Bijlage 1 G 028 - Aanbieding rapport onderzoek naar Toegankelijkheid van de Groene Hart Rekenkamer E23.005389

Aan: de leden van de gemeenteraad van Zuidplas

Contactpersoon

Telefoon

Datum

M. ter Hoeve

06-15872064

6 oktober 2023

Onderwerp Aanbieding rapport onderzoek naar Toegankelijkheid van de Groene Hart Rekenkamer

Geachte leden van de gemeenteraad van Zuidplas,

Gemeenten zijn vanuit het VN-verdrag Handicap verantwoordelijk om de samenleving inclusief te maken voor iedereen, ongeacht iemands beperking of chronische ziekte. Hiervoor is het van belang dat gebouwen en de openbare ruimte toegankelijk zijn. Anno 2023 gaat het niet alleen om fysieke, maar ook om digitale toegankelijkheid. Zowel fysieke als digitale toegankelijkheid dragen bij aan een inclusieve samenleving. Vanwege deze internationale verplichting voor alle gemeenten is de Groene Hart Rekenkamer in november een onderzoek begonnen naar toegankelijkheid in uw gemeente. In het eerste half jaar van 2023 heeft onderzoeksbureau Parma Groep dit onderzoek namens de Groene Hart Rekenkamer uitgevoerd. In deze brief zetten wij onze conclusies en aanbevelingen voor u uiteen. Onze hoofdconclusie is dat de gemeente Zuidplas gaat voor een inclusieve samenleving. De gemeente wil er zijn voor alle inwoners. Uit ons onderzoek komt naar voren dat met verve wordt ingezet op inclusie door zowel raad, college, ambtelijke organisatie, maatschappelijke organisaties en vertegenwoordigers uit de doelgroep. Het samenspel is krachtig en het geheel oogt zeer constructief. Er is op een doordachte wijze gewerkt aan het ontwikkelen van een LIA, welke nog wel uitgevoerd moet worden. Deze brief is als volgt opgebouwd. Eerst zullen wij ingaan op belangrijkste conclusies uit het onderzoek.

Vervolgens komen onze aanbevelingen aan bod. Wij eindigen onze brief met het vervolgproces om tot een afronding van dit onderzoek te komen. In bijlage I van deze brief treft u de onderzoeksrapportage voor de volledige analyse, aanleiding, doelstelling en onderzoeksverantwoording aan. In bijlage II van deze brief treft u het bestuurlijk wederhoor aan.

A. Conclusies De onderstaande conclusies zijn getrokken op basis van uitvoerig onderzoek door Parma Groep. Voor de beantwoording van alle onderzoeksvragen, verwijzen wij u naar hoofdstuk 2 tot en met 4 van het bijgevoegde rapport.

1. De gemeente heeft een integrale Lokale Inclusie Agenda (verder: LIA), alleen meetbare doelen ontbreken. De gemeente Zuidplas heeft eind 2022 een Lokale Inclusie Agenda opgesteld waarin de inzet op inclusie is samengevat. De LIA sluit aan op het Collegeprogramma en de begroting. Daarvoor was inclusie en toegankelijkheid onderdeel van een aantal beleidsdocumenten, maar met de LIA is er een integraal plan opgesteld over alle levensdomeinen, waarin ook aandacht is voor bewustwording. Daarmee is er zowel specifiek als algemeen beleid voor inclusie en toegankelijkheid. In de LIA zijn echter weinig meetbare doelen opgenomen. Het Collegeprogramma bevat smart doelstellingen op de sporen, maar die zijn niet specifiek of uitsluitend gericht op inclusie en toegankelijkheid. Er zijn geen specifieke of meetbare doelen gekozen. Omdat de LIA recent is vastgesteld, is er nog geen gelegenheid geweest om over de voortgang te rapporteren. Het voornemen is om dat jaarlijks te doen aan de hand van een uitvoeringsplan. Tot nu toe krijgt de raad informatie middels informatienota’s. De Raad heeft zelf een kader gesteld voor de manier waarop de raad informatie wil ontvangen: jaarlijks en met informatie over de doelbereiking. 2. Er is sprake van politieke prioriteit en de gemeente betrekt de doelgroep In Zuidplas is toegankelijkheid en inclusie een politieke prioriteit.

Het collegeprogramma 2022 -2026 ‘Ruimte voor iedereen’ werkt 5 sporen uit waarvan er 4 raakvlakken hebben met inclusie. Diverse beleidsdocumenten gaven (al voor het bestaan van de LIA) op hoofdlijnen al richting aan inclusie en toegankelijkheid, zoals het beleidskader Sociaal Domein 2020-2024, de Woonvisie 2025, het Lokaal Sportakkoord 2022-2022, de Lokale Gezondheidsagenda en de visie Dorps wonen in Zuidplas. Bij het tot stand komen van de LIA zijn inwoners en organisaties betrokken. Daarbij ging het niet alleen om vertegenwoordigers van de doelgroep. Vertegenwoordigers van andere doelgroepen zijn ook betrokken geweest, bijvoorbeeld het Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken (PGCZ) en het Gehandicapten Informatie Project Scholen (GIPS – een initiatief van PGCZ) en de Stichting voor Inclusie en Discriminatiebestrijding (Stichting iDb). De doelen zijn met de doelgroep opgesteld. Het Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken Zuidplas is recent opgeheven. In plaats daarvan werkt de gemeente nu met de adviesraad samen, die niet specifiek uit de doelgroep van het VN-verdrag bestaat. Deze adviesraad constateert dat gemeente hen goed wil betrekken, al is er altijd ruimte voor verbetering in de samenwerking. 3. De uitvoering van de LIA moet nog worden opgestart. Er is net een start gemaakt met de uitvoering van de LIA: een echte uitvoeringsorganisatie is nog niet ingericht.

Het is nog niet duidelijk hoeveel tijd, middelen en capaciteit dit vraagt van de organisatie. Uitgangspunt is dat het wel realistisch en uitvoerbaar moet blijven. De gemeente zal de adviesraad hierbij betrekken. 4. Toegankelijkheid van gebouwen en informatie vraagt om verbetering. In het onderzoek zijn openbaar vastgoed, brieven en de website getoetst. Wij kunnen geen algehele conclusie trekken, omdat we maar een aantal cases hebben getoetst. Uit deze cases blijkt dat zowel de informatie als de gebouwen nog niet goed zijn afgestemd op inwoners met een beperking, maar de website is al wel grotendeels op orde.

a. Wettelijke eisen De gemeente Zuidplas stelt technische eisen aan de inrichting van de openbare ruimte. Daarvoor gebruikt de gemeente de DLOR ‘Duurzame Leidraad Openbare Ruimte’ en er is een handboek toegankelijkheid opgesteld. b. Gebouwen Er zijn drie gebouwen getoetst (door Ongehinderd) op basis van de criteria die gelden voor het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid. Daarbij zijn veel verbeterpunten geconstateerd. Ook de door de doelgroep geschouwde gebouwen zijn niet ingericht op mensen met een beperking. Het gemeentehuis is nog het meest op orde, de andere gebouwen zijn niet geschikt voor inwoners met een beperking. c. Websites en brieven De gemeentelijke website heeft een actuele verklaring en is getest. De status van de toegankelijkheid is volgens de wettelijke verklaring ‘B: voldoet gedeeltelijk’. De website voldoet en drie willekeurig gekozen stukken tekst op de website hebben leesniveau B1/B2. De geselecteerde brieven scoren gemiddeld een onvoldoende en ook de digitale check op het leesniveau laat zien dat de gemiddelde brief niet toegankelijk is voor de doelgroep.

B. Aanbevelingen Op basis van de bevindingen en conclusies doet de Groene Hart Rekenkamer de volgende aanbevelingen. Deze aanbevelingen richten zich met name op het college. 1. Maak als gemeenteraad SMART-afspraken met het College over de uitvoering van de Lokale Inclusie Agenda en de wijze waarop de raad wordt geïnformeerd Toelichting: uw raad heeft al om een informatienotitie over de LIA gevraagd in het najaar 2023. Aanvullend zou de raad zich kunnen laten informeren over de wijze waarop de uitvoeringsorganisatie wordt ingericht en welke capaciteit hierop ingezet wordt. De LIA valt of staat bij het vermogen om van beleid naar uitvoering te komen. Er is nu een momentum om de stap van beleid maken, naar inrichten en verrichten te maken. De sturing op de agenda en de uitvoering ervan is nog in voorbereiding. Binnen bestaand beleid en de bestaande begroting kunnen de nodige activiteiten worden opgepakt. Er zullen echter ook nog keuzes gemaakt moeten worden als het gaat om uitvoering van de LIA. De vraag is of de middelen en aanwezige capaciteit voldoende is voor de nu geformuleerde ambities. Het is nu zaak om weloverwogen keuzes te maken, passend bij menskracht en middelen, en daarover transparant te communiceren met de doelgroep. Het maakt uiteraard een verschil of de raad aandacht heeft voor toegankelijkheid en inclusie.

