Bijlage 1 Stedenbouwkundig casco Cortelande Fase 1A Z25.002851

CORTELANDE ZUIDPLAS C A S CO FA S E 1 A - K R E E K R U G D O R P

25 SEPTEMBER 2025

INHOUDSOPGAVE D E I N H O U D S O P G AV E I S A A N K L I K B A A R

1.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

2.

2

3.

4.

INLEIDING

3

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

4 7 8 9 9

Aanleiding en voorgeschiedenis Wat willen we bereiken? Doel van het casco Proefverkavelingen Leeswijzer

PRINCIPES VAN HET NIEUWE DORP

10

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

11 14 16 17 19 20 22 23 24

Polderdorp Water- en bodemsturend Natuur tot aan de voordeur Een verbonden gemeenschap Een kloppend hart Het nieuwe dorpse wonen Ruimte voor ondernemerschap STOMP Eigen energie

CASCOKAART 2025

26

TOELICHTING OP HET CASCO

31

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

32 33 36 40 48 50

Inleiding Waterstructuur Groenstructuur Ontsluitingsstructuur Ondergrondse infrastructuur Inpassing van bestaande kavels

BIJLAGE

I

PROFIELENBOEK

53

Positie bepaald Middelweg Zuidelijke Dwarsweg Slinger Vierde Tochtpark Halverwege Halverwege, als grachtje door het dorpshart, optie 1 Halverwege, als grachtje door het dorpshart, optie 2

54 55 56 57 58 59 60 61

Exacte positie nader te bepalen Dorpsplein Hartlijn (bus) Hartlijn (fiets) Centrum-Carré naast Zuidelijke Dwarsweg, optie 1 Centrum-Carré naast Zuidelijke Dwarsweg, optie 2 Centrum-Carré Centrum-Carré naast Singel Singels, optie 1 Singels, optie 2 Groen parelsnoer, optie 1 Groen parelsnoer, optie 2 Buurtparkje

62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74

BIJLAGE

II

Centrum 1 Buurt 6 Buurt 4 Buurt 7 Buurt 5

PROEFVERKAVELINGEN

75 81 93 105 109 113

3 CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

1. INLEIDING

HOOFDSTUK 1

INLEIDING

1. INLEIDING

1. INLEIDING

1.1 A ANLEIDING EN VOORGESCHIEDENIS De Zuidplaspolder is bijna 25 jaar geleden aangewezen als strategische woningbouwlocatie in de zuidelijke Randstad. De druk op de woningmarkt is hier heel groot en het Middengebied van de Zuidplaspolder biedt ruimte voor wonen, werken en nieuwe voorzieningen op een goed ontsloten en centrale positie in de Randstad. In het Masterplan Middengebied (2021) is vastgelegd hoe dit op een duurzame en verantwoorde manier vorm kan gaan krijgen. In zorgvuldige aansluiting op de omgeving wordt er ingezet op een nieuw dorp van 8.000 duurzame woningen en een nieuw klimaatadaptief landschap.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

EEN NIEUW DORP OP EEN STRATEGISCHE PLEK

4

Het nieuwe dorp Cortelande krijgt een strategische plek in de polder, op een relatief hoge en stevige kreekrug en op de kruising van historische polderwegen. Lager gelegen delen van de polder met slappe veenbodems, zoals het Restveengebied, worden niet bebouwd en geleidelijk (her)ingericht voor natuur, recreatie, waterberging en -zuivering en landbouw. Een levendig centrum met alle belangrijke voorzieningen vormt het kloppend hart van het nieuwe dorp. En wandelen en fietsen krijgen een centrale plek en verbinden het dorp met de bestaande en mogelijke nieuwe OVknopen in de omgeving.

KLEI

K AT T E K L E I KREEKRUG

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

1. INLEIDING

VEEN

5

AMBITIES HA ALBA AR MAKEN

FOCUS OP FASE 1A, MET DOORKIJK NAAR GEHELE DORP

We hebben hoge ambities, maar het moet ook technisch en financieel haalbaar zijn. Om die reden is na vaststelling voortvarend doorgepakt door de ambities en hoofdlijnen uit het Masterplan nader te onderzoeken en uit te werken. Er is een M.E.R.-procedure doorlopen (2023) en er is een bestemmingsplan (2024) gemaakt en vastgesteld, zodat de ontwikkeling van Cortelande ook juridischplanologisch wordt verankerd. Parallel daaraan is een Nota van Uitgangspunten (2023) opgesteld, met alle belangrijke kaders en uitgangspunten voor de ontwikkeling van het dorp. Onderdeel daarvan is het ruimtelijk casco, de belangrijke landschappelijke en stedenbouwkundige hoofdstructuren, die de drager gaan vormen voor de stapsgewijze ontwikkeling van het dorp.

De afgelopen periode is, aan de hand van verkenningen en proefverkavelingen, onderzocht en getest op welke manier de ambities en uitgangspunten handen en voeten kunnen krijgen. Voor fase 1a van het nieuwe dorp is een proefverkaveling gemaakt, met daarin het dorpshart en de omliggende woonbuurten op het eerste deel van de kreekrug. Dit betreft circa 2.550 woningen en een aanzienlijk deel van de maatschappelijke en commerciële voorzieningen voor Cortelande, en vormt daarmee een vanzelfsprekend begin van het nieuwe dorp. Cortelande groeit vanuit het hart. Ook de gemeenteraad heeft een aantal opdrachten en aanpassingen meegegeven voor de verdere planuitwerking. Deze moesten nog ruimtelijk worden vertaald en zijn in dit proces meegenomen. In samenhang daarmee is onderzocht op welke manier de ruimtelijke, maatschappelijke, programmatische en technische ambities en vertrekpunten gerealiseerd kunnen worden en of dit financieel haalbaar is. Nieuwe inzichten uit flankerende onderzoeken en vanuit de participatie met bewoners, instellingen, andere overheden, corporaties en marktpartijen hebben daarin ook een plek gekregen. De ontwikkeling van Cortelande is daarbij haalbaar gebleken en het ruimtelijk casco passend.

RUIMTELIJK C A SCO Op basis van de laatste inzichten uit deze verkenningen is het ruimtelijk casco verder uitgewerkt en samengebracht in voorliggend boekje. Parallel hieraan is de Nota van Uitgangspunten herijkt, op basis van de inzichten die hieruit naar voren zijn gekomen. De Nota van Uitgangspunten, samen met de ruimtelijke principes in dit casco, vormen hiermee de actuele kaders voor de verdere stapsgewijze doorontwikkeling en realisatie van het nieuwe dorp.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

1. INLEIDING

TOTSTANDKOMING

6

In oktober 2023 heeft de gemeenteraad de Nota van Uitgangspunten Ontwikkeling Middengebied Zuidplaspolder vastgesteld, waarin de uitgangspunten en ambities zijn opgenomen van de ontwikkeling van het nieuwe dorp Cortelande. Bij de besluitvorming is afgesproken dat deze Nota van Uitgangspunten regelmatig wordt herijkt, om zo mee te kunnen bewegen met nieuwe ontwikkelingen en innovaties. In mei 2024 heeft de gemeenteraad vervolgens het bestemmingsplan voor Cortelande vastgesteld. Dit bestemmingsplan heeft op een aantal punten ruimtelijke en inhoudelijke consequenties voor de planvorming. Zo heeft de gemeenteraad bepaald dat direct achter de bestaande linten geen appartementencomplexen hoger dan drie bouwlagen mogen worden gerealiseerd, terwijl langs de 4e Tochtzone op enkele locaties appartementencomplexen tot acht bouwlagen mogelijk zijn. Na vaststelling van het bestemmingsplan is gewerkt aan de nadere stedenbouwkundige uitwerking van fase 1a van het dorp. Hierbij is rekening gehouden met deze nieuwe inzichten en is de uitwerking getoetst op financiële haalbaarheid. Ook aanvullende onderzoeken en participatie hebben bijgedragen aan de verdere planvorming. Dit alles heeft geleid tot het voorliggende document.

1. INLEIDING

1.2 WAT WILLEN WE BEREIKEN?

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BETAALBARE NIEUWE WONINGEN VOOR IEDEREEN

7

Met Cortelande willen we een nieuw dorp maken dat niet alleen voorziet in de grote woningbehoefte voor de omliggende dorpen en de regio, maar ook een sociale, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving biedt voor iedereen: van starter tot oudere, van eenpersoonshuishouden tot gezin. Met een stevige nadruk op betaalbaarheid.

