Bijlage 1 Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023 A23.000675
Tekst van het document
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023 PRO 2023
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Inhoudsopgave
2
1.
Inleiding en doel
3
2.
Ruimtelijke strategie
5
3.
Ruimtelijke opgaven
9
Opgavepagina Ontwikkeling Middengebied
12
Opgavepagina Versterken Vitaliteit Dorpen
17
Opgavepagina Landschappelijk Zuidplas
21
4.
Woningplanning
26
5.
Investeringsopgave
31
6.
Projecten
38
10. Zuidplasbreed
39
11. Moerkapelle
52
12. Moordrecht
68
13. Nieuwerkerk aan den IJssel
85
14. Zevenhuizen
120
Bijlage 1 Begrippenlijst
141
Bijlage 2 Onderbouwing doelstellingen
149
Gebruikersinformatie: Dit document kan het beste gelezen worden met Acrobat Reader. Download
Opstellers:
Annemieke Hogendoorn, Merel Schot, Richard Sessink, Ramòn Staal
voor desktop de laatste (gratis) versie op: https://get.adobe.com/nl/reader. Voor tabletgebruikers:
Versie:
B&W-vergadering 12 juni 2023
download (gratis) Acrobat Reader in de appstore.De informatie in dit document is aan verandering
Datum:
7 juni 2023
onderhevig. De meest actuele versie vindt u steeds op www.zuidplas.nl
Corsanummer:
A23.000675
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
1. Inleiding en doel Op 25 januari 2023 stemde u unaniem in met het Perspectief Ruimtelijke Opgaven (PRO) 2022. Tijdens die raadsvergadering kondigde het college al aan dat het PRO vanaf dit jaar weer zijn reguliere plek inneemt in de P&C-cyclus. En dus – nog geen halfjaar later – meldt het college zich opnieuw bij u, met het PRO 2023. Een document dat u voor meerdere doeleinden kunt gebruiken: als uitvoeringsprogramma van de Omgevingsvisie Zuidplas 2040, als monitor van de voortgang van de drie maatschappelijke opgaven van Zuidplas en als hét sturingsmiddel waarmee u de juiste afwegingen kunt maken bij de uitvoering van ruimtelijk beleid. Sinds vorig jaar is zichtbaar dat Nederland niet immuun is voor geopolitieke ontwikkelingen op het wereldtoneel. We kregen te maken met een toestroom van vluchtelingen, enorme prijsstijgingen voor energie, een hoge inflatie, een verstoring van handelsstromen en een rem op de economische groei. Stuk voor stuk ontwikkelingen die niet alleen inwoners en ondernemers in Zuidplas raken, maar ook onze opgaven, programma’s en projecten. En dat terwijl onze (lokale) samenleving nog nauwelijks is bekomen van de coronapandemie. Helaas houdt de onzekerheid ook in 2023 aan. Inmiddels duurt de oorlog in Oekraïne alweer anderhalf jaar en is het einde nog niet in zicht.
3
Ook op financieel gebied is sprake van uitdagingen. Voor het eerst in jaren bezuinigt het kabinet, waarmee 2,5 miljard euro is gemoeid. Dit betekent dat vanuit het Rijk minder geld beschikbaar is voor eventuele bijdragen aan gemeentelijke begrotingen. Eerder dit jaar bleek dat de financiële positie van de gemeente Zuidplas onder druk staat, mede als gevolg van inflatie en rentestijgingen. Tijdens het opstellen van het PRO 2023 was al bekend dat de financiële situatie zal verslechteren als het college niet ingrijpt. Echter, pas bij de behandeling van de Zomernota 2023 en de Programmabegroting 2024-2027 (later dit jaar) wordt duidelijk welke invloed het herstelplan heeft op de opgaven en projecten. Hierdoor bestaat de mogelijkheid dat informatie in dit PRO sneller veroudert dan gebruikelijk. Ondanks het uitdagende huishoudboekje van Zuidplas, boekt het college nog steeds voortgang in de vele inhoudelijke dossiers. Zo is het jaar 2023 een beslissend jaar voor de ontwikkeling van het Middengebied. In het najaar buigt u zich over drie belangrijke documenten: de grondexploitaties, een Nota van Uitgangspunten en een concept-bestemmingsplan.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Het Perspectief Ruimtelijke Opgaven laat bij uitstek zien dat het college ook blijft investeren in de bestáánde dorpen van Zuidplas. Nog altijd kent het PRO 2023 bijna 80 lopende gemeentelijke en/of private plannen met een ruimtelijk effect. Hierbij gaat het om woningen, scholen, sportvoorzieningen, bedrijventerrein en de openbare ruimte. Nieuw in het PRO 2023 zijn de aparte pagina’s over de gebiedspaspoorten, waarop u de status per dorp kunt teruglezen. Op 24 januari 2023 stelde u als eerste het Gebiedspaspoort Zevenhuizen vast. Vooralsnog is die pagina dan ook als enige volwaardig uitgewerkt, maar het college rapporteert ook de tussenstand van Moerkapelle en de planningen voor Moordrecht en Nieuwerkerk aan den IJssel. Projecten die in relatie staan tot de gebiedspaspoorten, zijn in dit PRO herkenbaar door een stempel. Een ander nieuw onderdeel zijn de overzichtspagina’s van alle IBOR-projecten. Hiermee komt het college tegemoet aan een wens die u uitte tijdens de behandeling van het PRO 2022. Het college legt het Perspectief Ruimtelijke Opgaven ten minste één keer per jaar ter besluitvorming aan u voor. Het PRO laat de vooruitgang zien van de opgaven, projecten en gaat in op de besteding van de middelen die u beschikbaar stelt. Tot de vaste onderdelen behoren het Fonds Sociaal Bouwen, het
4
Fonds Bovenwijkse Voorzieningen en de Bestemmingsreserve Investeringsfonds PRO (BIP). Laatstgenoemde reserve brengt de beschikbare middelen samen ter ondersteuning van de investeringsstrategie, die aansluit op de ruimtelijke ambities van het gemeentebestuur. Zo doet deze zesde editie van het PRO ook echt recht aan de letter P in de afkorting, die staat voor perspectief.
Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
2. Ruimtelijke strategie Niet alleen voor Zuidplas zijn het bewogen tijden; dit geldt ook voor de bouwsector. In het huidige economische klimaat hebben de woningbouw, utiliteitsbouw en civiele projecten te maken met sterk oplopende bouwkosten. In het afgelopen jaar stegen de loonkosten en materiaalprijzen met liefst 10%. De verwachting is dat deze prijzen in 2023 verder stijgen. Dit heeft invloed op zowel lopende als nieuwe projecten in onze gemeente. Tegelijkertijd staat de bouw voor de uitdaging om de productie te verhogen, en de energietransitie en verduurzaming van de bestaande vastgoedvoorraad in goede banen te leiden. In een tijd waarin de sector al last heeft van arbeidstekorten en hoge grondprijzen. Zoeken naar efficiëntie in een lastig klimaat De huidige omstandigheden verlangen in toenemende mate creativiteit en flexibiliteit van de gemeente Zuidplas en de marktpartijen waarmee zij samenwerkt. Om de woningvoorraad op te voeren en het bouwproces te verduurzamen, zien we landelijk een voorzichtige verschuiving van traditioneel bouwen naar prefab en modulair bouwen. Daarnaast is sprake van een toename in het gebruik van biobased en hernieuwbare materialen, die ertoe moeten leiden dat de bouwsector in 2030 ruim de helft minder primaire grondstoffen gebruikt en de helft
5
minder CO2 uitstoot. Voor de gemeente Zuidplas bieden deze ontwikkelingen kansen op het realiseren van bestuurlijke ambities en versnellen van projecten. Wijziging politiek speelveld, invloed stikstof In maart 2023 vond op provinciaal niveau een politieke verschuiving plaats. Hierdoor verander(d)en de colleges van Gedeputeerde Staten en waterschappen in alle provincies van samenstelling. Ook in de provincie Zuid-Holland. In hoeverre dit invloed heeft op de kabinetsambitie om 900.000 huizen te bouwen tot en met 2030 – en het tempo waarin dat gebeurt – is op dit moment nog niet duidelijk. Zo valt nu nog niet te voorspellen of het stikstofbeleid van de regering overeind blijft. De invloed van stikstof op de projecten in Zuidplas is overigens beperkt; in geen enkel project is stikstofuitstoot een spelbreker, al zorgen de noodzakelijke berekeningen wel voor langere doorlooptijden in procedures. Samenleving vraagt meer van overheid IIn Nederland stapelen de crises zich op. Klimaat, wonen, stikstof, asiel en de arbeidsmarkt: de lijst met probleemdossiers wordt steeds talrijker. Onmiskenbaar raakt dit de opgaven waar Zuidplas voor staat. Hoewel we de strijd tegen het coronavirus hebben gewonnen, zijn intussen weer nieuwe uitdagingen op ons pad gekomen.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Zo neemt Zuidplas dit jaar opnieuw verantwoordelijkheid met de opvang van ontheemden. Inwoners, ondernemers en organisaties kampen met een hoge inflatie en toenemende onzekerheid. Niet alleen worden maatschappelijke vraagstukken groter en complexer, ook de omstandigheden zijn grilliger. Dit alles leidt tot een samenleving die aanzienlijk meer van ons vraagt. Zuidplas groeit mee met omgeving De gemeente Zuidplas beweegt mee met de veranderende behoeften van de samenleving. Dit doen we onder andere door te werken aan integrale antwoorden op maatschappelijke vraagstukken. Waar voorheen de oplossingen nog voorhanden waren binnen een beleidsveld, vraagt de huidige tijd ons om beleidsveldoverstijgend denken. Om die reden werkt de gemeentelijke organisatie opgavegericht aan maatschappelijke vraagstukken. Niet meer vanuit (gefragmenteerde) vakafdelingen, maar integraal vanuit een directie Concern en een directie Opgaven & Gebiedsontwikkelingen. Hierbij kijken we met nadruk naar het aantal maatschappelijke doelstellingen dat we met een opgave, programma of project realiseren.