Als de raad betrokken is, wordt er ambtelijk ook harder aan gewerkt. Het heeft dus echt zin om hier actief mee bezig te gaan of een ambassadeursrol te vervullen. 2. Verzoek het college om zich in te spannen de schriftelijke communicatie beter te doen aansluiten bij mensen met een handicap en maak dit onderdeel van de Lokale Inclusie Agenda. Toelichting: we constateerden hierboven al dat de schriftelijke communicatie achter blijft. Dus zorg dat dit onderdeel wordt van de LIA. Zorg dat dit ook vooral in processen ingericht wordt. De getoetste brieven blijven een momentopname en zijn door ambtenaren geschreven. Deze zullen, vroeger of later, niet meer werkzaam zijn voor de gemeente. Daarom is het belangrijk dat afspraken over het schrijfniveau (en de trainingen daartoe) in processen vastgelegd worden om structurele veranderingen te bewerkstelligen.

3. Verzoek het college om met een plan te komen hoe alle gemeentelijke gebouwen op termijn in aanmerking kunnen komen voor het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid en maak dit onderdeel van de Lokale Inclusie Agenda Toelichting: hierbij geldt wat we in bovenstaande toelichtingen hebben opgenomen. We beseffen ons dat dit om middelen vraagt die niet altijd beschikbaar zijn, zeker niet op korte termijn. Maar zorg dat je als gemeente nadenkt hoe je op termijn openbare gebouwen voor iedereen toegankelijk wilt maken. C. Vervolg De Groene Hart Rekenkamer is van mening dat met het opleveren van de rapportage en deze oplegnotitie het vervolg nu aan de politiek is. De Groene Hart Rekenkamer adviseert de gemeenteraden om het rapport inclusief de aanbevelingen te agenderen in de raad(scommissie) en de conclusies en aanbevelingen door middel van een raadsbesluit te bekrachtigen. We beseffen uiteraard dat het niet aan de Groene Hart Rekenkamer, maar aan de gemeenteraad zelf is om al dan niet over te gaan tot agendering van het onderzoeksrapport en het nemen van besluiten. Ons advies is daarbij om de aanbevelingen op te nemen in een raadsbesluit. Desgewenst zijn wij van harte bereid om met de griffie te kijken naar een goede formulering in het raadsvoorstel, indien de raad dat van ons vraagt. Graag geven wij een toelichting aan de gemeenteraad of commissie.

De onderzoekers zullen daarbij aanwezig zijn en al uw vragen zo goed mogelijk beantwoorden. Voor een geschikt moment treden wij in overleg met de griffie. Wij hopen u op deze manier voldoende te hebben geïnformeerd en u met het bijgevoegde rapport en de vergelijking tussen de vier gemeenten, te helpen in uw beeldvorming over dit belangrijke onderwerp. Als u nog vragen of opmerkingen heeft dan vernemen wij die uiteraard graag. Met vriendelijke groet, De Groene Hart Rekenkamer, Dhr. drs. B. Steur, voorzitter Dhr. M. Ter Hoeve MSc, lid Dhr. drs. J.H. van Oort, lid

Bijlage 1 Nota van bevindingen Bijlage 2 Bestuurlijke reactie op conclusies en aanbevelingen

I I

gemeente

m Zuidplas

Groene Hart Rekenkamer T.a.v. drs. B. Steur info@qroenehartrekenkamer.nl

verzenddatum

01 OKT 2023 onderwerp Bestuurlijke reactie onderzoek Toegankelijkheid in de gemeente Zuidplas

ons kenmerk U23.002438

cluster Beleid Samenleving en Bestuursadvies

uw kenmerk

behandeld door M. van Wanrooi]

bijlage

telefoon 0180-330300

Geachte heer Steur, Hierbij onze bestuurlijke reactie op het onderzoek toegankelijkheid bij de gemeente Zuidplas. Wij herkennen ons in het onderzoek, waarvoor dank. Zoals we ook al constateerden bij de vaststelling van de Lokale Inclusie Agenda in december 2022, is inclusie en toegankelijkheid een doorgaand proces. Inmiddels hebben we conform planning, de raad geïnformeerd over het vervolg. We nemen uw conclusies en aanbevelingen ter harte. We gaan bezien hoe we hiermee de toegankelijkheid binnen onze gemeente kunnen verbeteren.

In deze brief gaan we per punt in op uw conclusies en aanbevelingen.

A. Conclusies 1. De gemeente heeft een integrale Lokale Inclusie-Agenda (verder: LIA), alleen meetbare doelen ontbreken De gemeente Zuidplas heeft eind 2022 een Lokale Inclusie-Agenda opgesteld waarin de inzet op inclusie is samengevat. De LIA sluit aan op het Collegeprogramma en de begroting. Daarvoor was inclusie en toegankelijkheid onderdeel van een aantal beleidsdocumenten, maar met de LIA is er een integraal plan opgesteld over alle levensdomeinen, waarin ook aandacht is voor bewustwording. Daarmee is er zowel specifiek als algemeen beleid voor inclusie en toegankelijkheid. In de LIA zijn echter weinig meetbare doelen opgenomen. Het Collegeprogramma bevat smart doelstellingen op de sporen, maar die zijn niet specifiek of uitsluitend gericht op inclusie en toegankelijkheid. Er zijn geen specifieke of meetbare doelen gekozen. Omdat de LIA recent is vastgesteld, is er nog geen gelegenheid geweest om over de voortgang te rapporteren. Het voornemen is om dat jaarlijks te doen aan de hand van een uitvoeringsplan. Tot nu toe krijgt de raad informatie middels informatienota’s. De Raad heeft zelf een kader gesteld voor de manier waarop de raad informatie wil ontvangen: jaarlijks en met informatie over de doelbereiking.

Gemeentehuis Raadhuisplein 1. 2914 KM Nieuwerkerk aan den IJssel T 0180 - 330 300 lwww.zuidplas.nl Postadres Postbus 100. 2910 AC Nieuwerkerk aan den IJssel Egemeente@zuidplas.nl Q 06 51964699 f

©

^IJT]

gemeente

Zuidplas onderwerp

ons kenmerk

Bestuurlijke reactie onderzoek Toegankelijkheid in de gemeente Zuidplas

U23.002438

conclusie trekken, omdat we maar een aantal cases hebben getoetst. Uit deze cases blijkt dat zowel de informatie als de gebouwen nog niet goed zijn afgestemd op inwoners met een beperking, maar de website is al wel grotendeels op orde.

a. Wettelijke eisen De gemeente Zuidplas stelt technische eisen aan de inrichting van de openbare ruimte. Daarvoor gebruikt de gemeente de DLOR ‘Duurzame Leidraad Openbare Ruimte’ en er is een handboek toegankelijkheid opgesteld. b. Gebouwen Er zijn drie gebouwen getoetst (door Ongehinderd) op basis van de criteria die gelden voor het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid. Daarbij zijn veel verbeterpunten geconstateerd. Ook de door de doelgroep geschouwde gebouwen zijn niet ingericht op mensen met een beperking. Het gemeentehuis is nog het meest op orde, de andere gebouwen zijn niet geschikt voor inwoners met een beperking.

c. Websites en brieven De gemeentelijke website heeft een actuele verklaring en is getest. De status van de toegankelijkheid is volgens de wettelijke verklaring ‘B: voldoet gedeeltelijk’. De website voldoet en drie willekeurig gekozen stukken tekst op de website hebben leesniveau B1/B2. De geselecteerde brieven scoren gemiddeld een onvoldoende en ook de digitale check op het leesniveau laat zien dat de gemiddelde brief niet toegankelijk is voor de doelgroep. Deze conclusie wordt herkend. Het bevorderen van de toegankelijkheid van gebouwen en informatie is een doorgaand proces. Het is prettig te constateren dat we op de goede weg zijn, al zijn er zeker verbeterpunten. Het college zorgt ervoor dat de aanbevelingen meegenomen worden in de uitvoering van de Lokale Inclusie-Agenda.

