Bijlage 1 Beleidsplan Riolering 2025-2030 A25.000122
Tekst van het document
Beleidsplan riolering 2025-2030
0
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Inhoudsopgave Samenvatting .......................................................................................................................................... 4 1.
Inleiding .......................................................................................................................................... 6 Nieuw Beleidsplan riolering onder de Omgevingswet .......................................................... 6 Wettelijk kader ...................................................................................................................... 6 1.2.1
Waterzorgplichttaken ....................................................................................................... 6
1.2.2
Kaderrichtlijn Water .......................................................................................................... 7
1.2.3
Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie ....................................................................................... 7 Procedure .............................................................................................................................. 7 Participatie ............................................................................................................................ 7 Leeswijzer .............................................................................................................................. 8
2.
Evaluatie ....................................................................................................................................... 10 Doelen ................................................................................................................................. 10 Functioneren systeem ......................................................................................................... 10 Realisatie maatregelen ........................................................................................................ 11 2.3.1
Vervanging en nieuwe aanleg vrijverval riolering ........................................................... 11
2.3.2
Vervanging gemalen en mechanische riolering .............................................................. 13
2.3.3
Maatregelen klimaatadaptatie........................................................................................ 14
2.3.4
Uitbreiding grondwatermeetnet ..................................................................................... 14 Onderhoud en inspectie ...................................................................................................... 14 Onderzoek en planvorming ................................................................................................. 16 Personeel en Financiën ....................................................................................................... 16
3.
2.6.1
Personeel ........................................................................................................................ 16
2.6.2
Financiën ......................................................................................................................... 16
Huidige situatie ............................................................................................................................. 18 Aangesloten panden............................................................................................................ 18 Vrijverval riolering ............................................................................................................... 18 Gemalen en persleidingen................................................................................................... 20 Overstorten, uitlaatconstructies en bergbezinkbassins ...................................................... 20 Drainage en grondwatermeetnet ........................................................................................ 21 Watersysteem ..................................................................................................................... 21 Kolken en lijngoten .............................................................................................................. 21
4.
Ambitie ......................................................................................................................................... 22
Definitief 2, 20 februari 2025
1
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Omgevingsvisie .................................................................................................................... 22 Actualisatie doelen .............................................................................................................. 23 5.
Strategie en maatregelen ............................................................................................................. 24 Doel 1 ‘Bijdragen aan een goede volksgezondheid’ ............................................................ 24 5.1.1
Contact met vuilwater voorkomen ................................................................................. 24 Doel 2 ‘Bijdragen aan een schone en prettige leefomgeving’ ............................................. 28
5.2.1
Emissie vanuit stedelijk gebied beperken ....................................................................... 28
5.2.2
Emissie vanuit de glastuinbouwgebieden beperken ....................................................... 31
5.2.3
Overige emissies buitengebied beperken ....................................................................... 31
5.2.4
Goed omgaan met grondwater ....................................................................................... 33 Doel 3 ‘Bijdragen aan een klimaatbestendige, waterrobuuste en duurzame gemeente’ ... 37
5.3.1
Klimaatbestendig en waterrobuust in 2050 .................................................................... 37
5.3.2
Communicatie over klimaatadaptatie ............................................................................. 41
5.3.3
Een duurzaam rioleringssysteem .................................................................................... 41 Doel 4 ‘Inwoners kwaliteit leveren tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten’ ............. 43
6.
5.4.1
Betaalbare waterketen ................................................................................................... 43
5.4.2
Doelmatig beheer van de waterketen ............................................................................ 44
5.4.3
Rechtmatig beheer van de waterketen........................................................................... 44
5.4.4
Actief burgerschap en samenhangend optreden overheid ............................................ 45
5.4.5
Samenwerken in de waterketen ..................................................................................... 45
Middelen en kostendekking.......................................................................................................... 46 Personele middelen ............................................................................................................. 46 Financiële middelen ............................................................................................................ 47 6.2.1
Investeringen planperiode .............................................................................................. 47
6.2.2
Investeringen lange termijn ............................................................................................ 48
6.2.3
Exploitatiekosten............................................................................................................. 49 Kostendekking ..................................................................................................................... 51
6.3.1
Uitgangspunten ............................................................................................................... 51
6.3.2
Kapitaallasten investeringen tot en met 2024 ................................................................ 52
6.3.3
Kapitaallasten nieuwe investeringen .............................................................................. 52
6.3.4
Rioolheffing ..................................................................................................................... 53
Definitief 2, 20 februari 2025
2
Beleidsplan riolering, 2025-2030
BIJLAGEN Bijlage 1.
Overzicht ongerioleerde panden
Bijlage 2.
Overzicht overstorten
Bijlage 3.
Voorwaarden stresstesttoetsing
Bijlage 4.
Taken en bevoegdheden in de waterketen
Bijlage 5.
Formatiescan Kennisbank Stedelijk Water
Bijlage 6.
Eenheidsprijzen
Bijlage 7.
Toerekening overige taken
Bijlage 8.
Investeringen
Bijlage 9.
Exploitatiekosten
Bijlage 10.
Kostendekkingsberekeningen
Definitief 2, 20 februari 2025
3
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Samenvatting Doel van dit Beleidsplan Riolering Het doel van dit Beleidsplan Riolering is uit te leggen hoe de gemeente haar taken voor afvalwater, regenwater en grondwater uitvoert. Daarbij geeft de gemeente aan welke doelen zij daarbij heeft en welke maatregelen de gemeente neemt om die doelen te behalen. Aangegeven wordt hoeveel personeel de gemeente daarvoor nodig heeft en tot slot wat de rioolheffing moet zijn om alles uit te voeren. Aanleiding voor het Beleidsplan Riolering Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Hierdoor is de gemeente niet meer verplicht een verbreed gemeentelijk rioleringsplan (vGRP) te maken, maar het kan wel vrijwillig worden gebruikt. Het vGRP is geldig van 2021 tor en met 2025. Het College van B&W heeft in het Collegeprogramma 2022-2026 plannen gemaakt voor gezondheid, klimaat, duurzaamheid en betaalbaarheid. Het oude beleid paste niet meer bij deze plannen. Ook zijn er nieuwe regels over hoe de kosten verdeeld worden. Daarom is besloten het vGRP eerder bij te werken en om te vormen naar een Beleidsplan Riolering. Uitvoering van het vorige plan Door de vervroegde aanpassing van het vGRP naar een Beleidsplan zijn niet alle maatregelen uit het vGRP 2021-2025 uitgevoerd. De riolering is wel op veel plekken vernieuwd, gerepareerd of aangepast.
Er is onderhoud uitgevoerd zoals gepland, maar er is wel een kleine achterstand in het baggeren en het onderhoud van duikers. Sinds begin 2024 haalt de gemeente deze achterstand in. Het systeem heeft goed gewerkt en er was geen grote wateroverlast tijdens regenbuien. Wel zijn er vaak meldingen van hoog grondwater, vooral in het zuiden van de gemeente. Als de gemeente een riool vervangt, legt zij meestal ook drainage aan. De gemeente had een Subsidie Klimaatadaptatie, maar deze is per 1 januari 2024 gestopt. De subsidie had te weinig effect. Nieuwe doelen De gemeente gebruikte het Collegeprogramma 2022-2026 om nieuwe doelen op te stellen voor het Beleidsplan Riolering. Ook is met inwoners en bedrijven afgestemd met een vragenlijst en een tekenwedstrijd. De nieuwe doelen voor het Beleidsplan Riolering zijn: § Bijdragen aan een goede volksgezondheid. § Bijdragen aan een schone en prettige leefomgeving. § Bijdragen aan een klimaatbestendige en waterrobuuste gemeente in 2050. § Kwaliteit leveren voor inwoners tegen redelijke kosten. De nieuwe doelen passen bij de plannen in de omgevingsvisie en het Collegeprogramma. Ze zijn gebaseerd op de wettelijke taken en geven duidelijker aan wat we willen bereiken. Deze doelen zijn verder uitgewerkt in een plan om het doel te bereiken (wij noemen dat ‘de strategie’) met maatregelen voor 2025-2030.