EEN DORP VOL LEVEN Cortelande krijgt eigen voorzieningen en werkgelegenheid en wordt gebouwd met oog voor ontmoeting, buitenspelen, biodiversiteit en de opwek van hernieuwbare energie. Fietsen en wandelen worden gestimuleerd en het gebruik van openbaar vervoer zo aantrekkelijk mogelijk gemaakt.

BIJDRAGEN AAN EEN KLIMAATROBUUSTE POLDER Onderdeel van de transformatie is de ambitie om een bijdrage te leveren aan het meer klimaatrobuust maken van de Zuidplaspolder, door waar dat kan waterpeilen te verhogen, meer ruimte te maken voor waterberging en waterzuivering en gerichte veiligheidsmaatregelen. Cortelande moet een aantrekkelijke plek worden voor ‘buitenmensen’. Een unieke plek in de drukke Randstad om op te groeien en oud te worden.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

1. INLEIDING

1.3 DOEL VAN HET CASCO

8

RUIMTE MAKEN ÉN RUIMTE L ATEN

S AMENHANG DOOR DE JAREN HEEN

De ontwikkeling van Cortelande gaat natuurlijk niet over één nacht ijs en zal misschien wel 20 jaar duren, of meer. En na afronding staat het dorp ook niet stil. Het zal moeten blijven veranderen, vernieuwen en verkleuren met de tijd. Net als alle andere succesvolle plaatsen. Tijdens de geleidelijke ontwikkeling (en ook daarna) willen we de identiteit, de samenhang en de ambities vast kunnen houden. En tegelijkertijd voldoende ruimte laten voor onverwachte kansen, nieuwe inzichten en veranderingen.

Tezamen vormt dit het ruimtelijk casco (hoofdstuk 3) voor Cortelande. Dit zal stapje voor stapje gerealiseerd gaan worden bij de geleidelijke groei van het nieuwe dorp, in een samenwerking tussen gemeente en ontwikkelende partijen. Bij iedere ontwikkelstap van het nieuwe dorp wordt deze ruimtelijke hoofdstructuur verder uitgebouwd, over een periode van vele jaren. Om te zorgen dat alles goed aansluit en consistent is door de jaren heen is dit ruimtelijk casco in voorliggend document nader uitgewerkt. Het casco geeft richting en maakt aan de voorkant helder waar we met elkaar naar toe werken.

GEEN BL AUWDRUK, MA AR EEN RUIMTELIJKE HOOFDSTRUCTUUR We maken daarom geen blauwdruk voor Cortelande, maar we leggen in dit stadium alleen de landschappelijke en stedenbouwkundige hoofdstructuur (het ruimtelijk casco) vast, samen met de belangrijkste ruimtelijke, programmatische en technische uitgangspunten. Dat doen we voor fase 1a, met een doorkijk naar de rest van het dorp. Het ruimtelijk casco wordt gevormd door de belangrijke openbare ruimtes, waarin de doorgaande groen-, water- en ontsluitingsstructuur toekomstbestendig zijn vastgelegd. Ook de stedenbouwkundige samenhang en identiteit van het dorp zijn daarin verankerd, in samenhang met hoe het nieuwe dorp en landschap aansluit op de omgeving. Sommige openbare structuren liggen daarin al vast op hun plek, omdat hun positie precies bepaald is, of omdat deze structuren nu al aanwezig zijn. Andere structuren moeten er gaan komen, maar de exacte positie kan bij de verdere uitwerking nog wat worden bijgeschaafd als dat handig is.

FLE XIBILITEIT EN VRIJHEID BINNEN RICHTINGGEVENDE K ADERS Binnen het ruimtelijk casco kunnen de verschillende buurtjes van het nieuwe dorp aan de hand van een aantal richtinggevende kaders en spelregels verder worden ingevuld, zoals vastgesteld in het bestemmingsplan en de herijkte Nota van Uitgangspunten. Daarbij kan door de verschillende betrokken partijen flexibel worden ingespeeld op nieuwe ideeën, inzichten en omstandigheden.

BA SIS VOOR VERDERE UIT WERKING Dit ruimtelijk casco vormt samen met de Nota van Uitgangspunten, het bestemmingsplan en het beeldregieplan een belangrijke basis voor de verdere ontwikkeling van Cortelande. Het geeft richting aan planvorming, ontwerp en participatie en is bedoeld als leidraad voor gemeente, ontwerpers, ontwikkelaars en andere betrokken partijen.

1.4 PROEF VERK AVELINGEN

1.5 LEESWIJZER

Het casco is opgesteld op basis van vele ontwerpstudies en grondig getoetst aan de hand van diverse proefverkavelingen. Deze verkennen of het gewenste programma, voorzieningen en mobiliteitsoplossingen – ruimtelijk, technisch en financieel haalbaar zijn.

Het voorliggend boekwerk over het ruimtelijk casco van Cortelande is als volgt opgebouwd:

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

1. INLEIDING

PROEF VERK AVELINGEN ALLEEN TER TOETSING EN INSPIRATIE De verkavelingen zijn belangrijk geweest om een goed gevoel te krijgen bij de haalbaarheid en mogelijke ontwikkelrichting binnen het ruimtelijk casco in fase 1a en hebben geholpen ook het casco verder aan te scherpen. We leggen deze proefverkavelingen echter niet vast. We doen nu als het ware weer een stap terug en we leggen in dit casco alleen de ruimtelijke hoofdstructuur vast en brengen belangrijke principes in beeld. De daadwerkelijke invulling van de buurtjes binnen het ruimtelijk casco zal de gemeente in samenwerking met marktpartijen, corporaties en in afstemming met omwonenden en belangrijke instellingen en stakeholders later uitwerken.

1

INLEIDING Geeft een beknopt overzicht van de aanleiding, het doel van dit document en de opbouw van het boekje.

2

PRINCIPES VAN HET NIEUWE DORP Beschrijft vanuit de kernwaarden van Cortelande de belangrijke ruimtelijke principes die het fundament vormen onder het nieuwe dorp. Deze vormen het vertrekpunt voor het ruimtelijk casco.

3

HET RUIMTELIJK CASCO Het vast te stellen kaartbeeld van het ruimtelijk casco. Voor fase 1a en voor het gehele dorp.

4

TOELICHTING OP HET CASCO Geeft verdieping en nadere toelichting op specifieke onderdelen, zoals de groen-blauwe structuur, het STOMPprincipe voor mobiliteit en de invulling van het dorpshart.

De proefverkavelingen zijn daarom nu alleen ter inspiratie opgenomen in de bijlage, maar vormen geen harde uitgangspunten. Bijlagen:

I

PROFIELENBOEK Een overzicht van de belangrijke principeprofielen van de openbare ruimtes in het ruimtelijk casco. Deze geven inzicht in het benodigde ruimtegebruik voor de verschillende profielen en doen en de ruimtelijke opbouw.

9

II

PROEFVERKAVELINGEN Ter inspiratie een overzicht van de gemaakte proefverkavelingen, die geholpen hebben het casco aan te scherpen en de haalbaarheid te onderzoeken.

10 CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

HOOFDSTUK 2

PRINCIPES VAN HET NIEUWE DORP

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

2. PRINCIPES VAN HET NIEUWE DORP 2.1 POLDERDORP De identiteit van de Zuidplaspolder vormt het uitgangspunt voor de ontwikkeling van het nieuwe dorp. Deze ontwikkeling markeert een volgende stap in de bijzondere geschiedenis van de polder, waarbij wordt voortgebouwd op de bestaande karakteristieken van het gebied. De bestaande polderlinten, zoals de Middelweg/Bredeweg en de Knibbelweg met hun karakteristieke landelijke erven, vormen het ruimtelijk vertrekpunt. Langs de Bredeweg wordt in een historische boerderij op een van deze erven een informatiecentrum ingericht – het feitelijke startpunt van de ontwikkeling van het nieuwe dorp.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BEHOUDEN EN ZORGVULDIG INPA SSEN VAN BESTA ANDE POLDERLINTEN EN ERVEN

11

Waar mogelijk worden de polderlinten en erven behouden en zorgvuldig geïntegreerd in het dorpsontwerp. Daarbij blijft het ruimtelijke karakter van het gebied leidend: ruime kavels, veel groen en behoud van historische bebouwing. Bestaande wegen en sloten van de polderlinten worden daarbij behouden, evenals zoveel mogelijk van de bestaande erven. Tussen bestaande erven en nieuwe bebouwing blijft voldoende afstand behouden, met water, tuinen en/ of groene zones als overgang. In de directe omgeving van bestaande woningen wordt het bouwvolume beperkt tot maximaal twee lagen met kap, om een zorgvuldige overgang naar de nieuwe woonomgeving te waarborgen. Op zowel bestaande als nieuwe erven komt ruimte voor landelijk wonen, in combinatie met passende voorzieningen die aansluiten bij het landelijke karakter van het gebied. Voorzieningen zoals een dorpsschool, een boerderijwinkel of een pluktuin versterken de sociale en functionele structuur van het dorp.

