Bijlage 4 Taakveldanalyse begroting 2025 Gemeente Zuidplas ontvangen van de Provincie A25.001582

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 2

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas 2025 Inhoud 1.

Inleiding ............................................................................................................................................................ 4

2.

Referentiegemeenten ...................................................................................................................................... 5

3.

Lasten taakvelden ............................................................................................................................................ 7 Hoofdtaakveld 0: Bestuur en ondersteuning .............................................................................................................. 9 Hoofdtaakveld 1: Veiligheid ...................................................................................................................................... 13 Hoofdtaakveld 2: Verkeer, Vervoer en Waterstaat ................................................................................................... 15 Hoofdtaakveld 4: Onderwijs ...................................................................................................................................... 17 Hoofdtaakveld 5: Sport, Cultuur en Recreatie .......................................................................................................... 19 Hoofdtaakveld 6: Sociaal Domein ............................................................................................................................. 25 Hoofdtaakveld 7: Volksgezondheid en milieu ........................................................................................................... 32 Hoofdtaakveld 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stadsvernieuwing .......................................................

35

4.

Gemeentefonds.............................................................................................................................................. 38 Gemeentefonds ......................................................................................................................................................... 38

5.

Woonlasten .................................................................................................................................................... 41 Rioolheffing ............................................................................................................................................................... 41 Afvalstoffenheffing .................................................................................................................................................... 42 Onroerendezaakbelasting ......................................................................................................................................... 43

6.

Reserves ......................................................................................................................................................... 45

7.

Financiële kengetallen .................................................................................................................................... 47

8.

Begrotingsflexibiliteit ..................................................................................................................................... 48

9.

Samenvatting en conclusies ........................................................................................................................... 49

10.

Overzicht van aanbevelingen ......................................................................................................................... 51

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 3

1. Inleiding In de begrotingsbrief hebben wij u aangeboden om een taakveldanalyse uit te voeren. In uw schriftelijke reactie op deze brief, kenmerk U24.002366 van 4 april 2024 heeft u aangegeven op dit aanbod in te gaan en een taakveldanalyse door ons uit te voeren. Hierbij presenteren wij u het resultaat van de uitgevoerde taakveldanalyse. Doel Het doel van een taakveldanalyse is om de (netto)lasten van de gemeente te vergelijken met andere gemeenten. Via de vergelijking met andere gemeenten kan worden bepaald aan welke taakvelden de gemeente relatief veel uitgeeft. Ook kan uit de analyse bijvoorbeeld blijken dat de gemeente relatief lage tarieven aan afnemers van de gemeentelijke producten en diensten doorbelast. Tenslotte komen in de vergelijking met andere gemeenten ook andere aspecten aan de orde, zoals de reservepositie en de begrotingsflexibiliteit. Op basis van de vergelijking benoemen wij mogelijkheden die de financiële positie van de gemeente (kunnen) versterken. De taakveldanalyse heeft alleen een signaleringsfunctie. Zo blijkt uit de vergelijking met andere gemeenten op welke taakvelden de nettolasten relatief hoog zijn en op welke niet, maar in de analyse wordt niet onderzocht welke oorzaken daaraan ten grondslag liggen.

Er kunnen specifieke redenen zijn waardoor de kosten in uw gemeente hoger zijn dan elders, bijvoorbeeld een hoger aantal bijstandsgerechtigden of een grotere landoppervlakte. Ook kunnen er beleidskeuzes aan ten grondslag liggen. Er is niet altijd een specifieke reden of bewuste keuze aan te wijzen als oorzaak van de hogere nettolasten. De bedoeling is dat op basis van deze analyse u in gesprek kan gaan over de gemaakte en te maken beleidskeuzes. Basis: begroting 2025 De bedragen en cijfers in deze analyse zijn gebaseerd op de begroting 2025 inclusief de begrotingswijziging over de najaarsnota, echter exclusief de septembercirculaire en de verder bij de begroting vastgestelde begrotingswijzingen. Waar wordt gesproken over jaarrekeningcijfers gaat het om de bedragen uit uw jaarrekening 2023. De in deze analyse opgenomen gegevens van de andere gemeenten zijn verzameld uit landelijke databestanden en de primitieve begrotingen van de gemeenten. In de primitieve begroting werkt u met stelposten zoals prijs, loon en groei. De systematiek van uw gemeente is dat deze stelposten bij de zomernota naar de betreffende taakvelden worden overgeheveld. Dat betekent dat u rekening moet houden dat in de vergelijking met de referentiegemeenten de nettolasten op een taakveld van de gemeente Zuidplas hoger kunnen zijn dan in deze rapportage opgenomen cijfers.

Op welke taakvelden deze nettolasten hoger zijn, kunt u bij het team financiën deze informatie opvragen. Nader onderzoek zou moeten uitwijzen of de referentiegemeenten ook werken met stelposten voor loon- en prijsstijgingen. Werkwijze De begroting van uw gemeente is vergeleken met de begrotingen van enkele andere gemeenten, zie hiervoor bij het kopje ‘referentiegemeenten’. Hierbij hebben we gekeken naar de lasten en baten per taakveld, de financiële kengetallen, het weerstandsvermogen en de lokale lasten. Opvallende verschillen van de gegevens van uw gemeente ten opzichte van andere gemeenten hebben wij voorgelegd aan medewerkers van uw organisatie. Waar mogelijk is expliciet aangegeven in de tekst waar uw gemeenten mogelijke verklaringen heeft voor verschillen. Wanneer er niet direct een verklaring was, kan indien gewenst altijd nog verder onderzoek door uw organisatie worden gedaan voor de verschillen met de referentiegemeenten in deze taakveldanalyse. Onderliggende gegevens Bij enkele onderdelen hebben wij onderliggende gegevens gebruikt die niet expliciet zijn opgenomen in de analyse. Als u bij aanvullend onderzoek behoefte heeft aan nadere gegevens bespreken wij graag de mogelijkheden met u. Tenslotte Wij wensen u goede beraadslagingen over de inhoud. Tenslotte geven wij vanzelfsprekend op uw verzoek graag een toelichting op de resultaten.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 4

2. Referentiegemeenten In de analyse wordt de gemeente Zuidplas vergeleken met referentiegemeenten. Het is van groot belang dat deze gemeenten goed gekozen worden. Een gemeente met een goede sociale structuur en een groot aantal jongeren heeft andere uitdagingen dan een gemeenten met een slechte sociale structuur en hoge vergrijzing. Bepaalde kenmerken zorgen ervoor dat een gemeente over het algemeen meer of minder lasten heeft. Om vergelijkbare gemeenten te vinden hebben we gekeken naar maatstaven die van grote invloed zijn op de hoogte van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Een factor die zwaar meeweegt in de bepaling van het gemeentefonds is immers een factor waarvan het Rijk verwacht dat deze de lasten sterk beïnvloedt. In het vervolg gaan we verder op de selectie van de referentiegemeenten in. Eerst willen we echter uitleggen waarom we andere gemeenten, die wellicht als vergelijkbaarder overkomen, niet hebben meegenomen. Zo voelt u wellicht meer herkenning bij buurgemeenten of bij gemeenten die u kent vanwege herkenbare problematiek. Als voorbeeld nemen we hierbij universiteitssteden, vanuit de gedachte dat een universiteit kan leiden tot specifieke extra kosten voor de gemeente. De basis voor onze selectie ligt echter in de uitkering uit het gemeentefonds. Het gemeentefonds houdt geen specifieke rekening met een factor ‘universiteit’.

