Bijlage 1 Programmabegroting 2026-2029 (versie inclusief erratum) A25.002998
Tekst van het document
Programmabegroting 2026 2029
11 november 2025 Versie incl. erratum
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Inhoudsopgave Product 4.5
Gebiedsontwikkeling ................................................... 84
Inhoudsopgave .............................................................................................2
Product 4.6
Duurzaamheid ............................................................. 87
Inleiding ........................................................................................................3
Programma 5
Fysieke omgeving ........................................................ 96
Bestuurlijke samenvatting .............................................................................4
Product 5.1
Beheer buitenruimte.................................................... 97
Begroting in één overzicht ............................................................................7
Product 5.2
Afval, riolering en begraven ...................................... 101
Financiële samenvatting ...............................................................................8
Product 5.3
Vastgoed ................................................................... 103
Programma 1: Bestuur en organisatie ........................................................20
Financiële producten ................................................................................ 108
Product 1.1
Bestuur, organisatie en participatie ............................ 21
Overzicht van lasten en baten .................................................................. 112
Product 1.2
Dienstverlening .......................................................... 25
Paragraaf 1: Lokale heffingen .................................................................. 113
Product 1.3
Veiligheid .................................................................... 27
Paragraaf 2: Verbonden partijen .............................................................. 124
Programma 2 Sociaal Domein ....................................................................36
Paragraaf 3: Grondbeleid ......................................................................... 148
Product 2.1
Algemeen sociaal domein .......................................... 38
Paragraaf 4: Onderhoud kapitaalgoederen .............................................. 153
Product 2.2
Werk en inkomen ....................................................... 44
Paragraaf 5: Bedrijfsvoering ..................................................................... 158
Product 2.3
Jeugd.......................................................................... 47
Paragraaf 6: Openbaarheid ...................................................................... 162
Product 2.4
Maatschappelijke ondersteuning ............................... 49
Paragraaf 7: Financiering ......................................................................... 164
Product 2.5
Volksgezondheid ........................................................ 51
Paragraaf 8: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................... 173
Programma 3
Maatschappelijk domein ...............................................57
Bijlage 1 Meerjareninvesteringsplan (MIP) .............................................. 181
Product 3.1
Sport ........................................................................... 58
Bijlage 2 Reserves en voorzieningen ....................................................... 185
Product 3.2
Onderwijs ................................................................... 59
Bijlage 3 Geprognosticeerde balans en EMU-saldo ................................ 199
Product 3.3
Cultuur ........................................................................ 62
Bijlage 4 Incidentele baten en lasten ....................................................... 203
Programma 4 Ruimtelijk beleid en ontwikkeling .........................................68
Bijlage 5 Kerngegevens en bestuursstructuur ......................................... 206
Product 4.1
Ruimtelijke ordening ................................................... 69
Bijlage 6 Toelichting op de verschillen per programma ........................... 208
Product 4.2
Wonen ........................................................................ 72
Bijlage 7 Begroting per taakveld .............................................................. 228
Product 4.3
Economie ................................................................... 76
Bijlage 8 Inzicht in stelposten prijs en groei ............................................. 231
Product 4.4
Verkeer en vervoer ..................................................... 78 2
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Inleiding Voor u ligt de programmabegroting van de gemeente Zuidplas voor het begrotingsjaar 2026 met een doorkijk naar de meerjarenbegroting van 2026-2029. De programmabegroting is het document dat aangeeft wat er in een specifiek jaar uitgevoerd wordt. De (financiële) basis voor deze programmabegroting wordt gevormd door de kaders uit de Zomernota 2025. De zomernota bevat normaliter naast de financieel technische uitgangspunten de beleidskaders voor het komende begrotingsjaar. De financiële uitdagingen voor de gemeente Zuidplas zijn aanleiding geweest tot het maken van keuzes, niet alles kan. Door het maken van keuzes presenteren we u een programmabegroting met een positief resultaat voor het jaar 2026 van € 62.000. Dit wil zeggen dat het aantal voorstellen van budgetaanpassingen beperkt zijn in deze begroting. Verwerkt zijn met name de noodzakelijke budgetaanpassingen als gevolg van bestaand beleid, wijzigingen die voortkomen uit de financieel technische uitgangspunten en onoverkomelijke bijstellingen in het kader van compliance en wijzigingen in wet- en regelgeving. Het streven is een sluitende begroting voor in ieder geval het jaar 2026, deze bieden we u aan. Voor de jaren na 2026 zullen er nog keuzes noodzakelijk zijn om te komen tot sluitende resultaten. Leeswijzer De Programmabegroting 2026-2029 bestaat uit diverse onderdelen, waarvan een aantal verplicht zijn.
In deze leeswijzer wordt inzichtelijk gemaakt welke informatie waar in dit document staat zodat voor elke lezer direct zichtbaar is waar de voor hem/haar interessante informatie te vinden is. Het eerste deel geeft inzicht op hoofdlijnen en het tweede deel biedt een verdieping voor de lezer die meer achtergrondinformatie zoekt. Het eerste deel bestaat uit de volgende hoofdstukken: • Inleiding • Bestuurlijke samenvatting • Financiële samenvatting De bestuurlijke samenvatting en de financiële samenvatting geven inzicht op hoofdlijnen. De bestuurlijke samenvatting geeft inzicht in de voortgang op de doelen en de prestaties en de financiële samenvatting geeft inzicht in de financiële positie van de gemeente Zuidplas. Voor diegene die meer willen weten over de in 2026 te realiseren doelenstellingen en inspanningen verwijzen we naar de programma’s. • Programma 1: Bestuur en organisatie • Programma 2 Sociaal Domein • Programma 3 Maatschappelijk domein • Programma 4 Ruimtelijk beleid en ontwikkeling • Programma 5 Fysieke omgeving • Financiële producten Naast de programma’s bestaan er tevens paragrafen die informatie verstrekken over specifieke onderwerpen die in meerdere programma’s voorkomen. Dit zijn vaak technische en verplichte elementen.
Als laatste onderdeel van deze programmabegroting wordt verdergaande specifieke informatie (veelal financieel technisch) verstrekt in een aantal bijlagen. In de bijlagen wordt verdiepende informatie aangeboden over bijvoorbeeld het meerjareninvesteringsplan, de ontwikkeling van reserves en voorzieningen en een aantal kerngegevens over onze gemeente. 3
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Bestuurlijke samenvatting Maatschappelijke ontwikkelingen De gemeente Zuidplas maakt zich op voor de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. Deze begroting is daarmee de laatste begroting die dit college aan uw raad zal voorleggen. Het college geeft u met deze begroting aan hoe zij de ambities uit ‘Ruimte voor iedereen’ volgend jaar wil achterlaten. Een goede samenwerking met uw gemeenteraad en de samenleving is daarbij essentieel. Het college heeft dat tot op heden altijd zo ervaren en rekent ook op een positief laatste jaar. Onze opgaven zijn nog altijd groot. Zo blijft er een tekort aan woningen in Nederland, als ook in Zuidplas. Het college is, met uw raad, hard bezig om hier aan bij te dragen, maar dit kost tijd. Het is volledig te begrijpen dat mensen die hard opzoek zijn naar een huis geen geduld hiervoor hebben. Door creatief te zoeken naar tijdelijke oplossingen proberen we ook hieraan bij te dragen. Toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, klimaatverandering en het grotere risico op langdurige stroomuitval vragen om het integraal versterken van zowel de maatschappelijke weerbaarheid als de veerkracht van de samenleving. De VNG heeft hiervoor een handreiking opgesteld, in nauwe samenwerking met een aantal gemeenten en veiligheidsregio’s. De handreiking biedt gemeenten en partners een praktische basis om lokaal aan de slag te gaan.