Wijzigingen in het beleid naar aanleiding van de nieuwe doelen Het beleid voor grondwater is aangepast. De gemeente neemt maatregelen om het grondwaterpeil op het juiste niveau te houden, zolang dit wettelijk verplicht is. Het water wordt zoveel mogelijk in de
Definitief 2, 20 februari 2025
4
Beleidsplan riolering, 2025-2030
bodem vastgehouden en de eigenaar van een woning moet ervoor zorgen dat de vloer van het huis waterdicht is. In 2023 heeft de overheid een klimaatmaatlat ingevoerd. Deze helpt overheden en bouwers om gebouwen klimaatbestendig te maken. De overheid vraagt iedereen om deze maatlat te gebruiken bij bouwplannen. Op basis van de klimaatmaatlat maakte de gemeente nieuwe richtlijnen voor de riolering bij hevige regen. Om klimaatbestendig te zijn in 2050, voert de gemeente maatregelen uit samen met andere werkzaamheden, zoals het verbeteren van wegen. Ook koppelt zij vaker af, wat betekent dat regenwater niet meer via het riool wordt afgevoerd. De gemeente maakt regels zodat nieuwe gebieden klimaatbestendig worden ingericht en bedrijven hun regenwaterafvoer verbeteren bij wateroverlast. Kosten voor het uitvoeren van het Beleidsplan Riolering De groei van de gemeente en de uitbreiding van het rioolsysteem zorgen voor hogere onderhoudskosten. Ook de klimaatmaatregelen leiden tot hogere kosten, omdat er meer hemelwaterriolen moeten worden aangelegd. Voor 2025-2030 verwacht de gemeente investeringen te doen van € 35 miljoen, die over 50 jaar worden afgeschreven. De jaarlijkse kosten zijn ongeveer € 4 miljoen. Hiervan is ongeveer € 100.000 voor onderzoeken naar nieuwe ambities. Een deel van de kosten voor het watersysteem en straatonderhoud wordt doorberekend in de rioolheffing.
Dit is terecht, omdat deze activiteiten helpen om goed voor het afvalwater, regenwater en grondwater te zorgen. Dit betekent een extra kostenpost van ongeveer € 500.000 per jaar. Benodigd personeel Volgens een scan van de Kennisbank Stedelijk Water van stichting Rioned heeft de gemeente Zuidplas 15,9 FTE nodig voor de watertaken, maar er zijn nu maar 10,2 FTE beschikbaar. Eén FTE komt overeen met één medewerker die voltijd werkt. Dit plan gaat ervan uit dat er 3 FTE bijkomen en dat 1 bestaande FTE wordt ingezet voor de rioolheffing, zodat er in totaal 14,2 FTE zijn. Dit is nog steeds 1,7 FTE te weinig, maar de gemeente Zuidplas werkt efficiënt en denkt dat het op deze manier lukt om de taken goed uit te voeren. In het vGRP 2021-2025 had de gemeente al gepland om 2 FTE extra aan te nemen, maar hiervoor is gebruik gemaakt van ingehuurd personeel omdat het aantrekken van vast personeel niet lukte. Benodigde rioolheffing De jaarlijkse kosten zijn hoger dan de jaarlijkse rioolheffing. De gemeente beschikt over een voorziening van circa € 9,5 miljoen, maar deze daalt snel. Dit komt door de verlaging van de rioolheffing in 2023, ondanks de hoge inflatie en de stijging van de rente. De gemeente heeft de rioolheffing daarom in 2025 al verhoogd met 10,3%. Dit is echter nog niet genoeg, de heffing moet de komende jaren verder omhoog.
De huidige voorziening kan worden verlaagd, zodat de verhoging van de heffing minder is. Drie scenario’s zijn doorgerekend: 1. Voorziening afbouwen naar ongeveer 2 miljoen en dan handhaven op kostendekkend niveau. Stijging heffing in planperiode tot en met 2030 6,50% per jaar. Na 2030 1,50% per jaar*. 2. Snel naar kostendekkend niveau, voorziening handhaven op hoog niveau (ca 6 miljoen). Stijging 2026 en 2027 16,00% per jaar. Daarna 1,30% per jaar*. 3. Langzaam tot kostendekkend niveau stijgen, voorziening net boven 0 handhaven. Stijging in planperiode tot en met 2031 5,50% per jaar. Na 2031 1,40% per jaar*. Definitief 2, 20 februari 2025
5
Beleidsplan riolering, 2025-2030
*Alle genoemde percentages komen bovenop de inflatie die ieder jaar bepaald wordt.
1.
Inleiding Nieuw Beleidsplan riolering onder de Omgevingswet
Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) is onder de Omgevingswet niet langer wettelijk verplicht, maar wordt een vrijwillig document. Het huidige gemeentelijk rioleringsplan blijft gelden op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt totdat de periode is verstreken waarvoor het plan is vastgesteld. In ons geval vervalt het GRP op 1 januari 2026. De gemeente Zuidplas moet, ondanks dat de verplichting wegvalt om een GRP op te stellen, verantwoording blijven afleggen over de manier waarop invulling wordt gegeven aan de wettelijke watertaken en de benodigde middelen en kostendekking die daarmee gepaard gaan. De zorgplichten die er nu zijn voor huishoudelijk afvalwater, grondwater en hemelwater, komen ook onder de Omgevingswet weer onveranderd, terug. De dynamiek in de uitvoering van de gemeentelijke watertaken is momenteel groot. Klimaatverandering raakt de blijvend goede werking van de riolering, het gebruik daarvan en de inrichting van het openbare gebied. Hierin voorziet het huidige beleidskader en instrumentarium nog niet, of niet meer adequaat. Daarnaast is jurisprudentie gevormd rond toedeling van kosten van de watertaken aan de heffing en heeft het College in het Collegeprogramma 2022-2026 ‘Ruimte voor iedereen’ ambities neergelegd rond gezondheid, klimaat, duurzaamheid en betaalbaarheid.
Een beleidsactualisatie is nodig om, ook in de toekomst, onze wettelijke watertaken op een doelmatige wijze te kunnen invullen. Deze actualisatie heeft betrekking op de doelen die we nastreven en daarmee de opgave waaraan we werken en het instrumentarium, de nadere afbakening van de grondwaterzorgplicht, de kostentoedeling en de kostendekking. Daarom is een Beleidsplan riolering Zuidplas 2025-2030 opgesteld.