6
Streven naar maximaal maatschappelijk rendement In eerdere edities van het PRO maakte u al kennis met een matrix, die de vier thema’s uit de omgevingsvisie verbindt met de maatschappelijke doelstellingen die voortkomen uit beleid dat eerder is vastgesteld door de gemeenteraad. Voor iéder gemeentelijk en/of privaat plan met een ruimtelijk effect geldt dat deze maatschappelijke doelstellingen leidend zijn. Hoe meer maatschappelijke doelstellingen we realiseren met een project, hoe hoger dat project op de prioriteitenladder zal staan. Zo bereiken we maximaal maatschappelijk rendement voor inwoners, ondernemers en organisaties. Brede belangenafweging en datagebruik Een goede (ruimtelijke) strategie rust op meerdere pijlers. Aan de invulling van onze maatschappelijke opgaven ligt dan ook een bredere afweging van belangen ten grondslag. In het Perspectief Ruimtelijke Opgaven smelten vier belangrijke onderdelen samen: 1. Behoeften van de lokale samenleving (opbrengsten uit participatietrajecten met inwoners, ondernemers en organisaties). 2. Wensen van het gemeentebestuur (voortkomend uit het coalitieakkoord, collegeprogramma, moties en initiatiefvoorstellen).
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
3. Relatie met bestaand beleid en lopende projecten (vastgesteld in eerdere raadsdocumenten). 4. Onderbouwing met objectieve gegevens (ontsluiting van data, kengetallen en cijfers). Borging van samenhang noodzakelijk Het werken aan maatschappelijke opgaven, tijdelijke programma’s en uiteenlopende projecten vraagt om heldere sturing. Vooral als deze bestaan naast een stijgend aantal doorlopende werkzaamheden, iets waarvan in een groeigemeente als Zuidplas zeker sprake is. Daarom werkt de gemeente Zuidplas aan de introductie van portfoliomanagement. Dit houdt in: het gestructureerd en in samenhang afwegen, selecteren, prioriteren en monitoren van het geheel van opgaven, programma’s en projecten. Rekening houdend met de beschikbare middelen, waaronder geld en capaciteit. En gericht op het behalen van een zo hoog mogelijk maatschappelijk rendement. Initiatievenloket als centrale ingang Een belangrijke reden voor portfoliomanagement is overzicht, grip en sturing krijgen op initiatieven vanuit de samenleving. Nog te vaak worden die op verschillende wijzen en niet op de juiste plek opgepakt. Met als gevolg dat initiatiefnemers traagheid en onduidelijkheid ervaren.
7
Om dit in de toekomst te voorkomen, creëert het college één centrale ingang voor ‘portfoliowaardige’ initiatieven. Dit geldt voor zowel ruimtelijke, maatschappelijke als organisatorische initiatieven. Naar verwachting kunnen inwoners, ondernemers en organisaties hun initiatieven vanaf eind 2023 aanmelden bij dit nieuwe initiatievenloket. Impact geplande Omgevingswet In maart 2023 stemde de Eerste Kamer in met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024. Ook voor Zuidplas brengt deze wet een grote stelselwijziging en cultuurverandering in het omgevingsrecht met zich mee. De nieuwe wet zorgt voor een samenhangende aanpak van de leefomgeving, ruimte voor lokaal maatwerk en betere en snellere besluitvorming. Daarnaast wordt participatie bevorderd. Alle gemeenten, provincies en waterschappen worden geraakt door de wetsverandering. De reikwijdte van de wet strekt zich uit van strategische visie, gebiedsontwikkeling en beheer tot aan vergunningverlening, handhaving en de (digitale) informatievoorziening en dienstverlening.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Relatie tussen PRO en omgevingsvisie Het Perspectief Ruimtelijke Opgaven dient als uitvoeringsprogramma en monitor van de Omgevingsvisie Zuidplas 2040. In de omgevingsvisie vindt u de ambities van Zuidplas voor de lange termijn, tot aan het jaar 2040. De visie weergeeft de hoofdlijnen van de gewenste ontwikkeling van de leefomgeving. Bij de start van een nieuwe vierjaarlijkse bestuursperiode vindt een actualisatie van de omgevingsvisie plaats. Waar de omgevingsvisie invulling geeft aan de beleidsontwikkeling, doet het PRO dat – net als straks het geplande omgevingsplan – voor de beleidsdoorwerking. Het PRO zorgt daarmee voor de benodigde koppeling tussen de visie en de uit te voeren projecten. Het PRO als hulpmiddel in de P&C-cyclus De tijdshorizon voor de opgaven in het PRO ligt vrij ver weg in de toekomst. Veel doelstellingen zijn gericht op 2030 en zelfs daarna. Het PRO kijkt dan ook verder weg dan de Zomernota, die vooral is gericht op de eerstvolgende vier jaar. In het Perspectief Ruimtelijke Opgaven brengt het college ook die extra jaren in beeld. Vaste elementen zijn de inzet van de reserves, de actualisatie van de lopende grondexploitaties, inzicht in de voorbereidingsbudgetten en
8
investeringen in mogelijke kanslocaties. Sinds 2021 neemt het college de hoofdlijnen van het PRO op in de Zomernota.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
3. Ruimtelijke opgaven “In de dorpen en buurtschappen van Zuidplas is het goed wonen, leren, werken en recreëren. Onze gemeente ligt midden in de Randstad en is tegelijkertijd dorps en groen. Dat willen we graag zo houden – en als het even kan – verbeteren.” Het zijn deze zinsneden uit het coalitieakkoord ‘Ruimte voor iedereen‘ die de essentie omvatten van de huidige bestuurlijke periode. Het doelgerichte collegeprogramma 2022-2026 beschrijft met welke doelstellingen en inspanningen het college invulling geeft aan uw 52 ambities. Voor vrijwel iedere ambitie geldt dat de drie ruimtelijke opgaven van Zuidplas – ‘Ontwikkeling Middengebied’, ‘Versterken Vitaliteit Dorpen’ en ‘Landschappelijk Zuidplas’ – daaraan bijdragen. In dit hoofdstuk leest u in welke mate en op welke wijze dit het geval is. Indeling opgaven op basis van geografie Het is goed om aan te geven hoe het college eerder is gekomen tot de drie ruimtelijke opgaven van Zuidplas. De indeling is namelijk gebaseerd op geografie, waarmee het hele grondgebied van de gemeente Zuidplas wordt bestreken. Het plangebied voor de opgave ‘Ontwikkeling Middengebied’ is vastgesteld in het Masterplan, de opgave ‘Versterken Vitaliteit Dorpen’ betreft de vier bestaande dorpskernen en de opgave ‘Landschappelijk Zuidplas’ gaat feitelijk over al het buitengebied.
9
Voor het overzicht en de exacte begrenzing per opgave, voegt het college in het PRO verduidelijkend kaartmateriaal toe.