ZUIDELIJKE DWARSWEG EN TOCHTEN De Zuidelijke Dwarsweg blijft als historisch belangrijke polderweg behouden en wordt omgevormd tot een goede en aantrekkelijke fietsverbinding met de omliggende dorpen en openbaarvervoerknooppunten. Ook bestaande tochten en poldersloten worden, waar mogelijk, behouden of teruggebracht in de ruimtelijke hoofdstructuur van het nieuwe dorp. Deze waterstructuren vormen niet alleen een belangrijk onderdeel van het watersysteem, maar dragen ook bij aan de ruimtelijke verbinding tussen het dorp en het omliggende landschap.

BESTAANDE (ONDERGRONDSE) INFRASTRUCTUUR De ontwikkeling houdt tevens rekening met bestaande (ondergrondse) infrastructuur. De bestaande spoorlijnen, snelwegen en provinciale wegen rond Cortelande zorgen voor een goede ontsluiting van het nieuwe dorp, maar veroorzaken ook geluid. De positie van het dorp is zo gekozen dat steeds gepaste afstand wordt bewaard, waardoor de geluidsoverlast beperkt blijft. Daarnaast worden de veiligheidscontouren van de ondergrondse leidingen die door het gebied lopen gerespecteerd. Langs de Vierde Tocht loopt het grootste leidingpakket, dat van nationaal belang is. Een centraal landschapspark rond de Vierde Tocht waarborgt een veilige afstand tot deze leidingen, maar creëert tegelijk een aantrekkelijk groengebied met ruimte voor wateropvang. Dit park vormt een groen hart voor het dorp en zorgt voor een natuurlijke verbinding met het omliggende landschap.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

MASTERPLAN 2021

12

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

CASCOKAART 2022

13

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

2.2 WATER- EN BODEMSTUREND De Zuidplaspolder is een strategische locatie voor woningbouw, dankzij de centrale ligging in de Randstad en de nabijheid van belangrijke spoor- en weginfrastructuur. Tegelijkertijd stelt de ligging in een laaggelegen polder specifieke eisen aan de inrichting: de ontwikkeling van Cortelande vraagt om een robuust en doordacht raamwerk van water en groen. Daarbij is niet alleen het nieuwe dorp zelf leidend; de ontwikkeling moet tevens een impuls geven aan het stapsgewijs klimaatrobuust maken van de gehele polder. Er is bovendien een grote behoefte aan woonruimte in de zuidelijke Randstad, in het bijzonder voor grondgebonden woningen.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

HOOG EN STEVIG

14

De basis voor deze aanpak ligt in de pragmatische keuze voor de ligging van het nieuwe dorp op een historische kreekrug: een stevige, verhoogde ondergrond die aanzienlijk gunstiger is dan de omliggende klei- en veengronden. Deze locatiekeuze beperkt de benodigde ophoging en daarmee de kosten, en verkleint de kans op toekomstige inklinking. De verhoogde ligging zorgt er bovendien voor dat het dorp minder kwetsbaar is bij extreme neerslag of bij een mogelijke dijkdoorbraak.

KREEKRUGDORP EN WATERTUINEN De kern van Cortelande wordt gevormd door het ‘Kreekrugdorp’, een verhoogde en compact bebouwde zone waar ook het nieuwe dorpshart wordt gerealiseerd. Hier komen de meeste woningen, voorzieningen en de hoofdstructuren voor fiets- en busverkeer, die het dorp verbinden met omliggende kernen en

openbaarvervoerknooppunten. De belangrijkste auto-ontsluiting, de Slinger, omlijst het Kreekrugdorp en volgt globaal de contouren van de voormalige kreekrug. Rond het Kreekrugdorp liggen de Watertuinen: een minder intensief bebouwd gebied waar woningen ‘te gast’ zijn in het natte polderlandschap.

DORP ALS SPONS De lagere delen van de polder, zowel binnen als rond het dorp, worden ingericht als water- en groenstructuur. Deze gebieden gaan zoet en schoon regenwater vasthouden, met als doel om wateroverlast te beperken, de waterkwaliteit in de polder te verbeteren en verzilting door kwel te verminderen. Cortelande fungeert daarmee als een spons in de polder. Deze natte zones krijgen bovendien een dubbel gebruik als natuurspeelplek, park en landschappelijke verbinding tussen bestaande en nieuwe bewoners. Door het gehele dorp wordt een fijnmazig netwerk van groenstructuren aangelegd, waarmee hemelwater op daken, tuinen en straten vertraagd wordt afgevoerd in een cascadesysteem. Deze structuren vormen ook de basis voor een aantrekkelijk speel- en wandelnetwerk, dat elke woning verbindt met grotere groengebieden en het omliggende landschap.

15 CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

16

2.3 NATUUR TOT A AN DE VOORDEUR Het fijnmazige groene netwerk van Cortelande verbindt iedere voordeur met het omliggende landschap. Door openbaar groen zo dicht mogelijk bij de woningen te brengen, wordt een dorp gecreëerd waar groen niet alleen zichtbaar en beleefbaar is, maar ook functioneert als drager van ecologische en recreatieve structuren. Deze opzet ondersteunt een natuurinclusieve leefomgeving, waarin de groenstructuren tevens bijdragen aan ecologische verbindingen binnen en rondom het dorp.

NATUUR-INCLUSIEF Bij de inrichting wordt ingezet op beplanting die aansluit bij de bestaande ecosystemen en bijdraagt aan het versterken van biodiversiteit en het ondersteunen van relevante doelsoorten op deze locatie. Bewoners kunnen het groen vanaf hun eigen voordeur volgen, via tuinen en openbare ruimte, tot aan het rijkere polderlandschap dat Cortelande omringt.

3-30-300 Groen in de directe leefomgeving vervult daarnaast een belangrijke rol op het gebied van gezondheid, hittestress, wateropvang en sociale cohesie. Daarom is in Cortelande het uitgangspunt dat groen altijd dichtbij is. Het 3-30-300-principe vormt hierbij de leidraad: vanuit iedere woning zicht op minimaal 3 bomen, 30% kroonbedekking in de woonomgeving, maximaal 300 meter tot een buurtgroenvoorziening.

GROEN, TENZIJ Als overkoepelend principe wordt ‘Groen, tenzij’ gehanteerd. Dit betekent dat openbare ruimte in beginsel groen wordt ingericht, tenzij het gebruik of specifieke functies (zoals infrastructuur) nadrukkelijk anders vragen. Daarbij is steeds sprake van een zorgvuldige afstemming met de gebruikswaarde van de ruimte en met de aanwezige en geplande ondergrondse infrastructuur.

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

17

2.4 EEN VERBONDEN GEMEENSCHAP Een goed dorp kenmerkt zich door de verbondenheid van bewoners – met elkaar én met de plek. Sociale cohesie ontstaat in de dagelijkse praktijk van samenleven, en wordt beïnvloed door talloze factoren. De fysieke leefomgeving speelt daarbij een belangrijke rol: zij kan ontmoeting stimuleren, nabijheid organiseren en gemeenschapszin versterken. In Cortelande wordt daarom bewust ingezet op het ontwerpen van een omgeving die deze verbondenheid ondersteunt.

DORPSPLEIN ALS HUISK AMER De basis van deze aanpak is een levendig en uitnodigend dorpshart: een centrale plek waar bewoners elkaar op een ontspannen en vanzelfsprekende manier kunnen ontmoeten. Rond een aantrekkelijk dorpsplein worden de belangrijkste dagelijkse voorzieningen geclusterd, van winkels tot horeca, van het dorpshuis tot de wekelijkse markt. Dit plein vormt de ‘huiskamer van Cortelande’ – het toneel van spontane ontmoetingen, dorpsfeesten, culturele evenementen en lokale tradities.

