen binnen het BRE
Typerering van de bestuurscultuur De bestuurscultuur van Midden-Holland laat zich volgens gesprekspartners typeren als ‘rechttoe, rechtaan’. Verder valt vooral op dat in de gesprekken weinig ‘typisch MiddenHollandse’ culturele factoren zijn langsgekomen. Hierover is wel opgemerkt dat men in de regio graag voortbouwt op wat goed gaat en niet snel grote veranderingen doorvoert. Gesprekspartner typeren de regio als ‘voorzichtig en stabiel’. Typerend voor de ‘bestuurscultuur’ is wel dat er
2011 - 2015: ISMH-samenwerking In deze periode is de samenwerking in de regio Midden-Holland georganiseerd in het Intergemeentelijk Samenwerkingsorgaan MiddenHolland (ISMH). Met de totstandkoming van de Omgevingsdienst MiddenHolland (ODMH) richtte deze ISMH-samenwerking per juli 2012 zich vervolgens voornamelijk op bovenlokale bestuurlijke samenwerking in Midden-Holland. Sindsdien is Midden-Holland ingestoken als de ‘Nieuwe Regio’ te midden van Amsterdam, Utrecht, Den Haag en Rotterdam. In ‘De Nieuwe Regio – Visie op regionale samenwerking’ heeft de regio het belang en het waarom van samenwerking in RMH-verband geherformuleerd. De regio wil zijn: ‘Een regio waar belangrijke waarden met betrekking tot wonen, werken, ondernemen en recreëren van groot belang worden geacht voor de ontwikkeling van de Randstad als geheel.’ De kernwaarden van deze nieuwe regio zijn: (1) Centraal in de Randstad, (2) Groen én Blauw, (3) Op een kruispunt van wegen, (4) Uniek en authentiek, (5) Samenleving in balans, (5) Ondernemend, (6) Duurzaam.
veel nieuwe bestuurders in de regio werkzaam
In 2015 maakt men de keuze om de ISMH-samenwerking om te vormen
zijn. Dit geldt niet alleen voor de wethouders
naar een nieuwe netwerkorganisatie Midden-Holland. De keuze voor de netwerksamenwerking is deels gemaakt vanwege een ‘negatieve’ drijfveer: ISMH-samenwerking leverde beperkte resultaten op, de governance van de ISMH was beperkt beheersbaar en er waren verzwakte en moeizame bestuurlijke verhoudingen. Vervolgens is de positieve (en vernieuwende) keuze voor een ‘netwerksamenwerking’ gemaakt vanuit een gezamenlijke strategische agenda. In de netwerkorganisatie zijn alle medewerkers van de afdeling bestuurszaken door de deelnemende gemeenten overgenomen. Op 1 januari 2016 is de gemeenschappelijke regeling aangepast en de tenaamstelling van het ISMH naar Regio Midden-Holland gewijzigd. Sindsdien heeft de GR geen personeel in dienst.
– na de recente gemeentelijke verkiezingen – maar ook voor burgemeesters. Geen van de burgermeesters is meer dan vijfenhalf jaar werkzaam in de regio. Volgens gesprekspartners is een positief bijkomend effect hiervan dat geen van de bestuurders eerdere herindelingsperikelen heeft meegemaakt in Midden-Holland, waardoor er weinig ‘oud zeer’ in de regio zit. Het contact tussen burgemeesters in MiddenHolland is volgens diverse gesprekspartners goed. Er wordt transparant gecommuniceerd, er zijn korte lijnen en men spreekt elkaar aan op zaken die niet goed lopen. Wethouders uit de regio geven in gesprekken aan de prettige samenwerking tussen portefeuillehouders te waarderen. Ook hier is er openheid, durf om spanningen op tafel te leggen, de wil om elkaar iets te gunnen, veel informele afstemming, weinig spanningen en zetten ‘tafeltrekkers’ zich in om nieuwe bestuurders onderdeel te maken van Midden-Holland. Dit zorgt ervoor dat de regionale samenwerking op de schaal van Midden-Holland vanuit de verschillende perspectieven positief wordt beoordeeld. We zien dan ook een ontspannen bestuurscultuur in de regio. Gesprekspartners van buiten de regio zien de regio minder met één mond spreken en vinden besluitvorming in de regio soms lang duren.
39
Een korte historie van de samenwerking in de regio
2016 tot nu: Samenwerking in netwerkorganisatie Midden-Holland Sinds 2016 werken de gemeenten in Midden-Holland samen in de netwerkorganisatie Midden-Holland. In deze nieuwe samenwerking zijn taken deels in uitvoerende diensten georganiseerd en deels in deze nieuwe RMH-netwerksamenwerking. In de evaluatie in 2017 staat het zo beschreven: in deze vorm van samenwerking staat niet het instituut centraal, maar de deelnemers en hun vermogen en ambities om tot gezamenlijke resultaten te komen: het gaat niet om een regio-organisatie, maar om het organiseren van de regio. Evaluatie in 2017 De samenwerking is in 2017 geëvalueerd in de Code Samen (‘We kunnen zoveel meer!’ Evaluatie samenwerking Regio Midden-Holland, juli 2017). In de evaluatie kwam naar voren dat de stap naar een nieuwe vorm van netwerksamenwerking goed is geweest en dat er een positief gevoel heerste, dat de moeizame samenwerking in ISMH achter de rug was en dat negatieve energie werd omgezet in (meer) positieve energie. Harde inhoudelijke resultaten waren er na twee jaar echter nog beperkt. Strategische agenda in 2019 In 2019 is vervolgens een nieuwe strategische agenda voor MiddenHolland opgesteld: ‘De kracht van Midden-Holland: de regio van verbinding’. In dit proces zijn de vijf betrokken colleges, de bestuurlijke tafels, de klankbordgroep van alle betrokken gemeenteraden en overige raadsleden betrokken.
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
Interne verhoudingen
opgestapt in Midden-Holland: 1 in Bodegraven-Reeuwijk en
De verhouding tussen bestuurders en ambtenaren laat zich
4 in Waddinxveen. Dit is 2,4% van het landelijk percentage
volgens gesprekspartners kenmerken door gelijkwaardigheid.
opgestapte wethouders. In de regio zijn in de periode van 2015
De gemeenten gaan ondanks geldende verschillen gelijkwaardig
tot en met 2020 in totaal 19 wethouders opgestapt. Dit is
met elkaar om in overleggen en in de uitvoering. Na de
1,4% van het totaal aantal wethouders dat in deze periode is
herindelingen zijn de gemeenten ook in inwoneraantal
opgestapt in Nederland. De meeste wethouders zijn opgestapt
gelijkwaardiger geworden. Desondanks krijgen we in de
in Waddinxveen (6), Gouda (5) en de Krimpenerwaard (5).
gesprekken ook signalen dat de gemeente Gouda op veel
Het minst aantal opgestapte wethouders zien we in Zuidplas
terreinen/onderwerpen initiatiefnemer of kartrekker is. Het
(2) en Bodegraven-Reeuwijk (1).
behouden van de juiste balans in de geboden capaciteit tussen de verschillende gemeenten is daarmee een aandachtspunt voor verdere samenwerking. Volgens diverse gesproken bestuurders tonen de resultaten verder aan dat de regio constructieve oplossingen weet te vinden voor zogenaamde ‘verdeelvraagstukken’ (woningbouw, mobiliteit, financiële compensatie gemeenten op sociaal domein), waarbij niet iedere gemeente gelijke winst weet te behalen, maar daarmee akkoord gaat omwille van de regio. Herindelingen in de regio De regio Midden-Holland heeft in de afgelopen vijftien jaar te maken gehad met verschillende gemeentelijke herindelingen. Meerdere gemeenten van BRE Midden-Holland bestaan pas korte tijd doordat ze fusies zijn van oude gemeenten. Krimpenerwaard bestaat sinds 2015, en is ontstaan uit een samenvoeging van de gemeenten Nederlek, Ouderkerk, list, Bergambacht en Schoonhoven. De gemeente heeft rond de
BOX 4. Vergelijking bestuurscultuur Midden-Holland met Zuid-Holland Zuid, Groningen, Drenthe, Fryslân, Noordoost Brabant en Noord-Holland Noord Bestuurscultuur. Er is in Midden-Holland, vergelijkbaar met Zuid-Holland Zuid, niet een specifieke gezamenlijke bestuurscultuur in het gebied. Dit zagen we ook in Noordoost Brabant. Interne verhoudingen: rol centrumgemeente. In Midden-Holland is er een relatief prominente centrumgemeente (Gouda) die het voortouw neemt. Dit was ook het geval in Friesland en Groningen. Doorgaans wordt de houding van deze centrumgemeenten door bestuurders als positief ervaren door een afwezigheid van dominantie.