Wettelijk kader 1.2.1
Waterzorgplichttaken
De Waterzorgplichttaken zijn vastgelegd in Artikel 2.16 lid 1 onder a onder 3, Omgevingswet. Afvalwater. De gemeente draagt zorg voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen, door middel van een openbaar vuilwaterriool naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie. De gemeente mag er ook voor kiezen om een andere voorziening te gebruiken die het afvalwater inzamelt en zuivert. Onder ‘stedelijk afvalwater’ wordt verstaan het huishoudelijk afvalwater en al het andere water dat daar eventueel mee gemengd wordt. Hemelwater. De gemeente draagt zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet redelijkerwijs niet kan worden
Definitief 2, 20 februari 2025
6
Beleidsplan riolering, 2025-2030
gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. Grondwater. De gemeente draagt zorg voor het in het openbaar gemeentelijke gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand zo veel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort. De zorgplicht heeft het karakter van een inspanningsverplichting, de gemeente is niet verantwoordelijk voor handhaving van het grondwaterpeil. Het grondwaterbeleid is vastgelegd in de beleidsnota Grondwater. 1.2.2
Kaderrichtlijn Water
De gemeente draagt zorg voor het voorkomen van vuilemissie vanuit stedelijk gebied op het oppervlaktewater. Dit vloeit voort uit de inspanningsverplichting ‘overig water’ (geen KRWwaterlichaam). De reductie van emissies is belangrijk voor verbetering van de waterkwaliteit. 1.2.3
Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie
De gemeente geeft de komende jaren invulling aan het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Met een inspanningsverplichting bereidt de gemeente zich voor op het veranderend klimaat, in 2050 is de gemeente waterrobuust en klimaatadaptief ingericht. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, Hoogheemraadschappen, provincies en het rijk om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Het deltaplan versnelt en intensiveert de aanpak van wateroverlast, hittestress, droogte en de beperking van gevolgen bij overstromingen, door maatregelen in de ruimtelijke inrichting.
Procedure Met het invoeren van de Omgevingswet is het college bevoegd om een Omgevingsprogramma vast te stellen. Onderhavig Beleidsplan riolering is echter kaderstellend op diverse onderwerpen, zoals klimaatadaptatie en de grondwaterzorgplicht. Daarnaast heeft dit Beleidsplan financiële impact en blijft de gemeenteraad bevoegd gezag om de begroting en de rioolheffing vast te stellen. Om deze redenen wordt dit Beleidsplan Riolering vastgesteld door de gemeenteraad.
Participatie Om het Beleidsplan Riolering beter aan te laten sluiten bij wat inwoners van Zuidplas belangrijk vinden en inwoners bewust te maken van het belang van water en het maken van de juiste keuzes op gebied van water (ook met het oog op klimaatverandering) is een participatietraject doorlopen. Inwoners en bedrijven zijn geïnformeerd over het Beleidsplan Riolering en de keuzes die daarin zijn te maken. Deze zijn vanwege het wettelijke kader, zeer beperkt. Bij het maken van een plan hoe om te gaan met water en de riolering vroegen we bewoners wat zij hierin belangrijk vinden. Hieruit blijkt dat bewoners vooral geen vies riool- en regenwater in huis willen. Meer (vies) water op straat vinden bewoners een stuk minder storend. Een uitkomst waar we rekening mee hielden bij het maken van
Definitief 2, 20 februari 2025
7
Beleidsplan riolering, 2025-2030
het Beleidsplan. Ook dachten een aantal kleine kunstenaars in Zuidplas mee over water. Madelon, Anna en Yara haalden alles uit de kast en maakten een mooie tekening. Zij ontvingen – net als een bewoner die de vragenlijst invulde – een cadeaubon voor een waterbelevenis. Bovendien zijn hun kunstwerken op verschillende plekken in de gemeente te zien. Ze vrolijken namelijk de rioolkasten op straat op. En ze zijn opgenomen in dit Beleidsplan.
Figuur 1-1: Tekening gemaakt door Madelon
Leeswijzer In hoofdstuk 2 is de afgelopen periode geëvalueerd. Hoofdstuk 3 beschrijft het huidige areaal. Aansluitend zijn in hoofdstuk 4 de ambities en in hoofdstuk 5 de strategie en maatregelen voor de komende 6 jaar vastgesteld. De personele en financiële gevolgen van deze strategie en de kostendekking zijn in hoofdstuk 6 uitgewerkt. Indien nodig is in het rapport aangegeven welke zorgplicht het betreft met de volgende symbolen: Zorgplicht stedelijk afvalwater Zorgplicht hemelwater
Definitief 2, 20 februari 2025
8
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Zorgplicht grondwater Inspanningsverplichting oppervlaktewater Inspanningsverplichting voorbereiden op een veranderend klimaat
Definitief 2, 20 februari 2025
9
Beleidsplan riolering, 2025-2030
2.
Evaluatie
Dit hoofdstuk beschrijft de doelen uit het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 (vGRP) en onderzoekt in hoeverre deze doelen gehaald zijn. Getoetst wordt of de voorgenomen maatregelen zijn gerealiseerd. Daarbij wordt opgemerkt dat het vGRP een looptijd had tot en met 2025, terwijl het opstellen van het nieuwe Beleidsplan riolering nu circa een jaar naar voren is gehaald. Dit is mede een verklaring waarom sommige maatregelen nog niet (volledig) uitgevoerd zijn. Deze nog niet uitgevoerde maatregelen komen in dit nieuwe Beleidsplan weer terug.
Doelen In het vGRP waren de volgende doelen opgenomen: Zorg voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater.
Zorg voor inzameling en verwerking van hemelwater (dat een particulier niet redelijkerwijs zelf kan verwerken). Zorg voor het in het openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand, voor de aan de grond gegeven bestemming, zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het HHSK of de provincie behoort. Zorg voor het stedelijk oppervlaktewater Voorbereid op een veranderend klimaat
De doelen zijn volgens de wettelijke taken geformuleerd en daarmee erg abstract. Een formulering van de doelen passend bij het collegeprogramma met een beter beeld van de taak waaraan we werken, zou passender zijn.
Functioneren systeem In Zuidplas is de eerste riolering aangelegd in de periode 1920-1925 en in de afgelopen decennia uitgebouwd naar een systeem met een nagenoeg volledige dekking. Grote impuls was de aanleg van de drukriolering in het buitengebied in de periode 1987 tot 2009. Inzameling en transport van afvalwater is in de afgelopen planperiode goed verlopen. Er zijn geen grote calamiteiten opgetreden.
Definitief 2, 20 februari 2025
10
Beleidsplan riolering, 2025-2030
In het vGRP was opgenomen om samen met het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK) te onderzoeken of doelmatige maatregelen nodig zijn bij 26 ongerioleerde panden in het kader van waterkwaliteit. Dit is op basis van nader inzicht niet meer gedaan. Het HHSK is bevoegd gezag voor de lozingen op oppervlaktewater. De betreffende panden lozen via een individuele zuiveringsvoorziening, een IBA. De bewoners zijn niet verplicht om aan te sluiten op riolering maar de bewoner moet dan wel het afvalwater zuiveren tot minimaal hetzelfde niveau als de AWZI dat doet. De gemeente is verplicht aangeboden huishoudelijk afvalwater aan te sluiten op de riolering mits dit doelmatig kan, de bewoner de kosten betaalt en aansluiten geen belemmering vormt voor het goed functioneren van de riolering. Bij uitbreiding van het bebouwd gebied kan aansluiting op rioleringeen doelmatige optie worden, hiervoor leggen we beleid vast in dit nieuwe Beleidsplan riolering. In de afgelopen planperiode (2021 tot en met 2023) is geen grote overlast opgetreden in de openbare ruimte ten gevolge van regenval. Er zijn ook weinig zware buien gevallen in onze gemeente. Op 18 juni 2021 is volgens Radartools wel een zware bui gevallen, vooral bij de kernen Zevenhuizen (>20 mm) en Nieuwerkerk aan den IJssel (>30mm) viel veel neerslag in een kwartier tijd.