De kern van de handreiking is de lijst met de uitwerking van de maatregelen op lokaal niveau. Deze is verrijkt met achtergrondinformatie, suggesties voor samenwerking en verwijzingen naar relevante instrumenten en goede voorbeelden. Dit biedt een goed startpunt voor een volgende bestuursperiode om hier mee aan de slag te gaan. Kansrijk en Gezond Zuidplas In Zuidplas zetten we ons in voor een gezonde, inclusieve en veerkrachtige samenleving. Samen met onze partners werken we aan een sterke sociale infrastructuur, waarin zorg, ondersteuning en participatie hand in hand gaan. We kijken daarbij niet alleen naar de opgaven van vandaag, maar ook naar de ontwikkelingen van morgen. Onze inzet beslaat de volledige zorgketen: van preventie tot interventie, en van begeleiding tot nazorg. In 2026 werken we toe naar het uitvoeren van de integrale visie op het sociaal en maatschappelijk domein. De visie vormt het fundament voor een toekomstbestendige aanpak, waarin de menselijke maat in de uitvoering altijd centraal staat. Onze uitvoeringspartner Stichting ZO! speelt hier een belangrijke rol in. Met de stichting gaan we richting 2026, met de gedane evaluatie, volgende stappen zetten in de samenwerking. Vraagstukken zoals de huisvesting hangen hierbij nog boven de markt en moeten we in gezamenlijkheid een passend antwoord voor gaan vinden.
Verder gaan we aan de slag met de uitvoering van de visie op maatschappelijke voorzieningen en de cultuurvisie, waarbij een aantal uitdagingen centraal staan: groei, samenhang, beperkte middelen en veranderende behoeften. In 2026 zetten we de afgesproken stappen uit het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). We blijven in gesprek met schoolbesturen over de haalbaarheid van volledig voortgezet onderwijs binnen onze gemeente, waar de eerste stappen inmiddels zijn gezet. Ook bouwen we verder aan de inclusieve samenleving zoals vastgelegd in onze Lokale Inclusie Agenda. In Zuidplas is er ruimte voor iedereen – dat blijft onze leidraad. 4
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 De woonzorgopgave krijgt verder vorm met de uitvoering van de regionale woonzorgvisie. Daarmee maken we ook de lokale behoeften en verantwoordelijkheden voor Zuidplas concreet. We vinden het belangrijk dat elke inwoner op zijn of haar eigen manier kan meedoen in de maatschappij. Duurzaam Zuidplas Gezien de financiële opgave van Duurzaam Zuidplas proberen we werk met werk te maken. Het college zet zich daarbij onverminderd in om haar duurzaamheidsdoelstellingen richting 2050 te behalen. Zo zetten we in 2026 in, op basis van een herziene aanpak op aardgasvrij, volgende stappen om deze opgave te verwezenlijken. Zuidplas werkt daarnaast actief aan de RES-doelen (Regionale Energiestrategie) volgens de zonneladder, met initiatieven voor zon op dak en zon op land. In 2025 is door het college een positief principebesluit genomen voor één initiatief zon op veld. Daarnaast loopt een versnellingsaanpak voor zon op dak, gericht op de twintig grootste bedrijfsdaken, en werkt Zuidplas met Rijkswaterstaat aan OER-projecten (Opwek van Energie op Rijksvastgoed) langs de A12 en A20. We moeten daarbij doorgaan met het stimuleren van verduurzamingsmaatregelen, zowel bij bedrijven als particulieren, en tegelijkertijd zorgen voor een eerlijke verdeling van de lasten.
In de Septembercirculaire 2025 is duidelijk geworden dat er extra middelen voor duurzaamheid beschikbaar komen. Het college stelt voor om deze extra middelen te gebruiken om het aandeel eigen middelen voor Duurzaamheid te schrappen. Dit betekent dat de focus komt te liggen op de doelen van de Klimaatwet en dat lokale prioriteiten vanaf 2026 gestopt worden of nader overwogen worden. Bij de Zomernota 2026 wordt het Programmaplan opnieuw tegen het licht gehouden en krijgt de raad inzichtelijk wat de financiële consequenties zijn in relatie tot de doelen en ambities. Vitaal en (Be)Leefbaar Zuidplas We hechten belang aan het verbeteren van de leefbaarheid in onze dorpen. Om dit te bereiken nemen we diverse maatregelen, van kleine grote inspanningen. Van het vaststellen van een groenstructuurvisie tot het, in samenspraak met inwoners, reconstrueren van 15 speeltuinen. Zo werken we aan een toekomstvisie waar de gemeente meerdere jaren vooruit kan, maar werken we tegelijkertijd aan praktische verbeteringen in de buitenruimte die de leefbaarheid vergroten. Maatschappelijke voorzieningen zijn meer dan gebouwen: het zijn plekken van ontmoeting, ontwikkeling, ontspanning en ondersteuning. Ze dragen bij aan het gemeenschapsgevoel in onze dorpen en buurtschappen. Daarom werkt het college in 2026 door aan een uitvoeringsprogramma dat bij de visie op maatschappelijke voorzieningen hoort.
Groeiend Zuidplas Het college werkt ook de komende periode door aan het realiseren van meer woningen voor onze inwoners. Hiermee werken we aan een oplossing voor de woningnood die ons land en onze gemeente raakt. Het college is daarom ook blij met initiatieven en voortgang in projecten zoals de Tiny Houses in Zevenhuizen, de Jonge Veenen in Moerkapelle of de jaren 50 buurt in Moerkapelle. Ook voor de ontwikkeling van Cortelande worden in 2026 weer belangrijke stappen gezet, voortbouwend op de besluiten die in 2025 zijn genomen. Zo wordt de hoorzitting bij de Raad van State over het vastgestelde bestemmingsplan verwacht, waarbij de uitkomst bepalend is voor het daadwerkelijk kunnen starten met de fysieke werkzaamheden. Daarnaast wordt het Ontwikkelplan voor het Warmte-Koude-Systeem Cortelande (WKSC) in 2026 ter besluitvorming aan de gemeenteraad aangeboden. Dit volgt op het raadsbesluit in 2025 over het voorkeursmodel en het ontwikkelkader voor het WKSC, waarmee de basis is 5
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
gelegd voor de verdere technische en organisatorische uitwerking. Ook het tweede bedrijventerrein Gouwepark II wordt voorbereid voor besluitvorming, in navolging het participatieproces en de stedenbouwkundige uitwerking die in 2025 zijn gestart. Dit voorstel is van belang voor de economische ontwikkeling van de regio en wordt afgestemd met de besluitvorming over andere deelprojecten, zoals eerste bedrijventerrein Doelwijk II. Een vierde mijlpaal dat in 2026 wordt voorzien, is de totstandkoming en de vaststelling van het Beeldregieplan. De voorbereidingen hiervoor zijn in 2025 gestart met de aanbesteding van een bureau, de aanstelling van een supervisor en de uitwerking van het stedenbouwkundig casco. Het Beeldregieplan vormt straks het ruimtelijk en esthetisch kader voor toekomstige deelplannen en beeldkwaliteitsplannen, en is daarmee richtinggevend voor de ruimtelijke kwaliteit van Cortelande In lijn met de vastgestelde mobiliteitsvisie gaat het college in 2026 van start met de uitvoering van het uitvoeringsprogramma. Middels het STOMPprincipe (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobiliteit als service, Privéauto) gaan we inzetten op het stimuleren van duurzame vervoerswijzen. Met dit uitgangspunt zetten we in op een gezonde-, bereikbare-, leef- en verblijfsomgeving voor alle inwoners.
De uitvoering van het programma betekent een belangrijke stap richting een toekomstbestendig mobiliteitssysteem dat past bij de groei en ambities van onze gemeente.ee Financiën en Organisatie De financiën blijven voor 2026 en verder een opgave. Het jaar 2026 laat in deze begroting een klein positief saldo zien, vanaf 2027 is er sprake van een tekort. Meer duiding hieraan geven wij in de Financiële samenvatting. De vraagstukken waar gemeenten mee te maken krijgen worden steeds complexer. Daarom blijven we komend jaar hard werken aan onze organisatie. We gaan door met de implementatie van ons ontwikkelplan. Dit document geeft richting aan de ontwikkeling die we doormaken in de groei van onze gemeente. Het college hecht veel waarde aan het blijven ontwikkelen, binden en boeien van al onze medewerkers.