57.000 inwoners. Zuidplas is ontstaan in 2010, door een vrijwillige fusie van de gemeenten Moordrecht, Nieuwerkerk aan de IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle. De nieuwe gemeente Zuidplas bevat rond de 45.000 inwoners. Nog een gemeente die vrij recent is gefuseerd, is Bodegraven-Reeuwijk. Deze gemeente is, zoals de naam al doet vermoeden, een fusie tussen de gemeenten Bodegraven en Reeuwijk en heeft zo’n 35.000 inwoners. Gouda en Waddinxveen zijn al lange tijd zelfstandige gemeenten. Er is wel het plan geweest om in 2014 Gouda en Waddinxveen te fuseren, waarbij later ook is gesproken over fusie met Zuidplas en Bodegraven-Reeuwijk. Deze fusieplannen zijn in 2021 stopgezet, mede naar een in Waddinxveen gehouden referendum, waarbij 92,4% tegen een fusie stemde. Stabiliteit van instituties De stabiliteit van lokale instituties meten we aan de hand van het aantal opgestapte wethouders en het aantal integriteitsaffaires. In 2020 zijn in totaal 5 wethouders 40
Interne verhoudingen: de regio en de gemeente. Ook waar het gaat om interne verhoudingen in de regio en tussen de gemeenten zien we dat Midden-Holland vergelijkbaar is met Zuid-Holland Zuid. De onderlinge verhouding is in mindere mate gespannen dan in een aantal andere BRE-regio’s. Het lukt om samen te werken op thema’s, terwijl ook sprake is van een relatief goede uitgangspositie/hoog breed welvaartsniveau. Interne verhoudingen: de regio en de provincie. Bij alle casusregio’s komt naar voren dat de verhouding met de provincie wisselend wordt gewaardeerd. Voor Midden-Holland geldt net als voor ZuidHolland Zuid dat de provincie zich vooral (ten positieve maar soms ook belemmerend) verhoudt tot het BRE, en minder wordt gepercipieerd als een integraal onderdeel van het BRE. De geografische grenzen van de provincie vallen in casusregio Fryslân, Groningen en Drenthe samen met de grenzen van het BRE, wat de provincie een bijzondere positie geeft. De provincie (1) is het BRE, maakt (2) onderdeel uit van het BRE en heeft zich (3) ertoe te verhouden.
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
5.3 Deelvraag 3. Hoe ziet het maatschappelijk ecosysteem eruit?
Leefgebied inwoners De inwoners van Midden-Holland verplaatsen zich overwegend binnen de grenzen van hun eigen woongemeente (83,6%). Verplaatsingen naar andere gemeenten betreft 16,4% van het
Met het maatschappelijk ecosysteem bedoelen we het gebied
totaal aantal verplaatsingen. Het aandeel verplaatsingen dat
dat vanuit het perspectief van inwoners doorgaat als ‘de regio’.
binnen de eigen gemeente plaatsvindt is daarmee in Midden-
Oftewel, waar speelt het leven van mensen zich af? Dit meten
Holland iets groter dan in andere casusregio’s, maar het
wij door op basis van OViN-data van vervoersverplaatsingen
verschilt niet veel.
van inwoners van Midden-Holland in kaart te brengen (Daily Urban System). Een tweede onderdeel van het maatschappelijk
Gouda is voor alle gemeenten de hub binnen de regio. Daarbij
ecosysteem is de maatschappelijke betrokkenheid in een regio
blijkt de stroom verplaatsingen vanuit en naar Krimpenerwaard
(aan de hand van politieke betrokkenheid en sociale cohesie).
het grootst en Waddinxveen kent het kleinste aandeel
Ten slotte kijken we naar het geheel aan maatschappelijke
verplaatsingen van en naar Gouda. Verplaatsingen tussen de
samenwerkingen (zowel met inwoners als maatschappelijke
vier niet-stedelijke gemeenten zijn in omvang verwaarloosbaar
organisaties) dat zich inzet voor het realiseren van
ten opzichte van de stroom van en naar Gouda.
maatschappelijke opgaven. In de regio Midden-Holland blijft circa 72% van de Hoofdpunten maatschappelijk ecosysteem (deelvraag 3)
verplaatsingen binnen de regio. Als we hierbij de verplaatsingen
y Leefgebied inwoners. Inwoners verplaatsen zich met name binnen de eigen gemeente. Wanneer inwoners naar andere gemeenten reizen, zien we relatief vaak dat zij dan ook de regio uitreizen. Bijvoorbeeld naar Rotterdam, Alphen en Woerden.
binnen de eigen gemeente buiten beschouwing laten, blijkt dat
y Politieke betrokkenheid. De gemeenten in MiddenHolland kennen een zeer verschillende politieke samenstelling. Ook is er in wisselende mate sprake van politieke fragmentatie, waarbij fracties over gemiddeld 8% (Gouda) tot 17% (Waddinxveen) van de raadszetels beschikken. De opkomstpercentages bij verkiezingen liggen bij alle gemeenten hoger dan gemiddeld.
de regio, maar ook in Noordoost Brabant (49%) en Zuid-
y Sociale cohesie. Het aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet is ongeveer gemiddeld. In Bodegraven-Reeuwijk en de Krimpenerwaard is de sociale cohesie het grootste. Gevolgd door Zuidplas. De sociale cohesie is het laagste in Waddinxveen en Gouda. y Maatschappelijke samenwerkingen. Partijen werken in een aantal verbanden boven- en interregionaal samen. Op het niveau van BRE Midden-Holland werken maatschappelijke partijen voornamelijk samen in een triple helix-samenwerking als onderdeel van de Tafel economie, onderwijs en arbeidsmarkt en binnen het sociaal domein. Op lokaal niveau zijn er een paar samenwerkingsverbanden op het gebied van sociaal domein/natuur en leefomgeving. y De analyse van de verbinding tussen het MRE en het BRE laat zien dat er sprake is van grote verbondenheid. Er worden goede voorbeelden en concrete resultaten gezien. Partijen uit het maatschappelijk en bestuurlijk ecosysteem zien perspectief voor verdere samenwerking. Ten slotte zijn hier ook regionale ambassadeurs voor benoemd.
nog slechts 29,7% van de verplaatsingen binnen de regio blijft. Dit percentage is aanzienlijk lager dan andere casusregio’s. In Friesland en Groningen blijft 73% respectievelijk 66% binnen Holland Zuid (45,3%) ligt dit percentage een stuk hoger. Alleen in Flevoland ligt dit percentage lager. De grootste stroom tussen een gemeente in en buiten MiddenHolland vindt plaats tussen Krimpenerwaard en Rotterdam. Deze verplaatsingen betreffen maar liefst 5,7% van alle verplaatsingen. De stroom tussen Gouda en Rotterdam is daarna het grootst. Gouda kent ook relatief grote vervoersstromen van en naar andere grote steden, waarbij de vervoersstroom tussen Utrecht groter is dan die tussen Den Haag. Tot slot is de stroom tussen Bodegraven-Reeuwijk en Woerden relatief groot.
Maatschappelijke betrokkenheid De maatschappelijke betrokkenheid schetsen we binnen de context van de politieke samenstelling en fragmentatie in de gemeenten. Vervolgens schetsen we de betrokkenheid in de vorm van de politieke betrokkenheid en sociale cohesie in de gemeenten. Politieke samenstelling en f ragmentatie De politieke samenstelling is erg verschillend in de gemeenten in Midden-Holland. Waar de ene gemeente een meer liberale (Bodegraven-Reeuwijk) of socialistische signatuur (Gouda) heeft, hebben in andere gemeenten lokale partijen relatief veel zetels (Waddinxveen en Krimpenerwaard).