Steden met een vergelijkbaar aantal inwoners, waarbij de ene wel een universiteit heeft en de ander niet, krijgen in de basis eenzelfde uitkering uit het gemeentefonds. En die uitkering is weer richtinggevend voor de kosten die een gemeente voor haar taken ‘mag’ maken. Indien u ‘toch’ van mening bent dat een universiteit tot extra kosten leidt dan verdient het aanbeveling om separaat een vergelijking te maken op basis van dat criterium. Zo’n onderzoek valt echter buiten ons aandachtsgebied. Terug naar het gemeentefonds. Het belangrijkste onderscheidende criterium hierbij is het aantal inwoners. De schaal van de gemeente is een belangrijke factor voor het hebben van hoge of lage lasten. Voor het bepalen van referentiegemeenten hebben we daarom in eerste instantie gemeenten gezocht met een vergelijkbare omvang. Van deze selectie van gemeenten met een vergelijkbaar inwoneraantal hebben we vervolgens beoordeeld in hoeverre deze gemeenten ook voldoende vergelijkbaar zijn op andere belangrijke maatstaven uit het gemeentefonds. In eerste instantie hadden wij de gemeente Het Hogeland meegenomen ter vergelijking. Echter, gedurende het onderzoek week deze gemeente op veel taakvelden (uitgaven en inkomsten) fors af van de overige referentie meenten. Dit had een te grote invloed op de uitkomsten waardoor een vergelijking met Zuidplas niet meer reëel bleek.

Wij hebben, na overleg, deze gemeente buiten de taakveldanalyse gelaten. Zuidplas heeft ons gevraagd de omliggende gemeenten mee te nemen in dit onderzoek. Deze gemeenten bleken niet goed vergelijkbaar op meerdere indicatoren en zijn daarom niet meegenomen in het berekenen van het gemiddelde van de referentiegemeenten. Het is onmogelijk om een 100% vergelijkbare gemeente te vinden in Nederland. De volgende gemeenten worden meegenomen in de analyse: • Gemeente Overbetuwe: een middelgrote gemeente in de provincie Gelderland en is in 2001 ontstaan uit de samenvoeging van de gemeenten Elst, Heteren, Valburg. Overbetuwe heeft voornamelijk een landelijk karakter met stedelijk invloeden. • Gemeente Lingewaard: een middelgrote gemeente in de provincie Gelderland en is door een fusie in 2001 ontstaan van de voormalige gemeenten Bemmel, Gendt en Huissen. De gemeente Lingewaard is net als Zuidplas een ‘nadeelgemeente’ door de nieuwe herverdeling van het gemeentefonds. • Gemeente De Ronde Venen: een gemeente in de provincie Utrecht. De gemeente is in 2011 gevormd door samenvoeging van de voormalige gemeenten De ronde Venen en Abcoude. De gemeente is een overwegend landelijke gemeente met stedelijke invloeden.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 5

•

• •

Gemeente Hollands Kroon: een landelijke gemeente in het noorden van de provincie Noord-Holland. Deze gemeente is in 2012 ontstaan uit de fusie van de gemeenten Wieringen, Wieringermeer, Anna Paulowna en Niedorp. Gemeente Molenlanden: is een middelgrote landelijk gemeente in de provincie Zuid-Holland. De gemeente is ontstaan door een fusie in 2019 van de voormalige gemeenten Molenlanden en Giessenlanden. Zuidplas is een landelijke gemeente met stedelijke invloeden. Sommige kernen hebben een stedelijk karakter, maar het buitengebied is groot en bevat veel glastuinbouw, agrarische grond en open landschap.

In de tabel hieronder vind u een aantal kerngegevens van de gemeenten. Selectiekenmerken

Gemeente Zuidplas

Overbetuwe

Lingewaard

47.848

Gemiddelde ref. gemeenten 47.862

Hollands Kroon

Molenlanden

47.808

De Ronde Venen 46.291

Aantal inwoners

49.429

50.039

45.743

Huishoudens met een laag inkomen met drempel Negatieve maatstaf OZB woningen eigenaren (x € 1 miljoen) Aantal jongeren

2.554

3.341

3.278

3.597

2.535

4.476

2.820

7.085

6.875

6.845

6.720

8.578

6.075

6.152

10.720

9.374

10.087

8.997

8.847

8.963

9.974

Aantal ouderen 75+

4.060

4.745

4.751

4.940

4.802

5.031

4.202

Regionale centrumfunctie Bijstandsontvangers

5.507

9.005

15.803

15.348

6.881

5.507

1.485

485

447

552

469

408

482

322

Oppervlakte

62 km2

Gemeentefonds per 1.736 inwoner (x € 1) Gemeentefonds totaal 83.048 (x € 1.000) **gemeentefonds o.b.v. meicirculaire 2024

n.v.t.

115 km2

69 km2

117 km2

662 km2

192 km2

1.827

1.834

1.819

1.716

2.005

1.761

87.623

90.836

86.945

79.439

100.353

80.546

De gekozen referentiegemeenten liggen voor wat betreft bovenstaande selectiekenmerken het dichtste bij de gemeente Zuidplas. Hieronder lichten we een aantal scores toe van de gemeente Zuidplas ten opzichte van de referentiegemeenten: • Het gemiddelde aantal inwoners van de gekozen referentiegemeenten is 47.862 inwoners. De gemeente Zuidplas heeft ongeveer 47.848 inwoners. Alle referentiegemeenten hebben nagenoeg evenveel inwoners. • We zien dat het aantal huishoudens met een laag inkomen lager ligt dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Hollands Kroon wijkt daarbij fors naar boven af. Wanneer we het gemiddelde nemen zonder Hollands Kroon (wordt 3.057) scoort Zuidplas op deze maatstaf nog steeds laag. • Zuidplas heeft het hoogste aantal jongeren ten opzichte van de referentiegemeenten. De gemeente heeft daarentegen het laagste aantal ouderen. • De regionale centrumfunctie van de gemeente zegt iets over de nabijheid en bereikbaarheid van een grote stad in de omgeving. Dit is gekoppeld aan de behoefte/noodzaak van voorzieningen in de eigen gemeente. Gemeenten worden hiervoor via het gemeentefonds gecompenseerd. We zien dat de gemeente Overbetuwe en Lingewaard afwijken op dit punt. Dit betekent dat deze gemeenten voor bepaalde voorzieningen meer ‘klanten’ uit de regio heeft en ook hiervoor meer lasten heeft.

Als we deze gemeenten niet meenemen in het gemiddelde van de referentiegemeenten, komt het gemiddelde uit op 4.624, wat dichter in de buurt van de score van Zuidplas komt, 5.507. • Zuidplas heeft de kleinste oppervlakte, 62km2. Hollands Kroon met 662 km2 is een uitschieter en dat komt omdat 45% uit water bestaat (Waddenzee en IJsselmeer). Voor Zuidplas is dat 10%. • De inkomsten van het gemeentefonds ligt lager dan de referentiegemeenten met uitzondering van Molenlanden. Wanneer we Hollands Kroon elimineren uit de berekening dan wordt het gemiddelde € 84,4 miljoen en komt dit meer in de buurt van Zuidplas (83 miljoen euro). Wanneer in de taakveldanalyse grote afwijkingen zijn met de hierboven genoemde kenmerken dan zijn deze gemeenten uit de berekening van het gemiddelde gehaald. Dat is in de taakveldanalyse bij het betreffende taakveld aangegeven.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 6

3. Lasten taakvelden We richten onze aandacht eerst op de nettolasten per inwoner per hoofdtaakveld in de begroting 2025. De nettolasten bestaan uit de lasten minus de baten op een taakveld. Bijvoorbeeld bij sport: de lasten die de gemeente maakt voor de sporttaken minus de baten (zoals de kaartverkoop van het zwembad). Op sommige taakvelden worden normaliter meer baten dan lasten begroot. Dit geldt bijvoorbeeld bij het taakveld ozb; op deze zogenaamde ‘inkomensclusters’ komen we in volgende hoofdstukken terug. De taakvelden gemeentefonds, riolering en afval worden niet in dit hoofdstuk besproken, maar in de hoofdstukken gemeentefonds en belastingen toegelicht. We starten met een overzicht van de nettolasten per hoofdtaakveld. In onderstaande diagram ziet u de 8 hoofdtaakvelden. Hoofdtaakveld 3 Economie valt onder inkomensclusters en is hier niet weergegeven. Alle baten en lasten worden aan de hoofdtaakvelden toegerekend. Vervolgens werken we per hoofdtaakveld de gegevens uit naar de taakvelden. Voor nadere toelichting over de indeling van de taakvelden verwijzen we naar de website Findo van de Rijksoverheid.