B. Aanbevelingen Op basis van de bevindingen en conclusies doet de Groene Hart Rekenkamer drie aanbevelingen. Deze aanbevelingen richten zich met name op het college.

1. Maak als gemeenteraad SMART-afspraken met het College over de uitvoering van de Lokale Inclusle-Agenda en de wijze waarop de raad wordt geïnformeerd Toelichting: uw raad heeft al om een informatienotitie over de LIA gevraagd in het najaar 2023. Aanvullend zou de raad zich kunnen laten informeren over de wijze waarop de uitvoeringsorganisatie wordt ingericht en welke capaciteit hierop ingezet wordt. De LIA valt of staat bij het vermogen om van beleid naar uitvoering te komen. Er is nu een momentum om de stap van beleid maken, naar inrichten en verrichten te maken. De sturing op de agenda en de uitvoering ervan is nog in voorbereiding. Binnen bestaand beleid en de bestaande begroting kunnen de nodige activiteiten worden opgepakt. Er zullen echter ook nog keuzes gemaakt moeten worden als het gaat om uitvoering van de LIA. De vraag is of de middelen en aanwezige capaciteit voldoende is voorde nu geformuleerde ambities. Het is nu zaak om weloverwogen keuzes te maken, passend bij menskracht en middelen, en daarover transparant te communiceren met de doelgroep. Het maakt uiteraard een verschil of de raad aandacht heeft voor toegankelijkheid en inclusie. Als de raad betrokken is, wordt er ambtelijk ook harder aan gewerkt. Het heeft dus echt zin om hier actief mee bezig te gaan of een ambassadeursrol te vervullen.

Postadres Postbus 100, 2910 AC Nieuwerkerk aan den IJssel T 0180 330300 F 0180 330329 E gemeente@zuidplas.nl www.zuidplas.nl Locatie Gemeentehuis Raadhuisplein 1, 2914 KM Nieuwerkerk aan den IJssel

Pagina 3 van 5

III

gemeente

TTH Zuidplas onderwerp

ons kenmerk

Bestuurlijke reactie onderzoek Toegankelijkheid in de gemeente Zuidplas

U23.002438

Deze conclusie nemen we over en is inmiddels uitgevoerd. Het college heeft de raad onlangs geïnformeerd over de voortgang, zoals ook toegezegd bij de vaststelling van de Lokale Inclusie-Agenda (Z23.001639). De acties die genoemd staan in de LIA worden in samenwerking met een externe klankbordgroep verwerkt tot een jaarlijks actieplan. Aan ieder actiepunt worden in het actieplan concrete, meetbare resultaten gekoppeld. De LIA wordt in de gemeentelijke organisatie verankerd door te werken met ambassadeurs.

2. Er is sprake van politieke prioriteit en de gemeente betrekt de doelgroep In Zuidplas is toegankelijkheid en inclusie een politieke prioriteit. Het collegeprogramma 2022 -2026 ‘Ruimte voor iedereen’ werkt 5 sporen uit waarvan er 4 raakvlakken hebben met inclusie. Diverse beleidsdocumenten gaven (al voor het bestaan van de LIA) op hoofdlijnen al richting aan inclusie en toegankelijkheid, zoals het beleidskader Sociaal Domein 2020-2024, de Woonvisie 2025, het Lokaal Sportakkoord 2022-2022, de Lokale Gezondheidsagenda en de visie Dorps wonen in Zuidplas. Bij het tot stand komen van de LIA zijn inwoners en organisaties betrokken. Daarbij ging het niet alleen om vertegenwoordigers van de doelgroep. Vertegenwoordigers van andere doelgroepen zijn ook betrokken geweest, bijvoorbeeld het Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken (PGCZ) en het Gehandicapten Informatie Project Scholen (GIPS - een initiatief van PGCZ) en de Stichting voor Inclusie en Discriminatiebestrijding (Stichting iDb). De doelen zijn met de doelgroep opgesteld. Het Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken Zuidplas is recent opgeheven. In plaats daarvan werkt de gemeente nu met de adviesraad samen, die niet specifiek uit de doelgroep van het VN-verdrag bestaat. Deze adviesraad constateert dat gemeente hen goed wil betrekken, al is er altijd ruimte voor verbetering in de samenwerking.

Deze conclusie nemen we over en is inmiddels uitgevoerd. De politieke prioriteit is vastgelegd in de Lokale Inclusie-Agenda. Deze kan niet naar behoren uitgevoerd worden zonder betrokkenheid met de doelgroep. De bestuursleden van het opgeheven PGCZ hebben begin september 2023 aangekondigd om - op een iets andere wijze - toch weer de belangen van de doelgroep te gaan behartigen en hebben een subsidieaanvraag bij de gemeente ingediend voor een (nog op te richten) Stichting Onbeperkt Zuidplas (OZ). Vanzelfsprekend zal de gemeente deze Stichting OZ betrekken bij de uitvoering van de LIA. 3. De uitvoering van de LIA moet nog worden opgestart Er is net een start gemaakt met de uitvoering van de LIA: een echte uitvoeringsorganisatie is nog niet ingericht. Het is nog niet duidelijk hoeveel tijd, middelen en capaciteit dit vraagt van de organisatie. Uitgangspunt is dat het wel realistisch en uitvoerbaar moet blijven. De gemeente zal de adviesraad hierbij betrekken.

Deze conclusie nemen we over en is inmiddels uitgevoerd. Het college heeft onlangs de raad geïnformeerd hoe de uitvoeringsorganisatie eruitziet. Op dit moment wordt de interne en externe uitvoering ingericht. We hebben ervoor gekozen om inclusie te verankeren in alle beleidsterreinen. Trekker hiervan is cluster Beleid Samenleving. Intern worden er per cluster aandachtsfunctionarissen benoemd die als inclusieambassadeurs in hun eigen cluster optreden. Extern wordt op dit moment een klankbordgroep ingericht, vanuit de organisaties die hebben meegedacht bij het opstellen van de LIA. De adviesraad wordt hier ook bij betrokken. 4. Toegankelijkheid van gebouwen en informatie vraagt om verbetering In het onderzoek zijn openbaar vastgoed, brieven en de website getoetst. Wij kunnen geen algehele Postadres Postbus 100, 2910 AC Nieuwerkerk aan den IJssel T 0180 330300 F 0180 330329 E gemeente@zuidplas.nl www.zuidplas.nl Locatie Gemeentehuis Raadhuisplein 1, 2914 KM Nieuwerkerk aan den IJssel

Pagina 2 van 5

gemeente

TTl

Zuidplas onderwerp

ons kenmerk

Bestuurlijke reactie onderzoek Toegankelijkheid in de gemeente Zuidplas

U23.002438

ons dat dit om middelen vraagt die niet altijd beschikbaar zijn, zeker niet op korte termijn. Maar zorg dat je als gemeente nadenkt hoe je op termijn openbare gebouwen voor iedereen toegankelijk wilt maken.

De toegankelijkheid van alle gemeentelijke gebouwen is belangrijk en vanzelfsprekend. Het college zal onderzoeken of dit keurmerk meegenomen kan worden in de uitvoering van de Lokale Inclusie-Agenda, bij de uitwerking van actiepunt 2.6: Verbeteren van de toegankelijkheid van de openbare ruimte en gebouwen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zuidplas,

7\ R. de Graaf Gemeentesecretaris

"x.