Landschappelijk Zuidplas
Ontwikkeling Middengebied
Versterken Vitale Dorpen
Overzicht opgaven Zuidplas
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Verbinding tussen thema’s en opgaven Eigenlijk doet de term ‘ruimtelijke opgave’ niet volledig recht aan de inhoud van de opgaven. Beter zou zijn: maatschappelijke opgaven met een ruimtelijk effect. Iedere opgave beslaat immers meerdere, zo niet alle thema’s uit de omgevingsvisie. Zo levert de ontwikkeling van het Middengebied in de Zuidplaspolder een bijdrage aan ‘Aantrekkelijk Zuidplas’, ‘Duurzaam Zuidplas’, ‘Ondernemend Zuidplas’ én ‘Gezond Zuidplas’. Ook omgekeerd is dit het geval. Een thema als ‘Duurzaam Zuidplas’ draagt bij aan alle drie de opgaven: ‘Ontwikkeling Middengebied’, ‘Versterken Vitaliteit Dorpen’ en ‘Landschappelijk Zuidplas’. De maatschappelijke doelstellingen verbinden de thema’s uit de omgevingsvisie en de opgaven uit het PRO met elkaar. Maatschappelijke doelstellingen versterken de samenhang Zowel voor de thema’s in de omgevingsvisie als de opgaven in het PRO heeft het college meerdere maatschappelijke doelstellingen geformuleerd. Deze doelstellingen tonen de relatie tussen beide documenten en geven tegelijk aan hoe het college concreet werk maakt van de thema’s en opgaven. Alle maatschappelijke doelstellingen dragen bij aan het waarmaken van uw ambities als gemeentebestuur. Integraliteit is hierbij verzekerd, aangezien de doelstellingen afkomstig zijn uit beleidsdocumenten die eerder door de gemeenteraad zijn vastgesteld.
10
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Verbinding thema’s omgevingsvisie en opgaven aan de hand van maatschappelijke doelstellingen Thema’s omgevingsvisie
Opgave ‘Ontwikkeling Middengebied’
Aantrekkelijk AantrekkelijkZuidplas Zuidplas
Duurzaam Zuidplas
Ondernemend Zuidplas
Gezond Zuidplas
Ruimte voor dorps wonen in de Randstad
Energieneutraal en gasloos bouwen
Levendige functiemenging van wonen en werken
Groene Schakel met recreatieve routestructuren
Evenwichting woningaanbod voor alle doelgroepen
Toewerken naar een circulaire gemeente
Ruimte voor innovatieve bedrijven
Realisatie van sportcluster en gezondheidscluster
Behoud en vesterking voorraad betaalbare woningen
Gebiedsgebonden energieneutraliteit
Ontwikkelen nieuw bedrijventerrein
Toereikende sportvoorzieningen
Creeren van een groene buffer rond Vijfde Dorp
Creeren van een klimaatadaptieve buitenruimte
Hoogwaardige grootschalige logistiek en distributie
Gezond gebruik van de leefomgeving
Betere doorstroming op de woningmarkt
Innovatief bouwen met aandacht voor bodemdaling
Voldoende werkgelegenheid voor inwoners
Stimuleren van fietsen en wandelen
Nieuwbouw van onderwijshuisvesting
Ruimte voor ecologisch en flexibel wonen
Uitstekende dienstverlening aan bedrijven
Faciliteren van een actief verenigingsleven
Goede bereikbaarheid autoverkeer
Innovatieve vormen van aanleg openbaar gebied
Aantrekkelijke biotoop voor thuiswerkers en ZZP-ers
Publieke gezondheid voorop bij keuze energiebronnen
Uitbreiding routes voor langzaam verkeer
Optimale waterhuishouding
Betere huisvesting van arbeidsmigranten
Inrichting infrastructuur op duurzame vervoersvormen
Goede bereikbaarheid bedrijvenlocaties
Faciliteren van duurzame mobiliteit
Opgave ‘Versterken Vitaliteit Dorpen’
Ruimte voor dorps wonen in de Randstad
Energieneutraal en gasloos bouwen
Ruimte voor (nieuwe) bedrijven
Inrichting dorpen die uitnodigen tot bewegen
Evenwichting woningaanbod voor alle doelgroepen
Toewerken naar een circulaire gemeente
Levendige functiemenging van wonen en werken
Goede voorzieningen in de bestaande dorpen
Behoud en vesterking voorraad betaalbare woningen
Verduurzamen woningvoorraad en vastgoedportefeuille
Voldoende werkgelegenheid voor inwoners
Schone en toegankelijke dorpscentra
Betere doorstroming op de woningmarkt
Creeren van een klimaatadaptieve buitenruimte
Uitstekende dienstverlening aan bedrijven
Toereikende sportvoorzieningen
Meer mogelijkheden voor langer thuis wonen
Innovatieve vormen van aanleg openbaar gebied
Aantrekkelijke biotoop voor thuiswerkers en ZZP-ers
Gezond gebruik van de leefomgeving
Nieuwbouw of uitbreiding van onderwijshuisvesting
Bevorderen van biodiversiteit
Kwalitatieve en samenhangende inrichting van winkelstraten
Stimuleren van fietsen en wandelen
Goede bereikbaarheid autoverkeer
Faciliteren van duurzame mobiliteit
Verbinden van dorpen met agrarische omgeving
Meer 'gebruiksgroen' met ruimte voor ontmoeting
Verbeteren OV-knooppunt
Overstap naar duurzame warmtebronnen
Goede bereikbaarheid bedrijvenlocaties
Faciliteren van een actief verenigingsleven
Verduurzamen bestaande bedrijventerreinen
Schone en veilige fysieke leefomgeving
Aantrekkelijk woon- en werkmilieu jongeren
Opgave ‘Landschappelijk Zuidplas’
Ruimte voor dorps wonen in de Randstad
Gebiedsgebonden energieneutraliteit
Toekomstbestendige glastuinbouw
Groene Schakel met recreatieve routestructuren
Evenwichting woningaanbod voor alle doelgroepen
Innovatieve vormen van aanleg openbaar gebied
Verbinden van dorpen met agrarische omgeving
Voldoende commerciele en tijdelijke voorzieningen
Behoud en vesterking voorraad betaalbare woningen
Energie dienstbaar maken aan groen, water en recreatie
(lokale duurzame)Landbouw als schakel tussen wonen, werken en natuur
Gezond gebruik van de leefomgeving
Creeren van een groene buffer rond Vijfde Dorp
Creeren van een klimaatadaptieve omgeving
Stimuleren van fietsen en wandelen
Betere doorstroming op de woningmarkt
Optimale waterhuishouding
Meer 'gebruiksgroen' met ruimte voor ontmoeting
Nieuwbouw van onderwijshuisvesting
Bevorderen van biodiversiteit
Faciliteren van een actief verenigingsleven
Goede bereikbaarheid autoverkeer
Faciliteren van duurzame mobiliteit
Publieke gezondheid voorop bij keuze energiebronnen
Uitbreiding routes voor langzaam verkeer
De maatschappelijke doelstellingen in deze matrix komen voort uit eerder vastgesteld beleid.
11
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Overzicht ontwikkeling Middengebied
Opgavepagina Ontwikkeling Middengebied In het Middengebied van de Zuidplaspolder komt ruimte voor 8.000 nieuwe, duurzame woningen, in een vernieuwd landschap. De gemeente zet in op een uniek dorps woonmilieu, met veel ruimte voor eigentijdse woningen en een hechte woongemeenschap. Opgebouwd rondom een levendig dorpscentrum, met eigen basisvoorzieningen en voldoende verbindingen met de omliggende steden. Het nieuwe dorp biedt een kleinschalige, groene leefomgeving dat klaar is voor de grote klimaatopgaven van de toekomst. Het gebied wordt ook energieneutraal, dankzij productie van duurzame energie in een nieuw energielandschap. Een woonoase in de drukke Randstad, met een aantrekkelijk en rijk polderlandschap daaromheen, met ruimte voor een bos, biodiversiteit en recreatieve functies. Hechte dorpsgemeenschap In het vijfde dorp ontwikkelt zich een hechte dorpsgemeenschap; zelfredzaam en inclusief. De opzet van het nieuwe dorp draagt daaraan bij, met ontspannen, compacte woonbuurtjes rond centrale groene ontmoetingsplekken, waar mensen hun buren kennen en elkaar helpen. Waar allerlei soorten woningen bij elkaar staan, zodat mensen binnen hun buurt en dorp een wooncarrière kunnen doorlopen.
Overzicht opgave Ontwikkeling Middengebied Afdeling: IBOR
De projecten die vallen onder de opgave ‘Ontwikkeling Middengebied’, kunt u herkennen aan dit icoon.