OVERZICHTELIJKE DORPSBUURTEN Binnen het dorp wordt gewerkt met overzichtelijke woonbuurten van circa 300 tot 400 woningen. Elke buurt krijgt een eigen centrale, groene speel- en ontmoetingsplek, waar kinderen kunnen spelen en buurtbewoners elkaar leren kennen. De buurten worden onderling verbonden door een netwerk van autovrije, intieme leefstraten. Hier kunnen jonge kinderen veilig spelen en ontstaat ruimte voor sociale interactie tussen buren. De schaal van deze leefstraten krijgt een menselijke maat, waardoor een geborgen en veilige woonomgeving ontstaat. De inrichting van de leefstraten is gericht op ontmoeting én veiligheid. Voortuinen en woningentrees worden zo vormgegeven dat ze uitnodigen tot contact, terwijl de ruimtelijke opzet tegelijkertijd voldoende privacy waarborgt voor bewoners.

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

18

GROEN VERBINDT Ook het landschap speelt een belangrijke rol in de sociale structuur van Cortelande. De groene en blauwe structuren – van sponslandschappen tot parkzones – fungeren als gedeelde ruimte waar mensen elkaar ontmoeten, buiten spelen en wandelen. Ze vormen niet alleen functionele onderdelen van een klimaatrobuust dorp, maar ook van een gedeelde dorpsidentiteit. Cortelande wordt een groen-blauwe parel in de polder, waar verbondenheid met natuur en met elkaar in het DNA van de plek zit.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

2.5 EEN KLOPPEND HART

19

Als nieuw dorp met circa 8.000 woningen krijgt Cortelande een compleet pakket aan maatschappelijke, culturele en commerciële voorzieningen. Deze dragen niet alleen bij aan de leefbaarheid en verbondenheid, maar maken het mogelijk om het dagelijks leven zoveel mogelijk binnen het dorp zelf te organiseren – te voet, per fiets of met de scootmobiel.

CLUSTEREN VOOR LEVENDIGHEID Het dorpshart wordt het centrale knooppunt van voorzieningen. Hier komen onder andere supermarkten, winkels, horeca en culturele functies zoals een dorpshuis samen rond het bruisende dorpsplein. Door deze clustering ontstaat maximale kruisbestuiving tussen functies en wordt de ontmoetingsfunctie van het dorpshart versterkt. Zo ontstaat een levendig centrum dat op natuurlijke wijze het sociale en economische hart van het dorp vormt. Voor sociale veiligheid en leven op straat wordt er in het dorpshart en boven de voorzieningen ook gewoond.

MA ATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN OOK IN DE BUURTEN Voorzieningen als Integraal Kindcentra (IKC’s) en gezondheidscentra worden deels ook verspreid over het dorp gerealiseerd, zodat ze voor iedereen altijd om de hoek te vinden zijn. Dit versterkt de dagelijkse nabijheid van voorzieningen en draagt bij aan een dorp waarin zorg, onderwijs en ontmoeting altijd ‘om de hoek’ te vinden zijn.

SPORTL ANDSCHAPPEN De sportvoorzieningen krijgen een centrale ligging binnen het dorp, maar worden tegelijk gekoppeld aan de grotere landschappelijke structuren, zoals het bos en het dorpspark. Hierdoor ontstaan sportvoorzieningen, waar georganiseerde sport en informele, individuele beweging in elkaar overlopen – plekken waar jong en oud elkaar ontmoeten, bewegen en ontspannen in een groene omgeving.

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

20

2.6 HET NIEUWE DORPSE WONEN Cortelande wordt een nieuw dorp voor iedereen – een plek waar mensen van verschillende leeftijden, achtergronden en inkomensgroepen zich thuis kunnen voelen. Om dit te realiseren, wordt ingezet op een gevarieerde woningprogrammering, met een verdeling van 30% sociale huurwoningen, 40% middeldure woningen en 30% in het hogere segment.

MENGEN Deze mix wordt in principe in elke buurt toegepast, zodat bewoners binnen hun eigen omgeving kunnen doorgroeien in hun wooncarrière – van starterswoning tot gezinswoning of seniorenplek. Dit bevordert niet alleen sociale samenhang, maar zorgt ook voor levendige, diverse buurten. Ook op straatniveau wordt gestreefd naar variatie in woningtypologieën. Deze fijnmazige afwisseling draagt bij aan een kleinschalig en dorps straatbeeld met een warme, herkenbare uitstraling.

BETA ALBA AR, COMPACT EN COLLECTIEF Juist in een tijd waarin woonwensen snel veranderen, is het belangrijk om toekomstgericht te bouwen. De huidige woningvraag is sterk gericht op betaalbare woningen voor starters en senioren en focust meer op kleine huishoudens. Dat vraagt om compacte woningtypes met niet te grote private buitenruimte, gecombineerd met hoogwaardige collectieve groenvoorzieningen. Kleinschalige appartementengebouwen in het groen en hofjes rond een gedeelde binnentuin zijn hiervoor passende oplossingen die goed passen in de dorpse structuur van Cortelande.

VARIATIE EN RUIMTE VOOR HET ONVERWACHTE De lessen uit het verleden maken duidelijk dat monotone buurten met één type woning weinig toekomstwaarde hebben. Variatie binnen alle prijscategorieën is daarom een belangrijk uitgangspunt. Binnen deze diversiteit is ook ruimte voor nieuwe woonvormen, zoals collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO), vrije kavels, gedeelde woonprojecten en andere innovatieve concepten. Deze variatie in schaal, typologie en eigenaarschap draagt bij aan het onderscheidende, dorps karakter van Cortelande en zorgt ervoor dat iedereen die houdt van dorps wonen hier een plek kan vinden.

De handvaten voor het nieuwe dorpse wonen zijn:

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

Voor alle levensfasen Cortelande biedt ruimte aan alle typen huishoudens: alleenstaanden, gezinnen, stellen en senioren. De variëteit aan woningen, typologieën en collectieve woonvormen maakt het mogelijk om binnen het dorp te blijven wonen, ook als woonbehoeften veranderen.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

In de grote schaal van de open polder wordt een geborgen, aangename woonomgeving gerealiseerd. Dorps en compact van opzet, met bebouwing tot maximaal vijf lagen. De openbare ruimte is ontworpen op de voetganger – de auto is te gast. Contact tussen woning en straat en overzichtelijke straten zorgen ervoor dat je op straat gezichten herkent en bevorderen zo de verbondenheid en sociale veiligheid.

Menging en diversiteit Menselijke diversiteit, woningvariatie, voorzieningen en werkfuncties worden op natuurlijke wijze gecombineerd. Dit zorgt voor levendige en veerkrachtige buurten, waar verschillen bijdragen aan het sociale weefsel.

Rust, reuring en weinig ruis

21

Menselijke maat

Naast levendige ontmoetingsplekken in het dorpshart en buurtcentra biedt Cortelande ook voldoende rust en privacy, met aandacht voor kwalitatieve woningplattegronden en collectieve buitenruimtes die uitnodigen tot ontspanning.

Op je gemak zijn De buurten zijn overzichtelijk, vriendelijk en kleinschalig van opzet. Afwisseling in architectuur, goede overgangen tussen privé en openbaar, en gezellige leefstraten zorgen voor een sociaal veilige en prettige woonomgeving.

Herkenbaarheid en identiteit De architectuur en inrichting van Cortelande grijpen terug op de dorpse typologieën uit de regio, vertaald naar een eigentijdse context. Zo ontstaat een nieuw dorp met een duidelijke eigen identiteit, geworteld in de plek en verbonden met zijn verleden én toekomst.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

2.7 RUIMTE VOOR ONDERNEMERSCHAP

22

RUIMTE VOOR NIEUWE BEDRIJVEN

WERKEN A AN HUIS

Cortelande wordt geen enclave van alleen wonen in de polder, maar een volwaardig dorp waar ook ruimte is voor werk en ondernemerschap. Daarom wordt parallel aan het nieuwe dorp de ontwikkeling van twee duurzame bedrijventerreinen voorzien: Doelwijk II en Gouwpark II. Deze terreinen sluiten strategisch aan op de A12 en het knooppunt Gouwknoop en bieden ruimte aan nieuwe en groeiende bedrijven uit de regio.