Postadres Postbus 100, 2910 AC Nieuwerkerk aan den IJssel T 0180 330300 F 0180 330329 E gemeente@zuidplas.nl www.zuidplas.nl Locatie Gemeentehuis Raadhuisplein 1,2914 KM Nieuwerkerk aan den IJssel

Pagina 5 van 5

11

gemeente

m Zuidplas onderwerp

ons kenmerk

Bestuurlijke reactie onderzoek Toegankelijkheid in de gemeente Zuidplas

U23.002438

Deze aanbeveling is al uitgevoerd. Het college heeft de raad tijdig geïnformeerd over de uitvoering van de Lokale Inclusie-Agenda. Inclusie wordt verankerd in alle beleidsterreinen. Trekker hiervan is cluster Beleid Samenleving. Intern worden er per cluster aandachtsfunctionarissen benoemd die als inclusieambassadeurs in hun eigen cluster optreden. In de informatienota is tet vermogen om van beleid naar uitvoering te komen uitgewerkt. Om te komen tot een prioritering in het jaarlijkse actieplan worden de door het college vastgestelde criteria gehanteerd: - De uitgangspunten van het collegeprogramma; - Het door het DT in december 2022 vastgestelde afwegingskader voor de werkvoorraad in de ambtelijke organisatie in relatie tot de beschikbare middelen; - Het draagvlak voor bepaalde prioriteiten in de externe klankbordgroep, die in 2023 wordt opgericht. De klankbordgroep krijgt een adviserende functie. - In verband met het Herstelplan en de daarmee samenhangende bezuinigingsopgave worden in 2023 en 2024 alleen actiepunten opgepakt die geen financiële consequenties hebben. 2. Verzoek het college om zich in te spannen de schriftelijke communicatie beter te doen aansluiten bij mensen met een handicap en maak dit onderdeel van de Lokale InclusieAgenda. Toelichting: we constateerden hierboven al dat de schriftelijke communicatie achterblijft.

Dus zorg dat dit onderdeel wordt van de LIA. Zorg dat dit ook vooral in processen ingericht wordt. De getoetste brieven blijven een momentopname en zijn door ambtenaren geschreven. Deze zullen, vroeger of later, niet meer werkzaam zijn voor de gemeente. Daarom is het belangrijk dat afspraken over het schrijfniveau (en de trainingen daartoe) in processen vastgelegd worden om structurele veranderingen te bewerkstelligen. Deze aanbeveling wordt overgenomen. Er is zeker aandacht voor de schriftelijke communicatie. Het is balanceren tussen eenvoud en inhoud. In de LIA staan meerdere actiepunten die betrekking hebben op heldere en eenvoudige communicatie naar onze inwoners: - De (digitale) communicatie van de gemeente Zuidplas is toegankelijk: De gemeente communiceert zoveel mogelijk op B1 niveau. Als onderdeel daarvan probeert de gemeente complexe zaken zoveel mogelijk te verduidelijken, bijvoorbeeld juridische besluiten. In de digitale communicatie is aandacht voor functionaliteiten zoals de mogelijkheid om afbeeldingen te vergroten, een voorleessoftware en een contrastknop. - Communicatieplan Inclusie: De gemeente is bezig met de opzet van een intern communicatieplan inclusie. Hierin komen afspraken over bijv, communicatie op themadagen. En het gebruiken van een diversiteit aan personen op (campagnejbeelden.

Maar ook afspraken over communiceren op B1 niveau en niet alleen maar digitaal communiceren. Ook wordt gewerkt aan een inspiratiegids inclusie. - De gemeente communiceert zoveel mogelijk op B1-niveau. Het blijft echter een uitdaging om complexe informatie op B1 niveau te schrijven. De gemeente wil medewerkers ondersteunen in het schrijven op B1 niveau. Ook wil de gemeente meer meertalig gaan communiceren of het makkelijk maken communicatie te vertalen, zoals afgesproken in het Collegeprogramma.

3. Verzoek het college om met een plan te komen hoe alle gemeentelijke gebouwen op termijn in aanmerking kunnen komen voor het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid en maak dit onderdeel van de Lokale Inclusie-Agenda Toelichting: hierbij geldt wat we in bovenstaande toelichtingen hebben opgenomen. We beseffen Postadres Postbus 100, 2910 AC Nieuwerkerk aan den IJssel T 0180 330300 F 0180 330329 E gemeente@zuidplas,nl www.zuidplas.nl Locatie Gemeentehuis Raadhuisplein 1, 2914 KM Nieuwerkerk aan den IJssel

Pagina 4 van 5

TOEGANKELIJKHEID IN DE GEMEENTE ZUIDPLAS

Inhoud 1.

Inleiding en aanpak ...................................................................................................... 2 1.1 Inleiding onderzoek ................................................................................................... 2 1.2 Doelstelling ............................................................................................................... 2 1.3 Onderzoeksvragen.................................................................................................... 3 1.4 Aanpak, normenkader en onderzoeksmethoden ....................................................... 3

2.

Beleidskader inclusie en toegankelijkheid .................................................................... 5 2.1 Geldend beleidskader ............................................................................................... 5 2.2 Doelen ...................................................................................................................... 5 2.3 Voortgang & informatie gemeenteraad...................................................................... 6 2.4 Deelconclusie: compleet en actueel inclusiebeleid .................................................... 7

3.

Uitvoering van het beleid .............................................................................................. 8 3.1 Uitvoeringsorganisatie .............................................................................................. 8 3.2 Samenwerking met doelgroep................................................................................... 9 3.3 Wat vindt de doelgroep? ........................................................................................... 9 3.4 Deelconclusie: voortvarend gestart met de uitvoering ............................................. 11

4.

Toegankelijkheid gebouwen en informatie.................................................................. 12 4.1 Eisen toegankelijkheid openbare ruimte/gebouwen ................................................ 12 4.2 Toegankelijkheid van een selectie van gebouwen................................................... 12 4.3 Toegankelijkheid van de website ............................................................................ 13 4.4 Toegankelijkheid van een selectie van brieven ....................................................... 14 4.5 Deelconclusie: er is nog genoeg te doen! ............................................................... 16

Bronnenoverzicht ................................................................................................................. 17 Bijlage 1: Ingevuld normenkader Zuidplas ........................................................................... 18 Bijlage 2: Vergelijking gemeenten ........................................................................................ 21 Bijlage 3: Resultaten gebouwen, brieven, websites ............................................................. 22 Colofon Opdrachtgever

Groene Hart Rekenkamer

Versiebeheer

Definitief rapport gemeenteraad

Auteurs

Avelien Haan Greet Seinen Miranda Domenie

Contactgegevens

Parma Groep – www.parmagroep.nl info@parmagroep.nl 06-421128499

1

1.

Inleiding en aanpak

Dit hoofdstuk bevat informatie over de doelstelling van het onderzoek, de onderzoeksvragen en de manier waarop het onderzoek is uitgevoerd.

1.1 Inleiding onderzoek In juli 2016 heeft Nederland het ‘VN‐verdrag rechten voor mensen met een handicap’ geratificeerd. Doel van het VN‐verdrag is dat mensen met een beperking op gelijke voet met anderen kunnen deelnemen aan de samenleving. De doelgroep van het VN-verdrag is breed: het gaat om inwoners met een lichamelijke of mentale beperking (verstandelijk of psychosociaal). Onder lichamelijke beperkingen vallen de motorische beperkingen, organische beperkingen (chronisch zieken) en zintuiglijke beperkingen (visueel/auditief). Voor gemeenten is een belangrijke rol weggelegd bij de uitvoering van het VN‐verdrag. Of het nu gaat om de toegankelijkheid van een centrum, het openbaar vervoer, publiek toegankelijke gebouwen of de toegankelijkheid van informatie en het beschikbaar stellen van voorzieningen: alles valt onder de reikwijdte van het VN-verdrag. Het betekent voor gemeenten dat op bijna alle beleidsterreinen aandacht voor toegankelijkheid nodig is. Aanpassingen zijn niet altijd direct te realiseren. Het VN-verdrag vraagt dan ook geen resultaatverplichting, maar vraagt wel een start te maken en voortgang bij te houden. Gemeenten zijn wel verplicht een actieplan op te stellen waarin ze aangeven op welke wijze ze werken aan toegankelijkheid. De VNG ondersteunt gemeenten hierbij vanuit de Handreiking Lokale Inclusie Agenda en het Koploperprogramma.

Recent is er een peiling gedaan onder gemeenten (Movisie Flitspeiling, 6 oktober 2022). Daaruit blijkt dat er grote verschillen bestaan tussen gemeenten in de voortgang van de implementatie en dat minder dan de helft van de gemeenten een Lokale Inclusie Agenda heeft. Vooral kleinere gemeenten geven aan het lastig te vinden hiermee aan de slag te gaan. Dat is reden voor de Rekenkamer Groene Hart om een onderzoek te doen naar de stand van zaken in de gemeenten Zuidplas, Gouda, Bodegraven-Reeuwijk en Waddinxveen.