12
Postbus 100 2910 AC NIEUWERKERK AAN DEN IJSSEL Tel: 0180 - 330300 Fax: 0180 - 330329 www. zuidplas.nl gemeente@zuidplas.nl
Formaat: A4 Schaal: 1:65000
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Langs de dorpsstraten staan daarom allerlei soorten woningen: voor starters, gezinnen, ‘empty-nesters’ en senioren. Het dorp heeft bovendien een gezellig dorpscentrum, een dorpspark en sportlocaties, met voorzieningen en verenigingen. Inwoners vieren het dorpsleven en bouwen vriendschappen op. Hier vormt zich de ziel van het nieuwe dorp. Wonen en werken voor pioniers Het Vijfde Dorp wordt een nieuwe leefomgeving voor gezinnen én kleinere huishoudens voor één of twee personen, van starters tot senioren. Voor hen creëert de gemeente betaalbare en toegankelijke woningen; met één been in het groenblauwe landschap en tegelijkertijd de voorzieningen en werkgelegenheid van de steden naast de deur. Ook werken en ondernemen hoort bij het dorp, vanuit huis, vanuit het dorpscentrum, of op de naastgelegen bedrijventerreinen. In het nieuwe dorp is er plek voor iedereen die zich thuis voelt in een pionierende, groeiende dorpsgemeenschap. Wendbaar en flexibel Een dorp en de mensen die er wonen, moeten zich kunnen blijven ontwikkelen als de demografie, samenleving, of het klimaat verandert. Het nieuwe dorp wordt daarom geen statisch geheel, maar wendbaar, zodat het kan meebewegen met de
13
tijd. Een voorbeeld hiervan is modulair bouwen, zodat woningen kunnen worden aangepast aan veranderende woonwensen, leefomstandigheden en gezinssamenstellingen. Modulair bouwen betekent minder belasting van de natuur, minder overlast voor aanwezige bewoners en biedt ook de kans om de woningen grotendeels circulair te maken. Daarnaast zet de gemeente tijdens de gefaseerde realisatie van het dorp en het dorpscentrum in op pauzelandschappen met tijdelijke functies, zoals flexwonen, proeftuinen en zonnevelden. Ook gebruikt de gemeente vooral de pauzelandschappen in het dorpscentrum voor placemaking. Denk hierbij bijvoorbeeld aan woningbouwexperimenten, tijdelijke woningen, ontmoetingsplekken, kunst en cultuur en dorpsevenementen. Impuls lokale economie Deze gebiedsontwikkeling geeft een impuls aan de lokale economie, biedt kansen voor bestaande en nieuwe ondernemers en maakt ruimte voor nieuwe (duurzame) werkgelegenheid. In het nieuwe dorp komt daarom ruimte voor werken aan huis, flexwerken en ontmoetingsplekken in het dorpscentrum. Daarnaast komt er uitbreidingsruimte voor bestaande en nieuwe bedrijvigheid in de logistieke A12-corridor (in relatie met het A12-convenant). Dit wordt zowel kwantitatief als kwalitatief een aanvulling op de bestaande bedrijvigheid.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
De Zuidplaspolder is van oudsher een gebied van (glas) tuinbouw, akkerbouw en veeteelt. Mede gelet op bodemdaling is de toekomstwaarde van glastuinbouw en intensieve veeteelt is in het Middengebied echter beperkt. Verrommeling tegengaan en uitstraling verbeteren De integrale ontwikkeling van het Middengebied levert niet alleen een bijdrage aan de woon- en werkopgave, maar moet ook zorgen dat de polder er zélf beter van wordt. Met de nieuwe ontwikkeling stopt de gemeente de verdere verrommeling in de polder en ruimt het deze waar mogelijk op in overleg met lokale grondeigenaren en -gebruikers. De gemeente versterkt de landschappelijke, ecologische en recreatieve waarden, zoals met de aanleg van een Ecologische Verbindingszone en de geleidelijke transformatie van de Groene Schakel. In en nabij de linten van het Middengebied hebben in het verleden verschillende bedrijven een plek gevonden: transportbedrijven, stallingen, veehouderijen, enzovoort. Met deze grondeigenaren is de gemeente in gesprek over het toekomstperspectief op deze plek. Eerst bewegen, dan bouwen Het uitgangspunt op het gebied van mobiliteit is een goede bereikbaarheid als voetgangen en per fiets, openbaar vervoer en auto, met de inzet op deze volgorde. Daarbij maakt de gemeente
14
zo veel mogelijk gebruik van de bestaande infrastructuur. Waar nodig kijkt de gemeente naar verbeteringen, waarbij nadrukkelijk ook de aandacht uitgaat naar verkeersveiligheid en faciliteiten voor langzaam verkeer. Rond het Middengebied lopen verschillende rijkswegen en provinciale wegen. Bij verdere groei van de mobiliteit, zal de druk op de huidige wegenstructuur toenemen. De verbreding van de A20 biedt hiervoor gedeeltelijk verlichting. Daarnaast wordt de N219 aangepast en de N457 verdubbeld. Hoogwaardige ov- en fietsverbindingen Van de bestaande ov-knooppunten zijn met name de treinstations Nieuwerkerk aan den IJssel en Gouda belangrijk voor het Middengebied. Deze stations bieden de snelste ov-verbinding met Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Snelle, veilige en comfortabele fiets- en busverbindingen zijn daarom van groot belang. De Gouweknoop is in potentie een interessante locatie voor een nieuw treinstation. Daarnaast is het streven om de bestaande fietsstructuur te verbeteren naar de stations, omliggende dorpen, voorzieningen en recreatiegebieden. De linten en lange polderwegen vormen in potentie een mooie aanzet voor een fietsnetwerk, maar wegen en spoorlijnen vormen nu op meerdere plekken een barrière. De verbreding van de A20 biedt een koppelkans om deze barrière te doorbreken.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Klimaatrobuust dorp en landschap De gemeente richt het nieuwe dorp en omliggende landschap van het Middengebied in conform het convenant ‘Klimaatadaptief bouwen’. Op deze wijze bereiden we het dorp en landschap voor op de verwachte zeespiegelstijging en perioden met meer regen en langere droogte. Ook is het noodzakelijk dat de aanwezige functies kunnen omgaan met kwelwater, bijvoorbeeld door het aanplanten van vegetatie met een relatief lage watervraag en een zekere zouttolerantie. De Zuidplaspolder is een (water)veilige polder, maar bij nieuwe ontwikkelingen wordt rekening gehouden met een mogelijke calamiteit. Het nieuwe dorp in het Middengebied komt op een plek die langer droog blijft in het geval van een dijkdoorbraak. Ook worden de hoofdontsluitingswegen hoger aangelegd, en zorgt de gemeente voor voldoende droge verdiepingen in het dorp in geval van extreme dijkdoorbraken. Minstens energieneutraal Als het gaat om het opwekken van schone energie, zijn de ambities hoog. De doelstelling voor het nieuwe dorp is om minstens evenveel energie op te wekken, als dat het dorp gebruikt. Hierbij houdt de gemeente rekening met een grootschalige elektrificatie van de mobiliteit in de nabije
15
toekomst. In het Middengebied speelt nu al een ontwikkeling van zonnevelden. Er is als pilot een tijdelijk zonneveld aan de Middelweg/Bredeweg gerealiseerd voor de duur van twintig jaar, vooruitlopend op toekomstige ontwikkelingen. Zonnevelden zijn natuurlijk goed voor de energietransitie, maar vragen wel om zorgvuldige inpassing in het landschap. Meer circulariteit In het Middengebied wordt in het kader van milieu naar meerdere onderwerpen tegelijk gekeken. Zoals het realiseren van een natuurvriendelijke waterzuivering, het circulair maken van de bouwopgave en de transitie naar schonere mobiliteit. De insteek van het vijfde dorp is een circulaire ontwikkeling en een stap richting een circulaire economie. Dit betekent een zorgvuldig gebruik van materialen, door circulair te bouwen en energie en materiaalstromen in het dorp en landschap zoveel mogelijk te sluiten. Het streven is om in het vijfde dorp grootschalig te bouwen met duurzame materialen, bijvoorbeeld met hout. Daarmee wordt CO2 langjarig opgeslagen en de uitstoot ervan tijdens de bouw beperkt. Daarnaast is hout beter te hergebruiken en creëert het een eigen, herkenbare architectuur op deze bijzondere plek.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Gezonde leefomgeving De gemeente wil het gebied zodanig inrichten dat een gezonde leefomgeving ontstaat voor mensen, dieren én planten. Een leefomgeving waar mensen worden verleid om te bewegen en elkaar te ontmoeten. Het streven is een gebied met schoon water, schone grond, schone lucht, weinig geluidsoverlast en veel groen. Een dorp en landschap voor ‘buitenmensen’. Met de transformatie van het landschap en de ontwikkeling van het nieuwe dorp geeft de gemeente bovendien een impuls aan de
biodiversiteit, in navolging van de succesvolle aanpak in het Rottemerengebied. De Zuidplaspolder vormt op dit moment een ontbrekende schakel tussen belangrijke recreatieve zones in de Zuidelijke Randstad. Er is bijvoorbeeld nog geen aantrekkelijke fietsroute te vinden die de Rottemeren en de Krimpenerwaard met elkaar verbindt. De bestaande linten en tochten in de Zuidplaspolder vormen in potentie ideale lange lijnen om verbindingen te leggen en daarmee ook het recreatieve netwerk in deze omgeving aanzienlijk te verbeteren.