Tot slot wordt in de opzet van de buurten en de woningen zelf nadrukkelijk rekening gehouden met de groei van thuiswerken. Woningontwerpen bieden flexibiliteit voor werk aan huis en er wordt verkend welke collectieve voorzieningen op buurtniveau – zoals gedeelde werk- of ontmoetingsruimtes – dit kunnen ondersteunen.

WERKEN IN HET DORPSHART Ook binnen het dorp zelf ontstaat werkgelegenheid. In het dorpshart is naast winkels en horeca nadrukkelijk ruimte voor ondernemerschap op kleinere schaal: flexwerkplekken, gedeelde kantoorruimten en vergaderfaciliteiten bieden kansen aan zzp’ers en thuiswerkers uit Cortelande. Hierdoor wordt het dorpshart niet alleen een plek van ontmoeting, maar ook van economische dynamiek.

ONDERNEMERSCHAP L ANGS DE LINTEN Daarnaast wordt op bestaande en nieuwe erven langs de polderlinten ruimte geboden aan ondernemingen die goed passen bij het dorpse karakter, zoals ambachtelijke bedrijven, zorginitiatieven of kleinschalige diensten. Deze functiemenging versterkt het levendige karakter van de polderlinten en biedt mogelijkheden voor startende ondernemers.

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

23

2.8 STOMP

EEN DORP ONT WORPEN OM TE WANDELEN EN TE FIETSEN

De ruimtelijke opzet van Cortelande is gebaseerd op de mobiliteitsprincipes van STOMP: Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobiliteit als dienst en pas als laatste de Privéauto. Dit betekent dat de inrichting van het dorp erop gericht is bewoners primair te verleiden tot lopen en fietsen, daarna tot het gebruik van OV en deelmobiliteit en pas in laatste instantie tot gebruik van de eigen auto.

Cortelande wordt ingericht als een dorp waar wandelen en fietsen de meest aantrekkelijke en vanzelfsprekende vormen van verplaatsen zijn. De ruimtelijke opzet is daarom opgebouwd rond drie hoofdstructuren voor fietsverkeer: de Zuidelijke Dwarsweg, de Hartlijn en de Middenweg. Deze hoogwaardige doorfietsroutes verbinden het dorpshart direct, veilig en comfortabel met omliggende dorpen en steden, de vier bestaande OV-knooppunten én de beoogde locatie voor een nieuw station in de Zuidplaspolder.

BESTA ANDE OV-KNOPEN EN INZET TEN OP EEN NIEUW STATION

Binnen het dorp zijn alle belangrijke voorzieningen – van scholen tot winkels en sportvoorzieningen – veilig en snel bereikbaar via een fijnmazig netwerk van wandel- en fietspaden. Vanuit de buurten leiden logische en aantrekkelijke routes naar het centrale dorpsplein, het kloppend hart van het dorp. Tegelijkertijd verbinden deze routes de woonbuurten met de parken en het omliggende landschap.

Cortelande ligt op een interessante locatie, op het kruispunt van belangrijke spoorverbindingen tussen Rotterdam, Den Haag en Utrecht. In de directe omgeving van het nieuwe dorp liggen vier bestaande OV-knooppunten waar het dorp op aangesloten wordt. Ook voorzieningen en werkgelegenheid zijn op fietsafstand bereikbaar, zowel binnen het dorp als in de regio. Daarnaast wordt verkend of een nieuw treinstation in de Zuidplaspolder gerealiseerd kan worden. Dit station zou niet alleen Cortelande, maar ook de omliggende dorpen en de wijk Westergouwe bedienen. De mogelijke komst van dit station vormt een belangrijke kans voor duurzame bereikbaarheid van het gebied.

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

24

De routes worden zo veel mogelijk autovrij en zijn ontworpen met extra aandacht voor toegankelijkheid en veiligheid, zodat ze ook voor kinderen, ouderen en mensen met een beperking goed bruikbaar zijn. Ze dragen bij aan een gezonde leefstijl en aan een sterkere verbondenheid tussen bewoners, buurten en het landschap. Binnen en tussen de buurten ontstaat in aanvulling daarop een netwerk van autovrije leefstraten, die functioneren als verlengstuk van de woning. Hier kunnen kinderen veilig spelen en bewoners elkaar ontmoeten. Deze kleinschalige en verkeersluwe opzet bevordert de sociale cohesie en maakt van de openbare ruimte een prettige verblijfsomgeving.

BUSROUTE Een nieuwe busroute loopt centraal door het dorp en langs het dorpsplein, met verbindingen naar station Gouda en station Nieuwerkerk aan den IJssel. Hiermee wordt de bus een ruggengraat van het dorp en wordt de bus een volwaardig alternatief voor de auto om in omliggende plaatsen te komen.

AUTO TE GA ST De auto blijft onderdeel van het dorpsleven, maar krijgt geen dominante plek in de leefomgeving. Parkeren voor bewoners vindt zoveel mogelijk plaats in parkeerhoven achter de woningen of in compacte parkeeroplossingen zoals parkeerhuizen in het dorpshart. Drie ontsluitingen op de A20 en de N219 verbinden het dorp met de regio. In het dorp vormt de Slinger de hoofdontsluiting voor autoverkeer. Deze weg krijgt een maximale snelheid van 30 km/u en wordt zo vormgegeven dat sluipverkeer wordt ontmoedigd. Vanuit de Slinger zijn alle buurten bereikbaar via inprikkers, zonder doorgaande routes door het Kreekrugdorp. Deze ‘kamstructuur’ voor de auto maakt de fiets binnen het dorp tot het snelste en meest directe vervoersmiddel.

Expeditie en pakketbezorging worden op wijk- of buurtniveau geclusterd, zodat logistieke bewegingen worden beperkt. Ook afvalinzameling gebeurt via strategisch geplaatste inzamelpunten, zodat loopafstanden beperkt blijven, maar de vuilniswagen niet overal hoeft door te dringen in de leefstraten. Alle openbare ruimtes – ook de autovrije zones – worden ontworpen met oog op bereikbaarheid voor hulpdiensten. Die kunnen dus altijd en overal voor de deur komen als dat nodig is.

2.9 EIGEN ENERGIE Cortelande wordt een duurzaam en toekomstbestendig dorp dat zoveel mogelijk in zijn eigen energiebehoefte voorziet. De energieopwekking vindt plaats op meerdere niveaus. Allereerst via zonnepanelen op daken én in een zorgvuldig ingepast energielandschap aan de rand van het dorp. Deze sluit aan op het bestaande verdeelstation langs de N219 en aan de belangrijke hoofdaansluiting van het nieuwe dorp. Daarnaast wordt ingezet op de ontwikkeling van een collectief warmtenet, dat gebruik maakt van restwarmte uit de nabijgelegen Dunea-waterleiding. Bij het ontwerp van de openbare ruimte wordt rekening gehouden met een in te passen warmtenet dat alle woningen kan bereiken. Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe een slim energienet kan worden gerealiseerd. Dit net moet lokaal opgewekte energie efficiënt opslaan en verdelen, met buffering op wijk- of buurtniveau. Op strategische plekken ruimte gereserveerd voor transformatorstations en voldoende ondergrondse infrastructuur.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

2 . P R I N C I P E S VA N H E T N I E U W E D O R P

VOGELVLUCHT

25

26 CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

3. CASCOKAART 2025

HOOFDSTUK 3

C A SCOK A ART 2025

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

3. CASCOKAART 2025

CASCOKAART 2025

27

LEGENDA

Het ruimtelijk casco legt voor het gehele dorp en meer specifiek voor fase 1a de ruimtelijke structuren vast die het ruimtelijke fundament vormen voor de ontwikkeling van Cortelande. De twee kaarten tonen de belangrijkste openbare hoofdstructuren van het nieuwe dorp, waarlangs de verdere planvorming en realisatie stapsgewijs kan plaatsvinden. Het casco bestaat uit bestaande en toekomstige hoofdstructuren zoals wegen, straten, pleinen, parken en watergangen. Deze structuren verbinden Cortelande met de omgeving en bepalen de hoofdopzet van het dorp. De cascokaart borgt een samenhangend dorpsontwerp met daarbinnen ruimte voor flexibiliteit. Sommige lijnen van het casco liggen vast op de kaart, andere lijnen kunnen bij de verdere uitwerking nog wat schuiven als dat handig is. Het samenhangend raamwerk dient echter altijd als zodanig gerealiseerd te worden. Onderdeel van het casco zijn onder andere:

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

3. CASCOKAART 2025

3. C A SCOK A ART 2025

›

De groen-blauwe hoofdstructuur (water, parken, natuurverbindingen)

›

De ontsluitingsstructuur volgens het STOMP-principe (lopen, fietsen, OV, auto)

›

De positie van het dorpshart en dorpspark

›

De inpassing van bestaande linten

›

De indeling in onderscheidende deelgebieden: Kreekrug, Watertuinen en bedrijventerreinen

28

›

De aansluiting op de omliggende landschappen

FASE 1A

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

3. CASCOKAART 2025

CASCOKAART FASE 1A – KREEKRUGDEEL

29

Fase 1a is het eerste deelgebied dat wordt ontwikkeld binnen het casco van Cortelande. Deze fase ligt op de historische kreekrug en vormt het vanzelfsprekende begin van de dorpsontwikkeling. In dit gebied worden de eerste woonbuurten gerealiseerd, inclusief bijbehorende infrastructuur, openbaar groen en ruimte voor voorzieningen in het dorpshart. De ligging op stevige ondergrond, de directe aansluiting op bestaande en nieuwe infrastructuur en de centrale positie binnen het plangebied maken dit een logische en efficiënte startlocatie. Naast het dorpshart en de eerste woonbuurten omvat fase 1a ook de nieuwe Knibbelweg en onderdelen van het nieuwe bos, het bedrijventerrein Doelwijk II en het energielandschap. De inrichting van deze fase bepaalt de ruimtelijke, technische en sociale opbouw van het dorp en vormt daarmee een belangrijk fundament voor de verdere ontwikkeling van Cortelande.

FASE 1A; KREEKRUGDORP Er is in fase 1a een onderscheid tussen de ruimtelijke structuren van het casco die al een vaste positie hebben op de kaart en de structuren waarvan bij de definitieve planvorming en uitwerking de exacte positie nog kan worden bepaald:

3. CASCOKAART 2025

POSITIE DEFINITIEF BEPAALD Met dit ruimtelijk casco worden de volgende structuren met bijbehorende positionering vastgesteld, als uitgangspunt voor de verdere planuitwerking: › › › › › ›

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

›

30

Middelweg/Bredeweg Zuidelijke Dwarsweg Slinger 4e Tochtpark Halverwege Centrum-Carré* noordzijde (richting bestaande woningen Middelweg) Nieuwe Knibbelweg

EXACTE POSITIE DEFINITIEF TE BEPALEN BIJ UIT WERKING In dit ruimtelijk casco zijn er ook structuren waarvan de positie nog niet definitief is bepaald (bandbreedte +/- 20 meter), maar wel een belangrijk structurerend element zullen zijn in het plan. Het gaat om de volgende principe-structuren, die eveneens als uitgangspunt gelden voor de verdere planuitwerking: › › › › ›

Hartlijnen Dorpsplein Singels Centrum-Carré*, oost-, west- en zuidzijde Buurthartjes en groene parelsnoer

* Op het principe wordt wel een besluit genomen, enkel de definitieve positie kan nog wijzigen.

31 CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

HOOFDSTUK 4

TOELICHTING OP HET C A SCO

4. TOELICHTING OP HET C A SCO 4. TOELICHTING OP HET CASCO

4.1 INLEIDING Het ruimtelijk casco vormt het fundament onder de ontwikkeling van Cortelande. Het legt de hoofdstructuren vast die zorgen voor samenhang, kwaliteit, veiligheid en leefbaarheid. Door nu zorgvuldig te bepalen welke ruimtelijke elementen essentieel zijn, wordt het mogelijk om Cortelande gefaseerd, flexibel én toekomstbestendig te ontwikkelen – met behoud van een herkenbare, dorpse identiteit. Het casco bestaat uit vijf samenhangende onderdelen:

Ondergrondse infrastructuur

Waterstructuur

Bestaande landelijke erven en kavels worden zorgvuldig ingepast in het nieuwe dorp. Ze behouden hun identiteit en worden als waardevol en beeldbepalend onderdeel in het totaalontwerp opgenomen. Het casco is daarnaast nadrukkelijk opgezet om ontmoeting te stimuleren. De hoofdstructuren leiden naar plekken waar mensen elkaar tegenkomen – gepland en spontaan. Belangrijke lijnen komen samen op het bruisende dorpsplein. In de woonbuurten vormen groene routes de verbinding tussen centrale ontmoetingsplekken. In dit hoofdstuk worden de onderdelen van het casco afzonderlijk toegelicht. Telkens wordt vanuit het grotere geheel ingezoomd op de toepassing in fase 1a. Overzichts- en thematische kaarten laten zien hoe het casco werkt, waar ruimte zit voor differentiatie of groei en hoe het bijdraagt aan een samenhangend en herkenbaar Cortelande.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

De waterstructuur vormt de structurerende basis van het plan. Deze is van essentieel belang voor klimaatadaptatie, ecologische waarde, bodembehoud en waterveiligheid.

32

Groenstructuur De groenstructuur wordt opgezet volgens het 3-30-300-3000-principe, met aandacht voor gezondheid, biodiversiteit en verblijfskwaliteit. Groene verbindingen zorgen voor samenhang tussen buurten, het dorpshart en het omliggende landschap.

Ontsluitingsstructuur In de verkeersstructuur krijgen langzaam verkeer en openbaar vervoer prioriteit. De auto wordt functioneel maar terughoudend ingepast, met oog voor leefkwaliteit en verkeersveiligheid.

In alle openbare profielen is ruimte gereserveerd voor riolering, kabels, leidingen en toekomstige energievoorzieningen, zoals een warmtenet en slimme netwerken. Hiermee wordt de technische basis gelegd voor een toekomstbestendig dorp.

Inpassing van bestaande kavels

4.2 WATERSTRUCTUUR

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

WATERSTRUCTUUR DORP: CORTEL ANDE ALS SPONS

33

De waterstructuur van Cortelande bouwt voort op de bestaande opzet van de polder, waarbij de aanwezige tochten de hoofdrol blijven spelen als aan- en afvoerkanalen. Binnen het nieuwe dorp wordt deze structuur verfijnd met een aanvullend systeem van waterlopen: de Halverwegen. Deze lopen parallel aan en tussen de tochten en vormen de hoofdwaterstructuur binnen het dorpsgebied. Regenwater uit de woonbuurten wordt eerst lokaal opgevangen in de groene inrichting van het openbaar gebied. Via wadi’s, groene stroken en infiltratievoorzieningen wordt het water zo lang mogelijk vastgehouden en langzaam afgevoerd. Vervolgens stroomt het naar de singels tussen de buurtjes en van daaruit naar de Halverwegen en grotere groenstructuren. Op deze plekken vindt, waar nodig, een eerste vorm van natuurlijke waterzuivering plaats. Pas wanneer de capaciteit van dit systeem is bereikt, wordt het overschot afgevoerd naar de tochten en via het polderstelsel naar de Hollandsche IJssel. Doordat het dorp grotendeels op de iets verhoogde kreekrug ligt, is er sprake van een redelijk natuurlijke afwatering, ook bij extreme neerslag. Aanvullend wordt het gebied opgehoogd om de waterveiligheid verder te versterken. Op deze manier houdt Cortelande bij piekbuien de voeten droog, terwijl schoon en zoet water lokaal wordt vastgehouden voor droge perioden.

Dit draagt bij aan een robuust watersysteem, vermindert de inlaatbehoefte van zoet water uit de Hollandsche IJssel en helpt verzilting van de polder tegen te gaan.