1.2 Doelstelling Toegankelijkheid is een basisprincipe uit het VN-verdrag Handicap. Onder toegankelijkheid wordt verstaan dat een product of dienst bruikbaar is voor iedereen, dus ook voor personen met een beperking. Het gaat hierbij om fysieke, sociale en digitale toegankelijkheid en om toegankelijke informatie. De maatregelen die van de overheden worden verwacht staan genoemd in artikel 9 van het Verdrag en zijn ook in een aantal wetten en besluiten opgenomen. De Rekenkamer Groene Hart is met name benieuwd naar de stand van zaken als het gaat om de toegankelijkheid van gebouwen en de toegankelijkheid van informatie. De doelstelling van het onderzoek is breder dan alleen het bieden van zicht op de toegankelijkheid. Doelstelling van het onderzoek is het informeren van de Raad over de stand van zaken als het gaat om de implementatie van het VN-verdrag. Daarbij gaat het zowel om overzicht en inzicht in het gevoerde beleid, als ook om een oordeel of de gemeente daarmee aan de wettelijke plicht heeft voldaan (rechtmatigheid van beleid). Ook moet de Raad kunnen beoordelen hoever de gemeente met de implementatie is en of dit volgens de geldende kwaliteitseisen voor inclusiebeleid is opgepakt (kwaliteit van de uitvoering van het beleid). Dit zijn immers randvoorwaarden om goed te kunnen werken aan de toegankelijkheid voor inwoners met een beperking.

Tenslotte gaat het om de daadwerkelijk bereikte effecten van het beleid (doeltreffendheid). Voor het onderzoeken van de effecten beperken de onderzoekers zich wel tot de toegankelijkheid van gebouwen en informatie. 2

1.3 Onderzoeksvragen De centrale onderzoeksvraag luidt als volgt: Hoever zijn de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Waddinxveen en Zuidplas met de implementatie van het VN-verdrag Handicap en welke resultaten zijn bereikt als het gaat om de toegankelijkheid van gebouwen en informatie? De onderzoeksvraag valt uiteen in drie deelvragen, waarvan de eerste twee gericht zijn op het bredere kader van het inclusiebeleid en de derde zich beperkt tot de toegankelijkheid: 1. Is het door de gemeente opgestelde beleid rechtmatig? a. In welke documenten/praktijken geeft de gemeente uitvoering aan de wettelijke kaders en zijn dit specifieke of algemene documenten? b. Zijn de doelen geformuleerd in samenwerking met de doelgroep van het VNverdrag? c. Hoe specifiek en meetbaar zijn de doelen geformuleerd? d. Op welke manier houdt de gemeente de voortgang in het bereiken van de doelen bij? e. Hoe wordt de Raad geïnformeerd over de voortgang in het bereiken van de doelen? 2. Hoe geeft de gemeente invulling aan de in de handreiking Inclusie Agenda gestelde normen? a. Hoe is de uitvoering van het inclusiebeleid in de ambtelijke organisatie ingericht (mensen/middelen/ontwerpeisen)? b. Hoe is de samenwerking met de vertegenwoordiging van de doelgroep vormgegeven? c. Hoe waardeert de doelgroep van het VN-verdrag de samenwerking met en de inspanningen van de gemeente? 3.

In hoeverre zijn de gebouwen en is de informatie van de gemeente toegankelijk? a. Welke eisen heeft de gemeente geformuleerd voor de toegankelijkheid van gebouwen en informatie? b. In welke mate voldoet een selectie van gebouwen en informatie aan de eisen voor toegankelijkheid? c. Hoe waardeert de doelgroep de toegankelijkheid van de gebouwen en informatie?

1.4 Aanpak, normenkader en onderzoeksmethoden Het onderzoek bestaat uit twee onderdelen. Het eerste deel is een analyse over hoever de gemeente is als het gaat om de implementatie van het VN-verdrag: het beoordelen van de rechtmatigheid van het beleid; de voortgang in de implementatie van het VN-verdrag (kwaliteit uitvoering). Het tweede deel is een analyse van de tot nu toe gerealiseerde effecten (doeltreffendheid) als het gaat om toegankelijkheid van een selectie van gebouwen en informatie. Het eerste deel van het onderzoek richt zich op het inclusiebeleid in brede zin als randvoorwaarde voor het realiseren van een toegankelijk Zuidplas. Het tweede deel van het onderzoek richt zich alleen op toegankelijkheid. Per gemeente is een onderzoeksrapport opgesteld met daarin de bevindingen over beleid, uitvoering en resultaten over de toegankelijkheid van geselecteerde gebouwen en brieven. Dit rapport is de rapportage van de gemeente Zuidplas. Naast rapporten per gemeente is een infographic opgesteld waarin de vergelijking tussen de vier gemeenten van het Groene Hart gemaakt is (bijlage 2). Het normenkader staat bijlage 1. Het normenkader maakt duidelijk hoever de gemeente gevorderd is met beleidsvorming en implementatie als het gaat om inclusie. De basis voor het normenkader is het wettelijk kader vanuit het VN-verdrag en de wetten/besluiten die daarop zijn gebaseerd.

Voor het waarderen van de kwaliteit van de uitvoering en de voortgang in de 3

implementatie van het VN-verdrag (kwaliteit van de uitvoering), is de Handreiking Lokale Inclusie Agenda van de VNG de basis. Voor het onderzoek zijn de volgende methoden ingezet: Deskresearch: bestuderen beleidsdocumenten inclusie en overige relevante ondererpen, coalitieakkoord, analyse context en doelgroep. Bestudeerde documenten staan in de bronnenlijst.

Onderzoeksvraag 1a-c en e, 3a

Interviews (zie overzicht respondenten)  3 medewerkers over beleid  4 medewerkers over uitvoering  1 lid van de Adviesraad

Onderzoeksvraag 1d, 2a, b, c

Schouw locaties  Schouw door Ongehinderd: Dorpshuis Swanla, Sporthal Kleine Vink, bibliotheek De Batavier  Schouw door de Parma Groep: Gemeentehuis, Moz-art, Dorpshuis Op Moer, Stichting Zo! Meidoorn. Schouw met deelnemer met visuele beperking en deelnemer met rollator.

Onderzoeksvraag 3b, c

Quickscan Toegankelijkheid website: beoordeling van de website op toegankelijkheidscriteria.

Onderzoeksvraag 3b, c

Quickscan Toegankelijkheid brieven:  beoordeling van vier brieven met de doelgroep (een cognitief beperkte deelnemer en twee leden van de Adviesraad)  digitale B1 scan van 29 brieven.

Onderzoeksvraag 3b, c

Bij het inzetten van de onderzoeksinstrumenten heeft de Parma Groep zo veel mogelijk de doelgroep zelf betrokken. Het organiseren van ervaringsdeskundigheid was een pittige klus. Naast de door de gemeente gesuggereerde organisaties, zijn patiëntenverenigingen aangeschreven en hebben de onderzoekers hun eigen netwerk ingeschakeld. Met name als het gaat om cognitieve beperkingen is er bij de gemeente geen ervaringsdeskundigheid in beeld. Voor het beoordelen van brieven, websites en gebouwen is door de onderzoekers een eigen Quickscan Toegankelijkheid ontwikkeld. Bureau Ongehinderd toetst de gebouwen aan de criteria die gelden voor het Nederlands Keurmerk voor toegankelijkheid.

4

2. Beleidskader inclusie en toegankelijkheid Dit hoofdstuk beschrijft het beleidskader dat binnen de gemeente Zuidplas geldt voor inclusie en toegankelijkheid. Het hoofdstuk geeft een antwoord op deelvraag 1: is het door de gemeente opgestelde beleid rechtmatig? Paragraaf 2.1 beschrijft het beleid/de Lokale Inclusie Agenda, paragraaf 2.2 bevat de gestelde doelen en paragraaf 2.3 bevat de wijze waarop de Raad informatie krijgt over dit onderwerp. Het hoofdstuk sluit af met een deelconclusie.

