GEWIJZIGD Bijlage 2 - Ruimtelijke Strategie Zoetermeer 2040 (publieksvriendelijke versie-pdf-boekje)

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer 2040

Stad in de Buurt 011100010101010001 010101000101010101 010100101001010010 010010100101011010 101010101010101011

ZOETERMEER

WELKOM BUURTCAFE

Z O E T

Zoetermeer in 2040 Stad in de buurt: Zoetermeer in 2040 Dit is Zoetermeer in 2040. Terugkijkend kunnen we vaststellen dat de stad er beter voor staat dan in 2024. We zijn erin geslaagd om er meer een echte stad van te maken. Met meer stedelijke dynamiek en levendigheid. Een stad die qua inwoners sterk is doorgegroeid maar tegelijkertijd haar leefbaarheid heeft verbeterd. Hoe…? Door haar groene kwaliteiten verder te versterken. Door te investeren in woonkwaliteit en ruimte voor werk. En door de stad zo in te richten dat ontmoeting, sport en spel voor iedereen bereikbaar zijn. We hebben geen stenen gestapeld maar een stad gebouwd waarin ruimtelijke en sociale opgaven hand in hand gaan. In de visiekaart ziet u de kracht van Zoetermeer in één beeld gevangen. Een stad die dicht bij de grootste steden van Nederland ligt. Waar alles dichtbij is omdat zij compact is gebouwd rond alle voorzieningen die het stedelijk leven aantrekkelijk maken. En die tegelijk direct verbonden is met de rust en ruimte van het groene hart. Dat maakt Zoetermeer ‘de stad in de buurt’. Dit document laat zien hoe wij daar gekomen zijn.

Perspectief op Zoetermeer in 2040

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

3

Voorwoord Zo’n 60 jaar geleden bogen de stedenbouwkundigen uit de werkgroep ‘Ontwikkeling Zoetermeer’ zich over de toekomst van onze stad. Zoetermeer is gebouwd op toekomstvisies. Van agrarisch tweelingdorp in het veen tot de ambitieuze ‘New-Town’ van vandaag. Na vele ontmoetingen met onze inwoners, ondernemers en betrokken organisaties uit onze samenleving presenteren we nu met trots ónze kijk op de toekomst: de ‘Ruimtelijke Strategie 2040’. Het stedenbouwkundig ideaal van toen: licht, lucht en ruimte, is aangevuld met gezonde woningbouw, een innovatieve economie, onderwijs en ruimte voor parken en verkeersstromen. De stad die eens pionierde in moderne stadsplanning, staat nu voor nieuwe keuzes op het gebied van duurzaamheid, inclusiviteit en stedelijke vernieuwing, zonder onze wortels te vergeten. De Ruimtelijke Strategie 2040 is het kompas voor de komende jaren. De strategie ademt het DNA van Zoetermeer: compact, groen, bereikbaar en verbonden. Ze schetst een toekomst waarin de stad niet alleen groeit in aantallen, maar vooral in kwaliteit. Kwaliteit van wonen, werken, ontmoeten en bewegen. Waar het niet gaat om het stapelen van stenen, maar om samen leven. Waar de nabijheid van natuur, voorzieningen én mensen onze echte kracht vormt.

Werkgroep Ontwikkeling Zoetermeer, 1967 V.l.n.r. B.C. van Gent, R.H. Fledderus, Ir. L.H. Jacobsen, Ir. W.F. Schut, Prof. Ir. S.J. van Embden (staande), mevr Ir. M.G. van den Berg-Mey, Drs. A.G. van der Veen, Ir. W.A. Dieleman, L. Torn jr (Instituut Stad en Landschap van Zuid-Holland)

Zoetermeer wil graag opnieuw vooroplopen. Als plek die er in de regio toe doet, als laboratorium voor innovatieve leefmilieus, als gemeenschap die samen bouwt aan haar toekomst. De Ruimtelijke Strategie toont de strategische keuzes die ons daar brengen. Geen blauwdruk, maar een uitnodiging om met elkaar in gesprek te blijven en daadkracht te tonen. Want de stad is nooit af, maar altijd in beweging. Ik dank iedereen die heeft bijgedragen aan ons gezamenlijke toekomstbeeld. Zo maken we van Zoetermeer niet alleen een stad in de buurt, maar ook een stad voor de toekomst. Jan Iedema wethouder Ruimtelijke Strategie

Kernteam Ruimtelijke Strategie, 2025 V.l.n.r. Wethouder J. Iedema, R. den Blanken (staande), wethouder R. Weerwag, mevr. I. Breugem, M. Verwoest, H. Warris, J. de Haas, mevr. A. van Roode, M. ter Hoeve (niet op foto N. van der Velde en M. Scholten)

Jan Iedema en Ronald Weerwag tijdens een van de participatiebijeenkomsten RSZ (foto’s fotoflex)