In principe mag bij deze neerslaghoeveelheid in dergelijke korte tijd sprake zijn van water op straat. Het is positief dat geen wateroverlast is opgetreden, voor zover bekend. Regelmatig worden meldingen over grondwater ontvangen. De grondwaterstand is relatief hoog door de natuurlijke achtergrondwaarden van de gemeente met name ten zuiden van de A20. Bij vervanging van riolering leggen we in principe ook drainage aan. Bewoners moeten daarnaast zelf zorgdragen voor de waterhuishouding op hun eigen perceel, zoals het aanleggen en/of onderhouden van drainage. Uit het Koningskwartier in Zevenhuizen komen klachten over de hoge grondwaterstand in kruipruimtes. Het betreft woningen van na 2012, waarbij de vloeren water- en dampdicht zijn. Over het algemeen zijn klachten te herleiden aan perioden met veel en lange regenval bijvoorbeeld in het jaar 2023. Gebleken is dat het huidige grondwaterbeleid voor Zuidplas voor bestaande bewoning voldoet. Voor nieuwe bebouwing en hernieuwbouw behoeft het beleid aanpassing om te voorkomen dat nieuwbouwwoningen te laag worden aangelegd.
Realisatie maatregelen Om de doelen te bewerkstelligen was in het vGRP een strategie opgesteld. In de onderstaande paragrafen worden de maatregelen uit de strategie geëvalueerd. 2.3.1
Vervanging en nieuwe aanleg vrijverval riolering
De afgelopen jaren is op een aantal locaties de riolering vervangen (zie tabel 21). De rioolvervanging wordt klimaatbestendig uitgevoerd. Bij de reconstructie wordt niet alleen de riolering voldoende ruim gedimensioneerd (geen water op straat bij standaardbui 09, herhalingstijd 5 jaar) maar is er tevens voldoende berging aanwezig in de buitenruimte. Bij vervanging van de riolering is over het algemeen ook verhard oppervlak afgekoppeld. Dit houdt in dat hemelwater niet langer ingezameld wordt in de gemengde riolering, maar met een aparte leiding afgevoerd wordt naar het oppervlaktewater. Bij rioolvervangingen wordt standaard ook drainage aangelegd of wordt een DT-riool (drainage- en transportriool) aangelegd voor het hemelwater om eventuele grondwateroverlast te beperken. Tijdens de reconstructies werkzaamheden worden waar dien mogelijk de parkeerplaatsen met open verharding aangelegd.
Definitief 2, 20 februari 2025
11
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Tabel 2-1: Uitgevoerde reconstructieprojecten Locatie Project Moerkapelle Herenweg rioolvervanging en afkoppelen Frederik Hendrikstraat rioolvervanging en afkoppelen Moordrecht Zevenhuizen (Oud Verlaat) Nieuwerkerk aan den IJssel
Vleerplein reconstructie en afkoppelen Boslaan rioolvervanging en afkoppelen Ombouw streng 1 vacuüm- naar drukriolering
Op diverse locaties is nieuwe riolering aangelegd bij nieuwbouwprojecten (zie tabel 2-2). De aanleg van nieuwe riolering wordt betaald uit de grondexploitatie en niet uit de rioolheffing. Het verwerken van revisies is versneld. Tegenwoordig worden deze binnen 3 maanden na beschikbaar komen verwerkt in het beheerbestand en beschikbaar gesteld via PDOK.nl. Een aandachtspunt is de tijdige aanlevering van de revisies door de aannemers. Dit gaat beter, maar heeft nog aandacht nodig. Tabel 2-2: Uitgevoerde nieuwbouwprojecten Locatie Project Moerkapelle De Jonge Veenen Moordrecht Brinckhorst Zevenhuizen (Oud Verlaat) Koningskwartier Hendrikseiland Nieuwerkerk aan den IJssel Esse Zoom Zellingen Industrieterrein De kleine Vink Hitland IJsselmaere
Definitief 2, 20 februari 2025
12
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Figuur 2-1: Uitgevoerde rioolprojecten en reparaties 2021 tot en met 2023 2.3.2
Vervanging gemalen en mechanische riolering
In het vGRP was rekening gehouden met de vervanging/renovatie van een groot aantal gemalen en drukrioolgemalen. Deze vervangingen en renovaties zijn nog niet uitgevoerd. Planning is om deze in de komende planperiode in een groot vervangingsproject aan te besteden, omdat dit doelmatiger is. Daarbij wordt wel een splitsing gemaakt in (hoofd)gemalen en drukrioolgemalen. Sinds 2020 is ruim 4 kilometer persleiding nieuw aangelegd. In het vGRP was opgenomen om de persleiding uit 1960 vanuit het gemaal Bospolderstraat in Nieuwerkerk aan den IJssel te vervangen. Dit is nog niet gedaan, de vervanging wordt meegenomen in het vervangingsproject van de rioolgemalen.
Definitief 2, 20 februari 2025
13
Beleidsplan riolering, 2025-2030
In het vGRP was opgenomen om de verbeterd gescheiden stelsels (VGS) om te bouwen naar een gescheiden stelsel. Bij een gescheiden stelsel vindt geen afvoer van regenwater naar de zuivering plaats en een gescheiden stelsel kan tevens meer hemelwater verwerken zonder wateroverlast door het ontbreken van overstortdrempels. Er is nog één VGS om te bouwen. 2.3.3
Maatregelen klimaatadaptatie
De gemeente had op basis van het vGRP een Subsidie Klimaatadaptatie ingesteld. Per 1 januari 2024 is deze stop gezet, omdat uit evaluatie is gebleken dat door het kleine lokale effect en beperkte gebruik van de subsidie te verwachten was dat er geen significante lagere belasting op het watersysteem en de riolering werd bereikt. Het HHSK Schieland en de Krimpenerwaard heeft uitsluitend voor inwoners, dus niet voor de gemeente, nog twee subsidieregelingen voor klimaat en ecologie: • Ruimte: Samen Waterproof! | Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard • Subsidie Natuurvriendelijke oevers: Een bijdrage voor natuurvriendelijke oevers | Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard 2.3.4
Uitbreiding grondwatermeetnet
De afgelopen jaren is het grondwatermeetnet verder uitgebreid. In de gemeente zijn op dit moment 49 peilbuizen aanwezig De meetgegevens zijn online te raadplegen op de gemeentelijke grondwaterportaal en worden gedeeld met het DINO-loket.
Onderhoud en inspectie De volgende raamcontracten zijn voor onderhoud en inspectie van kracht: • • • • • • • • •
Raamovereenkomst baggeren; Raamovereenkomst reinigen en inspecteren riolering; Raamovereenkomst preventief en correctief onderhoud gemalen; Raamovereenkomst vervangen stuwen Raamovereenkomst vervangen beschoeiingen Telecom gemalen; Onderhoud geurfilters; Onderhoud fonteininstallaties; Onderhoud brandkranen.
Reiniging en inspectie van de diverse onderdelen van de riolering, zoals vrijvervalleidingen, drainage, gemalen en kolken, verloopt volgens de strategie zoals opgenomen in het vGRP 2021-2025. In figuur 2-2 zijn de in de planperiode uitgevoerde en nog geplande inspecties weergegeven. Het percentage geïnspecteerde vrijvervalriolen is toegenomen van 77 naar 83%. De nog niet geinspecteerde riolering betreft over het algemeen aansluitleidingen of recent aangelegde riolering ten behoeve van nieuwbouw.
Definitief 2, 20 februari 2025
14
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Figuur 2-2: Uitgevoerde en geplande rioolinspecties 2021-2024 Daarnaast wordt jaarlijks klein onderhoud uitgevoerd aan kapotte huisaansluitingen, kolkaansluitingen, storingen bij gemalen en verstopte en vervuilde leidingen. Naar aanleiding van de rioolinspecties wordt groot onderhoud uitgevoerd aan in het riool geconstateerde schades, zoals scheuren en ingegroeide wortels. Er is achterstand ontstaan op het gebied van baggeren en onderhoud duikers. Sinds begin 2024 loopt hiervoor de inhaalslag.