2.1 Geldend beleidskader De Raad van de gemeente Zuidplas heeft op 20 december 2022 een Lokale Inclusie Agenda (LIA) vastgesteld waarin staat hoe de gemeente uitvoering geeft aan het VN Verdrag voor rechten van personen met een handicap. Eerder vastgestelde documenten gaven op hoofdlijnen al richting aan inclusie en toegankelijkheid, zoals het beleidskader Sociaal Domein 2020-2024, de Woonvisie 2025, het Lokaal Sportakkoord 2022-2022, de Lokale Gezondheidsagenda, de visie Dorps wonen in Zuidplas. Deze documenten vormden input voor de LIA. De ambitie om een LIA op te stellen was al opgenomen in het beleidskader Sociaal Domein. In de aanloopperiode tot vaststelling van de LIA, heeft de Raad verschillende moties aangenomen zoals een motie over het opstellen van een discussienota ‘Inclusiviteit in Zuidplas’ en een motie over de bevordering van meer openbare en opengestelde toiletten in Zuidplas’. De Lokale Inclusie Agenda sluit aan bij het Collegeprogramma 2022-2026. In verschillende sporen staat inclusie genoemd. Het gaat om de sporen 1. Kansrijk en Gezond Zuidplas, 3. Vitaal e (Be)Leefbaar Zuidplas, 4. Groeiend Zuidplas, 5. Organisatie en Financiën. De visie van het College op de inclusieve samenleving is dat de gemeente Zuidplas een gemeente voor iedereen is. Een gemeente waarin iedereen mee moet kunnen doen en kansen heeft (Collegeprogramma 2022-2026).

De visie van het College op inclusie is daarmee breder dan de doelgroep van het VN-verdrag. Bij behandeling van de LIA in de Raad van 20 december 2022 heeft de Raad een amendement aangenomen met twee beslispunten die ingaan op het aanscherpen van voorgenomen beleid en uitvoering. De beslispunten zijn: Deze Lokale Inclusie Agenda als uitgangspunt te nemen voor een prioritering van de nieuwe acties en maatregelen, en nadrukkelijk voor de genoemde wensen. Voor deze prioritering een beeld van de huidige situatie in Zuidplas qua inclusie, uitsluiting en discriminatie en daaruit voortkomende ambities als uitgangspunt te nemen. Dit in samenspraak met de raad, bij voorkeur in de PC Samenleving. In het najaar 2023 een informatienota te sturen met een stand van zaken rondom de inclusieagenda inclusief de gestelde prioriteiten en inclusief de mate waarin het gelukt is om inclusie integraal onderdeel van het beleid te maken.

2.2 Doelen Om participatie voor iedereen mogelijk te maken zet het College integraal en domein overstijgend in op het wegnemen van fysieke én financiële, sociale en psychische drempels. Zuidplas houdt de Lokale Inclusie Agenda Index van de VNG aan. Volgens de Lokale Inclusie Index zijn de uitgangspunten voor inclusie participatie, solidariteit, gelijkheid en autonomie. Hiervoor moet aan toegankelijkheid, ontmoeting en bewustwording gewerkt worden op de diverse levensdomeinen. Dit zijn de domeinen onderwijs & ontwikkeling, thuis, werk & inkomen, vrije tijd, vervoer en welzijn, gezondheid & ondersteuning.

5

De gemeente Zuidplas heeft als missie of hoofddoelstelling dat Zuidplas een inclusieve gemeente wil zijn. Een gemeente waarin ruimte is voor iedereen en iedereen mee kan doen. Het Collegeprogramma 2022-2026 ‘Ruimte voor Iedereen’ werkt deze hoofddoelstelling uit in vijf sporen, waarvan er vier raakvlakken hebben met inclusie. In het Collegeprogramma wordt per spoor een Doelen-Inspanningen-Netwerk uitgewerkt. Dat betekent dat binnen elk spoor ook smartdoelstellingen zijn opgesteld. De Lokale Inclusie Agenda, het Collegeprogramma 20222026 en de begroting sluiten op elkaar aan. In de LIA wordt dit als volgt weergegeven: ‘In het Collegeprogramma 2022-2026 zijn de doelstellingen opgenomen voor de aankomende Collegeperiode en in de begroting is met name het nieuwe beleid verwoord voor de komende periode. Onder de doelstellingen uit het collegeprogramma ligt echter ook veelal bestaand beleid. De acties op de Lokale Inclusie Agenda vallen hier ook onder. Nieuwe onderwerpen op de Lokale Inclusie Agenda zijn verwerkt in het Collegeprogramma. Op deze manier wordt uitvoering van de Lokale Inclusie Agenda geborgd’. De inzet op inclusie is samengevat in de Lokale Inclusie Agenda.

De uitgangspunten voor inclusie zijn: We hebben aandacht voor alle inwoners van de gemeente Zuidplas; We doen inclusie samen; We volgen de uitgangspunten van positieve gezondheid; We houden de Lokale Inclusie Agenda Index van de VNG aan. Op basis van gesprekken over inclusie met interne en externe betrokkenen zijn aanbevelingen gedaan op toegankelijkheid, ontmoeting, bewustwording. Deze worden nader uitgewerkt in de LIA. In de uitwerking van de LIA op de domeinen worden de volgende categorieën benoemd: dit doen we al; dit gaan we doen; wensenlijst. In de LIA staat of de geformuleerde activiteit bijdraagt aan toegankelijkheid, ontmoeting of bewustwording. De bedoeling is daarmee duidelijk en soms is er een concrete doelstelling geformuleerd, maar niet alle doelen zijn concreet en meetbaar in de LIA opgenomen.

2.3 Voortgang & informatie gemeenteraad De gemeente heeft de LIA besproken met diverse partijen in de samenleving (organisaties/inwoners) tijdens meerdere bijeenkomsten is de periode februari tot juni 2022. In november is een verificatiebijeenkomst georganiseerd met alle betrokken partijen (Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken, Stichting MEE, Sportstichting Zuidplas, Gemiva, Kernkracht, diverse beleidsmedewerkers), met als doel te toetsen of iedere stakeholder zich kan vinden in de richting van de nota. Er is door de gemeente in 2021 een domein overstijgende interne inventarisatie uitgevoerd naar de mate van inclusiviteit in het gemeentelijk beleid. Het resultaat van deze inventarisatie of Quickscan is een kwalitatief inzicht in hoeverre het gemeentelijk beleid al voldoet aan het VNverdrag Handicap. In de informatienota aan de Raad over inclusie (8 maart 2022) staat hierover dat uit de inventarisatie blijkt dat de gemeente inzet toont op inclusiviteit en toegankelijkheid, maar dat er ook kansen en uitdagingen zijn. Daarbij wordt specifiek ingegaan op de uitdagingen die er zijn op het gebied van toegankelijkheid van de fysieke buitenruimte en de openbare gebouwen. Van ambtelijke zijde wordt aangegeven dat er ook al in 2019 een eerste beleidsscan naar inclusiviteit is uitgevoerd.

In het raadsbesluit over de vaststelling van de LIA staat dat in het najaar van 2023 de Raad een informatienota ontvangt met een stand van zaken rondom de Inclusie Agenda, de gestelde

6

prioriteiten en de mate waarin het is gelukt om inclusie integraal onderdeel van het beleid te maken. De medewerkers geven aan dat het voornemen is om jaarlijks een uitvoeringsplan op te stellen en dat de Raad ieder jaar een voortgangsrapportage zal ontvangen. Dat is er echter nog niet.

2.4 Deelconclusie: compleet en actueel inclusiebeleid In dit hoofdstuk is nagegaan of de gemeente Zuidplas voldoet aan de eis om een overkoepeld plan voor inclusie en toegankelijkheid op te stellen. De gemeente Zuidplas heeft eind 2022 een Lokale Inclusie Agenda opgesteld waarin de inzet op inclusie is samengevat. De LIA sluit aan op het Collegeprogramma en de begroting. Daarvoor was inclusie en toegankelijkheid onderdeel van een aantal beleidsdocumenten, maar met de LIA is er een integraal plan opgesteld over alle levensdomeinen, waarin ook aandacht is voor bewustwording. Daarmee is er zowel specifiek als algemeen beleid voor inclusie en toegankelijkheid (deelvraag 1a). Bij het tot stand komen van de LIA zijn inwoners en organisaties betrokken. Daarbij ging het niet alleen om vertegenwoordigers van de doelgroep. Vertegenwoordigers van de doelgroep zijn ook betrokken geweest, bijvoorbeeld het Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken (PGCZ) en het Gehandicapten Informatie Project Scholen (GIPS – een initiatief van PGCZ) en de Stichting voor Inclusie en Discriminatiebestrijding (Stichting iDb). De doelen zijn met de doelgroep opgesteld (deelvraag 1b). In de LIA zijn weinig meetbare doelen opgenomen. Het Collegeprogramma bevat smart doelstellingen op de sporen, maar die zijn niet specifiek of uitsluitend gericht op inclusie en toegankelijkheid.