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

5

Inhoudsopgave Inhoud

Pagina

Stad in de Buurt: Zoetermeer in 2040

2

Voorwoord

4

1. Inleiding en achtergrond

8

2. Dialoog met de stad

12

3. Het DNA van Zoetermeer

16

4. Ruimtelijke visie Zoetermeer 2040: Stad in de Buurt!

26

5. Leefmilieus van Zoetermeer

42

6. Onderliggende beleidsthema’s

62

7. Voorbij 2040

80

8. Omgevingseffectrapport (OER)

86

9. Van strategie naar realisatie

90

Met de Ruimtelijke Strategie bouwt Zoetermeer voort op haar omgevingsvisie. In overleg met inwoners en ondernemers en uitgaande van de bestaande stad en haar ontstaansgeschiedenis is de Ruimtelijke Strategie tot stand gekomen. Deze achtergronden staan beschreven in de hoofdstukken 1 t/m 3. Visie en hoofdkeuzes Hoofdstuk 4 vormt de kern van dit document. Hierin wordt de visie op de toekomst van Zoetermeer beschreven aan de hand van 10 strategische keuzes voor de leefomgeving. Leefmilieus In hoofdstuk 5 wordt aan de hand van leefmilieus toegelicht hoe de strategische keuzes zich vertalen naar verschillende gebieden, de leefmilieus, in de stad. Onderliggende beleidsthema’s Hoofdstuk 6 beschrijft alle onderliggende beleidsthema’s waaruit de RSZ is opgebouwd. Hierin wordt specifiek ingegaan op de verschillende opgaven en keuzes op het gebied van wonen, economie, groen, voorzieningen, energie, gezondheid en de regio. Voorbij 2040 Na 2040 is de stad niet af. Hoofdstuk 7 geeft een doorkijk naar de ontwikkeling van Zoetermeer na 2040. Omgevingseffectrapport (OER) In hoofdstuk 8 wordt ingegaan op het Omgevingseffectrapport (OER) en de wijze waarop de uitkomsten van het OER zijn meegenomen bij het opstellen van de RSZ. Van strategie naar realisatie In hoofdstuk 9 wordt een doorkijk gegeven naar de uitvoering van de RSZ.

Er wordt een korte toelichting gegeven op enkele onderwerpen die relevant zijn om uitvoering te geven aan de RSZ en die na vaststelling van de RSZ nader zullen worden uitgewerkt in een uitvoeringsagenda.

93

PARTNERS VAN DE STAD

BEL EID SO N

G LIN PE

Omgevingsvisie (ZM2040 & RSZ) Strategische Agenda

Handhaving Monitoring & Evaluatie

Programma’s:

NG ELI IKK TW

TER UG KO P

beleid en gebied

STRATEGISCHE AGENDA 2040 - Beleidsprogramma’s

ZOETERMEERSE AANPAK

VO

IN G

(stadsbreed, thematisch, deels verplicht)

- Gebiedsprogramma’s

NG

(wijk - en buurtgericht, integraal)

RKI

Regelgeving o.a. Omgevingsplan, Verordeningen Regelingen

WE

UIT

Vergunningen Projecten Activiteiten Subsidies Preventie ER Toezicht

OR

Begrippenlijst

Leeswijzer

BEL

EI D

SD

O

Begrippenlijst Tot slot worden in het laatste hoofdstuk veelvoorkomende begrippen nader uitgelegd.

Schooltuin Zoete Aarde

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

7

1. Inleiding en Achtergrond

8

Verhalen van de stad Hans van Houwelingen - Birthmark Birthmark is een beeld dat ontstaat bij de geboorte van deze wijk, ermee opgroeit en wordt belast met zijn geschiedenis. Het kunstwerk staat op een eilandje in de wijk Oosterheem. Het bestaat uit een trap rondom een elf meter hoge stalen constructie, waaraan hangslotjes worden geklikt met de namen en de geboortedata van de kinderen in de wijk. Het is een monument voor alle mensen in Oosterheem, dat zal groeien naarmate de tijd verstrijkt - hoe meer kinderen er worden geboren hoe meer sloten er aan het beeld hangen.Iedere gang van een vader/moeder naar het eilandje na de geboorte van zijn kind wordt in het kunstwerk opgenomen. Het heeft de taak om stilaan de ziel van zijn omgeving in zich op te nemen om die weer prijs te kunnen geven.

Heempark bij winkelcentrum Oosterheem (foto: Dick Valentijn)