Maatschappelijke doelstellingen opgave ‘Ontwikkeling Middengebied’ Thema’s omgevingsvisie
Opgave ‘Ontwikkeling Middengebied’
Aantrekkelijk AantrekkelijkZuidplas Zuidplas
Duurzaam Zuidplas
Gezond Zuidplas
Ruimte voor dorps wonen in de Randstad
Energieneutraal en gasloos bouwen
Levendige functiemenging van wonen en werken
Groene Schakel met recreatieve routestructuren
Evenwichting woningaanbod voor alle doelgroepen
Toewerken naar een circulaire gemeente
Ruimte voor innovatieve bedrijven
Realisatie van sportcluster en gezondheidscluster
Behoud en vesterking voorraad betaalbare woningen
Gebiedsgebonden energieneutraliteit
Ontwikkelen nieuw bedrijventerrein
Toereikende sportvoorzieningen
Creeren van een groene buffer rond Vijfde Dorp
Creeren van een klimaatadaptieve buitenruimte
Hoogwaardige grootschalige logistiek en distributie
Gezond gebruik van de leefomgeving
Betere doorstroming op de woningmarkt
Innovatief bouwen met aandacht voor bodemdaling
Voldoende werkgelegenheid voor inwoners
Stimuleren van fietsen en wandelen
Nieuwbouw van onderwijshuisvesting
Ruimte voor ecologisch en flexibel wonen
Uitstekende dienstverlening aan bedrijven
Faciliteren van een actief verenigingsleven
Goede bereikbaarheid autoverkeer
Innovatieve vormen van aanleg openbaar gebied
Aantrekkelijke biotoop voor thuiswerkers en ZZP-ers
Publieke gezondheid voorop bij keuze energiebronnen
Uitbreiding routes voor langzaam verkeer
Optimale waterhuishouding
Betere huisvesting van arbeidsmigranten
Inrichting infrastructuur op duurzame vervoersvormen
Goede bereikbaarheid bedrijvenlocaties
Faciliteren van duurzame mobiliteit
16
Ondernemend Zuidplas
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Opgavepagina Versterken Vitaliteit Dorpen De gemeente Zuidplas heeft een bijzondere positie in de regio. Als relatief groene gemeente in een sterk verstedelijkte regio profileert Zuidplas zich als de ‘Watertuin van de Zuidelijke Randstad’. De identiteit van het huidige Zuidplas en de kwaliteit van de leefomgeving zijn belangrijk. Zuidplas kenmerkt zich door een open landschap met daarin nu nog vier dorpen: Moerkapelle, Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel, Zevenhuizen en de twee buurtschappen Oud Verlaat en Ver-Hitland. Aan het vijfde dorp wordt binnen de opgave Ontwikkeling Middengebied hard gewerkt in de richting van een bestemmingsplan. (Samen)werken aan verantwoorde groei Zuidplas is onderdeel van de regio Midden-Holland. Samen met de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Krimpenerwaard en Waddinxveen werkt het college aan een verantwoorde, duurzame groei die samen opgaat met de bereikbaarheid op lange termijn. Zuidplas werkt naast Midden-Holland ook in andere verbanden samen, zoals Oostland, de A12-corridor, Gemeenschappelijke Regeling (GR) IJsselgemeenten, de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag en in het deelgebied Zuidplas en omstreken voor het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Door de ligging en bereikbaarheid is Zuidplas ook aantrekkelijk als vestigingsgebied voor mensen die elders in de Randstad werken.
De projecten die vallen onder de opgave ‘Versterken Vitaliteit Dorpen’, kunt u herkennen aan dit icoon.
17
Overzicht Versterken Vitaliteit Dorpen
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Uniek, groen en dorps karakter Binnen de opgave Versterken Vitaliteit Dorpen organiseert het college – in samenhang – het werken aan meerdere vraagstukken tegelijk. Denkt u hierbij aan het creëren van fysieke ruimte voor woningen voor alle doelgroepen, ruimte en draagvlak voor maatschappelijke en commerciële voorzieningen, betere bereikbaarheid, meer natuur en biodiversiteit, betere verbindingen en draagvlak voor recreatie, meer ruimte voor duurzame vormen van mobiliteit en het bijdragen aan duurzame energie. Op deze wijze behouden en versterken we het unieke groene, dorpse karakter van Zuidplas. Niet alleen voor de huidige inwoners en ondernemers, maar ook voor de generaties na ons. Omgevingsvisie schetst kaders leefomgeving De Omgevingsvisie Zuidplas 2040 beschrijft het unieke karakter van de gemeente Zuidplas. In deze visie staan de ambities voor de lange termijn, tot aan het jaar 2040. Met de omgevingsvisie geeft het gemeentebestuur richting aan toekomstige ontwikkelingen die plaatsvinden in een veilige en gezonde fysieke leefomgeving, met veel omgevingskwaliteit voor inwoners. De fysieke leefomgeving gaat over vrijwel alles buitenshuis: van bodem, water, natuur en lucht, tot aan gebouwen, wegen en duurzame opwek van energie.
18
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
In de omgevingsvisie zijn de ambities van de gemeente Zuidplas vertaald naar de vier thema’s Aantrekkelijk Zuidplas, Duurzaam Zuidplas, Ondernemend Zuidplas en Gezond Zuidplas. Ruim 35 projecten in en aan de dorpen Ruimtelijk gezien vormen de vier dorpen en de twee buurtschappen van Zuidplas de begrenzing van de opgave Versterken Vitaliteit Dorpen. Het college werkt op dit moment aan meer dan 35 projecten in en aan de dorpen, waaronder negen gemeentelijke grondexploitatieprojecten. In het raadsvoorstel bij het PRO 2023 legt college drie nieuwe grondexploitatieprojecten aan u voor. Met al deze projecten realiseert het college de woningbouwopgave van in totaal zo’n 4.000 woningen in en aan de dorpen. Hierbij draait het niet om het bouwen van woningen alléén, maar voornamelijk om het versterken van de vitaliteit van de dorpen. Alle gebiedsontwikkelingen, zowel groot als klein, dragen bij aan de doelstellingen uit het collegeprogramma 2022-2026. Gebiedspaspoort als nadere uitwerking dorpsvisie* De Omgevingsvisie Zuidplas 2040 kent een brede scope en bevat een beknopte beschrijving van de dorpsvisies. Deze dorpsvisies zijn bewust op hoofdlijnen opgesteld, passend bij een abstractieniveau van een omgevingsvisie. Met de gebiedspaspoorten als instrument legt het college
De projecten die een relatie hebben met een gebiedspaspoort, kunt u herkennen aan deze stempel.
19
uiteindelijk voor elk van de vier bestaande dorpen een meer gedetailleerde uitwerking aan u voor. Op 24 januari 2023 stelde u als eerste het Gebiedspaspoort Zevenhuizen vast: het toekomstperspectief voor het dorp Zevenhuizen en het buurtschap Oud Verlaat. In september 2023 legt het college het Gebiedspaspoort Moerkapelle aan u voor, dat zich op dit moment in de fase van afronding bevindt. Het college vervolgt het traject met de uitwerking van het Gebiedspaspoort Moordrecht, dat medio juni 2023 van start is gegaan. Naar verwachting vindt de aanvang van het traject voor het Gebiedspaspoort Nieuwerkerk aan den IJssel plaats aan het einde van 2023, of het begin van 2024. Verbindende schakel tussen omgevingsvisie en omgevingsplan Aan de basis van de gebiedspaspoorten staan de dorpsvisies uit de Omgevingsvisie Zuidplas 2040. In dit traject komen meerdere onderdelen samen: wensen vanuit de gemeenteraad, huidig beleid, lopende projecten, een intensief co-creatieproces en een analyse van de aanwezige data. Het gebiedspaspoort werkt als verbindende schakel tussen de omgevingsvisie (hoogste abstractieniveau) en het omgevingsplan (juridische uitwerking op detailniveau).