Definitief 2, 20 februari 2025
15
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Onderzoek en planvorming Het vGRP voorzag in het opstellen van een klimaatadaptatiestrategie aan de hand van stresstesten, het analyseren van grondwatermetingen en het vergelijken van metingen in het riool met modelberekeningen. Het opstellen van de klimaatadaptatiestrategie is gestart in 2024. Deze wordt naar verwachting in 2025 vastgesteld. Grondwatermetingen zijn op het moment van klachten en/of een rioolvervangingsproject geanalyseerd. Deze methode voldoet en wordt gehandhaafd. Modelberekeningen zijn nog niet vergeleken met metingen in het riool. In 2023/2024 zijn de rioleringsmodellen geactualiseerd. In de komende planperiode worden de berekeningsresultaten vergeleken met metingen om de doelmatigheid van maatregelen te garanderen.
Personeel en Financiën 2.6.1
Personeel
Vanwege de groei van de gemeente en de ontwikkelingen rondom klimaatadaptatie voorzag het vGRP in een uitbreiding van de personele capaciteit met 2 FTE. Dit is niet omgezet in vaste formatieplaatsen, want het aantrekken van vast personeel is in de huidige arbeidsmarkt binnen het vakgebied erg lastig. Daarom is gebruik gemaakt van inhuur. In dit nieuwe Beleidsplan riolering wordt ingezet op het op orde brengen van de formatie, maar als dat niet lukt wordt gestreefd naar inhuur op maat ter versterking van de bestaande formatie. 2.6.2
Financiën
Het vGRP voorzag in een daling van de rioolheffing van € 229 naar € 210 in 2021. Met uitzondering van inflatiecorrectie zou de heffing tot en met 2029 gelijk kunnen blijven. In tabel 2-3 is het verloop van de rioolheffing in de afgelopen jaren weergegeven. De heffing is in 2021 inderdaad verlaagd en is na de indexatie in 2022 opnieuw verlaagd in 2023. Deze verlaging is doorgevoerd om de totale lastendruk voor de inwoners tijdelijk te beperken, mede met oog op de nog ruime voorziening voor toekomstige grootschalige vervangingen van de riolering. De relatief grote inflatie van de afgelopen jaren is geheel niet gecorrigeerd. Tabel 2-3: Vergelijking tarief rioolheffing vGRP en werkelijk tarief Jaar Prognose vGRP Werkelijk excl indexatie 2020 229 229 2021 210 210 2022 210 213 2023 210 197 2024 210 197 Volgens de berekeningen in het vGRP zou de voorziening riolering eind 2024 een stand bereikt hebben van circa € 10,8 miljoen. In werkelijkheid was dit € 9,5 miljoen. De voorziening is dus meer gezakt dan voorzien werd. Dat is vooral het gevolg van de disbalans tussen inkomsten en uitgaven vanwege het ontbreken van de inflatiecorrectie op de heffing en de hogere rente dan waarmee
Definitief 2, 20 februari 2025
16
Beleidsplan riolering, 2025-2030
rekening is gehouden bij het opstellen van het vGRP. De inkomsten uit rioolheffing bedragen in 2024 circa € 4,3 miljoen. Dit is € 0,25 miljoen minder dan voorzien in de kostendekkingsberekening. De rente over de boekwaarde voor de bepaling van de kapitaallasten is na de opstelling van het vGRP gestegen van 1,1 naar 1,75%. Gevolg hiervan is dat de rentelasten over de huidige boekwaarde met bijna € 0,2 miljoen per jaar stijgen. De huidige heffing is niet meer kostendekkend ook niet op de lange termijn. Door verlaging van de heffing zijn gelden uit de voorziening gehaald die bedoeld zijn voor de dekking van toekomstige kosten voor grootschalig vervangen. Het doorzetten van het huidige handelen rond de heffing (geen indexatie en geen verhoging) leidt op korte termijn al tot onvoldoende middelen voor het uitvoeren van de wettelijke taken.
Definitief 2, 20 februari 2025
17
Beleidsplan riolering, 2025-2030
3.
Huidige situatie
In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de aanwezige (riool)voorzieningen in de gemeente (peildatum maart 2020). De gemeente Zuidplas bestaat uit 4 woonkernen. Binnen deze woonkernen is van oorsprong een gemengd (afvalwater en hemelwater gezamenlijk ingezameld en getransporteerd) rioolstelsel aanwezig. De afgelopen decennia is door nieuwbouwprojecten en afkoppelen bij rioolvervangingen steeds vaker een apart hemelwaterriool aangelegd. Naast het vrijvervalstelsel in de woonkernen is een groot netwerk van drukriolering en vacuümriolering aanwezig die het afvalwater in de buitengebieden inzamelt. Het ingezamelde afvalwater wordt via verschillende gemalen en persleidingen getransporteerd naar de rioolwaterzuivering Kortenoord. De drukriolering van de buurtschappen Oud Verlaat en Groot of Ver Hitland lozen op waterzuivering Kralingseveer.
Aangesloten panden Binnen het gemeentelijke gebied zijn 26 ongerioleerde panden aanwezig. De panden lozen hun afvalwater via een (verbeterde) septictank. Een overzicht van de ongerioleerde panden is weergegeven in bijlage 1.
Vrijverval riolering In Zuidplas is in totaal 247 kilometer vrijverval riolering aanwezig. Circa 85 kilometer riolering is gemengde riolering, 90 kilometer is hemelwaterriool en 71 kilometer is vuilwater riool (figuur 3-1). Door nieuwbouw en afkoppelen bij reconstructies is de lengte vrijverval riolering ten opzichte van het vGRP toegenomen van 226 kilometer naar 245 kilometer. In figuur 3-2 is te zien dat vooral deze eeuw veel gescheiden riolering (hemelwater en vuilwater) is aangelegd. Gemengde riolering is vooral in de vorige eeuw aangelegd. Er zijn weinig riolen ouder dan 60-70 jaar. Met een theoretische levensduur van 60 jaar is te verwachten dat de vervangingsopgave na 2035 gaat toenemen.
Definitief 2, 20 februari 2025
18
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Figuur 3-1: Verdeling vrijvervalriolering
Figuur 3-2: Leeftijdsverdeling vrijverval en mechanische riolering
Definitief 2, 20 februari 2025
19
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Gemalen en persleidingen In Zuidplas ligt een grote lengte (134 km) mechanische riolering in de vorm van persleidingen, vacuümriolering en drukriolering. Persleidingen transporteren afvalwater (al dan niet gemengd met hemelwater) onder druk van meerdere huishoudens vanuit een gemaal. Op drukleidingen zijn individuele huishoudens aangesloten met een mini-gemaaltje. Bij vacuümriolering wordt het afvalwater getransporteerd door middel van onderdruk. In de gemeente ligt 24 km persleiding, 105 km drukleiding en 5 km vacuümleiding (figuur 3-3). De leeftijdsopbouw van de mechanische riolering is weergegeven in figuur 3-2. Veruit de meeste mechanische riolering is aangelegd in de periode 1980 tot 2009. Met een theoretische levensduur van 60 jaar is vervanging van de mechanische leidingen in de periode na 2040 te verwachten. De oudste persleiding is uit 1960 vanuit het gemaal Bospolderstraat in Nieuwerkerk aan den IJssel. De komende planperiode wordt deze persleiding vervangen.
Figuur 3-3: Verdeling mechanische riolering In de gemeente Zuidplas bevinden zich 98 grotere gemalen en 879 minigemalen. De levensduur van de pompputten is net als voor de persleidingen 60 jaar. De mechanische en elektrische componenten van een pompunit hebben een gemiddelde levensduur van 15 jaar. Het vacuümsysteem bestaat uit 85 vacuümputten en 1 vacuümgemaal.