Hoofdtaakvelden (per inwoner) 0 Bestuur en ondersteuning 1 Veiligheid 2 Verkeer, vervoer en waterstaat 4 Onderwijs 5 Sport, cultuur en recreatie 6 Sociaal Domein 7 Volksgezondheid en milieu 8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 497 113 191 116 219 927 29 76

Gemeente Zuidplas 456 126 212 98 230 824 71 50

2.166

2.067

Zuidplas heeft in totaal van alle taakvelden opgeteld minder nettolasten per inwoner ten opzichte van het gemiddelde van de referentiegemeenten, op basis van ongeveer 48.000 inwoners van Zuidplas is dit in totaal € 4,7 miljoen. Zuidplas geeft netto minder uit aan de hoofdtaakvelden 0. Bestuur en ondersteuning, 4. Onderwijs, 6. sociaal domein en 7. Volkshuisvesting. Voor de hoofdtaakvelden 1. Veiligheid, 2. Verkeer, vervoer en waterstaat, 5. Sport, cultuur en recreatie en 7. Volksgezondheid en milieu geeft Zuidplas netto meer uit dan het gemiddelde van de referentiegemeenten.

Netto lasten per inwoner 8 Volkshuisvesting, RO en sted. ver 7 Volksgezondheid en milieu 6 Sociaal domein 5 Sport, cultuur en recreatie 4 Onderwijs 2 Verkeer en vervoer 1 Veiligheid 0 Bestuur en algemene ondersteuning 0

100

200

300

400

500

600

700

800

900

1.000

Titel Zuidplas

Gem. ref.gemeenten

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 7

Wat direct opvalt in de diagram is dat sommige hoofdtaakvelden veel hogere nettolasten hebben dan andere. Het sociaal domein heeft veruit de hoogste nettolasten, terwijl volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing de laagste nettolasten heeft. Bij de bespreking van de individuele hoofdtaakvelden zal worden aangegeven welk deel van de lasten onder het hoofdtaakveld vallen. Daarnaast geven we ook aan hoeveel beleidsvrijheid er op elk hoofdtaakveld is. Dit baseren wij op het adviesrapport ‘Beleidsvrijheid geduid’ van de Raad voor het Openbaar Bestuur (2019). In dit rapport geeft de ROB een indicatieve score van beleidsvrijheid voor verschillende clusters op een schaal van 1-10, waarbij een 1 staat voor vrijwel geen beleidsvrijheid en een 10 voor vrijwel volledige beleidsvrijheid. De omvang van het hoofdtaakveld en de beleidsvrijheid zeggen niet direct iets over de bezuinigingsruimte, maar kunnen wel richting geven in de zoektocht naar besparingen. We lopen in dit hoofdstuk alle hoofdtaakvelden langs. Een algemeen aandachtspunt vooraf: de schaal van de verticale assen van de diagrammen met vergelijkingsgegevens sluit aan op de omvang van de bedragen. Dat betekent dat een centimeter hoogteverschil in het ene diagram duidt op een veel groter verschil in bedragen dan in het andere diagram.

Let daarom altijd op de bedragen op de verticale as om het belang van de afwijking te duiden. Daarnaast is het belangrijk om te realiseren dat het hier gaat om nettolasten. Een negatieve score laat dus zien dat er meer baten dan lasten op een taakveld zijn. Dit hoeft niet te betekenen dat er weinig lasten gemaakt worden op het taakveld. In alle tabellen geeft een negatief bedrag aan dat er meer baten dan lasten op een taakveld zijn. In de grafieken is dit niet altijd het geval en wordt over het algemeen gekozen voor de beste leesbare optie. Het kan soms voorkomen dat er sprake is van afrondingsverschillen tussen de som van de delen en een totaal. Dit staat niet expliciet aangegeven. Bij de bespreking per taakveld hebben we ook geregeld een meerjarenbeeld opgenomen van de ontwikkeling van de nettolasten gedurende de jaren. Hierin zien we de ontwikkeling van de begrotingscijfers en jaarrekeningcijfers van uw gemeente. Ook wordt voor de referentiegemeenten het gemiddelde gepresenteerd van de begrotingscijfers. Uit de trendlijnen kunt u dus enerzijds afleiden of de ontwikkeling van de lasten in uw gemeente overeenkomt met die van andere gemeenten (zijn de lasten in uw gemeente wellicht meer gestegen dan in andere gemeenten?). Anderzijds krijgt u ook een beeld van de aansluiting van uw begroting op de daadwerkelijke lasten uit de jaarrekeninggegevens.

In de trendlijnen is voor 2024 De Ronde Venen niet meegenomen in het gemiddelde van de referentiegemeenten, dit omdat voor De Ronde Venen geen gegevens beschikbaar waren voor dit jaar. Mocht op andere plekken een gemeente niet zijn meegenomen in het gemiddelde, dan is dit expliciet vermeld.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 8

Hoofdtaakveld 0: Bestuur en ondersteuning

Het hoofdtaakveld bestuur en ondersteuning omvat de algemene baten en lasten die geboekt worden om de gemeente draaiende te houden. Onder het hoofdtaakveld vallen vijf lastentaakvelden, 0.1 Bestuur, 0.2 Burgerzaken, 0.4 Overhead, 0.63 Parkeerbelasting en 0.8 Overige baten en lasten. De overige taakvelden onder dit hoofdtaakveld vallen onder de inkomensclusters en bespreken we later. Het hoofdtaakveld bedraagt 18% van de totale lasten. De beleidsvrijheid op deze taakvelden is over het algemeen zeer beperkt, met

18%

Zeer beperkt

scores rond de 2. Op parkeerbelasting is de beleidsvrijheid groot (score 8-10).

Taakveld 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.4 Overhead 0.63 Parkeerbelasting 0.8 Overige baten en lasten Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 55 15 401 0 27 498

Gemeente Zuidplas 68 13 350 0 25 456

Zuidplas heeft € 42 minder nettolasten dan de gemiddelde referentiegemeente op dit hoofdtaakveld. Dit zit met name in het taakveld 0.4 Overhead en hogere nettolasten op taakveld 0.1 Bestuur. We kijken hierna naar de individuele taakvelden. Bestuur Tot het taakveld 0.1 Bestuur behoren de kosten van de bestuursorganen en de facilitering ervan zoals onder andere de loonkosten van het college van burgemeester en wethouders en de vergoeding van de raadsleden. Ook vallen bijvoorbeeld de accountantskosten onder dit taakveld.

0.1 Bestuur nettolasten per inwoner 80 70 60 50 40 30 20 10 0

Zuidplas geeft ten opzichte van de referentiegemeenten ongeveer € 0,6 miljoen meer uit aan taakveld Bestuur. Alle vijf referentiegemeenten geven ten opzichte van Zuidplas netto minder uit aan taakveld Bestuur.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 9

0.1 Bestuur, Trendlijn in nettolasten per inwoner 80 70 60 50 40

30 20

10 0 2022

2023

Gem. referentiegemeenten

2024

2025

Zuidplas

Jaarrekening

In de trendlijn zien we dat Zuidplas in 2023 minder netto lasten heeft dan begroot in 2023. In de begroting zien we een stijging van de begrote lasten van 2024 naar 2025, terwijl de referentiegemeenten een gelijke trend van bestuurskosten heeft en in 2025 licht daalt. De gemeente Zuidplas heeft aangegeven dat één van de verklaringen van de trendlijn voor het verschil in het jaar 2023 is dat er sprake is geweest van een vrijval uit de voorziening pensioenen wethouders bij de jaarrekening 2023. De kostenstijging tussen de begroting 2024 en 2025 is volgens Zuidplas waarschijnlijk de toename van de bijdrage aan de GR Regio Midden Holland die in omvang is gegroeid. Burgerzaken Op het taakveld Burgerzaken worden onder andere de baten en lasten geboekt voor de uitgifte van rijbewijzen en paspoorten. Ook de lasten voor de verkiezingen worden op dit taakveld geboekt.

0.2 Burgerzaken nettolasten per inwoner 35 30 25 20 15 10 5 0

Ten opzichte van het gemiddelde van de referentiegemeenten geeft Zuidplas netto € 2 euro minder uit. Op dit taakveld zijn er tussen de referentiegemeenten geen grote afwijkingen te zien, met uitzondering van de gemeente Hollands Kroon. Hollands Kroon heeft namelijk aan nettolasten € 30 per inwoner ten opzichte van Zuidplas met € 13 per inwoner. Halen we Hollands Kroon uit het gemiddelde dan wordt het gemiddelde € 11 euro per inwoner in plaats van € 15 per inwoner en dan heeft Zuidplas meer nettolasten op dit taakveld.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 10

Op dit taakveld worden zowel lasten als baten geboekt. In onderstaande grafiek is te zien hoe het saldo op dit taakveld tot stand is gekomen.