41
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
Uitslagen gemeenteraadsverkiezingen (2022)
Bodegraven-Reeuwijk
4
Gouda
3
2
5
Krimpenerwaard
3
3
1 2 2
Waddinxveen
4
Zuidplas
6
0 VVD
CDA
D66
5
2
4
2
3
6
9
3 4
5
3
Aandeel lokale partijen (2022)
4
5
10 PVDA/GL
24%
Gouda
23%
8
15
2 4
2 2
Bodegraven-Reeuwijk
Krimpenerwaard
10 3
15
2
48%
Waddinxveen 3
20
SP
CU
3
Zuidplas
4
25
43%
30 SGP
35 PvdD
40
0%
Lokaal
14%
20%
40%
60%
Geen verkiezingen
NB: in sommige gemeenten zit meer dan één lokale partij in de gemeenteraad. In de figuur zijn, omwille van de leesbaarheid, de lokale partijen bij elkaar opgeteld.
Figuur 17
Politieke samenstelling en fragmentatie in Midden-Holland
De politieke dynamiek is van invloed op de publieke waardecreatie in een regio en daarmee een belangrijk onderdeel van de context van het maatschappelijk regionale ecosysteem.
Totaal aantal zetels
Aantal partijen
Gemiddeld aantal zetels per f ractie als deel van het totaal aantal raadszetels (%)
Een van de bepalende factoren voor deze politieke dynamiek
Gemeente
is de politieke fragmentatie in gemeenten. Door politieke
BodegravenReeuwijk
25
9
11,08
fragmentatie zijn in de volksvertegenwoordiging meer partijen vertegenwoordigd dan voorheen waarmee de omvang van de
Gouda
37
12
8,32
Krimpenerwaard
31
10
10
Waddinxveen
23
6
16,65
Zuidplas
29
7
14,28
gemiddelde politieke fracties afneemt en er meer partijen nodig zijn om een meerderheidscoalitie te vormen. De volgende tabel laat het aantal raadszetels en partijen in de gemeente zien. Op basis daarvan is de politieke versplintering te
Figuur 18
Politieke fragmentatie in Midden-Holland
berekenen (het gemiddeld aantal zetels per fractie als deel van het totaal aantal raadszetels). Hoe kleiner het percentage, hoe
Politieke betrokkenheid in de gemeenten
meer versplintering. De versplintering is het grootst in Gouda
Maatschappelijke betrokkenheid leiden we in de eerste plaats
en de Krimpenerwaard. In Gouda hebben fracties gemiddeld
af van de politieke betrokkenheid in de gemeenten. De
8,3% van alle raadszetels (circa 3 van de 37 zetels). In de
opkomstpercentages bij verkiezingen zijn in Midden-Holland
Krimpenerwaard is dit 10%. De versplintering is het kleinst in
opvallend hoog, vergeleken met het Nederlandse gemiddelde.
Waddinxveen (16,7%) en Zuidplas (14,3%). De versplintering
Zo is de opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen gemiddeld
is ook laag in Bodegraven-Reeuwijk (11,1%).
82,4%. Landelijk was dit 79%. Bij de gemeenteraadsverkiezingen
Gemiddeld hebben de fracties in Midden-Holland 11,36% van
was de opkomst gemiddeld 54,3%, tegenover 50,4% landelijk.
de zetels van het totaal aantal raadszetels. Dit is vergelijkbaar
In de Krimpenerwaard liggen de opkomstpercentages het
met Zuid-Holland Zuid (11,8%). Wel is dit meer dan in
hoogst van de regio. Gouda en Zuidplas kennen de laagste
Flevoland, waar partijen gemiddeld 9,83% van de zetels hebben,
opkomstpercentages.
en een stuk minder dan in Zuid-Limburg, waar partijen gemiddeld 15,18% van de zetels in de gemeenteraden in handen hebben.
42
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
Midden-Holland 0,003 ten opzichte van het gemiddelde.
Bodegraven-Reeuwijk 56,6 84,5 Gouda 51,81
Al deze afwijkingen worden door de Leefbaarometer als dusdanig klein gezien, dat ze ofwel worden meegenomen als geen afwijking, of als een kleine positieve bijdrage.
79,85 Krimpenerwaard 59,89 84,19 Waddinxveen
Maatschappelijke samenwerkingen Maatschappelijke samenwerking krijgt in verschillende verbanden vorm. In de volgende tabel geven we per niveau
52,34 82,67 Zuidplas
en domein een overzicht van door ons geïnventariseerde maatschappelijke samenwerkingen in de regio. De conclusies
50,69 81,45
die hieruit volgen, zijn als volgt:
Nederland 50,4
y
79 0
10
20
30
40
50
60
70
80
partijen wordt er interregionaal samengewerkt. De
90
Opkomstpercentage Gem. 2022
Figuur 19
Boven- en interregionaal - Door maatschappelijke belangrijkste schaal/gebied waarin dit gebeurt is het
TK 2021
Groene Hart. Bovenregionaal zijn er ook met Zuid-Holland verbindingen, bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs.
Opkomstpercentage verkiezingen
Sociale cohesie in de gemeenten
y
MRE Midden-Holland - Op het niveau van BRE
Voor een sterk maatschappelijk ecosysteem is ook de sociale
Midden-Holland werken maatschappelijke partijen
cohesie onder inwoners van belang. Sociale cohesie laat zich
voornamelijk samen in een triple helix op het gebied van
lastig meten, maar wanneer we kijken naar het percentage
economie, onderwijs en arbeidsmarkt. Ook op het gebied
inwoners dat aan vrijwilligerswerk doet, blijkt dit in het
van sociaal domein werken maatschappelijke partijen
BRE Midden-Holland ongeveer gelijk ligt met het landelijke
op de Midden-Hollandse schaal samen, bijvoorbeeld
gemiddelde (33% versus 32%). Bodegraven-Reeuwijk en de
in Zorgkeuze Midden-Holland of het Transmuraal
Krimpenerwaard scoren relatief hoog (35% en 34%). Het
netwerk Midden-Holland. Tevens zijn er een paar
laagste percentage wordt gemeten in Zuidplas (29%) en Gouda
samenwerkingsverbanden op het gebied van energie,
(26%).
energietransitie en duurzaamheid en cultuur. Voor bijna alle samenwerkingsverbanden geldt dat vaak één of
De index sociale samenhang geeft aan hoe het staat met
meerdere Midden-Hollandse overheden betrokken zijn.
30
de leefbaarheid. In deze index worden meerdere kenmerken opgenomen die allemaal iets zeggen over de sociale samenhang
Lokaal - Op lokaal niveau zijn er paar
in de gemeente. Deze kenmerken hebben betrekking op
samenwerkingsverbanden op het gebied van sociaal domein
diversiteit van de levensfase, inwonerdichtheid, mutatiegraad,
en natuur en leefomgeving. In de gemeente Bodegraven-
ontwikkeling van de huishoudens en sociale cohesie. De
Reeuwijk zijn er bijvoorbeeld verschillende partijen die
leefbaarometer is geen integrale weergave van alles wat
werken aan het recreatiegebied de Reeuwijkse plassen
belangrijk zou kunnen zijn in de dimensie, maar bevat omgevingskenmerken waarvoor gegevens beschikbaar zijn. Bij de index wordt een afwijkingsscore gehanteerd waarmee wordt aangegeven in hoeverre de gemeente afwijkt ten opzichte van de rest van het land. In Bodegraven-Reeuwijk en de Krimpenerwaard is de sociale cohesie het grootste, met afwijkingen van 0,0203 en 0,0201. Hierop volgt Zuidplas met 0,0111. Waddinxveen zit precies op het landelijk gemiddelde, en alleen Gouda heeft een negatieve afwijking van 0,0214 ten opzichte van de rest van het land. Gemiddeld scoort
30
43
y
Deze cijfers komen uit de Leefbaarometer. Dit is een instrument om een inschatting te geven van de leefbaarheid van Nederlandse woonomgeving, waarvan sociale cohesie en onderlinge verbondenheid een component vormen.