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

9

1. Inleiding en achtergrond 1.1 Waarom een Ruimtelijke Strategie 2040? In 2022 is de Visie Zoetermeer 2040 opgesteld. De Omgevingswet schrijft voor dat deze visie vertaald wordt naar ruimtelijke opgaven en keuzes. In de Ruimtelijke Strategie Zoetermeer 2040 (verder RSZ) maken we zichtbaar welke opgaven we waar in de stad ruimte bieden en hoe Zoetermeer zich tot 2040 ontwikkelt. De RSZ vormt daarmee het tweede deel van de Visie Zoetermeer 2040. Samen vormen zij de omgevingsvisie van Zoetermeer. Maar er zijn meer redenen om de RSZ op te stellen: • Zoetermeer moet inspelen op verschillende maatschappelijke ontwikkelingen en opgaven, zoals demografische ontwikkelingen (vergrijzing), toenemend woningtekort, snelle verandering van het klimaat en de energietransitie. Met de RSZ maken we keuzes om deze opgaven een plek te geven binnen de schaarse ruimte. • De RSZ geeft helderheid over waar en hoe de stad in de komende jaren gaat veranderen. Dit geeft ambtenaren, inwoners en ondernemers helderheid waardoor planprocessen en besluitvorming versneld kunnen worden. • De RSZ is voor de langere termijn en overstijgt diverse collegeperioden. Het helpt om te blijven sturen op de grote opgaven voor de langere termijn. • De RSZ helpt om projecten en (gebieds-)programma’s goed op elkaar aan te laten sluiten.

Vanuit het totaalbeeld van de stad kunnen we beter bepalen hoe we bepaalde voorzieningen over de stad verdelen. Of hoe we het woningbouwprogramma zo over de stad verdelen dat nieuwe woningen ook echt passen in de betreffende wijk. Zo kunnen we de sociaaleconomische balans in de stad verbeteren, een belangrijk doel van de Visie Zoetermeer 2040. • Tenslotte kunnen we met de RSZ aan externe partners, zoals investeerders en ontwikkelaars, goed uitleggen welke richting we met de stad op willen. Dit biedt duidelijkheid en maakt van Zoetermeer een nog aantrekkelijkere stad om in te investeren.

10

1.2 Aanleiding: Zoetermeerse mechanismen en Visie Zoetermeer 2040 Zoetermeerse mechanismen Onderzoek naar de ‘Staat van Zoetermeer’ toonde eind 2019 aan dat er in Zoetermeer al lange tijd sprake is van een aantal dalende trends, zoals een afnemende woonaantrekkelijkheid en sociaaleconomische kracht. Kijkend naar de bestaande stad constateerden we een aantal samenhangende mechanismen die een negatieve invloed hebben op de balans van de stad (zie figuur 1.1). De staat van Zoetermeer heeft duidelijk gemaakt dat een aantal wijken aandacht en liefde nodig hebben. Ook al is de stad relatief jong, de eerste wijken dateren van 60 jaar geleden. Woningen zijn verouderd en voldoen niet meer aan de (energie-)normen van deze tijd. Het voorzieningenniveau in de wijken staat op een aantal plekken onder druk en de wijkcentra en oudste bedrijventerreinen hebben niet de uitstraling die hoort bij een vitale stad. Bovendien is er in sommige wijken een te eenzijdig woningaanbod, wat leidt tot een sociaaleconomische disbalans in de stad. Meer kwaliteit, diversiteit en een gemengd woningaanbod zijn nodig. Zowel op fysiek als sociaal vlak heeft de stad vernieuwende impulsen nodig. De Visie Zoetermeer 2040 vormt de aanzet tot deze vernieuwing. Figuur 1.1: De Zoetermeerse mechanismen (uit ‘De Staat van Zoetermeer’; onderzoek Louter 2019)

1. Inleiding en achtergrond

Visie Zoetermeer 2040 In reactie op de uitkomsten van het onderzoek naar de staat van Zoetermeer is in 2022 de Visie Zoetermeer 2040 opgesteld. Deze visie beschrijft het gewenste toekomstbeeld van Zoetermeer aan de hand van 6 hoofdlijnen: Samengevat betekenen de hoofdlijnen het volgende: 1. Zoetermeer is mijn thuis: de stad vormt een thuis voor diverse doelgroepen. 2. Duurzame stad in en tussen de parken: groen vormt dé identiteit van Zoetermeer. 3. Pallet van wijken en buurten: we geven vernieuwende impulsen aan de wijken van de toekomst. 4. Doorlopend ontplooiingskansen voor de inwoners van Zoetermeer: we sturen op een sterke economie en faciliteren een leven lang ontwikkelen voor alle inwoners. 5. Stad van toegepaste innovatie: we zetten nieuwe technieken, digitalisering en data in om maatschappelijke belangen beter te dienen. 6. Zoetermeer regiostad: Zoetermeer is voor de regio een daadkrachtige, zelfbewuste en vernieuwende partner.

1.3 Fysiek én Sociaal

1.5 Hoe is de RSZ tot stand gekomen?

De hoofdlijnen van de visie Zoetermeer 2040 laten een combinatie van fysieke en sociale opgaven zien. Daarom heeft Zoetermeer ook gekozen voor een RSZ waarin de samenhang tussen fysieke en sociale aspecten in de leefomgeving worden beschreven. Daarmee doet de RSZ recht aan de hoofdlijnen van de Visie Zoetermeer 2040.

De RSZ is tot stand gekomen in een zorgvuldig proces dat circa 1,5 jaar heeft geduurd. Na de onderzoeksfase zijn alle onderliggende bouwstenen goed in beeld gebracht. Deze zijn in spelvorm met bestuurders en ambtenaren gedeeld. Vervolgens zijn de leidende principes opgesteld. Deze zijn door college en raad vastgesteld. Tenslotte is de visie uitgewerkt tot het integrale eindbeeld aan de hand van tien strategische keuzes.