0.2 Burgerzaken baten en lasten per inwoner 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0

LASTEN

BATEN

Zuidplas ontvangt 5 euro per inwoner meer ten opzichte van de referentiegemeenten op het taakveld Burgerzaken. De uitgaven voor Burgerzaken ligt € 3 euro hoger dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Wanneer we de lasten van Hollands Kroon niet meenemen dan zijn de uitgaven van Zuidplas € 6 per inwoner hoger dan de referentiegemeenten.

0.2 Burgerzaken, Trendlijn in netto lasten per inwoner 25

20 15 10 5 0 2022

2023

Gem. referentiegemeenten

2024

2025

Zuidplas

Jaarrekening

In de trendlijn zien we dat de lasten van de gemiddelde referentiegemeente langzaam stijgt in 2024 naar 2025, terwijl de begrote lasten bij Zuidplas juist dalen. Daarbij moet wel gezegd worden dat de realisatie in 2023 hoger lag dan de begroting. De gemeente Zuidplas geeft aan dat de gerealiseerde nettolasten voor 2024 nagenoeg gelijk zullen zijn aan de begrote lasten. Ook wordt gedacht aan een tijdelijke hoge piek voor het aanvragen van een nieuw paspoort. ➔ Aanbeveling: Nader onderzoek naar de hogere lasten op taakveld 0.1 en 0.2 ten opzichte van de referentiegemeenten.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 11

Overhead Tot de overheadlasten worden alle kosten gerekend die het primaire proces ondersteunen. De scheidslijn tussen primair proces en overhead is niet altijd strak, de regelgeving geeft ruimte om strikt of juist minder strikt om te gaan met het zo volledig mogelijk doorbelasten van bepaalde kosten aan de taakvelden van het primair proces. LET WEL: bij een vergelijking van de andere taakvelden kan het zo zijn dat “teveel” lasten op overhead tot uiting komen als “te weinig” lasten op de andere taakvelden. Daarom is in de selectie van de referentiegemeenten zoveel mogelijk rekening gehouden met de overhead.

Overhead nettolasten per inwoner 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0

Het gemiddelde van de referentiegemeenten komt uit op € 401 per inwoner. Zuidplas geeft € 350 per inwoner uit aan overheadlasten, in totaal ongeveer € 16,7 miljoen. Zuidplas heeft op dit taakveld € 51 euro minder nettolasten dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Dit is ongeveer € 2,4 miljoen in totaal. De referentiegemeenten hebben meer nettolasten dan Zuidplas. Alleen de gemeente Hollands Kroon heeft minder, in totaal ongeveer € 3,4 miljoen minder dan Zuidplas. Een hoge overhead kan een probleem zijn voor de vergelijkbaarheid van gemeenten wanneer deze ook resulteert in een lagere doorrekening naar de andere taakvelden. Bij uitbesteding van taken, aan bijvoorbeeld gemeenschappelijke regelingen, worden de bijkomstige overheadlasten toegerekend aan andere taakvelden. De lagere nettolasten in Zuidplas kunnen mogelijk verklaard kunnen worden door de toerekening van de overheadslasten. De lasten die niet op de overhead terugkomen kunnen elders in de begroting terugkomen. Daardoor kan de lagere overhead mogelijk leiden tot hogere nettolasten op de andere taakvelden. Hierdoor wordt een lager bedrag verwacht op het taakveld overhead. De overhead is daarom interessant om te onderzoeken. Het valt op dat Zuidplas lagere salarissen en sociale lasten heeft dat we verderop terugzien in de flexibiliteit van de begroting.

Samen met de lagere overhead kan voorzichtig gezegd worden dat Zuidplas een slanke ambtelijke organisatie heeft. Ter bevestiging zal nader onderzoek nodig zijn. De gemeente Zuidplas geeft aan dat de verklaring kan worden gevonden, omdat Zuidplas een relatief lagere overhead functies heeft, wat nauw samenhangt met een relatief kleine ambtelijke organisatie. Er zijn volgens de gemeente Zuidplas geen overhead taken bij gemeenschappelijke regelingen of andere gemeenten belegd, met uitzondering van ICT ondersteuning dat afgenomen wordt van Gouda. Echter, deze kosten worden wel toegerekend aan product overhead.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 12

Hoofdtaakveld 1: Veiligheid Onder dit hoofdtaakveld vallen twee taakvelden, 1.1 Crisisbeheersing en brandweer en 1.2 Openbare orde en veiligheid. Tot taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer behoren alle reguliere taken van de brandweer en taken in verband met het beperken en bestrijden van rampen en zware ongevallen. Tot taakveld 1.2 behoren alle gemeentelijke taken op het gebied van de openbare orde en veiligheid zoals onder andere toezicht en handhaving, parkeren, BOA's, stadswachten, Wet Bibob en de (bestuurlijke) aanpak van georganiseerde criminaliteit. Dit hoofdtaakveld omvat 4% van de lasten. De beleidsvrijheid is beperkt, met en score van 4.

Taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 89 24 113

4%

Beperkt

Gemeente Zuidplas 73 53 126

Zuidplas geeft op dit hoofdtaakveld rond de € 624.000 meer uit dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Er is op dit hoofd-taakveld een verschil van beide taakvelden te zien. Op taakveld 1.1 geeft Zuidplas minder uit en op taakveld 1.2 juist meer.

Taakveld 1.1. en 1.2 Nettolasten per inwoner 120 100 80 60 40 20 0

1.1 Crisisbeheersing en brandweer

1.2 Openbare orde en veiligheid

Op taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer geeft Zuidplas minder uit dan de referentiegemeenten. De gemeenten Hollands Kroon en Molenlanden geven daartegenover weer meer uit. Wanneer we deze gemeenten eruit halen komt het gemiddelde van de referentiegemeenten op € 78 euro per inwoner en komt daarmee meer in de buurt van de nettolasten van Zuidplas van € 73 per inwoner. Op taakveld 1.2 Openbare orde en veiligheid geeft Zuidplas beduidend meer uit, namelijk € 29 euro per inwoner, in totaal rond de € 1,3 miljoen. De gemeente Zuidplas geeft aan dat taakveld 1.1. hoofdzakelijk de bijdrage aan de Veiligheidsregio is en dat de grootste kostenposten op taakveld 1.2 personeel en de bijdrage aan de GGD voor het zorg- en Veiligheidshuis zijn (gemeenschappelijke regeling Hecht). Onderzoek bij de referentiegemeenten kan uitwijzen waar de referentiegemeenten deze lasten ramen. Het kan zijn dat bij de referentiegemeenten dergelijke GGD-kosten op taakveld 7.1 Volksgezondheid zijn geraamd.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 13

➔ Aanbeveling: Op taakveld 1.2 en op taakveld 7.1 Volksgezondheid zijn de nettolasten hoger dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Nader onderzoek kan uitwijzen waarom op beide taakvelden de netto lasten hoger zijn.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 14

Hoofdtaakveld 2: Verkeer, Vervoer en Waterstaat

Onder dit hoofdtaakveld vallen alle kosten die een gemeente maakt voor mobiliteit van voertuigen, zowel op land als te water. Het hoofdtaakveld omvat vijf lastentaakvelden: 2.1 Verkeer en vervoer, 2.2 Parkeren, 2.4 Economische Waterwegen en 2.5 Openbaar vervoer. Taakveld 2.3 Recreatieve havens behoort tot de inkomensclusters. Dit hoofdtaakveld omvat 7% van de totale lasten. De beleidsvrijheid is over het algemeen groot, met scores tussen de 6 en 10. Op parkeren is de grootste vrijheid, op openbaar vervoer is deze het laagst.

Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.4 Economische havens en waterwegen 2.5 Openbaar vervoer Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 181 2 5 2 190

7%

(Zeer) Groot

Gemeente Zuidplas 200 1 11 0 212

Zuidplas geeft op dit hoofdtaakveld € 22 per inwoner (+/- € 1 miljoen) meer uit dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Het grootste verschil zit met name in taakveld 2.1 Verkeer en vervoer. 2.1 Verkeer en vervoer De nettolasten op taakveld 2.1 Verkeer en vervoer zijn veruit de hoogste van hoofdtaakveld Verkeer, Vervoer en Waterstaat. Hieronder zijn de kosten op dit taakveld per gemeente te zien:

2.1 Verkeer en vervoer (taakveld), nettolasten per inwoner 250 200 150 100 50 0

Zuidplas geeft netto € 19 per inwoner meer uit aan verkeer en vervoer dan de gemiddelde referentiegemeente (ongeveer € 0,9 miljoen in totaal). De uitgaven van Zuidplas zijn hoger dan de gemeenten Overbetuwe, Lingewaard Hollands Kroon. Alleen De Ronde Venen en Molenlanden geven respectievelijk € 33 (€ 1,5 miljoen) en € 20 (€ 0,9 miljoen) meer uit. Als we kijken naar het landelijk of stedelijk karakter van de gemeenten en de oppervlakte of veel water, zien wij niet direct een verklaring voor de hogere lasten op taakveld 2.1. ➔ Aanbeveling: Onderzoek op taakveld 2.1 waarom de netto lasten hoger zijn dan het gemiddelde van de referentiegemeenten.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 15

2.1 Verkeer en Vervoer, Trendlijn in nettolasten per inwoner 250

200 150 100 50 0 2022

2023

2024

2025

Gem. referentiegemeenten

Zuidplas

Jaarrekening

In het verloop van de nettolasten zien we dat Zuidplas meer gaat begroten dan de referentiegemeenten. De jaarrekening geeft wel de trend aan van stijgende lasten. De gemeente Zuidplas geeft aan dat de stijgende lasten verklaart worden door de hoge inflatie vanaf 2022/2023 in de infrastructuur. 2.2 Parkeren Tot dit taakveld behoren de lasten voor ontwikkeling en beheer van (afzonderlijke) parkeervoorzieningen. Het betreft dus de lasten van de fysieke inrichting van parkeervoorzieningen. De ontvangen parkeerbelasting en de lasten om die inning te realiseren (parkeercontroleurs e.d.) vallen niet onder dit taakveld, maar onder 0.63 parkeerbelasting. Voor alle gemeenten geldt dat er weinig lasten voor worden gemaakt en geen afwijking is. Daarom is er geen grafiek weergegeven. 2.4 Economische havens en waterwegen Tot dit taakveld behoren de baten en lasten met betrekking tot de (beroeps)scheepvaart en de bijbehorende infrastructuur. Recreatieve havens vallen onder een ander taakveld.

Economische havens en waterwegen, nettolasten per inwoner 16 14 12 10 8 6 4 2 0

Zuidplas kan op dit taakveld 2.4 lastig worden vergeleken, aangezien drie van de vijf referentiegemeenten geen lasten hiervoor in de begroting hebben. Wanneer we Zuidplas met De Ronde Venen vergelijken, zien we dat de nettolasten op dit taakveld vrijwel gelijk zijn per inwoner. Het Hogeland geeft €12 euro per inwoner meer hieraan uit.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 16

Hoofdtaakveld 4: Onderwijs Hoewel het Rijk de meeste kosten voor onderwijs maakt is een deel van de lasten ook bij de gemeente belegd. De gemeente is verantwoordelijk voor onderwijshuisvesting voor openbaar en bijzonder onderwijs. Ook zijn er gemeenten die zelf het bestuur zijn van scholen, of die bijvoorbeeld een actief achterstandenbeleid hebben. Ook peuteronderwijs en volwasseneneducatie vallen onder dit hoofdtaakveld. Onder hoofdtaakveld Onderwijs vinden we drie taakvelden, 4.1 Openbaar basisonderwijs, 4.2 Onderwijshuisvesting en 4.3 Onderwijsbeleid en leerling zaken. Het hoofdtaakveld omvat 4% van de totale lasten. De beleidsvrijheid is beperkt, met een gemiddelde score van 3.

Taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerling zaken Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 3 59 54 116

Beperkt

4%

Gemiddelde zonder Overbetuwe 4 49 49 102

Gemeente Zuidplas 0 62 36 98

Zuidplas heeft € 18 per inwoner (in totaal ongeveer € 0,8 miljoen) minder nettolasten dan de gemiddelde referentiegemeenten op dit hoofdtaakveld. Wanneer we de gemeente Overbetuwe, vanwege de grote afwijking ten opzichte van de referentiegemeenten, niet meenemen in het gemiddelde op dit hoofdtaakveld dan is de afwijking lager, € 4 euro per inwoner (€ 0,2 miljoen). Op taakveld 4.2 heeft Zuidplas meer nettolasten en op taakveld 4.3 minder nettolasten (beide taakvelden zonder Overbetuwe). Openbaar Basisonderwijs Tot taakveld 4.1 Openbaar basisonderwijs behoren onder andere bestuurskosten voor gemeenten die zelf bestuur zijn van primair onderwijs en de lasten voor schoolzwemmen. Taakveld 4.1 is niet van toepassing voor Zuidplas, omdat zij geen ‘eigenaar’ zijn en daarmee geen bestuurskosten heeft. Ook heeft Zuidplas geen schoolzwemmen. Onderwijshuisvesting Tot dit taakveld behoren de gemeentelijke taken op het gebied van onderwijshuisvesting voor openbaar en bijzonder onderwijs zoals, nieuwbouw, aanpassing en verhuur van schoolgebouwen.

4.2 Onderwijshuisvesting, netto lasten per inwoner 120 100 80 60 40 20 0

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 17

Zuidplas geeft iets meer (€ 3 per inwoner) uit ten opzichte van de referentiegemeenten. Echter, de gemeente Overbetuwe drukt met haar nettolasten van € 98 per inwoner een grote stempel op het gemiddelde. Wanneer we deze nettolasten eruit halen dan zien we dat het gemiddelde zakt naar € 49 euro per inwoner. Dat is fors lager dan de gemeente Zuidplas (€ 62), in bedrag ongeveer € 0,6 miljoen. Het kan verschillende oorzaken hebben zoals dat de ene gemeente veel investeringen heeft gedaan op het gebied van onderwijshuisvesting en een andere gemeente deze investeringen in de meerjarenraming nog moet doen. Ook het aantal onderwijshuisvestingen heeft invloed hierop. Het hoger aantal jongeren kan een verklaring zijn voor de hogere lasten, immers kan dit een grotere behoefte aan onderwijs voor de gemeente meebrengen. Dit taakveld zal nader onderzoek nodig hebben of Zuidplas in vergelijking met de andere gemeenten een normaal uitgavenpatroon hiervoor heeft. De gemeente Zuidplas heeft aangegeven relatief veel oude schoolgebouwen te hebben en dat komende jaren veel vervangingsinvesteringen gepland staan. Deze investeringen leiden tot hogere kapitaallasten. Daartegenover dalen de lasten voor de tijdelijke extra huisvesting die momenteel dit taakveld belasten.

➔ Aanbeveling: Zuidplas heeft ten opzichte van de referentiegemeenten (zonder de gemeente Overbetuwe) meer nettolasten voor taakveld 4.2 onderwijshuisvesting. Nader onderzoek kan uitwijzen wat de oorzaak is voor de hogere nettolasten. Onderwijsbeleid en Openbaar basisonderwijs Tot taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en de leerlingenvoorzieningen behoren onder andere lasten met betrekking tot onderwijsondersteuning, peuteropvang, volwasseneducatie en leerlingenvervoer.