6
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Begroting in één overzicht
7
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Financiële samenvatting Resultaat begroting 2026 Wij zijn verheugd om te melden dat het gelukt is om zodanig bij te sturen dat wij u over 2026 een sluitende begroting aan kunnen bieden. Ook wanneer wij alleen naar de structurele baten en lasten kijken, is er sprake van een structureel sluitend 2026. Verder hebben wij het tekort van het jaar 2025 via de Najaarsnota 2025 kunnen ombuigen naar een positief resultaat. Onttrekkingen aan de algemene reserve zijn voor het jaar 2025 en 2026 niet nodig: de algemene reserve blijft intact en draagt bij aan de weerstandscapaciteit. Voor de jaren na 2026 zijn er nog wel keuzes te maken om te komen tot sluitende begrotingsresultaten. Wat is begrepen in de Begroting 2026? De financiële uitdaging voor het begrotingsjaar betrof aanvankelijk een tekort van circa € 5,2 miljoen vanaf het jaar 2026, grotendeels veroorzaakt door een lager gemeentefonds (“ravijnjaar”). In de Zomernota 2025 is een plan gepresenteerd om dit tekort om te buigen. Voor een deel kwam het Rijk met een tegemoetkoming, wat bleek uit de Voorjaarsnota van het Rijk. Wij ontvangen in 2026 € 840.000 extra accres, € 1.550.000 extra jeugdhulp middelen en € 473.000 incidentele Wmo middelen. Voor een ander deel moest Zuidplas zelf aan de bak. Samen met uw raad hebben wij het traject “Inzicht en wendbaarheid” doorlopen en in de Zomernota 2025 diverse heroverwegingen doorgevoerd.
Deze maken deel uit van deze voorliggende Begroting 2026. De uitwerking van de Voorjaarsnota 2025 in de meicirculaire 2025 is inmiddels verwerkt in de begrotingscijfers 2026. In de voorjaarsnota van het Rijk werd ook duidelijk dat er in 2028 een nieuw “ravijn” in het gemeentefonds ontstaat, waardoor gemeenten in onzekerheid blijven over het structurele gemeentefonds. De benchmark met vergelijkbare gemeenten die de provincie Zuid-Holland aan ons heeft aangeboden en welke is verstrekt als bijlage bij de zomernota 2025, kan handvatten bieden voor het gesprek over verdere bijsturing in de meerjarenbegroting. Ook de uitwerking van enkele moties zullen hierin ondersteunend zijn. De begroting 2026 is inclusief de verwerking van de uitkomsten van de septembercirculaire 2025. De financiële effecten van het Middengebied (Cortelande) zijn nog niet verwerkt in deze begroting. Zodra de grondexploitatie wordt vastgesteld zal deze verwerkt worden in de begroting. Er is wel een voorbereidingsbudget voor Cortelande. De aan de raad gepresenteerde beheerplannen openbare ruimte bieden een gedetailleerd en onderbouwd inzicht in de staat van het areaal en vormen de basis voor het toekomstige onderhouds- en investeringsprogramma. Deze plannen bevestigen de eerder voorgestelde structurele groei van het budget voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte.
De budgetten, noodzakelijk om Zuidplas veilig, functioneel en toekomstbestendig te houden, zijn conform de Zomernota 2025 verwerkt in de begroting 2026. Dat de kosten stijgen is helaas onvermijdelijk. Tegelijkertijd doen wij ons uiterste beste om deze impact zo “zacht” mogelijk te laten landen in onze begroting. Mede met onze accountant maken wij scenario’s om de beste balans te maken tussen financiële opties zoals het maken van een onderhoudsvoorziening, het “activeren” van bepaalde kosten als investeringskrediet op de balans of het boeken van kosten in onze exploitatiebegroting. 8
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
De behandeling van de beheerplannen staat gepland in dezelfde raadsvergadering als de begrotingsraad, namelijk 11 november 2025. Om uw raad zo goed mogelijk de gelegenheid te geven afwegingen te maken over de beheerplannen en de financiële verwerking daarvan, verwerken wij in deze Begroting 2026 nog steeds de voorlopige cijfers zoals deze in de Zomernota 2025 zijn toegevoegd. Dit is een structureel oplopend nadeel van € 0 in 2026, € 1.340.000 in 2027, € 2.670.000 in 2028, € 4.000.000 in 2029, € 5.000.000 in 2030. De enige aanpassing die wij hierop hebben verwerkt, is een voordeel van circa € 150.000 structureel door het verlengen van de afschrijvingstermijnen van civieltechnische kunstwerken (zie verderop in deze financiële samenvatting). In het raadsvoorstel voor de beheerplannen stellen wij voor te kiezen voor het scenario van het toepassen van de “componentenmethode” voor investeringskredieten. Wanneer u hiervoor kiest, zal dit een voordelig effect hebben op de resultaten. Het te kiezen scenario welke wij voorstellen maakt geen deel uit van de cijfers van dit boekwerk. Er is een aparte begrotingswijziging toegevoegd aan het raadsvoorstel voor de beheerplannen. Uitkomst Septembercirculaire De uitkomst van de Septembercirculaire 2025 is verwerkt in de cijfers van deze Begroting.
Via een memo (A25.003365), dat bijlage is bij het raadsvoorstel van de Najaarsnota 2025, bent u geïnformeerd over de details van deze circulaire. De grootste mutaties zijn: • Structureel nadeel op de verrekening van WOZ-waarden voor niet-woningen (heeft relatie met incidenteel voordeel in 2025 op Ozb); • Extra inkomsten duurzaamheid uitkering (CDOKE); • Voordelen op diverse verdeelmaatstaven; • Nadelen vanwege volume en prijsontwikkeling. Wat betreft de extra duurzaamheid inkomsten geldt dat het college ervoor kiest om niet 1 op 1 het budget van de opgave duurzaamheid te verhogen, maar vast te houden aan het budget van het bestaande programmaplan. De extra middelen maken het wel mogelijk om de oplopende reeks van de taakstelling uit de Zomernota 2025 te schrappen, vanaf 2027. Met de extra middelen ontstaat de situatie dat de kosten van het programma duurzaamheid volledig gedekt worden uit de rijksbijdrage. Dit heeft wel als consequentie dat bepaalde lokale prioriteiten komen te vervallen of heroverwogen worden. Zie verder ook de bestuurlijke samenvatting en de toelichtingen bij programma 4, product 4.6. Moties en voortgang Bij de bestuurlijke behandeling van de Zomernota 2025 zijn er diverse nieuwe moties aangenomen die betrekking hebben op de Begroting en Najaarsnota. De moties en de voortgang hierop geven het volgende beeld: •
Motie M61 Inzicht in arbeidscapaciteit Informatie hierover is opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering van deze begroting. De motie is afgewikkeld.
•
Motie M62 Sturen op behoud voldoende weerstandscapaciteit Zie toelichting verderop. Er is gestuurd op het resultaat 2025. Voorgesteld wordt om de Reserve Sociaal domein en de Egalisatiereserve Inburgering op te heffen en daarmee de algemene reserve te versterken, wat is verwerkt in de Najaarsnota 2025. De motie is afgewikkeld.
•
Motie M64 Begroting is kaderstellend Deze motie is opgepakt, in de Najaarsnota 2025 en Begroting 2026 is ingezet op verlaging van het tekort 2025 en 2026. De motie is afgewikkeld. 9
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 •
Motie M65 Compensatie maatschappelijke instellingen i.v.m. ozb verhoging niet-woningen. Er wordt momenteel aan gewerkt; deze motie wordt opgenomen in de keuzes te maken in een breder kader dat doorlopen wordt voor subsidie ontvangende partijen (zie ook toelichting op programma 3 van Najaarsnota 2025). Een informatienota voor de raad volgt nog vóór behandeling van de Begroting 2026.
•
Motie M71 Ontzie Jongerenwerkers zoveel mogelijk bij noodzakelijke keuzes Zie toelichting op product 2.1 in de Najaarsnota 2025. De motie is afgewikkeld.
•
Motie M72 Zero Based Projecting (doorontwikkeling Inzicht & Wendbaarheid) Deze motie is in uitvoering (dit traject kent een langere doorlooptijd)
•
Motie M76 Inzet Ozb verhoging niet-woningen Zie toelichting bij product 4.3 Economie. De motie wordt nog uitgewerkt. U ontvangt vóór de behandeling van de Begroting 2026 in uw raad een raadsinformatienota met toelichting.