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Voor de beoogde transformatiegebieden binnen de dorpen stelt het college in de gebiedspaspoorten nadere uit te werken visies voor, waarin het college input vanuit het gebiedspaspoort als randvoorwaarde meegeeft voor de uitwerking. In combinatie met de uitkomsten van toekomstige visies (denk aan: de woonzorgvisie of mobiliteitsvisie) kan het college voor deze transformatiegebieden een omgevings(deel)plan opstellen. Kavelpaspoort biedt kaders voor eigenaren en/of initiatiefnemers Voor de meer kleinschalige en concrete locaties stelt
het college specifieke kavelpaspoorten op. Dankzij deze kavelpaspoorten is het beeld van de gemeente Zuidplas van een kavel/locatie op voorhand duidelijk. Zo is het college voortaan eerder in staat om helderheid te geven aan eigenaren van kavels en/of toekomstige initiatiefnemers. Het proces voor een kavelpaspoort vloeit logischerwijs voort uit de vaststelling van het gebiedspaspoort voor het dorp in kwestie. Echter, het college houdt daarbij nadrukkelijk oog voor toekomstige ontwikkelingen in de andere dorpen. De kavelpaspoorten worden verwerkt in het bestemmingsplan (heden), of in het omgevingsplan (zodra de Omgevingswet van kracht is).
Overzicht maatschappelijke doelstellingen ‘Versterken Vitaliteit Dorpen’ Thema’s omgevingsvisie
Opgave ‘Versterken Vitaliteit Dorpen’
Aantrekkelijk AantrekkelijkZuidplas Zuidplas
Duurzaam Zuidplas
Ondernemend Zuidplas
Ruimte voor dorps wonen in de Randstad
Energieneutraal en gasloos bouwen
Ruimte voor (nieuwe) bedrijven
Inrichting dorpen die uitnodigen tot bewegen
Evenwichting woningaanbod voor alle doelgroepen
Toewerken naar een circulaire gemeente
Levendige functiemenging van wonen en werken
Goede voorzieningen in de bestaande dorpen
Behoud en vesterking voorraad betaalbare woningen
Verduurzamen woningvoorraad en vastgoedportefeuille
Voldoende werkgelegenheid voor inwoners
Schone en toegankelijke dorpscentra
Betere doorstroming op de woningmarkt
Creeren van een klimaatadaptieve buitenruimte
Uitstekende dienstverlening aan bedrijven
Toereikende sportvoorzieningen
Meer mogelijkheden voor langer thuis wonen
Innovatieve vormen van aanleg openbaar gebied
Aantrekkelijke biotoop voor thuiswerkers en ZZP-ers
Gezond gebruik van de leefomgeving
Nieuwbouw of uitbreiding van onderwijshuisvesting
Bevorderen van biodiversiteit
Kwalitatieve en samenhangende inrichting van winkelstraten
Stimuleren van fietsen en wandelen
Goede bereikbaarheid autoverkeer
Faciliteren van duurzame mobiliteit
Verbinden van dorpen met agrarische omgeving
Meer 'gebruiksgroen' met ruimte voor ontmoeting
Verbeteren OV-knooppunt
Overstap naar duurzame warmtebronnen
Goede bereikbaarheid bedrijvenlocaties
Faciliteren van een actief verenigingsleven
Verduurzamen bestaande bedrijventerreinen
Schone en veilige fysieke leefomgeving
Aantrekkelijk woon- en werkmilieu jongeren
20
Gezond Zuidplas
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Opgavepagina Landschappelijk Zuidplas Zuidplas is een van de meest dynamische gebieden in Nederland. Binnen de Zuidvleugel van de Randstad vormt de gemeente een groen, recreatief aantrekkelijke woonomgeving. Als gevolg van de grote maatschappelijke opgaven (woningbouw, recreatie, gezondheid, energie-opwek, tegengaan stikstofuitstoot en toekomstbestendige land- en tuinbouw) en de veranderende fysieke omstandigheden (klimaat, bodemdaling en waterbeheer) staat de gemeente voor een grote transitie. De dorpen, het landschap en de landbouw moeten zoveel mogelijk in balans met elkaar zijn en de rol van Zuidplas in de Zuidvleugel versterken. Dit vraagt om strategische publieke en private keuzes. Bestuurlijke impuls voor buitengebied In het collegeprogramma 2022-2026 heeft het landelijke gebied een belangrijke positie. Het college streeft onder meer naar het versterken van de groenstructuren in en om de dorpen, het verbeteren van verbinding tussen de dorpen en de recreatieschappen, en het ontwikkelen van nieuwe natuur door een impuls te geven aan het realiseren van de ecologische drager, de Groene Waterparel en de Groene Schakel. Met de opgave Landschappelijk Zuidplas levert het college een belangrijke bijdrage aan deze ambities. Overzicht opgave Landschappelijk Zuidplas
De projecten die vallen onder de opgave ‘Landschappelijk Zuidplas’, kunt u herkennen aan dit icoon.
21
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Versterking onderscheidend vermogen Het gemeentebestuur wil in 2040 in de breedste zin een aantrekkelijke en onderscheidende gemeente zijn binnen de regio. Landschappelijk Zuidplas draagt hieraan bij door invulling te geven aan een aantrekkelijke landelijke omgeving, waarmee de vijf dorpen omgeven zijn door groen en ruimte. De komende jaren werkt Zuidplas aan het versterken van de natuurlijke buffer met groen en water, en de verbindende recreatieve functie daarvan. Het buitengebied zal een toenemende mate een bijdrage leveren aan biodiversiteit, nieuwe vormen van agrarisch gebruik en het creëren van ruimte voor duurzame energie. Met een kwalitatief hoogwaardig landschap creëert het college voor de huidige en toekomstige inwoners van Zuidplas een aantrekkelijke leefomgeving. Uitdagend en integraal samenspel Het college streeft ernaar om het landschap van Zuidplas aan te passen aan de behoeften van inwoners en recreanten. Kenmerkend voor de kwaliteit van het landelijke gebied is het samenspel tussen natuur, het agrarische karakter, historisch erfgoed, cultuur, de openheid van het landschap en de ruimte voor ontspanning en onthaasting. Vanuit de integrale benadering en samenwerking met grondeigenaren,
22
de provincie Zuid-Holland, de recreatieschappen Hitland en Rottemeren en het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard ontstaan perspectieven en verdienmodellen die de aantrekkelijkheid van het landelijk gebied blijvend versterken. Grootste opgave qua oppervlakte De opgave Landschappelijk Zuidplas betreft het grondgebied van de gemeente Zuidplas grenzend aan de vier dorpen en het kerngebied van het vijfde dorp. Het oppervlak van de gemeente Zuidplas is in totaal 6.400 hectare groot, waarvan circa 1.600 hectare is bebouwd, inclusief het plangebied voor de opgave Ontwikkeling Middengebied. De overige circa 4.800 hectare wordt gerekend tot het buitengebied, inclusief glastuinbouw, infrastructuur en kleinschalige bebouwing. Binnen de 4.800 hectare buitengebied gebeurt veel; en wat belangrijker is: er moet ook nog veel gebeuren. De landschappelijke opgaven zijn deels belegd in verschillende samenwerkingen en deelopgaven: twee gemeenschappelijke regelingen, het masterplan Middengebied Zuidplaspolder (met daarin de Groene Schakel en het Koning Willem I-bos), het Ringvaartpark (opgenomen in de Omgevingsvisie Zuidplas 2040), Natuurnetwerk Nederland, recreatieparken, Regionale Energie Strategie (RES), de Groene Waterparel en het Restveen.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