4.3 Onderwijsbeleid, netto lasten per inwoner 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

Ook in deze staafdiagram zien we dat Overbetuwe fors meer nettolasten heeft dan de andere referentiegemeenten. Laten we deze gemeente buiten beschouwing dan zien we dat de nettolasten van de referentiegemeenten daalt naar € 49 euro per inwoner in plaats van € 54. Zuidplas heeft minder nettolasten (ongeveer € 0,6 miljoen) dan het gemiddelde van de referentiegemeenten (zonder de gemeente Overbetuwe). Evenals bij taakveld 4.2 Onderwijshuisvesting kan nader onderzoek helpen deze cijfers beter te duiden. De gemeente Zuidplas geeft aan dat op dit taakveld Zuidplas relatief minder uitgeeft dan de referentiegemeenten. Uit nadere analyse door Zuidplas blijkt dat de gemeente geen lagere lasten heeft voor het leerlingenvervoer dat onder andere op dit taakveld wordt geboekt. De referentiegemeenten maken op dit taakveld meer ander soortige kosten zoals het verstrekken van subsidies. Verder geeft de gemeente aan dat de afwijking bij de gemeente Overbetuwe is te verklaren door een hoge bijdrage aan de gemeenschappelijke regeling MGR Centraal-Gelderland waarin wordt samengewerkt op het sociaaldomein en het onderwijs.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 18

Hoofdtaakveld 5: Sport, Cultuur en Recreatie

In hoofdtaakveld 5 vinden we taakvelden met een nogal verschillend karakter. Daarom behandelen we dit hoofdtaakveld in drie clusters: Sport, cultuur en recreatie. Dit hoofdtaakveld omvat 8% van de totale lasten. Dit taakveld is bij uitstek geschikt om de lasten bij te stellen: de beleidsvrijheid van de gemeente(n) is groot, het wettelijk karakter van de taakuitvoering beperkt. De beleidsvrijheid is over het algemeen groot, met scores tussen de 7 en 10. Op openbaar groen en recreatie is de beleidsvrijheid het kleinst, op sport en cultuur is er vrijwel volledige beleidsvrijheid. Een uitzondering hierop is cultureel erfgoed: dit taakveld heeft een matige beleidsvrijheid

8%

(Zeer) Groot

Hoofdtaakveld 5 Sport, Cultuur en Recreatie, nettolasten per inwoner 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

Groen en recreatie

Sport

Cultuur en media

Op hoofdtaakveld 5 is goed te zien dat Groen en recreatie de hoogste nettolasten heeft van deze drie onderdelen. Voor Groen en recreatie zijn de nettolasten vrijwel gelijk met het gemiddelde van de referentiegemeenten. Hierin zien we wel per referentiegemeente dat er groot verschil is. Bij Sport zien we dat er meer nettolasten zijn dan de referentiegemeenten. Cultuur en media heeft minder nettolasten dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Sport Onder het cluster Sport vinden we twee taakvelden, 5.1 Sportbeleid en activering en 5.2 Sportaccommodaties. Tot taakveld 5.1 Sportbeleid behoren de niet-fysieke maatregelen ter stimulering van professionele- en amateursport zoals onder andere het ondersteunen van organisaties die zich met sport bezig houden en combinatiefuncties. Tot taakveld 5.2 behoren de lasten voor de accommodaties voor sportbeoefening.

Taakveld 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 11 45 56

Gemeente Zuidplas 3 68 71

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 19

Sport, nettolasten per inwoner 80 70 60 50 40 30 20 10 0

5.1 Sportbeleid en activering

5.2 Sportaccommodaties

Zuidplas geeft aan het taakveld Sportbeleid en activering minder uit en aan taakveld Sportaccommodaties meer uit dan de referentiegemeenten. Er is op het sportbeleid veel verschil tussen de gemeenten. Zo hebben Molenlanden en Hollands Kroon de hoogste nettolasten op Sportbeleid en activering, maar hebben weer minder nettolasten op het taakveld Sportaccommodaties. Hoogstwaarschijnlijk heeft het met het aantal sportaccommodaties in een gemeente te maken. Omdat er op het taakveld Sportaccommodaties ook baten worden geboekt, zoals toegangskaartjes voor de zwembaden en de huur van de sportzaal door verenigingen is hieronder een overzicht gegeven van de lasten en baten afzonderlijk.

5.2 Sportaccommodaties, lasten en baten per inwoner 120 100 80 60 40 20 0

LASTEN

BATEN

In bovenstaande diagram is te zien dat de baten op Sportaccommodaties vrijwel gelijk zijn met de referentiegemeenten met uitzondering van de gemeente Hollands Kroon. Ook de baten in percentage ten opzichte van de lasten ligt dit in het verlengde van Zuidplas (30%). De percentages liggen tussen de 33% en 41%. Hollands Kroon heeft beduidend minder lasten en baten voor sportaccommodaties. Hun baten is 20% ten opzichte van de lasten. Dit kan komen, omdat er minder accommodaties zijn en er ander beleid ligt omtrent de inkomsten. Duidelijk te zien is dat Zuidplas meer uitgeeft aan dit taakveld dan de referentiegemeenten en kan mogelijk veroorzaakt worden door het aantal sportaccommodaties en zwembaden in de gemeente. Nader onderzoek zou op dit taakveld meer duiding verschaffen.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 20

➔ Aanbeveling: Onderzoek wat de oorzaak van de hogere lasten zijn op taakveld 5.2 (zijn er net grote renovaties geweest van sportvelden of zijn er andere investeringen gedaan) ten opzichte van de referentiegemeenten. Of zijn er meer sportaccommodaties en zwembaden dan de referentiegemeenten? De gemeente Zuidplas geeft aan dat Zuidplas meer kosten heeft op taakveld 5.2 dan de referentiegemeenten. In de kosten op taakveld 5.2 zit onder andere de subsidie aan de sportstichting. In onderstaand trendlijn zien we dat de gemeente Zuidplas vanaf de jaarrekening meer uitgeeft dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Hier zit een bestendige gedragslijn in. Wel is opvallend dat de jaarrekening een stijging laat zien van 2022 naar 2023 en meer heeft uitgegeven. De gemeente Zuidplas geeft aan dat het jaar 2022 incidentele lagere lasten had en dit geen representatief beeld geeft voor het meerjarenbeeld. De belangrijkste oorzaak in 2022 was de huurcompensatie die de gemeente Zuidplas heeft ontvangen vanwege de coronacrisis. Daardoor zijn de nettolasten lager dan 2023.

Cluster Sport, Trendlijn in nettolasten per inwoner 80 60 40 20 0 2022

2023

Gem. referentiegemeenten

2024

2025

Zuidplas

Jaarrekening

Cultuur en Media Op het cluster Cultuur en media vinden we de lasten van de taakvelden 5.3 Cultuurpresentatie, 5.4 Musea, 5.5 Cultureel erfgoed en 5.6 Media. Tot taakveld 5.3 Cultuurpresentatie behoren activiteiten ter bevordering van beeldende kunst, muziek, dans en toneel zoals subsidies voor toneelgezelschappen. Tot taakveld 5.4 Musea behoren activiteiten gericht op het verwerven, behouden, wetenschappelijk onderzoeken en presenteren van kunst en cultuur, zoals onder andere musea en archeologie. Tot taakveld 5.5 Cultureel erfgoed behoren taken gericht op conserveren en voor publiek toegankelijk maken van cultureel erfgoed zoals het onderhoud van historische gebouwen. Tot taakveld. 5.6 Media behoren de zorg voor cultuurdragers zoals de bibliotheek en de lokale pers.

Taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 11

Gemeente Zuidplas 7

1 5 20 37

7 1 16 31

Zuidplas geeft € 6 per inwoner minder uit voor het cluster Cultuur en media dan de referentiegemeenten, in totaal rond de € 287.000. Dat zien we terug in 5.3 Cultuurpresentatie, cultureel erfgoed en media. Het verschil op taakveld 5.4 kan komen doordat mogelijk bij de referentiegemeenten geen musea zijn.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 21

Cultuur en media, nettolasten per inwoner 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0

De nettolasten van Zuidplas voor Cultuur en media zijn lager dan de gemeenten Overbetuwe, Lingewaard en De Ronde Venen. Hollands Kroon heeft beduidend meer nettolasten dan de andere gemeenten en heeft met name te maken met de nettolasten op taakveld 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie . In onderstaande trendlijn zien we dat Zuidplas minder nettolasten in 2025 heeft begroot dan de referentiegemeenten met uitzondering van het begrotingsjaar 2024 en daarvoor. De gemeente Zuidplas geeft aan dat in 2023 een hoger bedrag geraamd is voor energietoeslag aan energieinstellingen. Echter, in de praktijk is hier minder gebruik van gemaakt.