1.4 Detailniveau van de RSZ De RSZ schetst de grote bewegingen in de stad aan de hand van de belangrijkste opgaven. Het is een strategisch document dat vooral in gaat op de ontwikkeling van de stad als geheel. Het bevat geen details op het niveau van buurten, straten of specifieke objecten of gebouwen. Deze nadere uitwerking vindt plaats in lopende en nog op te starten gebiedsprogramma’s.

Figuur 1.3: proces totstandkoming RSZ

Deze hoofdlijnen zijn, waar mogelijk, vertaald in ruimtelijke opgaven en vormen zodoende het vertrekpunt van de RSZ.

Figuur 1.2: de 6 hoofdlijnen van de Visie Zoetermeer 2040 011100010101010001 010101000101010101 010100101001010010 010010100101011010 101010101010101011

ZOETERMEER

WELKOM

ZOETERMEER

BUURTCAFE

Z O E T

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

11

2. Dialoog met de stad

12

Participatiebijeenkomst Zoetermeerders in gesprek (foto fotoflex)

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

13

2. Dialoog met de stad De RSZ gaat over de toekomst van Zoetermeer en is daarmee belangrijk voor alle inwoners, bedrijven en (belangen)organisaties. Aan de RSZ gaat 1,5 jaar actieve participatie vooraf. Dat was niet altijd eenvoudig. Een visie document gaat over de grote lijn en is dus wat anders dan het organiseren van participatie over een nieuw gebouw op de hoek. Het bevat niet altijd de concrete maatregelen of acties waar mensen naar op zoek zijn. Het vraagt om een blik op de toekomst, op de wat langere termijn, en bevat heel veel verschillende onderwerpen. Toch zijn we erin geslaagd om met een brede groep belanghebbenden een goed gesprek te voeren over de toekomst van de stad. Dit varieerde van de dialoog met ‘stadmakers’ tot ‘Zoetermeerders in gesprek’: een brede vertegenwoordiging van inwoners met belangstelling en ideeën over Zoetermeer. Op diverse inhoudelijke thema’s vonden gesprekken plaats met professionele partners, zoals de zorgsector, het onderwijs, Stedin, waterschappen, HTM en MRDH. Vaak heeft de dialoog geleid tot inspiratie en soms ook tot concrete voorstellen die zijn opgenomen in de RSZ. Voor participatie geldt dat je het nooit iedereen naar de zin maakt. Daarvoor is dit onderwerp te veelomvattend en zijn de meningen te veelzijdig.

De kunst is om uit al die informatie een grote lijn te halen en recht te doen aan ieders inbreng door deze te vertalen naar de inhoud en de ‘geest’ van het document. Zoetermeerders vinden de dialoog met de gemeente belangrijk en verwachten uiteraard dat er iets met de uitkomsten gebeurt. Zij waarderen de kwaliteiten van hun stad en zien die als basis voor verdere groei en ontwikkeling. Het thema leefbaarheid vormde vaak een rode draad in het gesprek. De ontwikkeling van de stad gaat niet alleen over het bouwen van woningen maar vooral ook over de manier waarop mensen samenleven en met elkaar om gaan. Daar horen ook thema’s bij als ontmoeten, inclusiviteit, gezond leven en eten en zorg. Daarnaast kwam het thema groen vaak terug. De meeste betrokkenen zijn het er wel over eens dat het Zoetermeer van de toekomst haar groene kwaliteiten nog beter kan benutten en dat dit ook nodig is om de stad op langere termijn gezond en leefbaar te houden. Van de dialoog met de stad is een uitgebreid participatieverslag gemaakt dat als bijlage bij de RSZ beschikbaar is. Hierin staat meer uitgebreid beschreven wie er betrokken zijn geweest en wat de opbrengsten van het proces zijn geweest.

14

Beeldverslag participatie, door Theresa Hartgers

Dank aan iedereen die een actieve bijdrage heeft geleverd. Het heeft de tekst verrijkt en het draagvlak vergroot.

Logo van de pop-up EXPO, welke is gebruikt voor tentoonstellingen, bijeenkomsten en activiteiten

2. Dialoog met de stad

Participatiebijeenkomst jongeren Urban Art Studio (foto fotoflex)

Participatiebijeenkomst Zoetermeerders in gesprek (foto fotoflex)

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

15

3. Het DNA van Zoetermeer

16

Maquette voor New Town Zoetermeer. Volledig opgebouwd uit hoogbouw, vanuit de idealen van licht, lucht en ruimte. Een klein deel van de maquette is daadwerkelijk gerealiseerd.