Overstorten, uitlaatconstructies en bergbezinkbassins In de gemeente zijn in totaal 49 gemengde overstorten aanwezig. Een tekening met alle overstorten is opgenomen in bijlage 2. Vier overstorten zijn voorzien van een bergbezinkbassin.
Definitief 2, 20 februari 2025
20
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Drainage en grondwatermeetnet De gemeente heeft bijna 13 kilometer drainageleiding in beheer. Naast de gewone drainage ligt in de gemeente Zuidplas nog 0,3 km DT-riool en infiltratieriool. Deze riolering heeft naast de functie van hemelwaterriool ook de functie als drainage. De gemeente beschikt over een grondwatermeetnet met 49 peilbuizen.
Watersysteem In de gemeente is 10,7 km aan duikers aanwezig. Het aanlegjaar van deze duikers is over het algemeen onbekend. De gemeente beheert 45 km aan beschoeiing en ruim 10 km natuurlijke oevers. Een groot deel van de beschoeiing is aangelegd in de jaren ’80 van de vorige eeuw (figuur 3-4). Met een levensduur van 30 jaar is deze beschoeiing in theorie aan vervanging toe. Het oppervlaktewater heeft een totaal oppervlak van 572.000 m2, waarvan 310.000 m2 binnen de bebouwde kom ligt.
Figuur 3-4. Aanlegperioden beschoeiingen
Kolken en lijngoten In de gemeente zijn 18.600 kolken aanwezig die jaarlijks gereinigd worden. De kolken worden over het algemeen machinaal gereinigd. Vanwege de moeilijke bereikbaarheid worden 1.700 kolken handmatig gereinigd.
Definitief 2, 20 februari 2025
21
Beleidsplan riolering, 2025-2030
4.
Ambitie
In dit hoofdstuk beschrijft de gemeente haar ambitie en doelen (wensbeeld voor de toekomst).
Figuur 4-1: Tekening gemaakt door Anna
Omgevingsvisie De Omgevingsvisie 2040 “Samen maken wij Zuidplas” is leidend in ruimtelijke planvorming. In de Omgevingsvisie worden de ambities en doelstellingen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vastgelegd. Als ambitie is hierin opgenomen dat Zuidplas in 2050 klimaatadaptief en waterrobuust moest zijn ingericht. Daarnaast wordt ook aangegeven dat er bij elke nieuwe gebiedsontwikkelingen gezorgd moet worden dat deze klimaatadaptief en waterrobuust zijn ingericht.
Definitief 2, 20 februari 2025
22
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Riolering en stedelijk water zijn niet van elkaar te scheiden zij vormen een samenhangend geheel. De gemeente draagt de integrale zorg voor de leefomgeving in openbaar gebied. Er zijn ook raakvlakken met andere gemeentelijke taken zoals groen- en wegbeheer, onderhoud watergangen (oevers en beschoeiingen, baggeren), zorg voor de leefomgeving (zwerfvuil) en kunstwerken (bruggen, kademuren en damwanden). Vanwege al deze raakvlakken streeft de gemeente naar een integrale benadering van de openbare ruimte.
Actualisatie doelen
• • •
• •
In het vGRP waren de nagestreefde doelen algemeen beschreven, te weten: Zorg voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater; Zorg voor inzameling en verwerking van overtollig hemelwater (dat een particulier niet redelijkerwijs zelf kan verwerken); Zorg voor het in het openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand, voor de aan de grond gegeven bestemming, zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het HHSK of de provincie behoort; Zorg voor het stedelijk oppervlaktewater; Voorbereid op een veranderend klimaat.
Deze doelen beschrijven de wettelijke en beleidsmatige watertaken en worden in dit nieuwe Beleidsplan riolering geactualiseerd naar doelen die aansluiten bij de ambities zoals vastgelegd in de omgevingsvisie en het Collegeprogramma. De doelen zijn nog steeds afgeleid van onze wettelijke watertaken, maar geven een duidelijker kader waarbinnen onze wettelijke taken worden uitgevoerd en een beter beeld van de opgave waaraan we werken. De nieuwe doelen voor het Beleidsplan riolering zijn: 1. Bijdragen aan een goede volksgezondheid; 2. Bijdragen aan een schone en prettige leefomgeving; 3. Bijdragen aan een klimaatbestendige, waterrobuuste gemeente in 2050; 4. Inwoners kwaliteit leveren tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. In hoofdstuk 5 zijn deze doelen verder uitgewerkt met een strategie en maatregelen.
Definitief 2, 20 februari 2025
23
Beleidsplan riolering, 2025-2030
5.
Strategie en maatregelen
In dit hoofdstuk wordt de strategie voor de komende jaren bepaald met de daarbij te nemen maatregelen. Deze strategie bestaat deels uit het in stand houden van het bestaande systeem. Hiervoor worden onderhoudsmaatregelen uitgevoerd zoals het reinigen, inspecteren en repareren van de riolering en de gemalen. Daarnaast worden plannen opgesteld om het systeem te verbeteren en klaar te maken voor de toekomst.
Doel 1 ‘Bijdragen aan een goede volksgezondheid’ 5.1.1
Contact met vuilwater voorkomen
Door het inzamelen en transporteren van (stedelijk) afvalwater, wordt contact met rioolwater zo veel mogelijk voorkomen. In de historische delen van de kernen wordt het afvalwater samen met overtollig hemelwater door hetzelfde leidingensysteem afgevoerd. Dit kan betekenen dat bij extreme neerslag afvalwater verdund met hemelwater op straat terecht komt. In de nieuwere delen van de kernen wordt het afvalwater gescheiden van het hemelwater ingezameld en afgevoerd. Waar dat doelmatig is, wordt ook in de historische delen van de kernen zoveel als mogelijk het afvalwater en het hemelwater gescheiden ingezameld en afgevoerd. Dit wordt dan gedaan als er ook andere werkzaamheden, zoals wegreconstructie, plaatsvinden. Dit doel bereiken we door middel van de volgende maatregelen: Aansluiting percelen Alle percelen binnen het gemeentelijk grondgebied waar afvalwater vrijkomt, moeten zijn voorzien van een voorziening die het afvalwater direct of indirect zuivert. In het stedelijk gebied én in het buitengebied worden panden aangesloten op het vrijvervalstelsel als riolering binnen 40 meter aanwezig is vanaf de erfgrens. De gemeente bepaalt het aansluitpunt op de gemeentelijke riolering en stelt voorwaarden, waarbij ze rekening houdt met de ook in de toekomst goede werking van de gemeentelijke riolering.