De samenwerking nu en in de toekomst maakt onderdeel uit van het opgaveplan Landschappelijk Zuidplas. Urgentie nodig, afwachten geen optie De maatschappelijke uitdagingen die op de gemeente Zuidplas afkomen zijn groot en de ligging van de gemeente – in bodemdalingsgebied en op de rand van de Metropoolregio – maakt de landschappelijke opgave nog complexer. Bovendien versnellen meerdere actualiteiten de noodzaak tot handelen, zoals de hoge energieprijzen, klimaatdoelstellingen, vermindering stikstofuitstoot, subsidiemogelijkheden, druk op het landelijk gebied als gevolg van verdichting, de zoektocht naar ruimte voor tijdelijke huisvesting en de uitvoering van de Regionale Energie Strategie (RES) Bijdragen nodig vanuit regio, Rijk en Europa De (deel)opgaven in het landelijke gebied van Zuidplas zijn beleidsveldoverstijgend, complex, meerjarig, veelomvattend en deels samenhangend. Ook maken de (deel)opgaven onderdeel uit van regionale, provinciale en soms landelijke vraagstukken. Oplossingen vragen afgewogen strategische publieke en private keuzes om te komen tot een breed gedragen en toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Deze transitie vraagt substantiële bijdragen
23
vanuit regionaal, landelijk en Europees beschikbare middelen. Het college wil koppelkansen met provinciale of landelijke uitvoeringsprogramma’s op basis van maatschappelijk rendement afwegen. NPLG biedt grote kans Ook het Rijk werkt de komende jaren aan het versterken van de natuur, het verbeteren van de waterkwaliteit en maatregelen die bijdragen aan het verminderen van (de effecten van) klimaatverandering. Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) gaat samen met provincies, waterschappen, gemeenten en maatschappelijke partners, grondeigenaren en grondgebruikers op zoek naar oplossingen per gebied. De gemeente Zuidplas is trekker van het deelgebied Zuidplas en omgeving en werkt aan een deelgebiedsplan, waarvan het eerste concept begin 2024 is voorzien. Vóór 1 juli 2023 werken de gemeente Zuidplas en provincie Zuid-Holland in samenwerking een notitie uit voor het deelgebied. Deze notitie bevat een zogeheten ‘gebiedsfoto’ en een eerste verkenning van maatregelen die zijn gericht op het beperken van stikstofuitstoot door melkveehouders. Gezien de beperkt beschikbare tijd, gaat het vooralsnog om een notitie op hoofdlijnen.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Maatschappelijke businesscase Restveen Onderdeel van de notitie wordt het mogelijk toekomstige project Restveen. Voor dit gebied werkt het college aan een maatschappelijke businesscase, met daarin een verkenning van de transitie van het gebied naar een nat, beleefbaar natuurgebied en de daarvoor benodigde investeringen. Inclusief een bijdrage van andere overheden, waaronder een substantiële bijdrage uit het transitiefonds NPLG. De gemeente Zuidplas voert doorlopend gesprekken met de grondeigenaren in het gebied, om de transitie met zoveel mogelijk draagvlak te kunnen realiseren. Onderdeel van de verkenning vormt het effect van investeringen in het Restveen op de (nog te realiseren) ecologische verbindingszone tussen de Krimpenerwaard en het Bentwoud, de Groene Waterparel, De Groene Schakel en het Koning Willem I-bos. Hierbij gaat het nadrukkelijk niet alleen om natuur, klimaat en waterkwaliteit, maar vooral ook om het perspectief van de agrarische bedrijven voor toekomstbestendige productie van voedsel en sierteeltproducten – en de waarde van het landelijke gebied voor de leefomgevingskwaliteit. Voortgang lange en korte termijn De uitvoering van de opgave Landschappelijk Zuidplas kent
24
een looptijd die gelijk is aan de Omgevingsvisie Zuidplas: richting 2040. De voortgang is grotendeels afhankelijk van het verleiden van de vele partners tot het doen van investeringen in de ambities van Zuidplas. De belangrijkste bouwsteen die het college op dit moment aan het uitwerken is, zijn de benodigde middelen voor de cofinanciering die hoort bij de maatschappelijke businesscase Restveen, het deelgebiedsplan Zuidplas en omgeving, (grondbeleids) instrumenten die inzetbaar zijn voor de (deel)opgaven en de spelregels voor de beoordeling en realisatie van maatschappelijk rendement binnen de opgave. Dit gebeurt via co-creatie, oftewel: in dialoog met alle betrokkenen binnen de opgave Landschappelijk Zuidplas. Hierbij heeft iedere deelnemer invloed op het proces en het resultaat, vanuit een focus op de gemeenschappelijke ambitie. Kanslocaties in Middengebied en Rottepoldergebied Het college richt zich binnen de opgave Landschappelijk Zuidplas in eerste instantie op (kans)locaties die direct of indirect samenhangen met de ontwikkeling van het Middengebied. Denk hierbij aan de Groene Schakel, het Restveen, de Groene Waterparel en het Natuurnetwerk Nederland.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Momenteel lopen er gesprekken met andere overheden, zoals het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK), de provincie Zuid-Holland en het Rijk, maar ook met grondeigenaren en agrariërs in het Restveengebied en grondeigenaren in de Groene Schakel. Ook het Rottepoldergebied kenmerkt zich door kansen en ontwikkelingen. Agrarische ondernemers hebben zich verenigd in de Land- en Tuinbouw vereniging Rottepolders (LTVR), waarvan de leden een groot oppervlak in het Rottepoldergebied beheren. Vanuit eigen initiatief willen zij
gesprekspartner zijn in gebiedsprocessen met overheden en andere belangenorganisaties. In mei 2023 presenteerde de LTVR haar visie op de Rottepolders, die in totaal zo’n 1.200 hectare aan vruchtbare kleigronden bestrijken. Wellicht biedt het NPLG kansen op een duurzaam verdienmodel voor landbouw in het gebied, waarbij het toekomstperspectief van de Rottepolders wordt gewaarborgd.
Maatschappelijke doelstellingen opgave ‘Landschappelijk Zuidplas’ Thema’s omgevingsvisie
Opgave ‘Landschappelijk Zuidplas’
AantrekkelijkZuidplas Zuidplas Aantrekkelijk
Duurzaam Zuidplas
Ruimte voor dorps wonen in de Randstad
Gebiedsgebonden energieneutraliteit
Toekomstbestendige glastuinbouw
Groene Schakel met recreatieve routestructuren
Evenwichting woningaanbod voor alle doelgroepen
Innovatieve vormen van aanleg openbaar gebied
Verbinden van dorpen met agrarische omgeving
Voldoende commerciele en tijdelijke voorzieningen
Behoud en vesterking voorraad betaalbare woningen
Energie dienstbaar maken aan groen, water en recreatie
(lokale duurzame)Landbouw als schakel tussen wonen, werken en natuur
Gezond gebruik van de leefomgeving
Creeren van een groene buffer rond Vijfde Dorp
Creeren van een klimaatadaptieve omgeving
Stimuleren van fietsen en wandelen
Betere doorstroming op de woningmarkt
Optimale waterhuishouding
Meer 'gebruiksgroen' met ruimte voor ontmoeting
Nieuwbouw van onderwijshuisvesting
Bevorderen van biodiversiteit
Faciliteren van een actief verenigingsleven
Goede bereikbaarheid autoverkeer
Faciliteren van duurzame mobiliteit
Publieke gezondheid voorop bij keuze energiebronnen
Uitbreiding routes voor langzaam verkeer
25
Ondernemend Zuidplas
Gezond Zuidplas
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
4. Woningplanning Woningbouwproductie In Nederland zijn tot en met 2030 in totaal zo’n 900.000 woningen extra nodig. Daarbij bestaat een grote behoefte aan betaalbare woningen. Het streven is dat ongeveer twee derde van de nieuwbouwwoningen een betaalbare koop- of huurwoning is. De woningbouwproductie moet de komende jaren groeien van zo’n 86.000 naar 100.000 woningen per jaar. In 2022 zijn volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zo’n 84.000 woningen opgeleverd. Hierbij gaat het om ruim 74.000 nieuwbouwwoningen en nog eens 10.000 woningen uit transformatie, bijvoorbeeld kantoren en winkels die zijn omgebouwd. De beoogde woningbouwproductie wordt hiermee nog niet gehaald. De laatste berekening van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Primos 2021) vraagt om een toevoeging van een kleine 200.000 woningen tot en met 2030 in de provincie Zuid-Holland. In 2023 heeft de provincie ZuidHolland met het Rijk afgesproken om tot en met 2030 zo’n 250.000 woningen te realiseren. Dit zijn er 35.000 meer dan in 2020 is afgesproken. Voor deze grote woningbouwopgave zijn er al veel en voldoende plannen in onze steden en dorpen binnen heel Zuid-Holland. In de regio Midden Holland is tussen 2021 tot en met 2030 een behoefte aan zo’n 14.500 woningen (Woningbehoefteraming PZH 2021). In 2023 heeft de gemeente