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

17

3. Het DNA van Zoetermeer 3.1 Kwaliteit en identiteit van Zoetermeer Dit is Zoetermeer, een stad van bijna 130.000 inwoners. Een New Town, die op unieke wijze is gevormd. Deze stad combineert de centrale ligging in de zuidelijke Randstad met rust en ruimte door de opzet van suburbane stedelijkheid en de omarming door groengebieden. Als we het hebben over het Zoetermeer van 2040, dan begint dat bij de kernkwaliteiten van de bestaande stad. Die vormen de basis voor de komende vernieuwing. Zoetermeer heeft zich in 60 jaar tijd ontwikkeld tot een fijne stad met suburbane stedelijkheid waar het prettig wonen en werken is. Ruimtelijk vormt de stad een bloemlezing van diverse naoorlogse ontwikkelingen op het gebied van architectuur, stedenbouw, groen en experimentele woningbouw. Dit is niet alleen op de plattegrond, maar ook in de stad voelbaar. Wijken hebben een eigen identiteit en opzet waardoor ze voor inwoners herkenbaar en aantrekkelijk zijn. Het compacte karakter, van met name de eerste wijken, maakt dat alles goed bereikbaar is. Winkels, scholen en werk zijn nabij, zowel voor voetgangers als fietsers. Zo is Zoetermeer verkozen tot de beste grote fietsstad van Nederland. De ruim opgezette infrastructuur van Hoofdwegen en RandstadRail maakt dat je makkelijk door de stad reist en goed verbonden bent met de regio.

3.2 Ontwikkeling van Zoetermeer: van boterdorp naar New Town Het ontstaan van Zoetermeer kent een bijzondere geschiedenis. De oude dorpskern ontstond al in de 11e eeuw op de kruising van de weteringen tussen Delft en Leiden en de verbindingsroute tussen Den Haag en Gouda. Aanvankelijk was het tweelingdorp Zoetermeer-Zegwaart een agrarische nederzetting in het Zuid-Hollandse veengebied dat zich na de oorlog ontwikkelde tot een forensendorp. De naoorlogse verstedelijking van de Haagse regio was in de jaren ‘60 aanleiding voor een grootschalige uitbreiding van Zoetermeer als groeikern. Onder leiding van architect/stedenbouwkundige Sam van Embden werd door de Werkgroep Ontwikkeling Zoetermeer een voorbeeldige leefomgeving ontworpen. Een stad met vrij liggende autowegen, fietspaden en een geheel eigen openbaar vervoersysteem. Woonwijken als bloembladen om de bestaande dorpskern heen. In elke wijk ruim voldoende voorzieningen op loopafstand. Een stad met kantoren langs de hoofdwegen en nabij de nieuwe stations. Met zwaardere bedrijvigheid aan de benedenwindse oostkant van de stad, ver genoeg om er geen last van te hebben en dichtbij genoeg om er te kunnen werken.

Zuivel- en handelsdorp Zoetermeer stond lang bekend als boterdorp, vanwege de zuivelbedrijven die in Zoetermeer zijn opgericht waarvan Nutricia het bekendst, en nog altijd aanwezig, is. Ook ontstond in de Dorpsstraat van Zoetermeer supermarktketen De Spar. In 1935 werden Zoetermeer en Zegwaart onder de door hen gedeelde burgemeester samengevoegd. De nieuwe gemeente ging Zoetermeer heten, mede omdat deze naam door Nutricia gebruikt werd en daardoor internationaal bekend was.

Doordat er de afgelopen 60 jaar continu aan nieuwe wijken gebouwd is, vind je in Zoetermeer een compleet overzicht van stedenbouw en architectuurstijlen die in deze periode in Nederland zijn bedacht en gebouwd. De nieuwste ideeën werden ontwikkeld en toegepast. Verspreid door de stad zijn ook enkele bijzondere door het Rijk gesubsidieerde experimenten te vinden. Zowel op het gebied van stedenbouw, architectuur als woningbouw en bouwmethoden.

Foto’s HGOS (Historisch Genootschap Oud Soetermeer)

18

3. Het DNA van Zoetermeer

Van dorp naar New Town Na de oorlog zocht Den Haag naar ruimte om de woningnood op te vangen. Den Haag schetste hiervoor het plan Wilsveen. Dit plan was erop gericht een nieuwe stad te bouwen voor 100.000 inwoners, deels op Zoetermeers grondgebied. Zoetermeer ging niet akkoord en maakte een eigen plan. Het Struktuurplan 1968 beschreef ook een stad voor 100.000 inwoners. Een New Town, maar dan gebouwd rondom het bestaande dorp en met respect voor historische structuren zoals de linten, weteringen en de meerpolder. Zoetermeer werd een compacte stad, met groen omringd zodat het Groene Hart zoveel mogelijk gespaard bleef. Zoetermeer is de oudste New Town van Nederland in een bestaand landschap.

plan Wilsveen Struktuurplan Zoetermeer 1968

Nieuwe Driemanspolder: waterberging, natuurwaarde en recreatie in de groene stadsrand van Zoetermeer