Cluster Cultuur en media, Trendlijn in nettolasten per inwoner 40 30 20

10 0 2022

2023

Gem. referentiegemeenten

2024

2025

Zuidplas

Jaarrekening

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 22

Openbaar groen en (openlucht) recreatie Tot dit taakveld behoren de lasten voor openbaar groen, natuur en recreatie zoals onder andere onderhoud van het openbaar groen, kunstwerken en het aanleggen en onderhoud van speeltuinen en kampeerterreinen.

Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

Gemiddelde ref. gemeenten 127 127

Gemiddelde zonder Hollands Kroon 114 114

Gemeente Zuidplas 128 128

5.7 Openbaar groen en recreatie nettolasten per inwoner 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

In eerste instantie zien we dat de nettolasten bijna gelijk zijn aan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Echter, de gemeenten De Ronde Venen en Hollands Kroon geven respectievelijk € 17 en € 49 per inwoner meer uit aan dit taakveld. Dat wordt mogelijk veroorzaakt, omdat Hollands Kroon qua oppervlakte het grootst is. Wanneer we de gemeente Hollands Kroon uit het gemiddelde halen, wordt het gemiddelde van de referentiegemeenten € 114 per inwoner. Daarmee geeft Zuidplas ongeveer € 678.000 meer uit dan de referentiegemeenten. Daarnaast heeft Zuidplas de kleinste landoppervlakte. De gemeente Zuidplas geeft aan dat op dit taakveld de lasten voor onder andere het fietspondje bij Gouderak wordt geraamd. ➔ Aanbeveling: Onderzoek waarom Zuidplas op taakveld 5.7 Openbaar groen ondanks de kleinste landoppervlakte meer lasten raamt dan de referentiegemeenten (m.u.v. Hollands Kroon). In onderstaande trend zien we dat op begrotingsbasis in 2022 en 2023 ten opzichte van de jaarrekening minder is geraamd. De raming voor het jaar 2025 is opgetrokken naar het niveau van de jaarrekening 2023 met een stijging vanwege indexatie.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 23

Cluster Groen en Recreatie, Trendlijn in nettolasten per inwoner 140 120 100 80 60 40 20 0 2022

2023

2024

2025

Gem. referentiegemeenten

Zuidplas

Jaarrekening

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 24

Hoofdtaakveld 6: Sociaal Domein

Sinds 2015 zijn de uitvoering wet op de Jeugdzorg, de WMO en de participatiewet bij de gemeenten belegd. Door de decentralisatie van het sociaal domein zijn de lasten met betrekking tot dit onderwerp een groot onderdeel geworden van de totale lasten van de gemeentebegroting. Dit hoofdtaakveld omvat 30% van de totale lasten. De beleidsvrijheid in het sociaal domein is (zeer) beperkt met scores tussen de 2 en 4. Dit komt onder andere doordat veel van de lasten voortkomen uit openeinderegelingen. De taakvelden binnen dit hoofdtaakveld zijn de afgelopen jaren meerdere

30%

keren gewijzigd en verdeeld in vele kleine (sub)taakvelden. We richten ons daarom op de nettolasten per cluster van (sub)taakvelden, Sociale basisvoorzieningen, Participatie, Individuele voorzieningen WMO en

(Zeer) beperkt

Individuele voorzieningen Jeugd. Deze clusters sluiten ook aan bij de clusterverdeling van het gemeentefonds

Taakveld Sociale basisvoorzieningen Participatie Individuele voorzieningen WMO Individuele voorzieningen jeugd Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 190 164 237 335 927

Gemeente Zuidplas 204 105 170 345 824

Zuidplas heeft lagere netto lasten per inwoner dan de gemiddelde van de referentiegemeenten. Met name op taakveld participatie en WMO heeft Zuidplas minder nettolasten, respectievelijk € 59 euro en € 67 euro per inwoner. De gemeente Lingewaard laat met € 1.105 euro hoge lasten zien op het totaal sociaal domein en verschilt hierdoor met € 281 euro per inwoner met de gemeente Zuidplas.

Totaal Sociaal domein netto lasten per inwoner 1200 1000 800 600 400 200 0

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 25

Sociale Basisvoorzieningen Tot dit cluster rekenen we taakvelden 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie en 6.2 Toegang, het zogenoemde voorliggend veld. Tot taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie behoren voorzieningen die primair gericht zijn op participatie zoals onder andere buurt- en clubhuizen, mantelzorg en noodopvang vluchtelingen. Tot taakveld 6.2 Toegang behoren alle loketvoorzieningen gericht op het identificeren van eigen kracht en het geleiden naar de juiste vorm van individuele ondersteuning zoals; voorlichting, vroeg signalering en 1e en 2e -lijns preventie. Nb. In de gemeentefondsclusters sociale basisvoorzieningen zit ook taakveld 7.1 verwerkt. Aangezien wij werken met hoofdtaakvelden valt dit taakveld onder Hoofdtaakveld 7: Volksgezondheid en milieu.

Taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 96 42

Gemeente Zuidplas 21 3

21

6

32

174

191

204

De gemeente Zuidplas geeft € 13 euro per inwoner meer uit aan het cluster Sociale Basisvoorzieningen. Te zien is dat een groot verschil zit in de verdeling tussen de diverse taakvelden. Het is mogelijk dat een andere wijze van boeken dit veroorzaakt. Ten opzichte van de referentiegemeenten heeft de gemeente Zuidplas veruit het laagste saldo op taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie en veruit het hoogste saldo op 6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal. In 2024 is taakveld 6.2 opgedeeld in 3 nieuwe taakvelden en het is goed mogelijk dat de baten en lasten hierop nog niet juist zijn verdeeld. Hierdoor leggen we onze focus op het volledige cluster en hieruit blijkt een klein verschil van € 7 hogere lasten per inwoner. In het hoofdstuk Gemeentefonds is te lezen dat de gemeente Zuidplas voor dit cluster ook meer inkomsten ontvangt dan de referentiegemeenten. ➔ Aanbeveling: door de invoer van de nieuwe taakvelden (6.21, 6.22, 6.23) zijn deze nu nog niet goed onderling te vergelijken (gemeenten boeken de lasten in een implementatie jaar mogelijk nog niet geheel uniform) wel kunnen wij aanbevelen om na één of twee begrotingsrondes nogmaals naar dit cluster te kijken of de uitkomsten mogelijk een ander beeld laten zien.

Sociale Basisvoorzieningen 250 200 150 100 50 0

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 26

Uit bovenstaande grafiek zien we dat de gemeente Zuidplas samen met Hollands Kroon en Molenlanden de hoogste lasten hebben voor de Sociale basisvoorzieningen. De gemeente Zuidplas geeft aan dat de grootste kostenpost bij de sociale basisvoorzieningen de bijdrage aan de lokale welzijnsstichting voor eerstelijnszorg zijn. Onderstaande trendlijn geeft aan dat op dit cluster redelijk stabiel wordt begroot, maar dat voor Zuidplas wel een stijging van de nettolasten in de jaarrekeningen te zien is geweest afgelopen jaren. Daarnaast is het verschil in nettolasten afgelopen jaar met de referentiegemeenten kleiner geworden.

Cluster Sociale basisvoorzieningen, Trendlijn in nettolasten per inwoner 250 200 150 100 50 0 2022

2023

2024

2025

Gem. referentiegemeenten

Zuidplas

Jaarrekening

Participatie Tot dit cluster rekenen we de taakvelden 6.3 Inkomensregelingen, 6.4 WSW en Beschut werk en 6.5 Arbeidsparticipatie. Tot taakveld 6.3 Inkomensregelingen behoren alle inkomens- en bijstandsvoorzieningen. Tot taakveld, 6.4 Begeleide participatie behoren voorzieningen ter bevordering van maatschappelijke participatie die niet gericht zijn op doorstromen naar arbeid zoals beschut werk en dagbesteding. Tot taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie behoren alle op arbeid gerichte participatie- en re-integratievoorzieningen zoals onder andere proefplaatsingen, scholing en Jobcoaches.