Exploitatieresultaat Begroting 2026 De Begroting 2026, inclusief de verwerking van de meerjarige effecten vanuit de Najaarsnota 2025, geeft het volgende beeld:
Wij zijn verheugd om te melden dat het gelukt is om zodanig bij te sturen dat wij voor 2026 een sluitende begroting aan kunnen bieden en het tekort van het jaar 2025 weg hebben kunnen nemen. Wij hechten er waarde aan om een sluitende begroting 2026 aan te leveren zodat het nieuwe college in 2026 niet gelijk met een financiële uitdaging start. Het tekort voor het jaar 2027 is verminderd, maar nog wel aanwezig. Het resultaat in 2027 is nadeliger dan in 2026 door de: • oplopende reeks voor de herverdeling van het gemeentefonds en 10
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 •
oplopende reeks kostenstijging beheerplannen openbare ruimte.
Vanaf 2028 verwachten we nog een aanvullende korting op het gemeentefonds bij waardoor het resultaat 2028 nadeliger is dan het resultaat 2027. De gemeentewet schrijft voor dat de begroting structureel sluitend is, wat betekent dat we ook moeten corrigeren voor incidentele baten en lasten. Deze correctie is uitgewerkt in de bijlage Incidentele baten en lasten. In onderstaande tabel is zichtbaar dat de bijsturing van de afgelopen maanden ertoe geleid heeft dat Zuidplas voor het jaar 2026 een structureel sluitende begroting heeft. Structureel begrotingssaldo * € 1.000
2026
2027
2028
2029
Begrotingssaldo (incl. Najaarsnota en Septembercirculaire 2025)
62
-1.213
-3.314
-4.762
Saldo incidentele baten en lasten
86
-17
-42
-57
Structureel begrotingsaldo
148
-1.230
-3.356
-4.819
In de tabel hieronder staan de baten en lasten per programma weergegeven. De cijfers in de Programmabegroting 2026 bevatten ook de meerjarige effecten vanuit de Najaarsnota 2025 en Septembercirculaire 2025. Dit was voorheen niet het geval, de Najaarsnota was in het verleden de “eerste wijziging” van de begroting en de Septembercirculaire de “tweede wijziging”.
11
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 Rekening 2024 Lasten 1: Bestuur en Organisatie 2: Sociaal Domein 3: Maatschappelijk domein 4: Ruimtelijk Beleid en -ontwikkeling 5: Fysieke omgeving Totaal Lasten Baten 1: Bestuur en Organisatie 2: Sociaal Domein 3: Maatschappelijk domein 4: Ruimtelijk Beleid en -ontwikkeling 5: Fysieke omgeving Totaal Baten Saldo van baten en lasten Financiële producten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Totaal Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Resultaat
Begroting 2025 na wijziging
Begroting 2026
Meerjarenraming 2027
Meerjarenraming 2028
Meerjarenraming 2029
9.811 63.682 12.663 38.070 28.122 152.347
10.589 63.407 13.795 74.015 30.983 192.789
10.498 59.574 13.136 26.345 32.121 141.674
10.410 58.664 13.733 17.323 34.232 134.362
10.286 58.171 14.322 14.420 36.614 133.814
10.285 57.941 14.964 15.164 38.878 137.233
1.228 17.095 3.046 31.584 15.990 68.943 -83.404
1.156 17.219 3.171 63.728 16.784 102.058 -90.730
1.317 13.584 2.900 17.640 17.559 53.000 -88.673
1.348 12.930 2.720 9.254 17.758 44.009 -90.353
1.139 13.320 2.923 6.237 18.165 41.784 -92.031
1.139 13.319 2.923 6.869 18.320 42.569 -94.664
21.792 99.706 -5.490 8.853 12.486 -1.858
19.759 105.054 -5.435 8.329 14.695 931
19.840 107.321 -1.193 63 1.318 62
19.689 108.023 -2.019 71 877 -1.213
18.631 106.800 -3.862 47 595 -3.314
18.745 108.094 -5.315 33 586 -4.762
12
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
In de tabel hieronder zijn de grootste wijzigingen in de Najaarsnota en Begroting opgenomen. Overzicht grootste verschillen Begroting 2026/ NJN 2025 2025 2026
Beginstand vóór Begroting 2026/ Najaarsnota 2025
-2.295
Mutaties Najaarsnota (grootste verschillen > € 100.000) Hogere Ozb opbrengsten Bijstelling Hulp bij huishouden (Wmo) en volksgezondheid Dekking stelpost Prijs Dekking reserve sociaal domein Incidenteel voordeel facturen ICT 2025 (herverdelen boekjaren) Incidentele bate loonheffing 2024 Veiligheidsplan Bijstelling kapitaallasten jaarschijf 2025 Versterken algemene reserve/ opheffen reserve Inburgering Versterken algemene reserve/ vrijval deel reserve Sociaal domein Schrappen taakstelling inkomende subsidies Bijstelling taakveld 0.5 treasury Actualisatie Meerjarenprogr. grondbedrijf (div. programma's) Hogere Ozb opbrengsten eerdere jaren Verkiezingsbudget 2025 + indexatie Tijdelijke huisvesting onderwijs Comenius Krediet verkeersveiligheid maatregelen Dekking uitvoeringslasten vanuit specifieke uitkeringen Doorrekening nieuwe Cao (div. programma's) Eenmalige hogere uitvoeringskosten belastingen Overige mutaties Najaarsnota Mutaties Septembercirculaire verwerkt in Najaarsnota: Septembercirculaire: Compensatie Jeugdzorg 2023 en 2024 Septembercirculaire: Vergoeding Tweede Kamer verkiezingen Septembercirculaire: Overige mutaties (progr. 4+6) Totaal mutaties Najaarsnota (excl. Intensiveringen) Vervolg tabel op volgende pagina
737 -525 525 450 405 -250 221 215 141 -194 126 198 150 -150
Bedragen * € 1.000
2027
2028
2029
-752
-1.851
-3.811
-3.970
-434 434
-434 434
-434 434
-434 434
-244 236 -115
-294 98
-344 89
-344 89
-40
-120 -27
-120 -128
-120 -128
120
13
117 -100 -12
-115
82
58
79
1.281 161 -245 3.251
122 -36
69 -192
-196 -641
-571 -995
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Vervolg van vorige pagina
Beginstand Mutaties Najaarsnota 2025 (excl. intensiveringen) Tussentelling
2025
2026
2027
2028
2029
-2.295 3.251 956
-752 -36 -788
-1.851 -192 -2.043
-3.811 -641 -4.452
-3.970 -995 -4.965
-224 224 -300 176 329 247 166 150 -65 356 1.058
-179 179 -300 76 329 205 274 170
-179 179 -300 228 329 182 315 179
-179 179 -300 -78 329 175 246 195
210 965
268 1.201
-302 265
-63 -72
-63
-63
-25
-93 93 -63 -60
-25
-85 -208
-135
-63
-63
3.226
814
638
497
-792
931
62
-1.213
-3.314
-4.762
Mutaties onvermijdelijke/ technische uitgangspunten Indexaties diverse domeinen Dekking uit stelpost Prijs Aanvulling stelpost Prijs voor Jeugd en Wmo Kapitaallasten actualisatie Doorrekening nieuwe Cao Gesloten systeem afvalstoffenheffing Gesloten systeem rioolheffing BOR Beheerplannen (afschrijvingstermijn kunstwerken) Diverse kosten Wonen en Verkeer Overige mutaties Totaal mutaties Begroting Overzicht intensiveringen/ keuzes in Najaarsnota Verlengen pilot Alert4You met 1 jaar Dekking pilot uit reserve Sociaal domein Integraal uitvoeringsplan Jeugd Begeleiding Dijkverbetering Hoogheemraadschap Overzicht intensiveringen/ keuzes in Begroting Kosten voor verkeer en wonen Totaal intensiveringen/ keuzes Totaal mutaties Najaarsnota + Begroting + nieuw beleid Begrotingssaldo
14
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 Toelichting op de tabel Sinds de Zomernota 2025 zijn wij zeer terughoudend geweest om nieuwe beleidsrijke voorstellen te maken die geld kosten. Dit met het oog op de financiële situatie van de gemeente. Daarmee zien wij de meeste financiële wijzigingen op de begroting als onvermijdelijk. Tegelijkertijd zien wij redenen om op een aantal domeinen een bepaalde impuls voor te stellen om onze doelstellingen te bereiken. Deze zijn in de tabel hierboven apart toegelicht. Verschillen uit de Najaarsnota: zie boekwerk Najaarsnota 2025. Mutaties financieel technische uitgangspunten. •
• • •
• •
•
Indexaties: diverse budgetten zijn geïndexeerd, een overzicht staat in bijlage 8 Inzicht in stelposten. Omdat voor diverse kostenstijgingen ook een beroep op de Stelpost Prijs is gedaan, bestaat het risico dat er nog te weinig restant in de Stelpost Prijs is om de komende kostenstijgingen op te vangen, met name van Wmo en Jeugd. Daarom wordt deze opgehoogd met € 300.000. Zie ook bijlage 8 voor een verloopoverzicht van de Stelpost Prijs. Kapitaallasten: alle afschrijvingslasten en lasten voor toegerekende rente zijn geactualiseerd op basis van de raadsbesluiten voor investeringskredieten. Nieuwe Cao: in de Zomernota 2025 is het voorlopige bedrag van € 1.450.000 verwerkt. Het werkelijke bedrag komt uit op € 1.121.000 kostenstijging. In bijlage 8 staat een overzicht met meer duiding. Afvalstoffenheffing: de inkomsten en uitgaven zijn meerjarig geactualiseerd. De besluitvorming rondom de projectplannen heeft nog niet plaatsgevonden, de raad zal voorafgaand aan het uitwerken van de plannen worden geïnformeerd. Echter zijn er een aantal zaken welke losstaand van de projectplannen zorgen voor een stijging in de kosten. Behalve indexatie speelt ook een wijziging voor de papierinzameling. Vanwege de ARBO-wet volstaat de huidige inzamelingsmethode niet langer. Naar verwachting zullen huishoudens gemiddeld 4,9% meer betalen aan afvalstoffenheffing.