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
MRE Midden-Holland
y
Goede voorbeelden en concrete resultaten. Goede voorbeelden van samenwerkingen die door gesprekspartners
Boven en interregionaal
genoemd worden, waarbij sprake is van verbinding tussen
Natuur, landschap en leefomgeving
Onderwijs
Omgevingsraad Schiphol
Human capital akkoord ZuidHolland
Campus Gouda en het kenniscentrum voor Bodemdaling
Stichting Groene Hart
Sociaal domein
er concrete resultaten behaald, maar men vindt het
Stichting stuurgroep Boskoop
Werkvoorzieningsschap Promen
het MRE en het BRE, zijn: het werkgeversservicepunt, en Funderingen. Volgens gesprekspartners worden lastig deze te benoemen. Een genoemd voorbeeld is de beweging die het werkgeversservicepunt heeft gemaakt van gemeentelijk naar regionaal niveau. Er is volgens
MRE Midden-Holland Energie, energietransitie en duurzaamheid
Triple Helix
Groenalliantie MiddenHolland
Triple Helix Midden-Holland
Sociaal domein
Campus Gouda
Zorgkeuze Midden-Holland
Living Lab Zorg & Technologie
Programma/ Samenwerkingsverband gedeelde zorg
Bouwacademie Groene Hart
gesprekspartners ook ruimte voor groei. Zo wordt gesproken over het ondersteunen van onderwijsinitiatieven en het verkennen van de mogelijkheid tot het huisvesten van (een dependance van) een universiteit. y
Regionale ambassadeurs. Volgens gesprekspartners kunnen partners uit het MRE zelf de verbinding leggen tussen maatschappelijke en bestuurlijke netwerken, maar een duidelijk aanspreekpunt vanuit het BRE zou hier wel bij helpen.
Cultuur Streekarchief Midden-Holland Lokaal Natuur en Leefomgeving
Sociaal Domein
Stichting VEEN
Leerwerkbedrijf Krimpenerwaard
Stichting Klimaat coöperatie Stichting BLR Figuur 20 Maatschappelijke samenwerkingen in Midden-Holland
Verbinding tussen het MRE en het BRE Wanneer we kijken naar de verbinding tussen het maatschappelijk regionaal ecosysteem en het bestuurlijk regionaal ecosysteem dan valt het volgende op: y
Grote verbondenheid van maatschappelijke partijen. Maatschappelijke partijen zijn zeer begaan met het BRE. Er wordt veel verbinding gezocht met het bestuurlijk regionaal ecosysteem. Ook zijn de focusgroepen opvallend goed bezocht in deze BRE-regio. Zorgpartijen vinden elkaar goed in de bestuurlijke tafel Zorg. Partijen zouden graag zien dat het BRE meer de leiding neemt in het samenspel tussen het BRE en MRE.
y
Maar ook weinig betrokkenheid van inwoners. Inwoners zijn volgens gesprekspartners weinig betrokken bij ‘het BRE Midden-Holland’. Dit is volgens betrokkenen op dit moment ook niet nodig en niet de bedoeling.
44
BOX 5. Vergelijking verbinding tussen MRE en BRE met de andere regio’s In de BRE-onderzoeken blijkt meestal dat het maatschappelijk regionaal ecosysteem in regio’s met name lokaal is vormgegeven. Dit is bijvoorbeeld overwegend het geval in Groningen, Noordoost-Brabant en Noord-Holland-Noord. In Fryslân en Zuid-Limburg is er op onderdelen en momenten sprake van een MRE. In Zuid-HollandZuid is er in grotere mate sprake van een MRE, waarbij natuurlijke verbinding bestaat tussen het economisch ecosysteem en het onderwijs. Dit laatste geldt ook voor Midden-Holland. Ook op het gebied van het sociaal domein wordt voorzichtig steeds meer samengewerkt in MiddenHolland. We zien hier op het niveau van het BRE diverse maatschappelijke samenwerkingen, waarbij op sommige vlakken sprake is van een Maatschappelijk Regionaal Ecosysteem. Dit MRE vindt echter nog niet altijd goed de aansluiting met het BRE en acteert ook voor een groot deel op bovenregionaal niveau.
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
5.4 Deelvraag 4. Hoe ziet het economisch ecosysteem eruit?
A.
Regionaliteit en sectorstructuur, systeemelementen en randvoorwaarden van het ecosysteem
De economische kenmerken brengen wij met behulp van open data (CBS) in beeld op basis van de entrepreneurial ecosystems-benadering.31 Wij zoomen in op de regionaliteit van het ecosysteem (locatie van bedrijven en sectorstructuur). Daarnaast beschrijven we systeemelementen (talent, nieuwe kennis, zakelijke dienstverlening) en randvoorwaarden (formele instituties, ondernemerschapscultuur, fysieke infrastructuur en vraag gemeten door de groei in het bruto regionaal product). Hoofdpunten economisch ecosysteem (deelvraag 4) y Regionaliteit en sectorstructuur. De meeste bedrijven zijn gevestigd in Gouda en de Krimpenerwaard. Vergelijkbaar met de landelijke cijfers (27,26%) heeft Midden-Holland vooral veel zakelijke dienstverlening. Het aandeel van nijverheid en energie is relatief hoog in Midden-Holland, en het aandeel van cultuur, recreatie en overige diensten is laag. y Systeemelementen. Het aandeel praktisch opgeleiden ligt in Midden-Holland (28%) net lager dan het landelijk gemiddelde, terwijl het aandeel theoretisch opgeleiden hoger ligt dan in Nederland. De investeringen in R&D ligt in Midden-Holland hoger dan het Nederlands gemiddelde. y Randvoorwaarden. De gemiddelde afstanden naar een hoofdverkeersweg en voor het woon-werkverkeer liggen in Midden-Holland lager dan het landelijk gemiddelde.
Vanuit Midden-Holland reizen de meeste inwoners naar Rotterdam voor hun werk, vooral in Zuidplas. y Overkoepelend beeld. De regio staat er goed voor en er is sprake van een vruchtbare voedingsbodem voor perspectiefvolle groei, maar het lijkt erop dat de groei de laatste jaren wat stokt (mogelijk in verband met de Coronacrisis). y Verbinding tussen het ERE en BRE. Er is sprake van een beperkte samenwerking en verbinding tussen het bestuurlijke en economische ecosysteem in MiddenHolland. In gesprekken geven ondernemers aan (wel) verbonden te zijn met de regio.
Figuur 21
Spreiding bedrijfsvestigingen
Regionaliteit en sectorstructuur In Midden-Holland zijn 25.470 bedrijven gevestigd. Dit is 1,48% van het totaal aantal bedrijven in Nederland. De meeste bedrijven zijn gevestigd in Gouda (6225) en de Krimpenerwaard (5865). Gevolgd door Zuidplas (4705) en Bodegraven-Reeuwijk (4245). Het minst aantal bedrijven is gevestigd in Waddinxveen (2715). In het BRE Midden-Holland worden jaarlijks meer bedrijven opgericht dan gemiddeld in Nederland, namelijk 926 bedrijfsoprichtingen per 1000 vestigingen. In Nederland zijn dit 869 bedrijfsoprichtingen per 1000 vestigingen. Het meeste aantal bedrijven wordt opgericht in Gouda (1091). Overeenkomstig met de landelijke cijfers (27,26%) heeft Midden-Holland vooral veel zakelijke dienstverlening (26,09%). Opvallend is het hoge percentage nijverheid en energie (19,34%). Daarna volgt handel en horeca (18,65%). Opvallend is het lage percentage cultuur, recreatie en overige diensten (11,11%) en het hoge percentage financiële diensten en onroerend goed (11,8%). Observaties uit de economische visie Midden-Holland over de sectorstructuren: y Bodegraven-Reeuwijk kent naar verhouding veel groothandelsbedrijven. Zij maken in totaal ruim 18% van de totale werkgelegenheid uit, landelijk is dat gemiddeld 6,2%. y Ook in Waddinxveen is de groothandel een naar verhouding zeer grote sector.
Deze maakt in totaal 21% van de werkgelegenheid uit; landelijk is dit gemiddeld 6,2%. y Gouda heeft een duidelijke centrumfunctie van diverse publieke diensten: zorg, onderwijs en overheidsdiensten zijn er geclusterd.