Er zijn geen specifieke of meetbare doelen gekozen (deelvraag 1c). Omdat de LIA recent is vastgesteld, is er nog geen gelegenheid geweest om over de voortgang te rapporteren. Het voornemen is om dat jaarlijks te doen aan de hand van een uitvoeringsplan (deelvraag 1d). Tot nu toe krijgt de Raad informatie door informatienota’s. De Raad heeft zelf een kader gesteld voor de manier waarop de raad informatie wil ontvangen: jaarlijks en met informatie over de doelbereiking (deelvraag 1e).

7

3. Uitvoering van het beleid Dit hoofdstuk beschrijft de wijze waarop de gemeente Zuidplas het beleid rond inclusie en toegankelijkheid uitvoert. In het hoofdstuk staat hoe de uitvoeringsorganisatie is ingericht en op welke wijze de gemeente samenwerkt met de doelgroep. Het hoofdstuk bevat ook informatie over hoe de doelgroep de inspanningen van de gemeente waardeert. Daarmee geeft dit hoofdstuk een antwoord op deelvraag 2: hoe geeft de gemeente invulling aan de in de Handreiking Inclusie Agenda gestelde normen?

3.1 Uitvoeringsorganisatie De medewerkers van de gemeente Zuidplas geven aan dat er net een start is gemaakt met de uitvoering van de LIA. De wijze van uitvoering is nog in voorbereiding.

‘Er is geen officiële naam voor het uitvoeringsteam. Er is een overzicht gemaakt met alle maatregelen en wensen uit de LIA. Daarnaast is er een memo gestuurd naar de gemeentesecretaris met daarin een voorstel voor de inrichting van de uitvoering’…..Het plan is om vaste aanspreekpunten/stakeholders van de verschillende clusters in de gemeente aan te stellen. Deze aanspreekpunten kunnen door het uitvoeringsteam via de mail geïnformeerd worden over de acties in de LIA. Bovendien wil het uitvoeringsteam periodiek overleggen met de stakeholders. Daarnaast is het plan om een klankbordgroep samen te stellen van externe maatschappelijke partners (die hebben bijgedragen aan de LIA) om hen te laten meedenken over de uitvoering en prioritering.’ (uit het beleidsinterview)

Het is een wens van de organisatie om de klankbordgroep een advies te laten uitbrengen over de LIA. De bedoeling is om in gezamenlijkheid (gemeente en partners) jaarlijks een uitvoeringsplan te publiceren. Aan het eind van het jaar kan het uitvoeringsteam dan aan de Raad rapporteren over de voortgang van het uitvoeringsplan. Dit proces is nog niet vastgelegd (ten tijde van dit onderzoek). Het is de bedoeling om in het voorjaar van 2023 een klankbordgroep in te richten. Ook is er (nog) geen budget voor de uitvoering van de LIA. Veel activiteiten zijn onderdeel van bestaande (begrotings)programma’s. Voor acties die niet binnen een bestaand beleidsdomein geplaatst kunnen worden, wordt geld aangevraagd in de voorjaars- of najaarsnota. Om meer bewustwording te creëren over inclusie bij inwoners en organisaties is het voornemen om een inspiratiegids te maken. Dit is nog niet opgepakt. Een ander concreet plan is om meer interne bewustwording te creëren door een cursus inclusie aan te bieden via de Zuidplasacademie (een leeromgeving voor medewerkers van de gemeente). Dit plan moet eveneens nog in uitvoering worden gebracht. Volgens geïnterviewden stond al wel een training van het Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken (PCGZ) gepland. Die is komen te vervallen, omdat het platform is opgeheven. Uit de interviews komt naar voren dat de LIA als waardevol wordt gezien.

Het bundelt alle acties en maakt het mogelijk dat inclusie als waarde uitgedragen wordt. De praktijk laat volgens medewerkers zien dat inclusief werken nog niet altijd gebeurt. Ook blijkt uit de interviews dat nog duidelijk moet worden hoeveel capaciteit en middelen er voor de uitvoering van de LIA beschikbaar komen.

8

‘De praktijk is nu dat projecten niet altijd erg inclusief zijn.’ (uit het uitvoeringsinterview) ‘De hele werkwijze moet nog worden afgestemd met de portefeuillehouder en de gemeentesecretaris. Ook om te bepalen wat voor beslag het legt op de organisatie. Het moet realistisch en uitvoerbaar blijven. Er zijn wel ideeën, maar het is nog niet volledig uitgewerkt en afgestemd. Inclusiviteit is nog lang niet altijd onderwerp van gesprek bij uitvoering van projecten.’ (uit het uitvoeringsinterview)

Binnen IBOR (cluster Integraal Beheer Openbare Ruimte) is een handboek toegankelijkheid opgesteld. Dat bevat de standaardeisen aan toegankelijkheid bij de uitvoering van projecten. Bij het opstellen hiervan is meegedacht door het PGCZ.

3.2 Samenwerking met doelgroep In het proces om te komen tot een LIA is met (maatschappelijke) organisaties en inwoners samengewerkt. In de LIA staat hoe, wanneer en met wie er samengewerkt is: ‘De gemeente heeft ook met (maatschappelijke) organisaties samengewerkt. Dit is gestart met de bijeenkomst ‘Inclusie in de gemeente Zuidplas’ op 21 februari 2022. Tijdens deze bijeenkomst is de inzet op inclusie in de gemeente Zuidplas met diverse (maatschappelijke) organisaties besproken. Vervolgens is in kleinere groepen gesproken over kansen op het gebied van bewustwording, ontmoeting en toegankelijkheid. Input van inwoners is opgehaald op de thema-avond ‘Lokale Inclusie Agenda’ op 16 juni, georganiseerd door het Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken (PGCZ). Diverse (maatschappelijke) organisaties zijn ook individueel betrokken bij de Lokale Inclusie Agenda. Zo is nauw samengewerkt met het PGCZ. En is de gemeente met diverse organisaties in gesprek gegaan. Uit deze gesprekken bleek dat organisaties zelf ook al veel doen aan inclusie. Zo heeft de Bibliotheek spreekuren, training en cursussen om inwoners te ondersteunen bij bijvoorbeeld de ontwikkeling van de Nederlandse taal, solliciteren of het invullen van formulieren. Ook heeft het PGCZ een Gehandicapten Informatie Project Scholen (GIPS) om de bewustwording van kinderen van personen met een handicap te vergroten.

Daarnaast zetten de sociaal makelaars van Stichting Zuidplas Ondersteunt! (Stichting ZO!) in op het versterken van sociale cohesie en participatie in netwerken van inwoners.’

3.3 Wat vindt de doelgroep? In het kader van het onderzoek is de Adviesraad Sociaal Domein (Adviesraad) geïnterviewd. De Adviesraad geeft aan dat de gemeente niet alleen de vertegenwoordiging van de doelgroep, maar ook de doelgroep zelf heeft geprobeerd te betrekken bij het maken van de LIA. De Adviesraad zelf heeft ook meegedacht in het proces. De Adviesraad vindt het belangrijk dat de LIA prioriteit blijft houden en dat het hoog op de agenda blijft staan. Zelf is de Adviesraad van plan om te kijken wat de concrete vertaling of uitwerking van de LIA in de gemeente is. De Adviesraad bekijkt bij alle beleidsplannen waar ze advies over geven of iedereen voldoende in beeld is en wat de consequenties zijn van beleidsplannen voor specifieke doelgroepen. De Adviesraad geeft aan dat ze niet actief geïnformeerd wordt over de resultaten van de LIA.