Rioolheffing: de inkomsten en uitgaven zijn meerjarig geactualiseerd. De rioolheffing stijgt met 8,4%. Meer toelichting op het tarief is te vinden in de paragraaf lokale heffingen. Beheerplannen openbare ruimte: in de Zomernota 2025 is een meerjarig oplopende nadelige reeks verwerkt in de begroting. Deze lasten zijn bepaald op basis van een integrale inspectie van de werkelijke situatie, met als uitgangspunt zorgplicht met hierbij onderhoud conform het technische wettelijk minimum. Ten opzichte van deze reeks uit de Zomernota, doen wij een voorstel om de afschrijvingstermijnen voor kunstwerken te verlengen zodat deze beter aansluiten bij de werkelijke levensduur. Dit leidt tot een voordeel in de begroting. Voor aanpassing van de afschrijvingstermijnen ontvangt u van ons een voorstel voor aanpassing van de financiële verordening. Kosten voor wonen: voor het uitvoeren van bestaande beleidskaders (woonzorgvisie, arbeidsmigranten, woonwagenstandplaatsen en woonruimteverdelingssysteem) rondom wonen, wordt € 65.000 budget gevraagd.
Voorstellen voor intensiveringen/keuzes in beleid. Zoals hierboven reeds toegelicht, zijn wij vanwege de financiële situatie van Zuidplas terughoudend geweest met nieuwe beleidsvoornemens. Tegelijkertijd zien wij goede reden om een aantal zaken aan u voor te stellen. Deze worden hieronder toegelicht. •
Pilot Alert4You verlengen met de duur van een jaar. De afgelopen twee jaar is bureau Enver op pilotbasis gestart met een aanbod van jeugdprofessionals voor kinderopvang en groep 1-3. Bij opvallend gedrag of bijzondere omstandigheden kan beroep worden gedaan op hulp van een Inhoudsopgave 15
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
•
•
•
jeugdprofessional. Dit voorkomt soms doorverwijzing naar jeugdzorg. Uit de evaluatie van de pilot blijkt dat de pilot een kwalitatieve meerwaarde heeft voor kinderen, ouders, kinderopvang en scholen. Het draagt bij aan een stevige sociale basis. Om zicht te krijgen op de kwantitatieve opbrengst van Alert4You wordt in Q4 2025 een onderzoek gedaan naar de Social Return on Investment. Daarom is het voorstel om deze pilot met 1 jaar te verlengen, met als dekking de reserve sociaal domein. Met het Integraal uitvoeringsplan Jeugd wordt gewerkt aan een structurele versterking van de sociale basis voor de Jeugd gericht op gezond, veilig en kansrijk opgroeien. Het beoogde effect is dat er naar verwachting minder noodzaak is voor geïndiceerde jeugdhulp. In 2025 wordt het Integraal Uitvoeringsplan vastgesteld door het college. Om hier uitvoering aan te geven wordt budget gevraagd. Begeleiding dijkverbetering Hoogheemraadschap. Het Hoogheemraadschap werkt tussen 2025 en 2034 aan de verbetering van de Schielandse Hoge Zeedijk, waarvan ongeveer 11 kilometer op grondgebied van Zuidplas ligt. Naar verwachting biedt het in 2028 het voorkeursalternatief (het plan) voor aan haar bestuur.
Deze grote versteviging raakt de gemeente op veel vlakken: de assets van beheer openbare ruimte; eigendommen en perspectieven van ondernemers en grondeigenaren; impact op inrichting, beeld en uitstraling van onze gemeente, etc. Voorgesteld wordt om budget vrij te maken voor een kwartiermaker om deze impact in kaart te brengen en te zorgen dat de gemeente op tijd betrokken is bij de planvorming. Kosten verkeer en wonen: incidenteel budget wordt aangevraagd voor onderzoek naar verkeersveiligheid in de stationsomgeving van Nieuwerkerk en bij Oudersvrucht in Moordrecht (€ 50.000), en voor de afwikkeling van moties rondom woonbeleid (€ 35.000).
Onzekerheden gemeentefonds; de Septembercirculaire 2025 heeft impact op de cijfers voor de meerjarenbegroting. De uitkomst hiervan is verwerkt in de Begroting 2026. In de Septembercirculaire 2025 is duidelijkheid gegeven over het dossier “tekorten Jeugd en Wmo 2023 en 2024”. Toelichting Motie M62 Sturen op behoud voldoende weerstandscapaciteit In deze motie, die de raad bij de Zomernota 2025 heeft aangenomen, verzoekt de raad het college: 1. De gemeenteraad vanaf de volgende Zomernota net als bij de Begroting nadrukkelijk te informeren over het meerjarig verloop van de reserves in relatie tot het (volledig) risicoprofiel van Zuidplas, dus incl. Cortelande. 2. Vóór het vaststellen van de grondexploitatie Cortelande specifieke kaders voor de gedurende de ontwikkeling van Cortelande aan te houden weerstandscapaciteit voor te leggen aan de raad; 3. In de Begroting 2026 ook incidentele budgetten die gedekt worden uit bestemmingsreserves in de financiële heroverweging te betrekken of op een andere manier te dekken; 4. Te onderzoeken of het weerstandsvermogen vergroot kan worden door kleine bestemmingsreserves (zonder concreet bestedingsplan) en kapitaallastenreserves (door betreffende kapitaallasten ten laste van de begroting te brengen) op te heffen. Een belangrijke sturingsknop voor het behoud van de algemene reserve, is het zorgen voor een positief exploitatieresultaat.
Met deze Begroting 2026 (inclusief Najaarsnota 2025) is dit gelukt voor de jaren 2025 en 2026. Verder geeft de raad de mogelijkheid om onttrekkingen uit en dotaties aan reserves te heroverwegen. In bijlage 2 staat een overzicht van alle meerjarige reservemutaties. Op dit moment staan meerjarig onttrekkingen begroot voor de volgende reserves: -
Algemene reserve: onttrekking van € 200.000 in 2026 en € 200.000 in 2027 voor organisatieontwikkeling (besluit in Zomernota 2025). Reserve grondexploitaties en reserve PRO: onttrekkingen voor diverse projecten benoemd in het Meerjarenprogramma grondbedrijf (MPG). 16
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 -
Reserve gebiedsgericht werken: onttrekking van € 220.000 in 2025 en € 112.000 in 2026 ten behoeve van verbeteringen projectmatig werken (besluit in Zomernota 2025).