31
45
Cloosterman, Starn & Van der Starre (2018). De Kwaliteit van Ecosystemen voor Ondernemerschap in Nederlandse regio’s.
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
y In de Krimpenerwaard wordt veel geproduceerd en gebouwd. De industrie, zowel traditionele maakindustrie als meer geavanceerde technologische industrie, en de bouwnijverheid zijn grote sectorale werkgevers. De zakelijke diensten zijn naar verhouding minder aanwezig, alhoewel die sector nog steeds een kwart van de totale werkgelegenheid uitmaakt. y Zuidplas kent een groot agrarisch complex, vooral tuinbouw, en een daaraan verwante voedingsmiddelenindustrie. De groei van het aantal banen in Zuidplas is vooral aanwezig in de publieke diensten (verdubbeld in omvang ten opzichte van 2001), de industrie (ruim 50% groei) en de zakelijke diensten (circa 50% groei). y Lokale sectorale accenten zijn landbouw in BodegravenReeuwijk en Krimpenerwaard, tuinbouw in Zuidplas, groothandel in Bodegraven-Reeuwijk en Waddinxveen, industrie en bouw in Krimpenerwaard en Zuidplas, publieke diensten in Gouda. Het zijn vijf sterk gemengde lokale economieën.
Randvoorwaarden De randvoorwaarden voor een economisch ecosysteem zijn moeilijker te beïnvloeden dan systeemelementen. We hebben het dan over ondernemerschapscultuur, fysieke infrastructuur en de vraag naar producten en diensten. Fysieke infrastructuur y
De gemiddelde afstand tot een hoofdverkeersweg is in Midden-Holland (1 km) lager dan het landelijk gemiddelde (2 km). De gemiddelde afstand tot een treinstation is in Midden-Holland (4 km) ook lager dan het landelijk gemiddelde (7 km). In Waddinxveen (1,1 km) en Gouda (1,7 km) is die afstand het kleinst. Gevolgd door Bodegraven-Reeuwijk (3,1 km) en Zuidplas (3,5 km). De grootste afstand tot een
Systeemelementen
treinstation is in de Krimpenerwaard met 10,7 km.
Onderdeel van een florerend economisch ecosysteem zijn systeemelementen. Dit zijn eigenschappen van een economie
y
De gemiddelde woon-werk afstand is in Midden-Holland
die relatief makkelijk beïnvloedbaar zijn, zoals investeringen
(19 km) lager dan het landelijk gemiddelde (23 km). De
in research en development, de aanwezigheid van zakelijke
grootste woon-werk afstand is in Gouda met 21,1 km.
dienstverlening en het aantrekken van theoretisch geschoolden. y y
De monitor woonwerk-verkeer OV van het CBS is een
Op het vlak van research en development is er alleen data
instrument om forensbewegingen in kaart te brengen.
beschikbaar op het niveau van de COROP-regio’s32. De
Vanuit Midden-Holland reizen de meeste inwoners
investeringen in R&D liggen in Midden-Holland hoger
naar Rotterdam voor hun werk. Dit aantal is met 4200
(8,9%) in vergelijking met het landelijk gemiddelde (7,8%).
verreweg het grootst in Zuidplas. Daarna volgen Gouda (3300) en de Krimpenerwaard (2800). De grootste
y
Het aandeel bedrijven in de zakelijke dienstverlening is
aantallen inwoners die naar andere gemeenten – buiten
in het BRE Midden-Holland (25,7%) relatief hoog ten
Midden Holland - reizen voor hun werk zijn ook te
opzichte van het landelijke gemiddelde (24,5%). Gouda
vinden in Zuidplas, Gouda en de Krimpenerwaard.
(30%), Bodegraven-Reeuwijk (25,9%) en Zuidplas (25,5%) hebben een hoger percentage bedrijven in de zakelijke
Vraag naar producten en diensten
dienstverlening dan het landelijk gemiddelde. Waddinxveen
y
(24,5%) en de Krimpenerwaard (22%) liggen er net onder.
In de ontwikkeling van het Bruto Regionaal Product (BRP) van Midden-Holland (COROP-regio Oost-Zuid-Holland) is beter economisch herstel zichtbaar na de crisis van
y
Het aandeel praktisch opgeleiden ligt in Midden-Holland
2013 dan landelijk én in het nabijgelegen Rotterdam-
(28%) net lager dan het landelijk gemiddelde (29%). Het
Rijnmond. Maar ook: In de periode 2018-2021 groeide
aandeel theoretisch opgeleiden ligt in Midden-Holland
het BRP van Midden-Holland minder dan gemiddeld
(31%) hoger dan in Nederland (29%). Zuidplas (34%)
in Nederland: in 2018 met 0,9%, in 2021 met 1,6%
en Gouda (33%) kennen het hoogst aantal theoretisch
tegenover een landelijk gemiddelde van 1,73% en in 2022
opgeleiden, gevolgd door Waddinxveen (29%) en
tussen de 2,0% en 2,5% (tegenover 3,1% landelijk).
Bodegraven-Reeuwijk (27%). De Krimpenerwaard kent het laagste aantal theoretisch opgeleiden (26%).
32
46
Oost-Zuid-Holland = Alphen aan den Rijn Bodegraven-Reeuwijk Gouda Krimpenerwaard Nieuwkoop Waddinxveen
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
Figuur 22 Ontwikkeling BRP (2018, prognose 2022)
Arbeidsparticipatie y
De arbeidsparticipatie is in Midden-Holland hoger
Huishoudens met de laagste 40% inkomens (2019-2020) Zuidplas
(71,78%) dan landelijk gemiddeld (69,77%). In Zuidplas is de arbeidsparticipatie het hoogst (73,63%). De groene
Waddinxveen
lijn laat ook een stijging zien van de arbeidsparticipatie. Vooral in de collectieve- en zakelijke dienstverlening en in de handel zijn veel banen. De werkgelegenheidsquote laat het aantal banen zien ten opzichte van het aantal inwoners. Dit percentage ligt in Midden-Holland
Krimpenerwaard
Gouda
op 35,05% ten opzichte van 40,13% landelijk. Bodegraven-Reeuwijk
y
Het aandeel zelfstandigen is het hoogste in Gouda en de Krimpenerwaard (5000) gevolgd door Zuidplas (4000). Het aandeel zelfstandigen is het laagste in Bodegraven-Reeuwijk (3000) en Waddinxveen (1000). Midden-Holland als geheel kent 19.000
0%
10% 2022
20%
30%
40%
50%
2019
Figuur 23 Huishoudens met laag inkomen
zelfstandigen, wat 1,28% van het landelijk aantal is. Het aantal wisselingen in het lokaal bestuur en y
Het werkloosheidpercentage ligt in Midden-Holland
integriteitsschendingen is een indicatie voor de stabiliteit van
onder het landelijk gemiddelde. Midden-Holland
formele instituties. Zoals reeds aan bod gekomen, kent het BRE
volgt sinds 2016 de landelijke trend en ligt vanaf
Midden-Holland relatief stabiele lokale instituties.
2019 dicht tegen het landelijk gemiddelde. Overkoepelend beeld Uitzoomend zien we dat Midden-Holland over de hele linie van gemeenten relatief positief scoort, waar het gaat om economische systeemkenmerken en randvoorwaarden. De regio staat er goed voor en er is sprake van een vruchtbare voedingsbodem voor perspectiefvolle groei. We zien echter ook dat, hoewel de uitgangspositie positief is, de groei wat stokt. Dit leidt tot de urgentie voor het gezamenlijk optrekken om niet ten prooi te vallen aan de wet van de remmende voorsprong.
47
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
B.
Structuur van het economisch regionaal ecosysteem
ERE Midden-Holland Boven en interregionaal
Economische samenwerking krijgt in verschillende verbanden
Economie en arbeidsmarkt
vorm. In de volgende tabel geven we per niveau en domein een overzicht van door ons geïnventariseerde economische
Stuurgroep Energieakkoord Greenport West-Holland
Werkgeversvereniging ZWConnect
samenwerkingen in de regio. De conclusies die hieruit volgen
Greenport Regio Boskoop
Economic Board ZuidHolland
Warmte Samenwerking Oostland
Bouwen
partijen wordt er interregionaal samengewerkt. De
VNO NCW West
A12-Corridor
belangrijkste schalen/gebieden waarin dit gebeurt
ERE Midden-Holland
zijn de Greenport regio’s en de provincie.