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

19

3.3 Ruimtelijke hoofdtyperingen van New Town Zoetermeer Hoewel elke wijk zijn eigen bouwstijl en ruimtelijke opzet heeft, is een aantal planningsprincipes aan te wijzen die New Town Zoetermeer als geheel typeren: De autonome, complete stad Zoetermeer is een voormalige groeikern die al vanaf de eerste ontwerpen is opgevat als een complete, volwaardige stad. Naast woonwijken werden ook kantoorgebieden, bedrijventerreinen en een nieuw stadscentrum toegevoegd. De compacte stad met een heldere hoofdopzet Ook de wijken zelf, de bloembladen, zijn compact met eigen voorzieningen en afbakening ten opzichte van de rest van de stad en de omgeving. De hoofdwegen (H-structuur) als duidelijke afbakening van de gebieden. Met het open omliggende landschap als waardevol contrast met de stad. Nieuwe groene stedelijkheid: stad tussen de parken Onderdeel van het Struktuurplan 1968 was het Facetplan Groen. In alle wijken van Zoetermeer is veel groen aanwezig op kleine schaal, maar ook in grote parken aan de randen van de stad en in de laatst gebouwde wijken. De volledige staalkaart van naoorlogse stedenbouw en architectuur Zoetermeer is door de continue ontwikkeling uitgegroeid tot een ‘openluchtmuseum’ van stedenbouw- en architectuuropvattingen. Dit geldt ook voor de mobiliteit en het landschap. Uniek voor Zoetermeer als New Town is dat iedere wijk een herkenbare ‘bouwstijl’ heeft.

Laboratorium voor stedenbouw en architectuur De ontwikkelingen in het denken over stedenbouw en architectuur zijn direct doorvertaald tijdens het ontwerpen van de verschillende wijken. Dit is mede te danken aan het feit dat Zoetermeer een heel actieve rol in de landelijke ‘ontwikkeling door experiment’ heeft gehad. New Town gevouwen rondom historische structuren Bijzonder aan Zoetermeer is dat historische structuren zijn opgenomen in het ontwerp voor de groeikern. Zoetermeer is hierdoor een nieuwe stad, waarin de oudere historische lagen zijn verweven. Dit gebeurde in een tijd, waarin historische gelaagdheid als stedenbouwkundig denkframe nog niet was ontwikkeld.

20

Stad met een dubbelhart: historisch en modern Van het ‘tweelingdorp’ Zoetermeer-Zegwaart is het huidige centrum van de stad Zoetermeer een ‘tweelingcentrum’ geworden. Hierbij vullen de twee centra, de nostalgische Dorpsstraat en het moderne Stadshart, elkaar vanwege hun twee verschillende sferen aan. Stadscentrum op twee niveaus, op beleving ontworpen Het Stadshart heeft letterlijk twee niveaus: een bovenstad, waar de auto niet welkom is en waar winkelen, wonen recreatie- en cultuurbeleving hand in hand gaan, en een benedenstad, waar alle logistiek voor winkels en horeca en parkeren een plaats heeft. New Town met eigen Openbaar vervoerssysteem voor alle wijken De Zoetermeerlijn, de eerste nieuwe spoorlijn na WO II in Nederland, is een unicum. Inmiddels is het een rondgaand lightrail-traject tramlijn RandstadRail (HTM) dat ook de nieuwste Vinexwijk Oosterheem met de binnenstad verbindt. Groeistad ontwikkeld met samenspraak Zoetermeer heeft veel wijken samen met (toekomstige) inwoners ontwikkeld tussen 1970 en 1985. Het is niet te veel gezegd dat burgerparticipatie de stad Zoetermeer voor een aanzienlijk deel heeft gevormd. Deze typeringen kenmerken een grote periode van groei van Zoetermeer en hebben cultuurhistorische waarde.

3.4 Cultuurhistorisch waardevolle elementen in Zoetermeer Zoetermeer heeft een aantal gemeentelijke en rijksmonumenten, karakteristieke panden en vijf gemeentelijk beschermde stadsgezichten die vrijwel allemaal dateren uit de periode van voor de New Town. Het Post 45-project, dat in 2024 is afgerond, heeft cultuurhistorisch waardevolle gebouwen en gebieden uit de periode 1945-1990 geïnventariseerd. De gebouwen en gebieden vormen samen de kaart van cultuurhistorisch waardevolle elementen in Zoetermeer, die hier is afgebeeld. Het ontstaan van de New Town Zoetermeer is uitgebreid onderzocht en te vinden in ‘het Verhaal van de Stad’, de 10 Wijkbiografieën en de Inventarisatie Post 45, zie: Post 45-erfgoed – Geheugen van Zoetermeer Monumenten en beschermde gebieden zijn te raadplegen op: Stadsatlas Zoetermeer Erfgoed

3. Het DNA van Zoetermeer

De geplande stad: Licht, lucht en ruimte De eerste wijken van de New Town Zoetermeer zijn aan de tekentafel ontworpen door de Werkgroep Ontwikkeling Zoetermeer, waarin ook een landschapsarchitect, een verkeerskundige en een econoom zitting hadden. Licht, lucht en ruimte stonden centraal en het wonen in moderne flats tussen grote groene parken was het ideaal. Dit ideaal was leidend bij het ontwerp van Driemanspolder, Palenstein en Meerzicht. Het idee was dat heel Zoetermeer er zo uit zou gaan zien. Tijdens de bouw van Meerzicht is onder protest van inwoners met de ontwikkeling van galerijflats gestopt.