WATERSTRUCTUUR FA SE 1A: WATERC A SC ADE De groen- en waterstructuur van Cortelande is opgezet als een trapsgewijs systeem, waarin iedere regendruppel zo dicht mogelijk bij de plek waar deze valt wordt opgevangen, vastgehouden en – waar mogelijk – hergebruikt. Dit vertraagt de afvoer, voorkomt piekbelasting en creëert onderweg ruimte voor tijdelijke berging. De reis van de regendruppel begint bij de woning en de tuin. Hier worden bewoners gestimuleerd om regenwater op eigen terrein op te vangen en te benutten, bijvoorbeeld voor tuinbewatering of grijswatersystemen. Als dat niet voldoende is, wordt het water tijdelijk opgeslagen op buurtniveau, bijvoorbeeld rond of onder het parkeerhof achter de woningen. Regenwater dat op de (leef)straten valt of dat het bouwveld verlaat, wordt opgevangen in verlaagde groenzones langs de zogenaamde parelsnoeren – groene structuren tussen de woonbuurten. Via deze stroken wordt het water vertraagd afgevoerd naar de singels. De buurtparkjes bieden bij piekbuien extra opvangcapaciteit doordat delen ervan verdiept zijn aangelegd. Deze functies kunnen worden gecombineerd met natuurlijke speelplekken, waardoor gebruik en klimaatadaptatie hand in hand gaan. Via de singels stroomt het water verder naar de Halverwegen en uiteindelijk naar de Slingerzone, de hoofdwaterstructuur binnen het dorp.

Het 4e Tochtpark fungeert daarbij als belangrijke waterberging voor fase 1a. Waar mogelijk worden natuurlijke oevers toegepast. Deze dragen bij aan een aantrekkelijk en landschappelijk beeld, versterken de ecologische waarde van de waterstructuur en zorgen voor enige zuivering van het water onderweg.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

WATERSTRUCTUUR DORP: CORTELANDE ALS SPONS

34

LEGENDA

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

WATERSTRUCTUUR FASE 1A: WATERCASCADE LEGENDA Fase 1a grens

35

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

4.3 GROENSTRUCTUUR

36

GROENSTRUCTUUR DORP: EEN S AMENHANGEND NET WERK VAN VOORDEUR NA AR L ANDSCHAP

GROENSTRUCTUUR FA SE 1A: LOMMERRIJK K ARAK TER DOOR STEVIGE BOMENSTRUCTUUR

De groenstructuur van Cortelande vormt een samenhangend systeem van grotere en kleinere groenzones, buurttuinen, parken en landschappelijke verbindingen. Samen vormen zij één robuust netwerk dat ruimte biedt voor ecologie, spelen, bewegen en ontmoeting. Vanuit elke woning loopt men via groene routes door het dorp richting de omliggende landschappen en natuurgebieden. Het bekende 3-30-300-principe is:

Elke buurt beschikt over een groen buurthart, ingericht met ruimte voor grote bomen en natuurlijke speelplekken. De leefstraten in de buurt zijn hier zoveel mogelijk op georiënteerd, zodat de openbare ruimte uitnodigt tot ontmoeten, spelen en bewegen. Deze buurthartjes zijn onderling verbonden via het groene parelsnoer – een landschappelijke structuur die van de Watertuinen tot aan het dorpshart loopt. Zo ontstaat een geschakeld netwerk van buurten dat samen één doorlopend speel- en wandelgebied vormt.

›

zicht op minimaal 3 bomen vanuit elke woning,

›

30% kroonbedekking in de wijk,

›

maximaal 300 meter tot een groene plek,

De grotere casco-lijnen – zoals de Slinger, de Singels, het Centrumcarré, de randen van het 4e Tochtpark en de Halverwegen – worden ingericht met robuuste rijen van grote bomen. Deze structuren zorgen voor een groene en lommerrijke uitstraling van het dorp, bieden schaduw op warme dagen en dragen bij aan het klimaatcomfort.

De verschillende structuurlijnen van het ruimtelijk casco krijgen elk een eigen herkenbare groene invulling. Zo dragen ze niet alleen bij aan de ecologische en recreatieve kwaliteit, maar ook aan de oriëntatie en identiteit binnen het dorp. Alle onderdelen van het groennetwerk zijn opgezet als zowel verbinding als verblijfsplek – voor mensen, planten én dieren. Daarmee wordt de groenstructuur een drager van biodiversiteit én leefkwaliteit.

De Hartlijnen krijgen een meer intiem karakter, maar ook hier worden bomen en opgaand groen toegepast, zodat het op warme dagen prettig en beschut fietsen is. De uitwerking van de profielen en de variatie in groenstructuren is weergegeven in het profielenboek (bijlage 1).

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

GROENSTRUCTUUR DORP: EEN SAMENHANGEND NET WERK VAN VOORDEUR NAAR LANDSCHAP

37

LEGENDA

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

OPTIMALISEERT RELATIE MENS, NATUUR EN GEZONDHEID

38

GROENSTRUCTUUR FASE 1A: LOMMERRIJK KARAKTER DOOR STEVIGE BOMENSTRUCTUUR

LEGENDA

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

Fase 1a grens

39

4.4 ONTSLUITINGSSTRUCTUUR

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

L ANGZ A AMVERKEER DORP: DOORFIETSROUTES

40

Cortelande wordt opgebouwd rond een raamwerk van aantrekkelijke, veilige en directe doorfietsroutes. Deze routes verbinden het dorpshart snel en comfortabel met omliggende dorpen, steden, recreatiegebieden en nabijgelegen OV-knooppunten. Hierdoor wordt de fiets voor veel dagelijkse verplaatsingen de snelste en meest logische keuze. Binnen het dorp wordt dit raamwerk aangevuld met een fijnmazig netwerk van fietspaden, dat alle buurten met elkaar en met het dorpshart verbindt. Wonen, school, supermarkt, sportvoorzieningen en openbaar vervoer zijn zo gemakkelijk en veilig per fiets bereikbaar. Dit maakt fietsen tot een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven in Cortelande. De bijgevoegde kaart laat zien hoe het lokale fietsnetwerk aansluit op de regionale fietssnelwegen en de OV-knooppunten in de directe omgeving.

L ANGZ A AMVERKEER FA SE 1A: FIETSEND EN WANDELEND NA AR HET DORPSHART De kaart laat zien hoe het netwerk van langzaamverkeersroutes – voor voetgangers, fietsers en gebruikers van bijvoorbeeld scootmobielen – zich door het hele dorp slingert en op natuurlijke wijze samenkomt in het dorpshart en op het dorpsplein. Dit centrale punt brengt voorzieningen, ontmoeting en evenementen bijeen en vormt het kloppend hart van Cortelande. In fase 1a zijn alle voorzieningen optimaal bereikbaar voor langzaam verkeer. Twee centrale fietsenstallingen worden gerealiseerd op strategische en goed toegankelijke plekken bij het dorpshart. Hier kunnen bewoners en bezoekers hun fiets gemakkelijk en veilig stallen. De Integraal Kindcentra (IKC’s) liggen direct aan de Hartlijn, één van de hoofdstructuren voor langzaam verkeer. Zo ontstaan veilige, directe fietsroutes naar school, waardoor kinderen vanaf jonge leeftijd zelfstandig en veilig kunnen fietsen. Verweven in dit netwerk liggen de buurtparkjes, die uitnodigen tot spontane ontmoeting, een praatje met een buur of een korte pauze onderweg. Verder sluiten de wandel- en fietsroutes aan op het Vierde Tochtpark, waarmee ook de recreatieve routes in het omliggende landschap een vanzelfsprekend onderdeel worden van het dagelijkse leven in Cortelande.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

LANGZAAMVERKEER DORP: DOORFIETSROUTES

41

LEGENDA

LANGZAAMVERKEER FASE 1A: FIETSEND EN WANDELEND NAAR HET DORPSHART

LEGENDA

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

Fase 1a grens

42

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

OPENBA AR VERVOER: OPGESPANNEN TUSSEN OV-KNOPEN, DE BUS DOOR HET HART

43

Cortelande wordt via veilige en directe doorfietsroutes goed aangesloten op de bestaande OV-knooppunten in de regio. Daarmee ontstaat een sterk netwerk van duurzame mobiliteitsopties, waarmee bewoners gemakkelijk naar omliggende steden en voorzieningen kunnen reizen. Tegelijkertijd wordt onderzocht of op termijn een nieuw treinstation gerealiseerd kan worden aan de spoorlijn Rotterdam–Gouda, in de nabijheid van het nieuwe dorp. Dit zou een extra impuls geven aan de bereikbaarheid per openbaar vervoer, zowel voor Cortelande als voor de omliggende dorpen en Westergouwe. Vanaf een vroeg moment in de ontwikkeling wordt bovendien ingezet op een hoogwaardige busverbinding, die dwars door het dorp loopt en direct aansluit op het dorpshart. Deze busroute vormt een aantrekkelijk alternatief voor een deel van de autoritten, en vergroot de mobiliteit voor mensen zonder auto. De bijgevoegde kaart toont hoe Cortelande wordt ingepast in het regionale OV-netwerk, en hoe het netwerk van fiets- en wandelroutes hier direct op aansluit.