Triple helix
zijn als volgt: y
y
Boven- en interregionaal - Door economische
BRE Midden-Holland - Op het niveau van BRE Midden-Holland werken economische partijen met name samen op het thema economie, onderwijs en arbeidsmarkt. Ook op het gebied van het fysieke domein is er een samenwerkingsverband. Voor bijna alle samenwerkingsverbanden geldt dat vaak twee of
Bouwacademie Groene Hart (onderwijs – bedrijfsleven via triple helix)
Campus Gouda
Living Lab Bodem & Technologie
Lokaal
meerdere Midden-Hollandse overheden betrokken
Economie en arbeidsmarkt
zijn. Ook zijn er veel verbindingen met organisaties uit
y
Triple Helix Midden-Holland (Bestuurlijk Overleg Economie, Onderwijs en Arbeidsmarkt MiddenHolland)
het MRE op het niveau van BRE Midden-Holland.
Ondernemersplatform Bodegraven-Reeuwijk (OPBR)
Ondernemerskring Krimpenerwaard
Lokaal - Op lokaal niveau zijn er verschillende
Federatie Ondernemerskringen Zuidplas (FOZ)
Ondernemers Platform Waddinxveen (OPW)
samenwerkingen op het gebied van ondernemingsplatformen. Elke gemeente van het BRE Midden-Holland heeft een eigen ondernemingsplatform.
Gouda Onderneemt! Figuur 24 ERE Midden-Holland
Verbinding tussen het ERE en BRE Wanneer we kijken naar de verbinding tussen het economisch regionaal ecosysteem en het bestuurlijk regionaal ecosysteem
y
Grote verbondenheid van een deel van de economische partijen. De ondernemers met wie we hebben gesproken
dan valt het volgende op:
geven echter wel aan (zeer) verbonden te zijn met de y
Beperkte samenwerking en verbinding. Uit de
regio. Ook het grote aantal deelnemers bij de focusgroep
gesprekken met de bestuurlijke en economische
en kennis van aanwezigen over (de organisatie van)
gesprekspartners ontstaat het beeld dat er sprake is
het BRE wijzen in deze richting. Voorbeelden van
van beperkte samenwerking en verbinding tussen het
samenwerkingen die door gesprekspartners genoemd
bestuurlijke en economische ecosysteem in Midden-
worden en waarbij sprake is van verbinding tussen het
Holland. Er is veel mkb-bedrijvigheid in de regio
ERE en het BRE, zijn: Campus Gouda en de triple helix
en dit is buiten de lokale ondernemersverenigingen
Economie, Onderwijs, Arbeidsmarkt. Verder wensen de
beperkt georganiseerd. Hierdoor is er ook een beperkte
ondernemers dat de regio de regionale belangen behartigt
mogelijkheid tot het inzetten van (private) capaciteit voor
in de bovenregionale samenwerkingsverbanden.
de regionale samenwerking. Er wordt waar mogelijk wel geprobeerd om verbinding te organiseren, maar de schaal
48
y
Regionale ambassadeurs. Volgens de gesprekspartners
van Midden-Holland is hiervoor volgens betrokkenen
kunnen boundary spanners de verbinding leggen
niet altijd geschikt. Economische partijen zijn actief op
tussen economische en bestuurlijke netwerken.
andere schalen. Dit vraagt volgens gesprekspartners om
Wel vinden gesprekspartners het lastig om regionale
een voortrekkersrol van de overheid op dit gebied.
ambassadeurs aan te wijzen/te noemen.
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
BOX 6. Vergelijking verbinding tussen ERE en BRE met de andere regio’sSysteemelementen. In vergelijking met de andere casusregio’s scoort Midden-Holland relatief hoog qua aantal theoretisch opgeleiden. Ook wordt relatief veel geïnvesteerd in Research & Development en is het aandeel zakelijke dienstverlening groot.
5.5 Deelvraag 5. Welke publieke waarde wordt er in de regio gerealiseerd?
Publieke waarde gaat over de korte en lange termijneffecten van het handelen door (samenwerkende) overheidsorganisaties. Of die effecten van waarde zijn, bepaalt het publiek: individuele
Randvoorwaarden. In vergelijking met de andere casusregio’s kent Midden-Holland inmiddels stabiele formele instituties. Door de ligging is de bereikbaarheidsopgave evenals in Zuid-Holland Zuid groter dan in andere casusregio’s. Daarnaast laat het BRP in Midden-Holland een relatief beperkte groei zien.
burgers die handelen vanuit hun eigen overtuiging over
Verbinding tussen het ERE en BRE. De verbinding tussen het ERE en het BRE verschilt sterk per
waarde aan de hand van brede welvaartsindicatoren33 en de
regio. Het economisch regionale ecosysteem is in Noordoost Brabant in sterke mate gedomineerd en aangejaagd door het BRE in termen van oprichten, financieren en agendering. Daarbij is de samenhang tussen de ecosystemen niet in balans door het ontbreken van een MRE. In Fryslân weten economische partijen elkaar binnen een aantal sectoren te vinden waar in een deel van de gevallen wordt gekozen voor financiering vanuit het BRE. In Groningen is het economisch netwerk veelal opgebouwd uit verschillende verbanden die zich afhankelijk van de opgave en/of bestuurlijke indeling bevinden op lokale, subregionale of bovenregionale schaal. In Noord-Holland Noord is de verbinding tussen het economisch en bestuurlijk regionaal ecosysteem georganiseerd via het Bestuurlijk Afstemming Overleg (BAO). In Zuid-Holland Zuid worden de verbindingen tussen diverse schaalniveaus vooral bestuurlijk aangestuurd. In Midden-Holland is beperkte samenwerking en verbinding tussen het ERE en BRE, hoewel economische partners vaak wel sterk in de regio geworteld zijn.
wat goed en rechtvaardig is. In maatschappelijke processen besluiten zij collectief (met volksvertegenwoordiging, maar ook door zich te verenigen in maatschappelijke organisaties of burgerinitiatieven) welke publieke waarde de overheid moet nastreven, en of ze dat goed doet. Wij beschrijven publieke ambities die de regio zichzelf stelt. Hoofdpunten Publieke Waarde (deelvraag 5) y Opgaveprofiel Midden-Holland. Het overkoepelende niveau van brede welvaart in Midden-Holland bleef in de periode 2013-2019 stabiel en behoort tot het hoogste kwartiel van Nederlandse (COROP-)regio’s. Die stabiliteit zien we grotendeels gereflecteerd in de ontwikkelingen in de specifieke thema’s van brede welvaart, behalve op het onderdeel materiële welvaart.
Opgaveprofiel Midden-Holland Het realiseren van publieke waarde beschrijven we aan de hand van zeven brede welvaartsindicatoren: Welzijn & gezondheid, veiligheid, wonen, materiële welvaart, arbeid, milieu en samenleving. Daarvoor gebruiken we de cijfers vanaf 2015 tot de meest recente cijfers. Hiermee kunnen we de ontwikkelingen in kaart brengen. Voordat we de ontwikkelingen op COROPniveau uitlichten, is het interessant om de scores van de regio te vergelijken met andere regio’s. Het Coöperatief Convenant van RaboResearch heeft onderzoek gedaan naar geografie van brede welvaart. Ze hebben de ontwikkeling van scores van alle regio’s op de regionale brede welvaartsindex onderzocht tussen 2013 en 2019, zie de volgende figuur. In het kwadrant rechtsboven vinden we het BRE Midden-Holland (Oost Zuid-Holland: het geheel van de Gouwestreek en de Krimpenerwaard). BRE Midden-Holland scoorde in 2013 tussen de 0,66 en de 0,67. In 2019 is dit 0,69 geworden. Dit is dus een groei van bijna 0,03. Rabo Research geeft daarbij de volgende definitie van dit type regio: ‘een regio met een bovengemiddeld hoge brede welvaart in zowel 2013 als 2019 én een bovengemiddelde groei in die periode.’ 33
49
Vergelijkingsscores zijn gebaseerd op de Regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS, waar Zuid-Holland wordt vergeleken met de andere provincies (12 in totaal) en de 2 COROP-regio’s die binnen Zuid-Holland Zuid vallen, worden vergeleken met elkaar en de andere COROP-regio’s (40 in totaal).