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

21

3.5 De Ruimtelijke staat van Zoetermeer Zoetermeer is inmiddels meer dan 60 jaar oud en de New Town is volwassen geworden. Er spelen nu opgaven die nog niet eerder aan de orde waren. Grote delen van de openbare ruimte en infrastructuur moeten worden vervangen, het energienetwerk dient verzwaard of omgezet te worden, vastgoed moet verduurzaamd, kortom: het groot onderhoud van de stad is begonnen. Daarbij komt dat de samenstelling van de bevolking in de loop der jaren is veranderd; van jong en kinderrijk naar steeds meer ouderen. Bovendien is de wijze waarop mensen wonen en werken veranderd. De regio vormt meer dan voorheen de werkplek voor veel Zoetermeerders. En ook voor vrijetijdsbesteding en winkelen maken Zoetermeerders gebruik van een veel ruimer regionaal aanbod. De wijk is niet langer de ooit bedachte mini-samenleving en het wijkcentrum niet meer de vanzelfsprekende plek waar men samenkomt. Dit uit zich ook in gebrekkige sociale cohesie en hoge ervaren eenzaamheid. Daarbij komt dat de hoofdwegenstructuur, die Zoetermeer uitstekend bereikbaar maakt, ook een barrièrewerking heeft die zorgt voor een scheiding tussen wijken en mensen. De zorgvuldigheid waarmee de New Town ontworpen is biedt onvoldoende antwoord op de vraagstukken van nu. Dat heeft weer effect op het gebruik van de openbare ruimte, het aanbod en/of de kwaliteit van voorzieningen en sociale veiligheid.

Kortom het functioneren van de samenleving. Hierin speelt ook het feit dat Zoetermeer een New Town is een belangrijke rol. In tegenstelling tot andere steden kunnen New Towns minder goed terugvallen op de kracht van een organisch gegroeide gemeenschap met een historisch gevormde identiteit en gedeelde cultuur.

De geplande stad: Menselijke maat

1962 (topotijdreis.nl)

In reactie op de grootschalige eerste wijken werd in de latere wijken de kleinschaligheid en de menselijke maat het belangrijkste ideaal. De grootschalige hoogbouw werd ingeruild voor laagbouw en herkenbaarheid. Kleinschalige woningbouw, gelegen rondom hofjes, aan een autoluw erf. Hier werd vorm gegeven aan samen leven en ruimte gemaakt voor de spelende mens. Een woondroom voor velen. Participatie was een belangrijk onderdeel van de ontwerpfase en er werd gewerkt met ontwerpteams waar ook sociologen en kunstenaars in zaten.

1989 (topotijdreis.nl)

Houtbouw Vuurdoornpark Seghwaert (foto Copywright D.Valentijn)

1997 (topotijdreis.nl)

3.6 De groei van de regio De regio is enorm verdicht en het landgebruik is drastisch veranderd. De steden, dorpen, activiteiten en aantallen inwoners om ons heen zijn gegroeid en dichterbij gekomen. De woningmarkt is regionaal concurrerend. De negatieve New Town effecten worden door de regionale concurrentie vergroot. Er is de laatste jaren sprake van verdringingseffecten uit buurgemeenten aan de onderkant van de woningmarkt terwijl aan de bovenkant uitstroom plaatsvindt richting luxere woonmilieus en woningen. 2023 (topotijdreis.nl)

22

3. Het DNA van Zoetermeer

Koepeltjeswoningen Meerzicht

3.7 Ruimtelijke opgaven van New Town Zoetermeer Trends, nieuwe ontwikkelingen en grote opgaven vragen ruimte in de stad. Dit vraagt een kritische blik op (het functioneren van) de huidige stad. Hoe kunnen we nieuwe opgaven een plek geven in de stad en daarmee nieuwe kwaliteiten toevoegen? Behoud door ontwikkeling Zoetermeer was lange tijd het laboratorium van de Nederlandse architectuur en stedenbouw. De opgave is om bestaande gebouwen en gebieden die niet meer aan de eisen voldoen te transformeren met zoveel mogelijk behoud van bestaande en cultuurhistorisch waardevolle kwaliteiten. Dat is goed voor de binding en het eigenaarschap dat mensen kunnen voelen met (plekken in) de stad en heeft een lagere milieu impact. Historische doorlopende structuren benutten De lange lijnen in de stad uit de periode voor de New Town lenen zich door de combinatie van het historische en het groene karakter ideaal voor fietsers en voetgangers. De bijzondere kwaliteit is geliefd, maar kan nog beter benut worden. Deze gebieden zijn ook gewilde locaties voor (woning-)bouw. Het is zaak ontwikkelingen zo uit te voeren dat deze het karakter van de lijnen versterken. Barrière werking van de hoofdwegen verminderen Een groot deel van de hoofdwegen is ingericht als landschappelijke ‘parkway’ terwijl andere delen meer de typering stadsstraat of stadsboulevard hebben of krijgen.