Wij stellen voor om deze begrote onttrekkingen in stand te houden. Enerzijds omdat deze besluiten nog maar recent zijn genomen door uw raad en anderzijds omdat deze onttrekkingen bijdragen aan in onze ogen relevante doelstellingen voor onze gemeente. In de derde plaats kan beoordeeld worden of bestemmingsreserves opgeheven kunnen worden. Wij stellen voor om de reserve Inburgering nieuwkomers volledig en de reserve Sociaal domein grotendeels op te heffen. Hiervoor hebben wij voorstellen opgenomen in de Najaarsnota. -
-
-
Reserve inburgering nieuwkomers. De reserve inburgering heeft op 31-12-2024 een saldo van € 215.000. In 2024 en eerdere jaren zijn er geen onttrekkingen geweest. Het doel van deze reserve is het ondervangen van verschillen tussen werkelijke en begrote bedragen voor inburgering. Echter, mutaties kunnen ook in de exploitatie opgevangen worden. Reserve sociaal domein. Deze reserve heeft het volgende saldo op 31-12-2025: € 854.000. In de Najaarsnota 2025 wordt voorgesteld een onttrekking te doen van € 534.000 in 2025 en € 93.000. Verder adviseren wij om € 95.000 gereserveerd te houden voor armoedebestrijding, conform het amendement van uw raad bij de vorige begroting. Daarmee kan € 141.000 vrijvallen. Andere reserves. Voor de reserve Ontwikkeling Ambonwijk en reserve Opvang Ontheemden Oekraïne geldt dat er in de toekomst bestedingen worden verwacht. De reserve Afvalstoffenheffing blijft als egalisatiereserve benodigd. De reserves Grondexploitaties en PRO zijn benodigd voor de ontwikkelingen in de gemeente en als risicobuffer. Het opheffen van Kapitaallastenreserves is mogelijk, maar dit zou betekenen dat de kapitaallasten van circa € 500.000 gedekt moeten uit de reguliere exploitatie. Omdat dit een nadeel oplevert, wordt dit ontraden.
Hieronder een toelichting op de Algemene reserve, gebaseerd op huidige besluitvorming over toevoegingen en onttrekkingen. Daaronder is een doorkijk van de Algemene reserve opgenomen waarin het huidige resultaat vanuit de Najaarsnota 2025 en de huidige resultaten vanuit de Begroting 2026 meerjarig, zijn opgenomen. De negatieve resultaten vanaf het jaar 2027 behoeven bijsturing om de algemene reserve te ontzien.
17
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 Bedragen * € 1.000
Doorkijk ontwikkeling algemene reserve Saldo 1 januari Begrote onttrekkingen: Resultaat jaarrekening 2024 Resultaatbestemming jaarrekening 2024 Budgetoverheveling 2024-2025 Toetreding Regionale belastinggroep transitiekosten Organisatieontwikkeling (Zomernota 2025) Saldo 31 december o.b.v. reeds begrote onttrekkingen Toevoegen resultaat 2025 Toevoegen resultaat 2026 Onttrekken resultaat 2027 Onttrekken resultaat 2028 Doorkijk algemene reserve per 31/12 met deze resultaten
2025 22.089
2026 16.995
2027 16.795
2028 16.595
2029 16.595
-200 16.795
-200 16.595
16.595
16.595
-1.858 -1.261 -975 -1.000 16.995
931 62 -1.213 16.995
17.726
17.588
16.375
-3.314 13.060
Vooruitblik naar de Zomernota 2026 Op 18 maart 2026 zijn er gemeenteraadsverkiezingen, wat betekent dat de Zomernota 2026 behandeld zal worden door een nieuwe raad. Het college hecht er waarde aan om de financiën netjes achter te laten voor de nieuwe raad, met een sluitende begroting 2026 en een plan voor 2027 (mede afhankelijk van besluitvorming rond de beheerplannen). Tegelijkertijd is het zinvol om erop te wijzen dat er in deze collegeperiode zaken gestart zijn die in de Zomernota 2026 vragen om nadere afweging. Wij adviseren u om hier rekening mee te houden bij de behandeling van deze Begroting 2026 in uw raad. Het college is tegen deze achtergrond zeer terughoudend geweest ten aanzien van het intensiveren van beleid. Hieronder vermelden we enkele waarschijnlijke financiële dossiers voor de Zomernota 2026, als voorbeeld. Wij benadrukken dat het keuzes zijn die voorliggen waar wel of niet voor gekozen kan worden (geen wettelijke verplichtingen). In het veiligheidsdomein is het BIBOB-beleid geactualiseerd en is gestart met een zorg- en veiligheidskamer. Voor de structurele borging van de werkzaamheden is meer capaciteit nodig. Wat precies, zal uitgewerkt worden in de Zomernota. Verder heeft u recent een raadsvoorstel voor een Beleidskader Participatie ontvangen (R25.000041). In het raadsvoorstel staat dat er capaciteit benodigd is om hier uitvoering aan te geven.
Bij de Zomernota kan de keuze gemaakt worden om hier wel of niet mee in te stemmen. In de derde plaats is er een kwartiermaker voor netcongestie gestart en is het Opgavemanagement voor Vitaliteit van de Dorpen en voor Landschappelijk Zuidplas van start gegaan (beiden o.b.v. besluit in Zomernota 2025,). In de Zomernota zal inzichtelijk gemaakt worden wat benodigd is op deze domeinen en of er alternatieve dekkingsbronnen zijn. In de Zomernota krijgt u ook inzicht in de impact van de WOO-verzoeken op onze organisatie (zie toelichting bij programma 1). Ook informeren wij u dan over vervolgstappen met betrekking tot de gebiedspaspoorten (zie programma 4) en de financiële vraagstukken met betrekking tot maatschappelijke organisaties (zie programma 3). 18
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Technische aanpassingen in deze Begroting In deze Begroting zijn in de financiële tabellen per begrotingsprogramma ook de reservemutaties per programma zichtbaar gemaakt. Dit maakt het beter inzichtelijk hoe reservemutaties samenhangen met beleidsproducten. Voorheen stonden alle reservemutaties op programma Financiële producten. Verder is de titel van product 4.1 veranderd van “Ruimtelijke ordening en vergunningverlening” naar “Ruimtelijke ordening”. De kosten voor vergunningverlening, zoals onze bijdrage aan de Omgevingsdienst, staan namelijk verantwoord op product 4.2 Wonen en niet op 4.1. Product 4.2 krijgt de naam Wonen en Omgevingswet. In de derde plaats zijn enkele budgetten rond het thema verkeer en vervoer verplaatst van product 5.1 Beheer buitenruimte naar product 4.4 Verkeer en vervoer. Product 4.4 Verkeer en vervoer bevatte de laatste jaren € 0 budget, wat veroorzaakt werd doordat de kosten elders geboekt werden. Tot slot: alle financiële tabellen in deze Begroting bevatten de cijfers van de meerjarige effecten Najaarsnota 2025 en de Septembercirculaire. In het verleden was er sprake van een primitieve begroting en van een 1e wijziging (Najaarsnota) en 2e wijziging (Septembercirculaire). Door deze cijfers samen te voegen, ontstaat een completer beeld van de financiële situatie van de gemeente.
19
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Programma 1: Bestuur en organisatie Toekomstbestendig en resultaatgericht Dit programma bestaat uit de volgende producten: 1.1 Bestuur, organisatie en participatie 1.2 Dienstverlening 1.3 Veiligheid
20
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Inleiding Inwoners en ondernemers zetten zich op uiteenlopende manieren in voor elkaar en voor hun omgeving – in de straat, de buurt, het dorp of rond een bepaald thema. Binnen onze gemeente denken en praten inwoners, ondernemers en organisaties mee over ontwikkelingen. De gemeenteraad en het college nemen deze inbreng mee in hun besluiten. Onze inwoners staan centraal in onze dienstverlening. We zijn toegankelijk, goed bereikbaar en houden actief contact met inwoners, ondernemers en organisaties. Steeds meer inwoners en ondernemers regelen zaken digitaal via www.zuidplas.nl. Als gemeente willen we duidelijk communiceren. Dat betekent dat we vooraf aangeven hoe en waarover participatie mogelijk is en hoe de inbreng van inwoners en andere belanghebbenden wordt verwerkt in plannen, en hoe we hierover terugkoppelen. Daarnaast werken we nauw samen binnen diverse Gemeenschappelijke Regelingen en met partners in de regio Midden-Holland. Veel van de opgaven waar Zuidplas voor staat, vragen om een gezamenlijke, regionale aanpak. Daarom blijven we actief investeren in deze samenwerking.