Daartoe en voor hoe met onderhoud omgegaan wordt, stelt de gemeente aanvullende eisen die ze openbaar toegankelijk maakt op de gemeentelijk website. De aansluitkosten zijn volledig voor rekening van de particulier die eigenaar is van het aan te sluiten perceel. Ook het onderhoud van de huisaansluiting is voor rekening van de aansluiter tot aan het aansluitpunt. Bij gezamenlijke aansluitleidingen zijn de grondeigenaren tezamen verantwoordelijk voor aanlegkosten en onderhoud. Als de afstand groter is dan 40 meter, mag de aansluiter ook een aan de riolering gelijkwaardige voorziening aanleggen onder voorwaarde dat vergunning voor de lozing op oppervlaktewater wordt verkregen van het HHSK. Bodemlozing is nooit toegestaan. In het buitengebied wordt het huishoudelijk afvalwater hoofdzakelijk ingezameld bij voorkeur via de drukriolering. Soms is een kleine individuele zuivering, een IBA of septic tank, de meest doelmatige oplossing. Het onderhoud hiervan neemt de gemeente niet over en de vergunning wordt afgegeven door het HHSK. De gemeente behoudt altijd het recht om een aansluiting te weigeren als de aansluiting de goede werking van de gemeentelijke riolering in potentie kan bedreigen. Dat geldt
Definitief 2, 20 februari 2025
24
Beleidsplan riolering, 2025-2030
bijvoorbeeld in het geval van zeer lange huisaansluitleidingen waarbij relatief weinig sanitair water wordt afgevoerd. Het bestaande gedateerde vacuümsysteem wordt langzaam uitgefaseerd. Bij noodzakelijke vervanging wordt een drukriolering teruggebracht. De gemeente staat open voor nieuwe sanitatiemethoden, als deze doelmatig aangelegd en onderhouden kunnen worden. Momenteel zijn 26 panden nog niet aangesloten zijn op de riolering. Bij voortschrijdende woningbouw en daarmee uitbreiding van de riolering wordt steeds onderzocht of deze panden alsnog doelmatig kunnen worden aangesloten op de gemeentelijke riolering. Waar het uitbreidende rioleringssysteem in de nabijheid komt van een perceel waarop een bestaande individuele zuivering, een IBA of septic tank is gesitueerd, dit wil zeggen binnen 40 meter vanaf de erfgrens, sluit de perceeleigenaar, na aanschrijven vanuit de gemeente óf het HHSK, de riolering binnen 5 jaar aan op de nabijgelegen riolering. Hiermee houdt de eigenaar bij het afschrijven van zijn installatie rekening. De rioolassets zijn in goede staat Het goede functioneren van het rioleringsstelsel, de gemalen en pompunits is gewaarborgd. Storingen aan gemalen en pompunits komen direct binnen op de centrale hoofdpost en deze storingen worden binnen 24 uur verholpen. Video-inspecties geven een indicatie van de stabiliteit, afstroming en waterdichtheid van het riool.
Wanneer uit de inspecties volgt dat de kwaliteit van het riool niet meer als ‘goed’ wordt beoordeeld, wordt door de gemeente op basis van de videobeelden (en eventuele extra informatie, zoals bijvoorbeeld meldingen van bewoners, boorkernen, hydraulisch functioneren en toestand van het wegoppervlak) de afweging gemaakt of ingrijpen daadwerkelijk noodzakelijk is. Maximaal worden 0,25 stuks instortingen per jaar gemeente breed geaccepteerd. Het afvalwateraanbod en de capaciteit van de zuivering zijn op elkaar afgestemd De gemeente brengt het afvalwater naar de inzamelpunten van het HHSK, de eindgemalen. De gemeente heeft momenteel geen zuiveringstaak, is daarvoor ook niet toegelegd en neemt deze taak bij eventuele nieuwe sanitatievormen ook niet op zich. Het door de gemeente ingezameld afvalwater wordt uiteindelijk door het HHSK gezuiverd. De capaciteit van de zuivering moet daarom overeenkomen met het actuele afvalwateraanbod vanuit de gemeente en eventuele toekomstige ontwikkelingen. De gemeente en het HHSK maken op basis van een basisrioleringsplan afspraken over de af te voeren hoeveelheid afvalwater en leggen dat vast in een overeenkomst. Periodiek reinigen en inspecteren Om de afstroming in het rioleringsstelsel goed te houden, wordt het gemengde en vuilwaterstelsel, en de drukrioleringspompen en wijkgemalen, periodiek volledig gereinigd en geïnspecteerd.
Bij alle reinigingsronden wordt tevens data verzameld om een goed risicogestuurd programma voor reinigen te kunnen ontwikkelen. In tabel 5-1 zijn de reinigingsfrequenties opgenomen die worden gehanteerd.
Definitief 2, 20 februari 2025
25
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Tabel 5-1: Reinigingsfrequenties Object Rioolgemalen Drukrioleringspompen Bergbezinkvoorzieningen Vrijvervalriolering (gemengd en vuilwater) Vrijvervalriolering (hemelwater) Lijngoten Tunnelgemalen en lijngoten Drainage Persleidingen
Reinigings- en inspectiefrequentie Jaarlijks reinigen en inspecteren Risicogestuurd, 3-jaarlijks inspectie BRL-norm Jaarlijks reinigen en inspecteren Reinigen en inspecteren 1 maal per 10 jaar* Reinigen en inspecteren 1 maal per 20 jaar* Jaarlijks reinigen Jaarlijks reinigen en inspecteren Risicogestuurd Risicogestuurd
* Reinigen en inspecteren van nieuwe riolering wordt risicogestuurd benaderd. Na aanleg wordt een inspectieronde uitgevoerd bij overdracht aan de gemeente. Na circa 6 jaar wordt het riool opnieuw geïnspecteerd, om na te gaan of er in de eerste periode na aanleg geen onverwachte situaties zijn opgetreden. Daarna hoeft het riool pas na circa 18 jaar weer geïnspecteerd te worden om in het vervolg wel eens per 10 jaar geïnspecteerd te worden. Reiniging van riolering wordt wel minimaal eens per 10 jaar uitgevoerd.
Reinigingsronde persleidingen met installatie van toegangen voor onderhoud Persleidingen worden momenteel ad hoc gereinigd. Vanwege de steeds grotere belasting van het afvalwatersysteem wordt inzicht verkregen in de vervuilingsgraad door in de komende planperiode eenmalig een reinigingsronde van alle persleidingen te houden en de verkregen data te analyseren. Hiermee kan daarna een risicogestuurd onderhoud ingezet worden. Daarbij wordt het persleidingsysteem tevens toegankelijk gemaakt voor onderhoud (installatie pigstukken). Daarbij worden ook bij alle wijkgemalen pig-toegangen geplaatst en debiet- en drukmeters. Beschikbaar stellen van ontlastputten De gemeente draagt samen met de inwoners bij aan het voorkomen dat vuil rioolwater via de toiletten de woning in kan stromen. Daarvoor worden ontlastputjes door de gemeente beschikbaar gesteld in gemengd gerioleerde gebieden, die in de hemelwaterafvoeren bevestigd kunnen worden door de bewoners zelf. Hiermee wordt voorkomen dat vuil rioolwater bij overbelasting binnenshuis uit het toilet of een laaggelegen douche kan uitstromen.
Figuur 5-1: Voorbeeld ontlastput (bron www.oss.nl)
Definitief 2, 20 februari 2025
26
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Goed gebruik van riolering De gemeente neemt regels op in het omgevingsplan om de blijvend goede werking van de gemeentelijke riolering te kunnen borgen. ODMH krijgt daarmee de handhavende taak als toetser op basis van het omgevingsplan.
Definitief 2, 20 februari 2025
27
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Doel 2 ‘Bijdragen aan een schone en prettige leefomgeving’ 5.2.1
Emissie vanuit stedelijk gebied beperken
In de historische delen van de kernen wordt het afvalwater en hemelwater ingezameld en getransporteerd door hetzelfde rioleringssysteem. Bij overbelasting van dit rioleringssysteem door neerslag, zijn er in het systeem nooduitlaten voorzien om rioolwater, dat niet kan worden afgevoerd naar de rioolwaterzuivering, ongezuiverd te lozen op oppervlaktewater. Deze nooduitlaten beperken de kans op rioolwater op straat. Deze lozingen hebben echter een negatief effect op de waterkwaliteit van het oppervlaktewatersysteem. In het verleden zijn in het rioleringssysteem diverse maatregelen getroffen om het aantal en volume van ongezuiverde lozingen via de nooduitlaten tot een minimum te beperken of de hoeveelheid vuil in het rioolwater te verminderen door de vaste delen in het rioolwater te laten bezinken en in het rioolsysteem te houden. Streven voor de gemeente is om het aantal en volume ongezuiverde lozingen ondanks extra bebouwing en verharding vanwege nieuwe wijken en bebouwing niet te laten toenemen. Indien gecombineerd met andere werkzaamheden in de openbare ruimte de hoeveelheid ongezuiverde lozingen kan worden verminderd, dan streeft de gemeente dit na.