‘In ieder geval niet in de zin dat ze laten weten dat de bushalte daar en daar is opgehoogd. Dat kom je wel in het lokale krantje tegen.’ (Uit het doelgroepinterview)

9

De geïnterviewde leden van de Adviesraad zeggen dat bij hen bekend is dat een aantal praktische zaken uit de LIA uitgevoerd zijn die bijdragen aan het vergroten van toegankelijkheid. Een voorbeeld daarvan is dat aanpassen van de bushaltes zodat het makkelijker is om in en uit de bus te stappen. De Adviesraad kan een aantal positieve voorbeelden benoemen, zie bijvoorbeeld onderstaande quotes uit het doelgroepinterview.

‘In Nieuwerkerk is het goed te doen met een rolstoel. Er is altijd een lift. Oude gebouwen hebben dat niet, maar de modernere gebouwen wel. Alle openbare gebouwen zijn toegankelijk in de gemeente Zuidplas voor iemand in een rolstoel. In principe is er dus oog voor mensen met een beperking.’ ‘Een goed voorbeeld van toegankelijkheid in de gemeente was de koppeling van iemand met downsyndroom aan iemand zonder downsyndroom bij de laatste verkiezingen in het stembureau. Er was een ambtenaar geweest die iemand van de Adviesraad had gevraagd om dit te willen doen. Dat betekent voor de Adviesraad dat de thema’s van de LIA wel degelijk in de hoofden van ambtenaren zitten.’

De Adviesraad vindt de websites van de gemeente niet erg gebruiksvriendelijk. Daar heeft de Adviesraad overleg over met de gemeente. Verder heeft de Adviesraad nog een aantal concrete tips om de toegankelijkheid te verbeteren en zijn er ook minder positieve ervaringen met de inzet van de gemeente. Deze komen naar voren in onderstaande quotes uit het doelgroepinterview.

‘De gemeente pakt niet zo snel dingen op als bewoners iets aankaarten. Er was ooit een opmerking over de trap in het gemeentehuis. De laatste trede stond niet aangegeven voor mensen met een visuele beperking. Daar is nog niets aan gedaan.’ Een ander voorbeeld zijn de invalide parkeerplaatsen bij het gemeentehuis. Die horen breed te zijn, maar dat zijn ze niet. Dat is lang geleden al aangekaart, maar er is nog niets aan gedaan. Ook staat er aan het einde van het jaar een oliebollenkraam op deze parkeerplekken. Het is gek dat daar een vergunning voor wordt uitgegeven. Er moet soms worden aangedrongen om aandacht te krijgen daarvoor. Ook bijvoorbeeld containers van verbouwingen worden weleens op de gehandicaptenparkeerplaats gezet.’ Het loket in het gemeentehuis is te hoog. Door het scherm kun je de receptioniste vanuit een rolstoel niet aankijken. De receptioniste komt gelukkig wel van haar stoel af om met iemand een gesprek te voeren en de persoon aan te kunnen kijken. De balie mag dus wel wat lager.’

De Adviesraad is tevreden over de manier waarop de samenwerking tussen gemeente en Adviesraad verloopt. Er is frequent en structureel overleg met ambtenaren en één keer in de drie maanden is er overleg met alle wethouders. In de vergaderingen komen signalen en zorgen aan de orde. Vragen van de Adviesraad worden uitgebreid (en serieus) behandeld. De gemeente luistert goed naar de Adviesraad. Ze horen vanuit andere gemeenten weleens dat het soms anders gaat.

10

3.4 Deelconclusie: voortvarend gestart met de uitvoering In dit hoofdstuk is nagegaan op welke manier de gemeente uitvoering geeft aan de Lokale Inclusie Agenda. Er is net een start gemaakt met de uitvoering van de LIA: een echte uitvoeringsorganisatie is nog niet ingericht (deelvraag 2a). De werkwijze wordt nog afgestemd met de portefeuillehouder en de gemeentesecretaris. Het is nog niet duidelijk hoeveel tijd, middelen en capaciteit dit vraagt van de organisatie. Uitgangspunt is dat het wel realistisch en uitvoerbaar moet blijven. Zowel in de beleidsvorming als bij de uitvoering is er contact met vertegenwoordigers van de doelgroep. De gemeente doet volgens de Adviesraad z’n best om de doelgroep te betrekken. Voor de uitvoering zijn nog geen concrete afspraken gemaakt, maar er is wel structureel overleg en een constructieve samenwerking (deelvraag 2b). De Adviesraad kan zowel positieve ervaringen als knelpunten benoemen in de samenwerking en in het realiseren van aanpassingen voor meer toegankelijkheid (deelvraag 2c). Een positief punt is dat de LIA echt in de hoofden van ambtenaren zit, een minpunt is het niet altijd vlot verhelpen van knelpunten.

Afbeelding 1 Documentenschouw

11

4. Toegankelijkheid gebouwen en informatie Dit hoofdstuk bevat de resultaten van de inzet van de gemeente Zuidplas op de toegankelijkheid. Paragraaf 4.1 beschrijft de eisen die de gemeente stelt aan de toegankelijkheid, paragraaf 4.2 gaat in op de toegankelijkheid van gebouwen en paragraaf 4.3 op de toegankelijkheid van de website paragraaf 4.4 op de toegankelijkheid van brieven. Het hoofdstuk sluit af met een deelconclusie over deelvraag 3: In hoeverre zijn de gebouwen en is de informatie van de gemeente toegankelijk?

4.1 Eisen toegankelijkheid openbare ruimte/gebouwen De gemeente Zuidplas stelt technische eisen aan de inrichting van de openbare ruimte. Daarvoor gebruikt de gemeente de DLOR ‘Duurzame Leidraad Openbare Ruimte’. De DLOR is bedoeld om de kwaliteit van de inrichting van de openbare ruimte te waarborgen en te verbeteren. In de DLOR zijn richtlijnen en uitgangspunten opgesteld als leidraad voor ontwikkelaars, ontwerpers en uitvoerders. Ook toegankelijkheid is één van de uitgangspunten. Bij projecten vindt er afstemming plaats met de bewoners, omgeving, maatschappelijke organisaties, daarna gaat een ontwerp pas naar de DO (definitief ontwerp) fase. Er is aandacht voor de toegankelijkheid voor bijvoorbeeld minder validen. Er is een handboek toegankelijkheid opgesteld.

4.2 Toegankelijkheid van een selectie van gebouwen Voor het onderzoek is een steekproef gedaan om gebouwen te beoordelen op toegankelijkheid. Daarvoor zijn twee methoden ingezet: een formele schouw door een inspecteur (door bureau Ongehinderd) en een informele schouw met de doelgroep zelf (door de onderzoekers). In het kader van dit rekenkameronderzoek heeft Ongehinderd drie gebouwen (dorpshuis Swanla, sporthal Kleine Vink en de Batavier bibliotheek) getoetst op basis van de criteria die gelden voor het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid. In de bijlagen zijn de rapportages hiervan opgenomen. Uit de opgestelde rapporten per gebouw blijkt dat geen van de gebouwen al aan het genoemde keurmerk voldoet. Ongehinderd onderscheidt in de beoordeling drie niveaus: brons, zilver, goud. De drie gebouwen hebben alle drie nog maatregelen te treffen om in aanmerking te komen voor het keurmerk op het niveau brons, het laagste niveau (Dorpshuis Swanla: 6 maatregelen, Kleine Vink: 6 maatregelen, Bibliothkee Batavier: 3 maatregelen). Naast de formele keuring door Ongehinderd, is er een schouw gedaan met de doelgroep zelf, om zo ook belevingsinformatie op te halen. Waar Ongehinderd een uitgebreide inspectie doet met een bouwinspecteur, is de informele schouw een locatiebezoek van ongeveer een uur aan de hand van een zelf ontwikkelde Quickscan Toegankelijkheid.

De Adviesraad heeft een keuze mogen maken uit een lijst met gebouwen. Vervolgens is in afstemming met de deelnemers gezocht naar een haalbare route om een aantal gebouwen in een dagdeel te kunnen bezoeken. De schouw is gedaan door zonder aankondiging de gebouwen te bezoeken en zowel buiten als binnen de voorzieningen te checken aan de hand van de Quickscan Toegankelijkheid. De ingevulde checklists zijn samengevoegd tot één rapportage per gebouw en zijn te vinden in de bijlage. De checklist bestaat uit criteria voor parkeren, de omgeving van het gebouw, de entree, de receptie, trappen en liften, hellingbanen, toiletten en een aantal algemene punten. Ook is gekeken of de website van het gebouw voldoende informatie bevat over de toegankelijkheid.