LEGENDA

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

OPENBAAR VERVOER: OPGESPANNEN TUSSEN OV-KNOPEN, DE BUS DOOR HET HART

44

Route bus in tijdelijke situatie

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

GEMOTORISEERD VERKEER DORP: INPRIKKERS

45

In Cortelande is ook ruimte voor de auto, en in principe zijn alle woningen per auto bereikbaar. Tegelijkertijd is de fiets voor de meeste verplaatsingen het meest aantrekkelijke en vanzelfsprekende alternatief. De auto is in de woonomgeving en openbare ruimte nadrukkelijk te gast. Het autoverkeer wordt het dorp in geleid via drie invalswegen vanaf de A20 en N219. Binnen het dorp vormt de Slinger de hoofdontsluitingsroute voor gemotoriseerd verkeer. Deze wordt ingericht als een 30 km/u-zone, om barrièrewerking, verkeersonveiligheid en overlast te beperken. Vanaf de Slinger worden de verschillende buurtjes en woningen ontsloten via inprikkers: korte aftakkingen die het lokale verkeer verspreiden zonder doorgaande routes te creëren. Ook het dorpshart is via twee inprikkers bereikbaar vanaf de Halverwegen. Deze opzet voorkomt doorgaand (sluip)verkeer in de woonbuurten en beschermt de Hartlijn, de centrale fiets- en wandelroute, zoveel mogelijk tegen autokruisingen. Dit bevordert de veiligheid en het comfort van langzaam verkeer. Tussen de inprikkers ontstaat ruimte voor autovrije buurtjes, met leefstraten en een autovrij buurthart. Hier kunnen bewoners veilig spelen, wandelen en elkaar ontmoeten in een rustige en prettige leefomgeving.

GEMOTORISEERD VERKEER FA SE 1A: AUTO UIT HET ZICHT In de buurtjes worden de geparkeerde auto’s van bewoners zoveel mogelijk uit het straatbeeld gehaald en geclusterd in parkeerhoven aan de achterzijde van de woningen. Hierdoor ontstaat voor de deur meer ruimte voor ontmoeten, spelen en groen. Bezoekers parkeren langs de inprikkers op straat. De hoofdontsluiting voor de auto verloopt via de Slinger, waaraan onder andere de inprikkers langs de Halverwege en het Vierde Tochtpark zijn gekoppeld. Via deze inprikkers zijn alle bouwvelden bereikbaar en kunnen de parkeerhoven worden ontsloten. Tussen de bouwvelden blijven de leefstraatjes autovrij. Op veel locaties zijn verkeersknippen aangebracht, waardoor de Hartlijn voor fietsers niet door autoverkeer wordt doorkruist. Ook de Middelweg wordt geknipt om doorgaand verkeer te voorkomen en via de Slinger te leiden. Vanaf de Middelweg en Bredeweg worden alleen bestaande en enkele nieuwe erven ontsloten, maar geen woonbuurten. Dit voorkomt overlast voor bestaande bewoners. Het dorpshart wordt ontsloten via het Centrum-Carré, dat alle bouwvelden in het dorpshart en de twee parkeerhuizen verbindt. Deze parkeerhuizen zijn gekoppeld aan grote voorzieningen zoals supermarkten en bieden parkeergelegenheid voor de bezoekers van het dorpshart.

Bewoners van het dorpshart parkeren in de parkeerhoven, bezoekers van bewoners langs het carré parkeren eveneens hier. Zo zijn alle woningen goed bereikbaar met de auto, zonder dat deze het openbare straatbeeld domineert. Er ontstaat daardoor voldoende autovrije ruimte voor spelen, wandelen, fietsen, ontmoeten en groen. Hulpdiensten kunnen in alle openbare ruimtes komen, ook in de autovrije zones is hier rekening mee gehouden. Afvalinzameling en pakketbezorging worden geclusterd om overlast en onnodige vervoersbewegingen te beperken.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

GEMOTORISEERD VERKEER DORP: INPRIKKERS

46

LEGENDA

GEMOTORISEERD VERKEER FASE 1A: AUTO UIT HET ZICHT

LEGENDA

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

Fase 1a grens

47

4.5 ONDERGRONDSE INFRA STRUCTUUR

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

BEL ANGRIJKE BUISLEIDINGEN EN CONTOUREN

48

Door het gebied gaan een aantal belangrijke leidingen die van regionaal en zelfs nationaal belang zijn. De opzet van het dorp sluit daar op aan en houdt rekening met de bijbehorende veiligheidscontouren.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

ONDERGRONDSE INFRASTRUCTUUR: BELANGRIJKE BUISLEIDINGEN EN CONTOUREN

49

LEGENDA

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

4.6 INPA SSING VAN BESTA ANDE K AVELS

50

BESTA ANDE WOONK AVELS DORP: HANDHAVEN EN INPA SSEN

BESTA ANDE WOONK AVELS FA SE 1A: ZORGVULDIG INPA SSEN EN A ANVULLEN

Langs de Middelweg/Bredeweg en Knibbelweg liggen bestaande woonkavels en enkele historische boerderijen op grote erven, die behouden blijven en een onderdeel worden van de identiteit van het nieuwe polderdorp. Nieuwe ontwikkelingen sluiten zorgvuldig aan.

In fase 1a is met de aansluiting van de nieuwe bebouwing rekening gehouden met de bestaande woningen. Bestaande erven worden altijd omlijst met een watergang en de bouwhoogte in het dorp bouwt af richting de bestaande woningen. Het meer intensief bebouwde dorpshart, waar meer ruimte is voor appartementen en wonen boven voorzieningen is om die reden op een gepaste afstand van 300 meter van de Middelweg geplaatst. Tussen de bestaande erven worden alleen nieuwe landelijke erven ingepast, met meer extensievere bebouwing en meer groen. Zo blijft het landelijke en groene beeld langs de linten behouden.

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

BESTAANDE WOONKAVELS LANGS HET LINT: HANDHAVEN EN INPASSEN

51

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

4. TOELICHTING OP HET CASCO

BESTAANDE WOONKAVELS FASE 1A: ZORGVULDIG INPASSEN EN AANVULLEN

52

53 CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

BIJL AGE I

PROFIELENBOEK

PROFIELEN FASE 1A

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

POSITIE BEPAALD

54

›

Middelweg/ Bredeweg

›

Zuidelijke Dwarsweg

›

4e Tochtpark

›

Halverwege

›

Slinger

›

Centrum-Carré Noord

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

PROFIELEN

MIDDELWEG

55

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

PROFIELEN

ZUIDELIJKE DWARSWEG

56

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

PROFIELEN

SLINGER

57

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

PROFIELEN

VIERDE TOCHTPARK

58

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

PROFIELEN

HALVERWEGE

59

PROFIELEN

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

HALVERWEGE, ALS GRACHTJE DOOR HET DORPSHART, OPTIE 1

60

PROFIELEN

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

HALVERWEGE, ALS GRACHTJE DOOR HET DORPSHART, OPTIE 2 Indien kabels en leidingen aan de achterzijde kunnen worden opgelost

61

PROFIELEN FASE 1A

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

PROFIELEN EXACTE POSITIE NADER TE BEPALEN

62

›

Centrum-Carré Zuid, West en Oost

›

Hartlijnen

›

Dorpsplein

›

Groene parelsnoer

›

Singels

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

PROFIELEN EXACTE POSITIE NADER TE BEPALEN

DORPSPLEIN

63

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

PROFIELEN EXACTE POSITIE NADER TE BEPALEN

HARTLIJN (BUS)

64

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

PROFIELEN EXACTE POSITIE NADER TE BEPALEN

HARTLIJN (FIETS)

65

PROFIELEN EXACTE POSITIE NADER TE BEPALEN

CO R T E L A N D E C AS CO FAS E 1 A

BIJLAGE I: PROFIELENBOEK

CENTRUM-CARRÉ NAAST ZUIDELIJKE DWARSWEG, OPTIE 1

66

PROFIELEN EXACTE POSITIE NADER TE BEPALEN