Taakveld 6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en Beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 60 70 34 164

Gemeente Zuidplas 52 39 14 105

In totaal zijn de lasten voor het cluster Participatie fors lager dan de referentiegemeenten. Het totaal verschil is € 59 per inwoner, waarbij het grootste verschil te vinden is op taakveld 6.4 WSW en Beschut werk.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 27

Participatie 250 200 150 100 50 0

Op het taakveld 6.4 WSW en Beschut werk en 6.5 Arbeidsparticipatie heeft de gemeente Zuidplas met respectievelijk € 39 euro en € 14 euro per inwoner de laagste nettolasten. Op het taakveld 6.3 Inkomensregelingen boeken de gemeenten De Ronde Venen en Hollands Kroon een iets lager netto saldo. Aangezien op dit taakveld ook specifieke uitkeringen, zoals de BUIG worden geboekt kan een verschil op dit taakveld ook door de inkomstenkant worden veroorzaakt.

Inkomensregelingen, lasten en baten per inwoner 350 300 250 200 150 100 50 0

LASTEN

BATEN

Aan de batenkant is te zien dat Zuidplas op dit cluster hogere baten ontvangt dan de referentiegemeenten (met uitzondering van Overbetuwe). De lasten zijn daarentegen ook hoger. De lasten en baten op dit taakveld zijn iets beter in balans dan bij de referentiegemeenten.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 28

Jeugd Tot dit cluster behoren de maatwerkdienstverlening en geëscaleerde zorg voor individuen jonger dan 18. De afgelopen jaren zijn het aantal taakvelden in het sociaal domein (met name Jeugd en WMO) uitgebreid. Omdat nog niet iedere gemeente deze (sub taakvelden) correct heeft ingevuld spitst onze analyse zich in eerste instantie op het totaalbedrag op het cluster jeugd. Onder jeugd vallen zowel vormen van jeugdhulp die door de gemeente als individuele (niet vrij toegankelijke) voorziening worden aangemerkt zoals jeugd-GGZ en PGB Jeugd, als maatregelen gericht op de opvang en het verbeteren van de veiligheid van kinderen en jeugdigen 18- met inbegrip van maatwerkdienstverleningsmaatregelen voor jeugdigen die in de desbetreffende opvangvoorzieningen verblijven.

Taakveld 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk 6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal 6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.792 PGB Jeugd 6.821 Jeugdbescherming 6.822 Jeugdreclassering 6.92 Coördinatie en beleid Jeugd Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 32 153 6 41 63

Gemeente Zuidplas 2 184 0 0 100

8

0

6 15 1 10 335

19 27 2 11 345

In het cluster jeugd zijn de nettolasten voor de gemeente Zuidplas met € 10 per inwoner hoger dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Tussen de diverse taakvelden zijn groter afwijkingen zichtbaar. Vanwege het feit deze taakvelden in onze ervaring niet altijd juist geboekt worden gaan we hier niet verder op in.

Individuele voorzieningen Jeugd 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0

De gemeente Lingewaard en Overbetuwe laten hogere lasten zien op het cluster Jeugd. De verschillen tussen de referentiegemeenten zijn groot. Zo heeft Molenlanden veruit de laagste nettolasten per inwoner op dit hoofdtaakveld. Zuidplas heeft iets hogere lasten dan gemiddeld wat mogelijk verklaard kan worden doordat de gemeente meer inwoners onder de 18 heeft dan de referentiegemeenten. Opvallend is dat vanuit het gemeentefonds vanuit dit cluster aanzienlijk minder inkomsten binnenkomen bij de gemeente Zuidplas dan bij de referentiegemeenten.

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 29

Onderstaande trendlijn laat zien dat zowel bij de referentiegemeenten als bij de gemeente Zuidplas een stijgende trend waar te nemen is op dit cluster. Bij Zuidplas is deze stijging eerder in de begroting opgenomen dan bij de referentiegemeenten. Verder is het opvallend dat de jaarrekeningcijfers fors hoger zijn uitgevallen dan in eerste instantie zijn begroot.

Cluster individuele voorzieningen Jeugd, Trendlijn in nettolasten per inwoner 400 350 300 250 200 150 100 50 0

2022

2023

2024

2025

Gem. referentiegemeenten

Zuidplas

Jaarrekening

Cluster Individuele voorzieningen WMO Tot dit cluster behoren de taakvelden 6.6 Maatwerkvoorziening (WMO), 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ en 6.81 Geëscaleerde zorg 18+. De afgelopen jaren zijn het aantal taakvelden in het sociaal domein (met name Jeugd en WMO) uitgebreid. Omdat nog niet iedere gemeente deze (subtaakvelden) correct heeft ingevuld houden we hier rekening mee bij de analyse van de resultaten. Tot taakveld 6.6 Hulpmiddelen en diensten horen materiële voorzieningen om zelfstandig te kunnen functioneren voor mensen met fysieke beperkingen die op basis van een beschikking verstrekt worden, zoals woningaanpassingen maar ook eigen bijdragen hiervoor. Tot taakvelden onder 6.7 behoren dienstverlening aan individuele cliënten met een beperking (fysiek/psychisch), die zelfstandig wonen en die ondersteuning behoeven in de vorm van beschikbare uren op basis van een toekenningsbeschikking. Dit houdt bijvoorbeeld in huishoudelijke hulp, vervoer en schuldhulpverlening. Tot de taakvelden onder 6.8 behoren alle opvang- en beschermd wonen-voorzieningen met inbegrip van eventuele maatwerkdienstverlening en maatwerkvoorzieningen voor personen die in de betreffende opvangvoorzieningen verblijven.

Taakveld 6.60 Hulpmiddelen en diensten 6.711 Huishoudelijke hulp 6.712 Begeleiding 6.713 Dagbesteding 6.714 Overige maatwerkarrangementen WMO 6.791 PGB WMO 6.811 Beschermd wonen 6.812 Maatschappelijke- en vrouwenopvang 6.91 Coördinatie en beleid WMO Totaal

Gemiddelde ref. gemeenten 56 98 49 16 1

Gemeente Zuidplas 26 64 28 14 2

5 1 0

5 0 0

12 238

31 170

Op het cluster WMO zijn de nettolasten voor Zuidplas met € 67 per inwoner (+/- € 3,2 miljoen) fors lager. Dit wordt met name veroorzaakt door de lasten op taakveld 6.6 Hulpmiddelen en Diensten, 6.711 Huishoudelijke hulp en

Taakveldanalyse Gemeente Zuidplas, blz. 30

6.712 Begeleiding. Op het nieuwe taakveld 6.91 Coördinatie en WMO zijn de nettolasten hoger dan het gemiddelde van de referentiegemeenten. Niet alle gemeenten hebben op dit taakveld al lasten geboekt en hierdoor vertekent dit het resultaat.

Individuele voorzieningen WMO 350 300 250 200 150 100 50 0

De nettolasten per gemeente wijken sterk af van elkaar. Zo laat de gemeente Lingewaard zeer hoge nettolasten zien op de WMO in tegenstelling tot Zuidplas en De Ronde Venen. Dit verschil is meer dan € 150 per inwoner. De nettolasten voor de gemeente Zuidplas zijn de laagste van de betrokken gemeenten en dit wordt veroorzaakt door lagere lasten over alle bij dit cluster betrokken taakvelden. We zien, in vergelijking met de referentiegemeenten dat Zuidplas met 1.071 ouderen 75+ het laagst aantal ouderen heeft in vergelijking met de referentiegemeenten, gemiddeld 1.834 ouderen 75+. Dat zou een mogelijke verklaring kunnen zijn voor de lagere nettolasten. Verder kan worden gedacht aan cultuur binnen de gemeente, bijvoorbeeld een hoog zelf oplossend vermogen of een sterke samenleving. De gemeente ontvangt vanuit het gemeentefonds ook fors lagere inkomsten in het cluster WMO. Dit sluit dus aan bij de lastenontwikkeling van de gemeente. Zie hoofdstuk Gemeentefonds. In onderstaande trendlijn is te zien dat de ontwikkeling van de nettolasten voor het cluster WMO stabiel wordt begroot. De lasten bij de referentiegemeenten laten een sterkere stijging zien de afgelopen jaren dan bij de gemeente Zuidplas. De jaarrekeningresultaten sluiten aan op de begrootte lasten.