Product 1.1
Bestuur, organisatie en participatie
Algemeen doel product Ons doel is om samen met inwoners, ondernemers en organisaties te bouwen aan een betrokken, toegankelijke en toekomstgerichte gemeente en het waarborgen van een goed functionerende en democratisch gelegitimeerde gemeentelijk organisatie. Dit omvat het faciliteren van bestuurlijke besluitvorming, het versterken van de interne organisatie, het bevorderen van een veilige leefomgeving en een heldere communicatie met onze lokale samenleving met ruimte voor participatie waarbij ieders inbreng serieus genomen wordt. Ontwikkelingen Participatie Mede aan de hand van ervaringen is in 2025 gewerkt aan het actualiseren van het Kader Participatie en de Verordening Inspraak en Participatie. Het actualiseren zorgt ervoor dat ze beter aansluiten op de huidige inzichten en praktijkervaringen. Na vaststelling van het Kader door de raad in Q4 2025 gaan we ons in 2026 richten op het komen tot een implementatievoorstel en een traject voor deskundigheidsbevordering. In dit kader blijven we ons ook richten op het verbeteren van onze communicatie. Maatschappelijk verantwoord inkopen Om invulling te geven aan de ambitie van maatschappelijk verantwoord inkopen, wordt het recentelijk geactualiseerde inkoopbeleid organisatiebreed geïmplementeerd.
Dit beleid omvat ook de herziening van onderliggende procedures, zoals de groslijstmethode, met als doel de lokale economie verder te stimuleren. Daarnaast wordt in 2026 de contractregistratie ondergebracht bij het team Inkoop. Dit draagt bij aan beter overzicht, versterkte risicobeheersing en een doelmatigere inzet van middelen. Organisatieontwikkeling We erkennen dat onze organisatie zich moet blijven ontwikkelen. Dat is geen afbreuk aan waar we nu staan – integendeel, we zijn trots op wat we samen hebben opgebouwd. Tegelijkertijd willen we blijven groeien en inspelen op veranderende omstandigheden en nieuwe uitdagingen. Om richting te geven aan deze ontwikkeling, hebben we in 2025 het Koersdocument Zuidplas opgesteld met daarin zeven centrale ontwikkelopgaven. In 2026 vertalen we dit
21
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 Koersdocument – samen met de organisatie – naar een concrete Ontwikkelagenda. Deze agenda vormt de basis voor onze organisatieontwikkeling in de komende jaren. In de paragraaf Bedrijfsvoering gaan we hier dieper op in. WOO In 2022 zijn we overgegaan van de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) naar de Wet Open Overheid (WOO). Er is ingezet om de verzoeken in de organisatie goed te kunnen verwerken. Dit neemt niet weg dat we een aanzienlijke toename van het aantal WOO-verzoeken waarnemen en dat dit veel capaciteit van de organisatie vraagt. In 2026 gaan we dit proces nader onderzoeken om enerzijds de dienstverlening te optimaliseren en anderzijds tot een effectief en efficiënt proces te komen. Doelstellingen en inspanningen In onderstaande tabel zijn de doelstelling(en) en inspanning(en) opgenomen voor product 1.1, de doelstelling(en) volgen vanuit ambitie “Bouwen aan vertrouwen in de (lokale) democratie” uit spoor 5 organisatie en financiën, subspoor dienstverlening, communicatie en participatie. Doelstelling(en) – Wat willen we bereiken? 1.1.1.
De huidige gemeentelijke schriftelijke communicatie is 80% op B2 niveau en 20% op B1 niveau. Op de gemeentelijke website is de verhouding 61% op B2 niveau en 35% op taalniveau B1. Bij de voorjaarsnota is besloten geen extra geld hiervoor beschikbaar te maken. Daarom blijft gedurende het collegeprogramma 2022-2026 dit communicatieniveau gehandhaafd.
Effectindicator Communicatie B1 niveau (schriftelijk)
Realisatie 2022 20%
Realisatie 2023 20%
Realisatie 2024 20%
Begroting 2024 (nov 2023) 20%
Begroting 2025 20%
Begroting 2026 20%
Communicatie B1 niveau (website)
35%
35%
35%
35%
35%
35%
Inspanning(en) – Wat gaan we daarvoor doen? Middels de Zuidplas academie worden de collega’s getraind om met de schrijfwijzer te kunnen schrijven op B1 niveau. Participatie In onderstaande tabel zijn de doelstelling(en) en inspanning(en) opgenomen voor product 1.1, de doelstelling(en) volgen vanuit ambitie “Duidelijker maken van verwachtingen en zorgen voor meer eenduidigheid in participatietrajecten, ook wanneer dit is uitbesteed.” uit spoor 5 organisatie en financiën, subspoor dienstverlening, communicatie en participatie.
22
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 Doelstelling(en) – Wat willen we bereiken? 1.1.2. Vanaf 2023 wordt bij alle initiatieven, plannen en projecten van de gemeente het Kader Participatie toegepast, zodat dit een vast onderdeel is van het proces. Dit gebeurt conform Verordening Inspraak en Participatie Gemeente Zuidplas 2023, geldig per 25 maart 2023 tot op heden. 1.1.3. Vanaf 2024 wordt bij alle initiatieven die niet vanuit de gemeente worden gestart, de initiatiefnemer gewezen op het gebruik van de handreiking participatie bij ruimtelijke initiatieven. De gemeente vereist van alle initiatiefnemers gebruik van deze handreiking en een participatieverslag. Inspanning(en) – Wat gaan we daarvoor doen?
Middelen
Uitvoeren van de uitkomsten van de in 2024 uitgevoerde bestuursopdracht over participatie, waarbij gekeken is naar het Kader Participatie, de checklist en de handreiking participatie bij ruimtelijke initiatieven. Met de bestuursopdracht werken we toe naar een verbeterde werkwijze voor het vastleggen van participatietrajecten in de gemeente (projecten en beleid van de gemeente als initiatiefnemer). Zo moet deze werkwijze bijdragen aan eenduidigheid en praktische uitvoerbaarheid. Op deze manier ontstaat een zorgvuldig, voorspelbaar en navolgbaar proces van informeren en betrekken van de omgeving. Belangrijk is dat we vooraf belangen en kaders afwegen voordat besluitvorming plaatsvindt.
Voor de jaren 2026 en verder zetten we in op het duurzaam borgen van de verbeterde participatiewerkwijze. In de Zomernota 2026 wordt hiervoor een voorstel uitgewerkt voor structurele middelen, zodat deze werkwijze breed binnen de organisatie kan worden toegepast en de noodzakelijke kennis, vaardigheden en ondersteunende middelen op peil blijven.
Voorstel aanpassing inspanning: 1.1.2.1 Bij initiatieven van de gemeente wordt consequent de Kadernota Participatie toegepast. 1.1.2.2 Bij initiatieven van particulieren en ondernemers worden zij door de gemeente erop gewezen gebruik te maken van de handreiking participatie bij ruimtelijke initiatieven. De gemeente vereist van alle initiatiefnemers gebruik van deze handreiking en een participatieverslag. 1.1.2.3 In 2026 wordt een nadere analyse uitgevoerd om te komen tot verdere verbetering van de toepassing van participatie. In onderstaande tabel zijn de doelstelling(en) en inspanning(en) opgenomen voor product 1.1, de doelstelling(en) volgen vanuit ambitie “Ruimte geven aan ondernemers.” uit spoor 4 groeiend Zuidplas, subspoor economie en werk. Doelstelling(en) – Wat willen we bereiken? 1.1.4. In 2026 streven we naar een maximaal Maatschappelijk Verantwoord Inkopen. We stimuleren waar mogelijk de lokale economie, zodat er een gezond ondernemingsklimaat ontstaat en er rechtmatig wordt aanbesteed. In 2025 wordt er gewerkt conform het vernieuwde inkoopbeleid. Effectindicator Realisatie Realisatie Begroting Begroting Begroting 2021 2024 2024 2025 2026 Maatschappelijk verantwoord inkopen n.v.t n.v.t. n.v.t. n.v.t. maximaal
23
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 Inspanning(en) – Wat gaan we daarvoor doen?