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
NL = 0,645
0,72
0,71 Utrecht
0,70
ZW-Friesland M-Limburg
N-Overijssel O-Zuid-Holland Alkmaar e.o. Kop van Noord holland
Brede welvaart 2019
0,69
ZO-Friesland
0,68
N-Limburg
Flevoland
0,67
N-Friesland
ZW-Drenthe
NO-Brabant
Aggl. Haarlem
Delft en Westland ZW-Gelderland ZO-Brabant
NL = 0,665
W-Brabant
Z-Limburg
0,65
Arnhem/ Nijmegen
Groot-Rijnmond
ZO-Drenthe
O-Groningen Zaanstreek
Groot-Amsterdam Delfzijl e.o.
Aggl. Den Haag
0,63
0,62
Zuid-holland Twente
Z-Vlaanderen
N-Drenthe
Veluwe Overige Zeeland ZW-Overijssel Leiden-Bollenstreek
Overige Groningen
0,66
0,64
Het gooi en Vechtstreek
0,60
0,61
0,62
0,63
0,64
0,65
0,66
0,67
0,68
0,69
Brede welvaart 2013 Figuur 28 Scores van alle regio’s op de regionale brede welvaartsindex in een vergelijk over tijd (2013 en 2019), Coöperatief Convenant van RaboResearch (17 mei 2021), gemeten op COROP-niveau.
Een kanttekening is dat de cijfers uit 2019 komen. Anno 2022
Hiernavolgend geven we (in het groen) weer op welke thema’s
zouden de COROP-regio’s mogelijk een andere plek op de index
van brede welvaart de regio Midden-Holland hoog scoort
krijgen. Dit kunnen we in deze rapportage alleen niet met data
ten opzichte van andere Nederlandse gemeenten. In rood
bekrachtigen.
duiden we de thema’s waarop de regio lager scoort dan andere Nederlandse regio’s. De regio’s die grijs gearceerd zijn, kennen
50
CBS Monitor Brede Welvaart naar thema en Opgaveprofiel
een gemiddelde score of ontwikkeling (of een positieve én
Om een gedetailleerd beeld te geven van de brede welvaart
thema). De thema’s van brede welvaart zoals door het CBS
in regio Midden-Holland, richten we ons op de zeven brede
gecategoriseerd (schuingedrukt weergegeven) zijn gekoppeld
welvaartsindicatoren. In de volgende tabellen staat in de eerste
aan opgaven die door gesprekspartners werden erkend en
rij de toelichting van de indicatoren van de brede welvaart. Bij
weergegeven in de volgorde van prioriteit die zij meegaven.
de toelichting houden we soms de COROP-regio aan, wanneer
Vervolgens geven we de belangrijkste ambities en (waar
data alleen op dit schaalniveau beschikbaar is.
mogelijk) resultaten aan de hand van die opgaven weer.
een negatieve ontwikkeling, afhankelijk van het beschreven
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
Tabel 2 Publieke waarderealisatie in Midden-Holland Opgave CBS-thema van Brede Welvaart Wonen
Score
Ambities
Resultaten
In vergelijking met het Nederlands gemiddelde kenmerkt het voorzieningenniveau van MiddenHolland zich door een iets grotere afstand tot primaire voorzieningen (zoals basisscholen). Recreatieve voorzieningen zijn juist nabijer dan elders in Nederland.
De ambitie om Midden-Holland een concurrentiepositie te geven en de regio leefbaar, groen en veilig voor de inwoners te maken. Adaptieve ruimtelijke inrichting, met een grote nadruk op mobiliteit en bereikbaarheid.
y Opstellen diverse beleidsprogramma’s/plannen (onder andere uitvoeringsprogramma voor Regionaal Verkeers- en VervoerPlan) y Succesvolle lobby A20 y Veel woningbouw in realisatie in/ bij de regio (Westergouwe, Vijfde Dorp, Triangel)
Economie Materiële welvaart en arbeid
De stijging van het Bruto Regionaal Product bleef in Midden-Holland onder het Nederlands gemiddelde in de periode 2018-2021. In Bodegraven-Reeuwijk en Zuidplas ontwikkelde de gemiddelde schuld per huishouden zich tot boven het Nederlands gemiddelde. Het mediaan besteedbaar inkomen bleef wél consequent boven het Nederlands gemiddelde. De arbeidsparticipatie in Midden-Holland is toegenomen en de werkeloosheid nam af – beide indicatoren zijn in lijn met het landelijk gemiddelde. Het aantal hoogopgeleiden laat een stijging zien maar ligt iets onder het Nederlands gemiddelde. De verschillen tussen gemeenten zijn gering.
Sociaal domein Welzijn
Inwoners van Midden-Holland zijn ongeveer even tevreden met hun leven en vrije tijd als we aantreffen in heel Nederland. We zien bij beide indicatoren een lichte stijging en weinig verschillen tussen gemeenten.
Het verbeteren van het vestigingsklimaat in Midden-Holland voor jonge startups en hoogstaand technologisch vakmanschap, door scherpe keuzes voor ontwikkelsectoren (onder andere bodemdaling, zorgtechnologie) en het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Inzetten op het aantrekken van nieuwe onderwijsinstellingen, een aantrekkelijker vestigingsklimaat voor innovatiekracht en het verbinden van onderwijs en arbeidsmarkt op groeisectoren.
Verbeteren van de regionale uitvoering van taken in het sociaal domein, met accenten op maatschappelijke zorg, het thuishouden van jongeren, preventie van geweld, aansluiting tussen jeugdhulp en passend onderwijs en juiste afstemming met bovenregionale gremia, waartoe recente oprichting van de samenwerkingsovereenkomst Jeugd en Wmo 20222024
y Opstellen diverse beleidsprogramma’s/-plannen (onder andere de Economische visie Midden-Holland) y De eerste uitvoering van uitgangspunten van de economische visie y Aansluiting bij en organisatie met triple-helixpartners in de regio
y Opstellen diverse beleidsprogramma’s/plannen (bijvoorbeeld samenwerkingsovereen-komst Jeugd en Wmo regio MiddenHolland) y Gezamenlijke inkoop geregeld in Netwerk Sociaal Domein MiddenHolland y Uitvoeringsgerichte samenwerking krijgt vorm in de praktijk in aantal programma’s. y Centrale sturing RSO werkt goed volgens betrokkenen
Energie & klimaat Milieu
Midden-Holland scoort sterk bovengemiddeld én verbeterde zich als het gaat om het produceren van zonne-energie en het terugbrengen van broeikasgassen. De verschillen per gemeenten qua presteren zijn wel groot. De beschikbare natuur in het gebied blijft achter bij het Nederlands gemiddelde, maar er is wel een stijgende trend zichtbaar, zeker ten opzichte van buurregio’s als Zuid-Holland Zuid.
Het realiseren van de klimaat- en biodiversiteitsdoelstellingen met behoud van de groene identiteit van het Groene Hart – met specifieke expertise-ontwikkeling en inzet op het thema bodemdaling.
y Opstellen diverse beleidsprogramma’s/-plannen (onder andere Regionaal Mobiliteitsplan (RMP)/ RVVP uitvoeringsprogramma) y Organisatie van aansluiting bij afstemming op hoger schaalniveau (bijvoorbeeld het Groene Hart) y Aansluiting bij en ondersteuning van Platform Slappe Bodem
Leefbaarheid
Het contact met familie, vrienden en buren is in de periode 2015 tot 2020 afgenomen, evenals het aandeel inwoners dat vrijwilligerswerk doet. In termen van vrijwilligerswerk en vertrouwen in instituties scoort Midden-Holland ook onder het Nederlands gemiddelde.
Lokaal vormgegeven ambities.
y Zie Sociaal domein.
Gezondheid
Midden-Holland scoort hoog ten opzichte van het Nederlands gemiddelde op de ervaren gezondheid. Daarin is ook een toename zichtbaar. Ook is het aandeel personen met een langdurige ziekte (fors) gedaald. Wel is sprake van een grotere toename van overgewicht in de regio dan in heel Nederland.