26
Zuidplas met de andere regiogemeenten, de provincie Zuid-Holland, het Rijk en de betrokken woningcorporaties afgesproken in de regionale realisatieagenda wonen dat er vanaf 2023 tot en met 2030 circa 20.000 woningen gebouwd worden. Tot en met 2030 staan in de regio voldoende woningen op de planning om te voorzien in de behoefte. Wel zijn er de nodige kritische succesfactoren die invloed hebben op de haalbaarheid van de projecten. Hierbij is het belangrijk dat de provincie en het rijk de noodzakelijke randvoorwaarden scheppen. In 2022 zijn er in Zuidplas 358 woningen opgeleverd. In 2023 worden er naar verwachting in Zuidplas 582 woningen opgeleverd. Tot en met 2030 heeft Zuidplas zo’n 6.200 woningen gepland, waarvan 4.200 woningen in het toekomstige Vijfde Dorp. Demografie De verwachting is (volgens Primos) dat de bevolking in Zuidplas tot 2050 met zo’n 46,7% gaat groeien. In verband met vergrijzing groeit de groep ouderen (65+). Ook stijgt de komende jaren het aantal alleenstaande huishoudens. Voor (alleenstaande) koopstarters is het lastig om in deze markt aan een woning te komen, omdat de woningprijzen hoger liggen dan wat zij aan hypotheek kunnen lenen. In de woningbouwprogrammering voor de komende jaren is aandacht nodig voor het toevoegen van onder andere nultredenwoningen en wonen met zorg.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Bovendien blijft een behoefte bestaan aan meer betaalbare starterswoningen in de woningvoorraad. Gekeken naar de verhuisbewegingen in de regio Midden Holland zien we dat steeds meer mensen uit Rotterdam, Capelle aan den IJssel, Gouda en Zoetermeer naar Zuidplas verhuizen (CBS verhuisdashboard 2019). In 2019 is het aantal personen dat naar Zuidplas toe verhuist groter dan het aantal personen dat vanuit Zuidplas naar een andere gemeente verhuist. Van de nieuwbouwwoningen die verkocht zijn in gemeente Zuidplas tussen 2015 en 2021 is ongeveer een derde verkocht aan inwoners van de gemeente Rotterdam en een kwart aan inwoners van de gemeente Zuidplas. Vanwege de ligging van Zuidplas en de (hoge) woningbouwproductie nu en in toekomst met het Vijfde Dorp, voorziet Zuidplas ook in een bovenregionale woningbehoefte. Hierdoor blijft de bevolking van Zuidplas de komende jaren groeien. Woningbouwprijzen De blijvende krapte op de woningmarkt drijft de verkoopprijzen nog verder op. In het jaar 2021 is de gemiddelde transactieprijs van bestaande woningen in Nederland zo’n 387.000 euro, dat ongeveer 13% meer is dan een jaar eerder. In 2022 ligt dit gemiddelde op ongeveer
27
429.000, wederom een forse stijging, in het eerste kwartaal van 2023 neemt het weer lichtelijk af. In Zuidplas is de gemiddelde transactiewaarde in 2021 zo’n 430.000 euro, dat 17% hoger is dan het voorgaande jaar. De gemiddelde transactiewaarde is in het eerste kwartaal van 2023 443.000 euro in Zuidplas, een stijging van 4% ten opzichte van een kwartaal eerder, maar een daling van 4,5% ten opzichte van een jaar eerder. Dit heeft voornamelijk te maken met het soort woningen dat in Zuidplas wordt verkocht. De Waarderingskamer toont aan dat de gemiddelde WOZwaarde in Zuidplas in 2023 gestegen is met 18,7% naar 347.000 euro. Woningtypen In Zuidplas in zo’n 68% van de woningvoorraad een koopwoning, ruim 26% een corporatiewoning (waarvan 23% in het sociale huursegment) en ruim 6% valt in de overige categorie particuliere huurwoningen (waarvan 1% in het sociale huursegment). In de provincie ligt de verhouding koop- en corporatiewoningen op zo’n 51% ten opzichte van 31%. In de regio zijn er gemiddeld zo’n 64% koopwoningen en 27% corporatiewoningen. Zuidplas heeft dus gemiddeld gezien meer koopwoningen en een lager aandeel particuliere huurwoningen dan in de regio.
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
We zien dat het aandeel corporatiewoningen in Zuidplas onder druk staat. Het overgrote deel van de woningvoorraad in Zuidplas in 2021 een eengezinswoning (ruim 78%), ruim 21% is een meergezinswoning. Zuidplas heeft gemiddeld
28
grotere woningen (gemiddeld 118 m2) dan in de provincie Zuid-Holland (gemiddeld 103 m2).
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Woningbouwplanning Project PRO
Dorp
Wooncomplex Beth-San
Moerkapelle
70
70
Herontwikkeling voormalige Keijzerschool
Moerkapelle
7
7
Herontwikkeling voormalige Rehobothschool
Moerkapelle
18
18
De Jonge Veenen
Moerkapelle
101
209
Moerkapelle-Zuid
Moerkapelle
De Brinkhorst
Moordrecht
Posthuis
Moordrecht
Stevensstraat 78 (voormalige scoutinglocatie)
Moordrecht
50’er-jarenbuurt
Moordrecht
Herontwikkeling ‘t Lage
Moordrecht
Esse Zoom Laag
Nieuwerkerk aan den IJssel
Kamerlingh Onnes (De Tweemaster)
Nieuwerkerk aan den IJssel
Nieuwerkerk-Noord
Nieuwerkerk aan den IJssel
De Twee Gebroeders
Nieuwerkerk aan den IJssel
Zelling Onderneming
Nieuwerkerk aan den IJssel
58
58
Zelling Ver-Hitland
Nieuwerkerk aan den IJssel
14
14
Boederij Voorzorg
Zevenhuizen
Landgoed de Eendragt
Zevenhuizen
Van 't Verlaat
Zevenhuizen
Swanladriehoek
Zevenhuizen
Van Wijk
Zevenhuizen
Park de Zevenloft
Zevenhuizen
Koningskwartier
Zevenhuizen
Middengebied vijfde dorp
Zuidplas
Totaal
2023
2024
108
2025
2026
80
2027
60
2028
2029
2030
2031 (en verder)
60
200
25
25 10
10
12
12
9
9
85
85
26
26 44
44 800 42
20
18
18 144
0
102
113
359
96
70
46
212
31
111
17
17
361 582
800 42
20
80
Totaal
397
440
55
5
5
5
5
4
700
700
700
700
700
700
3800
8000
1121
999
933
765
705
704
4600
10806
Disclaimer: van de meeste koopwoningen kan de uiteindelijke verkoopprijs nog verschillen met de verkoopprijs waarvoor de woningen geprogrammeerd staan. Dit komt doordat ten tijde van het programmeren de bouwkosten en marktprijzen anders zijn dan op het moment van uitvoer en oplevering. Het is lastig om daar op dit moment een concreet aantal bij te noemen
29
Perspectief Ruimtelijke Opgaven 2023
Woningbouwplanning Midden huur EGW
Dure huur EGW
Sociale huur MGW
Midden huur MGW
Dure huur MGW
Betaalbare koop EGW
Middeldure koop laag (<NHG) EGW
Dorp
Wooncomplex Beth-San
Moerkapelle
Herontwikkeling voormalige Keijzerschool
Moerkapelle
Herontwikkeling voormalige Rehobothschool
Moerkapelle
De Jonge Veenen
Moerkapelle
Moerkapelle-Zuid
Moerkapelle
De Brinkhorst
Moordrecht
Posthuis
Moordrecht
2
Stevensstraat 78 (voormalige scoutinglocatie)
Moordrecht
12
50’er-jarenbuurt
Moordrecht
5
4
Herontwikkeling ‘t Lage
Moordrecht
10
27
Esse Zoom Laag
Nieuwerkerk aan den IJssel
Kamerlingh Onnes (De Tweemaster)
Nieuwerkerk aan den IJssel
Nieuwerkerk-Noord
Nieuwerkerk aan den IJssel
De Twee Gebroeders
Nieuwerkerk aan den IJssel
Zelling Onderneming
Nieuwerkerk aan den IJssel
Zelling Ver-Hitland
Nieuwerkerk aan den IJssel
Boederij Voorzorg
Zevenhuizen
Landgoed de Eendragt
Zevenhuizen
9 30
6
7 18
6
101
48
24
60
31
209 24
20
200 25
3
3
2
10 12 9
16
20
12
10
14
2
85 26 44
18 8
20
10
58 14
14
20 27
44
19
76
18
21
30
44
37
48
115
136
275
429
95
40
84 8
32
359
29
212 111 17
17
54 107
16
0
376
79
138
15
254
20 18
18 10
800 42
20
8
Totaal
70
800
Zevenhuizen