Middelen
1.1.4.1 Het inkoopbeleid wordt geïmplementeerd Voorstel aanpassing inspanning: In 2026 geven we uitvoering aan de verdere implementatie van het hernieuwde inkoopbeleid 1.1.4.2 Team inkoop wordt ingericht op basis van de actualisering van het beleid In onderstaande tabel zijn de doelstelling(en) en inspanning(en) opgenomen voor product 1.1, de doelstelling(en) volgen vanuit ambitie “Meer aandacht voor digitale veiligheid in de eigen organisatie“ uit spoor 5 organisatie en financiën, subspoor dienstverlening, communicatie en participatie. Doelstelling(en) – Wat willen we bereiken? 1.1.5. In 2025 voldoet Zuidplas voor 80% en in 2026 85% van de maatregelen van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid. 1.1.6. Vanuit het borgingskader 3.0 wordt het AVG volwassenheidsniveau in een percentage uitgedrukt. De eerder geformuleerde doelstelling is aangepast aan dit borgingskader en wordt: De gemeente gaat naar een AVG volwassenheidsniveau van 60%. Dit is corresponderend met het voormalige niveau 3). Effectindicator Realisatie Realisatie Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2024 2025 2026 Baseline Informatiebeveiliging Overheid Volwassenheidsniveau van de AVG
60%
65%
60%
80%
85%
Niveau 1
35% (Niveau 1-2)
35% (Niveau 1-2)
45% Niveau 2
60% Niveau 3
Inspanningen
Middelen
1.1.5.1. Alle medewerkers hebben een basistraining veilig werken gevolgd
€ 25.000
1.1.6.1. Het privacybeleid wordt geactualiseerd 1.1.6.2. Alle verwerkingen die vallen onder de gemeente worden bijgewerkt in het verwerkingsregister 1.1.6.3. De benodigde data protection impact assessment (DPIA) analyses op de verwerkingen worden uitgevoerd. DPIA is een instrument om vooraf de privacyrisico's van een gegevensverwerking in kaart te brengen. Zodat de organisatie maatregelen kan nemen om deze risico's te verkleinen.
24
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Product 1.2
Dienstverlening
Algemeen doel product De gemeente biedt betrouwbare, toegankelijke en efficiënte dienstverlening aan inwoners, ondernemers en instellingen – zowel digitaal als fysiek. Dit omvat naar de primaire dienstverlening aan de balie, ook de uitvoering van praktische en zichtbare taken in de openbare ruimte, zoals afvalinzameling, beheer en onderhoud en de gemeentewerf. We streven naar een hoge mate van service, gebruiksgemak en tevredenheid, waarbij de behoeften van de samenleving centraal staan. Ontwikkelingen Publieksplein De gemeentelijke dienstverlening staat voor stevige opgaven. In 2026 zetten we in op procesoptimalisatie en training van medewerkers. De training van medewerkers is gericht op het behouden en bevorderen van de kwaliteit van dienstverlening, maar ook op het behouden van medewerkers door hen optimaal te begeleiden. De jaarlijkse zelfevaluatie BRP en reisdocumenten vanuit het ministerie heeft ook enkele aanbevelingen gegeven om tot verbeteren van werkprocessen te komen. Tijdens het werkbezoek van de Rijksdienst voor identiteitsgegevens (RvIG) werden we geattendeerd dat de huidige balies aanpassing behoeven aan nieuwe regelgeving. Dit naast de eerdere constatering dat de inrichting van de balies niet meer passend is bij de huidige en toekomstige stroom aanvragen van onze inwoners. Verkiezingen 2026 Op woensdag 18 maart 2026 zijn er verkiezingen voor de gemeenteraad.
De uitvoeringslast van verkiezingen is de afgelopen jaren fors toegenomen. Hogere eisen op het gebied van transparantie, controleerbaarheid, toegankelijkheid en veiligheid zorgen voor extra inzet. Denk aan uitbreiding van stemlocaties, inzet van voldoende personeel en ondersteuning via digitale middelen. Het huidige verkiezingsbudget is niet meer toereikend. Rekening houdend met kostenontwikkelingen en indexaties stellen we voor dit budget structureel te verhogen naar € 150.000. Dit is nodig om de verkiezingen op een zorgvuldige, veilige en toegankelijke manier te kunnen blijven organiseren, overeenkomstig landelijke richtlijnen en lokale verwachtingen. Doelstellingen en inspanningen In onderstaande tabel zijn de doelstelling(en) en inspanning(en) opgenomen voor product 1.2, de doelstelling(en) volgen vanuit ambitie “Streven naar goede dienstverlening afgestemd op de behoefte van inwoners en ondernemers.” uit spoor 5 organisatie en financiën, subspoor dienstverlening, communicatie en participatie. Doelstelling(en) – Wat willen we bereiken? 1.2.1
1.2.3
Voorstel tot toevoeging van de doelstelling: Een optimale dienstverlening met korte wachttijden, breed aanbod aan mogelijkheden voor fysieke en digitale afspraken en vriendelijke service. Voorstel tot toevoeging van de doelstelling: Processen die effectief en efficiënt zijn en ‘in een keer goed’ waarbij wordt voldaan aan alle relevante regelgeving. Voorstel tot toevoeging van de doelstelling: Inzetten op de doorontwikkeling en het behouden van de medewerkers van Publieksplein
1.2.4
Voorstel tot toevoeging van de doelstelling: Een goed verloop van de verkiezingen: technisch, bestuurlijk en wettelijk
1.2.2
25
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Inspanning(en) – Wat gaan we daarvoor doen?
Middelen
1.2.1.1 Flexibel inspelen op de arbeidsmarkt. 1.2.2.1 De (belangrijkste) werkprocessen van de producten van burgerzaken beschrijven. Voorstel aanpassing inspanning: Uitvoering geven aan de verbeterpunten bij burgerzaken op basis van de zelfevaluatie en reisdocumenten en uitvoering geven aan de kwaliteitsprocessen Call & Host. 1.2.3 Voorstel tot toevoegen van de inspanning: Alle collega’s van het Publieksplein worden geschoold in burgerzaken en klantcontact 1.2.4.1 Uitvoering geven aan de verkiezingen 2026. Hiervoor wordt gevraagd het budget te verruimen van € 115.000 naar € 150.000 1.2.1.4 Voorstel tot laten vervallen van de inspanning: De servicenormen worden geactualiseerd.
26
Inhoudsopgave
PROGRAMMABEGROTING 2026-2029
Product 1.3
Veiligheid
Algemeen doel product De gemeente Zuidplas draagt zorg voor een veilige, leefbare en toegankelijke leefomgeving, waarin inwoners, ondernemers en bezoekers zich welkom en beschermd voelen. Zuidplas neemt actief verantwoordelijkheid in het voorkomen en aanpakken van overlast, criminaliteit en onveilige situaties. Daarbij is er bijzondere aandacht voor het bestrijden van ondermijning: het vermengen van onderwereld en bovenwereld dat de integriteit van de samenleving en het gezag van de overheid ondermijnt. Samen met partners zoals de politie, het Openbaar Ministerie, hulpdiensten en maatschappelijke organisaties zet Zuidplas in op een integrale aanpak. Ook inwoners en ondernemers worden betrokken bij het signaleren van risico’s, zodat we samen werken aan een gemeente waar veiligheid, vertrouwen en leefbaarheid vooropstaan. Ontwikkelingen Zorg en veiligheid De gemeente Zuidplas speelt een steeds belangrijkere rol in de aanpak van complexe casuïstiek op het snijvlak van zorg en veiligheid. Steeds meer partners weten de gemeente tijdig te vinden, waardoor sneller passende hulp kan worden ingezet. Tegelijkertijd leidt dit tot een stijgend aantal complexe dossiers, met name rond jeugd, huiselijk geweld en personen met onbegrepen gedrag. Deze situaties vragen om een persoonsgerichte en goed afgestemde aanpak.