Regio Midden-Holland verbindt zorgvragen in de gezondheidszorg aan zorgvragen in het sociaal domein, en werkt onder meer aan de toenemende mogelijkheden voor preventie en toegankelijkheid van zorg voor ouderen en psychisch kwetsbaren.
y Zie Sociaal domein.
Veiligheid
De regio kenmerkt zich als een veiligere regio dan landelijk gemiddeld: het aantal geregistreerde misdrijven en ondervonden delicten ligt relatief laag en neemt af (met uitzondering van Gouda), en men voelt zich minder vaak onveilig in de buurt.
Op het niveau van Midden-Holland zijn er specifieke ambities op het gebied van verkeersveiligheid. ZuidHolland is de meest verkeersonveilige provincie van Nederland.
y Beperkt sprake van een samenwerkingsonderwerp op het niveau van Midden-Holland.
Samenleving
y Wel opgesteld: Regionaal Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid 2022-2024.
Op basis van beelden over de voornaamste opgaven die spelen het BRE Midden-Holland binnen de thema’s van brede welvaart duiden we nu vervolgens het dominante schaalniveau waarop het BRE zich organiseert om die opgave aan te pakken. Dit vormt het opgaveprofiel van de regio Midden-Holland.
51
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
Tabel 3 Opgaveprofiel Midden-Holland
Opgave CBS-thema van Brede Welvaart
Opgaven
Dominant schaalniveau
Wonen
De groei van het aantal huishoudens ligt flink boven het landelijk gemiddelde, waarbij de groene druk hoog is. Om deze groei aan te kunnen zal de woningvoorraad verder vergroot moeten worden en de ontsluiting van de regio ten opzichte van (stedelijke) voorzieningen en werklocaties moeten verbeteren.
Regionaal
Economie Materiële welvaart en arbeid
Voor de coronacrisis had de regio Midden-Holland zich bovengemiddeld snel hersteld van de economische crisis na 2013, maar de regio kampt met (ruimtelijke) opgaven om nieuwe bedrijvigheid (zeker in de stuwende industriële en logistieke sector) te kunnen vestigen en leegstand aan te pakken. Industrie, bouw en handel zijn daarnaast conjunctuurgevoelige sectoren, en het realiseren van daadwerkelijk agglomeratievoordeel voor die drie evenals innovatie van ‘technisch vakmanschap’ door jonge ondernemers is een uitdaging. Midden-Holland kent een stabiele arbeidspopulatie en praktisch vakmanschap, maar heeft relatief weinig onderwijsinstellingen in de regio en is voor theoretisch-opgeleid ‘human capital’ voor innovatie niet zelfvoorzienend.
Regionaal/ lokaal
Sociaal domein Welzijn
Gemeenten in Midden-Holland kennen opgaven in het sociaal domein die kenmerkend zijn voor Nederlandse gemeenten, waaronder de uitvoering van de decentralisaties van Jeugdzorg, de Participatiewet en de Wmo, het realiseren van passend woonaanbod voor beschermd wonen en het realiseren van een veilige thuissituatie.
Regionaal/ lokaal
Energie & klimaat Milieu
Bodemdaling is voor het Groene Hart als geheel – zowel in de stedelijke als in de landelijke omgeving – de meest typerende opgave, als gevolg van veenafbraak en -zetting. Behoud van de aantrekkelijkheid en landschappelijke kwaliteit van het ‘verkavelde’ gebied van Midden-Holland is deels een specifieke recreatie-opgave, deels een vraagstuk voor integrale ruimtelijke inrichting. Midden-Holland kent geen specifieke klimaatadaptatie-opgaven of specifieke uitdagingen die afwijken van de landelijke.
Bovenregionaal/ Regionaal
Leefbaarheid
Gemeenten in de regio verschillen als het gaat om sociale cohesie, maatschappelijke betrokkenheid, en kennen daarin hun eigen, lokale (leefbaarheids)opgaven.
Lokaal
Gezondheid
De regio Midden-Holland heeft niet een prominente regionale opgave op het gebied van gezondheid.
Lokaal
Veiligheid
Net als andere gemeenten en regio’s binnen de provincie Zuid-Holland (met afstand de minst verkeersveilige provincie van Nederland) kent Midden-Holland de opgave om het aantal verkeersdoden te reduceren.
Regionaal/ lokaal
Samenleving
52
Het BRE Midden-Holland | Eindrapport
5.6 Deelvraag 6. Welke organisatorische capaciteit is er?
opgenomen (2022). De regionale formatie geeft geen compleet beeld van de capaciteit die gemeenten ter beschikking stellen aan Midden-Holland. Hierbij zijn de capaciteit van
In het Bestuurlijk Regionaal Ecosysteem wordt gewerkt aan het
de regiogriffier, gemeentesecretarissen ten behoeve van
realiseren van publieke waarde. Hiervoor is capaciteit nodig;
het Regionaal Secretarissen Overleg (RSO) en (ad hoc)
dat wil zeggen input in de vorm van mensen en (financiële)
projectcapaciteit buiten beschouwing gelaten.
middelen die worden ingezet voor het versterken van regionale samenwerking. Data over regionaal beschikbare capaciteit zijn
4,64 fte van de totale regionale formatie betreft (strategische)
deels voor handen. In deze paragraaf gaan wij hier op in.
beleidscapaciteit, afzonderlijk van de secretarisfunctie en de ondersteunende functies. Dat is 58,6% van het totaal.
Hoofdpunten Organisatorische capaciteit (deelvraag 6) y Organisatie van regionale capaciteit. De GR MiddenHolland kent 7,92 fte regionale formatie, waarvan 58,6% wordt gevormd door strategische beleidscapaciteit (minus de regiosecretaris). y Financiële bijdrage(n) op het niveau van Midden-Holland. De bijdrage van gemeenten in Midden-Holland aan regionale samenwerking (GR’en) kenmerkt zich door verschillende trendmatigheden per gemeente. Zo is er bijvoorbeeld in Gouda sprake van een afname van de bijdragen, terwijl we in Zuidplas en Waddinxveen (de gemeente met de meeste samenwerkingsverbanden in de BRE-analyse) een geringe toename zagen.
Omdat de samenwerking Alphen-Gouda-Woerden (AGW) geen onderdeel meer is van de Regio Midden-Holland per 1 januari 2022, is er 0,8 fte extra programmasecretariscapaciteit beschikbaar.
Overheid BodegravenReeuwijk
1 fte regionale formatie t.b.v. GR Midden-Holland Bodegraven-Reeuwijk levert ook structureel ca. 14 uur per week ondersteuning voor de stuurgroep Economie
Gouda
2,2 fte regionale formatie t.b.v. GR Midden-Holland Incl. 0,61 fte Regiosecretaris en 0,89 fte communicatie
Krimpenerwaard
2,11 fte regionale formatie t.b.v. GR Midden-Holland Incl. 0,67 fte secretariële ondersteuning
Waddinxveen
0,94 fte regionale formatie t.b.v. GR Midden-Holland Incl. 0,44 fte secretariële ondersteuning
Zuidplas
1,67 fte regionale formatie t.b.v. GR Midden-Holland Incl. 0,67 fte secretariële ondersteuning
Totaal
7,92 fte regionale formatie t.b.v. GR Midden-Holland
De organisatie van regionale capaciteit Voor het BRE Midden-Holland geldt dat de regionale samenwerking is vormgegeven in de netwerkorganisatie Midden-Holland. Met deze netwerksamenwerking wordt gewerkt aan regionale ambities en speerpunten. Deze activiteiten zijn georganiseerd in vijf bestuurlijke overleggen/ tafels. Hierin zitten wethouders van de deelnemende gemeenten, wier portefeuille aansluit bij de tafels. Het algemeen bestuur van Regio Midden-Holland is formeel het bestuur van de gemeenschappelijke regeling. Het dagelijks bestuur bestaat uit de vijf burgemeesters van de deelnemende gemeenten, aangevuld met de ambtelijk secretaris van de regio Midden-Holland en een controller. Verder is ook het Regionaal platform Regio Midden-Holland onderdeel van de
Aantal fte regionale formatie Midden-Holland