Figuur 5-2: Tekening gemaakt door Yara
Definitief 2, 20 februari 2025
28
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Dit doel bereiken we door middel van de volgende maatregelen: De vervuiling van het oppervlaktewater is beperkt In een gemengd stelsel wordt afvalwater en hemelwater gemengd ingezameld. Bij hevige regen is de capaciteit van het rioleringsstelsel onvoldoende en komt een deel van het gemengde, dus vervuilde afvalwater tot overstort in oppervlaktewater. Binnen marges is dit toegestaan en noodzakelijk voor doelmatige aanleg van riolering. Wanneer deze zogenaamde overstorten te vaak voorkomen en te veel afvalwater in het oppervlaktewater komt, heeft dit nadelige gevolgen voor de kwaliteit van het oppervlaktewater. Om het aantal overstorten te beperken moet het gemengde rioleringsstelsel voldoende water kunnen bergen en afvoeren. Wanneer het oppervlaktewater door de riolering toch te zwaar belast wordt, wordt in overleg met het HHSK gezocht naar doelmatige oplossingen. Voorkomen vuilemissie door straatvegen Zwerfvuil en overige vuil zoals bladval kan via de riolering of direct door afstromen vanaf de openbare ruimte in het oppervlaktewater terecht komen. Daarmee veroorzaakt dit vuil uit bebouwd gebied waterkwaliteitsproblemen en verstoppingen in de riolering. Met goede voorlichting wordt bij de bron dit probleem voorkomen.
De frequentie van het straatvegen specifiek voor het beperken van de vuilemissie en ter voorkomen van verstoppen van kolken wordt verhoogd naar twee ronden per jaar en nog een halve ronde voor incidenten. Geen ongewenste lozingen De gemeente gaat de komende jaren fors inzetten op terugdringen van disfunctioneren van de riolering door overbelasting van rioolsysteem, veroorzaakt door een constante stroom rioolvreemd water. Deze stroom leidt tot meer overstorten en dat leidt tot vervuiling van het oppervlaktewater. Zeker vanwege heviger buien moet ruimte in het riool optimaal beschikbaar zijn voor stromen die er wel in horen. Rioolvreemd water kan grondwater zijn door lekke riolering maar ook foutief aangesloten waterstromen of foutief aangesloten oppervlaktewater. Doel is om deze stroom in 2030 met 20% te hebben gereduceerd ten opzichte van 2024. Monitoring daarvan vindt plaats door de gemeente (door debietmeting op de persleidingen en analyse van de lokale pompdebieten) en het HHSK (door monitoring op de eindgemalen). Samen evalueren wij in 2027 en 2030 de resultaten en we stemmen goed af op dit onderwerp. Om de goede werking van de riolering te waarborgen is het noodzakelijk dat geen ongewenste lozingen plaatsvinden. Dit kunnen lozingen betreffen van organische en chemische stoffen, die het riool of zuiveringsproces aantasten of verstoppen.
Vooral doekjes in de riolering is een groot probleem waarvoor onze inwoners veel onderhoudskosten moeten betalen via de heffing. Onze communicatie inzet blijft daarop en wordt meer specifiek per gebied ingezet. Controle op bedrijfsmatige lozingen vindt in opdracht van de gemeente plaats door de omgevingsdienst (ODMH). In de komende planperiode gaat de gemeente daarop gerichter controleren, omdat ongewenste lozingen veel invloed hebben op het goed functioneren van de riolering, zeker bij steeds heviger wordende buien. Waar nodig worden pompcapaciteiten afgestemd op legale afvalwaterstromen.
Definitief 2, 20 februari 2025
29
Beleidsplan riolering, 2025-2030
Er dient inzicht te bestaan in de toestand en het functioneren van de riolering De rioleringsgegevens zijn toegankelijk via het rioolbeheersysteem van de gemeente. Hierin worden revisies van uitgevoerd werk verwerkt. Jaarlijks wordt een deel van het riool met een videocamera geïnspecteerd. De resultaten van de inspecties worden beoordeeld en opgenomen in het beheersysteem. De inspecties en andere informatie uit het rioolbeheersysteem zijn input voor de vervangingsplanning. De bergbezinkbassins zijn voorzien van sensoren zodat het waterniveau in het riool, het bassin en het oppervlaktewater inzichtelijk is. Eens in de 10 jaar wordt bepaald of een herberekening van het stelsel noodzakelijk is. Dit is alleen noodzakelijk als er significante wijzigingen in het stelsel of het aantal aansluitingen hebben plaatsgevonden. In 2020 is een herberekening uitgevoerd (BRP). Alle rioolpompen zijn voorzien van een signaleringssysteem. Daarmee wordt data verzameld, is inzicht in het functioneren en de afvoer en kunnen analyses worden uitgevoerd. Beperken vuilemissie uit de riolering naar oppervlaktewater Bij de inwerkingtreding van de Waterwet is de WVO vervallen en daarmee zijn van rechtswege algemene regels in de plaats gekomen voor de vergunning.
De algemene regels houden in dat voldaan moet worden aan de basisinspanning waar het gaat om lozing van stoffen via de overstorten of hemelwateruitlaten. De gemeente behoudt daarbij wel een eigen verantwoordelijkheid voor het voorkomen van nadelige gevolgen van de lozingen. Vanuit de KRW heeft de gemeente een inspanningsverplichting om emissies vanuit de gemeentelijke riolering te reduceren. Vanwege de klimaatverandering komen hevige buien vaker voor. Het aantal pieklozingen vanuit gemengde stelsels neemt bij ongewijzigd beleid daarmee toe. In de komende planperiode wordt het aandeel gemengd aangesloten verhard oppervlak gereduceerd en daarmee de vuilemissie vanuit de riolering naar oppervlaktewater, teruggedrongen.
Om bij te dragen aan een schone en prettige leefomgeving zijn voor de planperiode van dit Beleidsplan riolering de volgende acties gedefinieerd rond vuilemissies uit de riolering: • Afkoppelen wordt in de openbare ruimte standaard bij wijkrenovatie- en vervangingswerkzaamheden en bij nieuwe aanleg uitgevoerd, zodat overstorten (piekvervuiling) met vuilwater minder vaak plaatsvinden en de impact van overstorten op de waterkwaliteit kleiner is; • We streven naar het tevens afkoppelen van de voorzijde van woningen als dat zonder risico op foutaansluitingen kan, dus als duidelijk is hoe de private riolering is aangelegd; • Het tegengaan van afvalwaterlozingen via het hemelwaterriool door foutieve aansluitingen op het hemelwaterstelsel te voorkomen en in bestaande situaties zoveel mogelijk reduceren als zij een aantoonbare negatieve invloed hebben op de waterkwaliteit, met als doel de waterkwaliteit te verbeteren; • Wanneer noodzakelijk: het vaststellen van een hemelwaterverordening cq. equivalent onder de omgevingswet met als doel het gescheiden afvoeren van vuil- en schoon water te bevorderen; • Risicogestuurde inzet van straatvegen ontwikkelen om vuillast bij gescheiden stelsels naar oppervlaktewater te reduceren met als doel de waterkwaliteit te verbeteren.