De parkways vormen veelal verborgen, groene structuren waar gemotoriseerd verkeer zich los van stedelijkheid, fietsers en voetgangers door de stad verplaatst. Het zijn scheidende structuren, die fysieke barrières opwerpen voor voetgangers en fietsers tussen verschillende delen van de stad.

De wijken toekomstbestendig maken De wijken worden nu oud en zijn in hetzelfde tempo als waarin ze gebouwd zijn toe aan grootschalig onderhoud. We zoeken met ingrepen naar balans in de bestaande wijken, zonder het karakter te verliezen. Nabijheid van voorzieningen en groen Nabijheid van voorzieningen en groen zijn geliefde kernkwaliteiten van de stad. De groei van de stad moet rekening houden met deze uitgangspunten en deze waar mogelijk versterken. Dat betekent dat groen en voorzieningen met de woningbouw mee moeten groeien. Mobiliteitstransitie In Zoetermeer wordt de druk die de auto op de openbare ruimte heeft steeds meer gevoeld. De ontwikkelingen vragen andere keuzes over hoe we de beschikbare ruimte verdelen tussen de verschillende vormen van mobiliteit. Van functiescheiding naar functiemenging De functionele opbouw van de stad maakt dat functies in Zoetermeer, zoals wonen en werken, sterk van elkaar zijn gescheiden. Deze opbouw heeft als voordeel dat er weinig overlast is tussen functies. Het (op sommige plekken) combineren van wonen en werken biedt kansen om het palet aan leefmilieus uit te breiden. Dit leidt tot een meer levendige stad waar werklocaties ’s avonds niet uitgestorven zijn, de sociale veiligheid toeneemt en de economische waarde en aantrekkelijkheid worden verhoogd.

In het volgende hoofdstuk wordt beschreven hoe Zoetermeer in de komende decennia kan inspelen op deze opgaven. Daarbij wordt gebruik gemaakt van 7 Zoetermeerse principes die de belangrijkste ruimtelijke waarden uit stad, samenleving en historie vertegenwoordigen.

Groei voorbij de oorspronkelijke grenzen Ook na het realiseren van de plannen van de New Town uit het Struktuurplan 1968 bleef de vraag naar woningen in de stad en regio groot. Om hierin te voorzien breidde Zoetermeer zich uit in richtingen die eerder voorzien waren, in het zuiden over de A12 (Rokkeveen) en in het oosten over de bedrijventerreinen heen (Oosterheem). Ook deze wijken zijn weer gerealiseerd volgens de ideeën van hun tijd. Ze zijn gekenmerkt door lange lijnen, overzichtelijke stratenpatronen en grote groenstructuren in de wijk. Nieuwere wijken in rood

Floriade en Rokkeveen De aanleg van Rokkeveen ging in combinatie met de Floriade van 1992 die Zoetermeer organiseerde. Veel restanten zijn nog terug te vinden in de groene omgeving van de wijk. Het dijklichaam waar tijdens de Floriade de monorail overheen ging ligt nog prominent in het Floriadepark, net als veel grote kunstwerken. Ook de stratenpatronen komen voort uit het plan van de Floriade.

De binnenstad versterken Daar waar vroeger ingezet werd op bewuste scheiding tussen Stadshart en Dorpsstraat wordt nu ingezet op het beter verbinden van deze gebieden, die kunnen profiteren van elkaars nabijheid. Ook de andere randen van de binnenstad vragen hierbij aandacht bijvoorbeeld de overgang naar het Woonhart en naar Entree, hoofdwegen Afrikaweg en Europaweg spelen op deze plekken een belangrijke rol. Ontwerp voor de Floriade

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

23

7 Zoetermeerse principes voor de vernieuwing van de New Town Onderstaande principes vormen een belangrijke stap in de vorming van de RSZ. Uit de eerste onderzoeksfase is heel veel informatie gekomen. De principes helpen om keuzes te maken. Zij vormen als het ware de onderliggende ‘waarden’ waarop de visie en strategische keuzes in hoofdstuk 4 zijn gebaseerd. Zij vertegenwoordigen wat wij belangrijk vinden in de volgende fase van ontwikkeling. De Zoetermeerse principes worden niet als checklist van voorschriften gebruikt bij ieder individueel project. De principes in deze ruimtelijke strategie gelden voor de algehele ruimtelijke ontwikkeling.

1. Mensen maken Zoetermeer

Net als in het verleden is het belangrijk dat de inwoners mee denken en bouwen aan hun eigen leefomgeving. Alleen dan ontstaat een stad die van ons allemaal is en waarin iedereen zich thuis kan voelen. Daarom geven we ruimte aan initiatieven en participatie. We denken mee met inwoners en kijken vooral naar de kansen van een initiatief en hoe we dit mogelijk kunnen maken. Samen maken we de stad!

2. Bestaande kwaliteit verbeteren

We beoordelen per gebied wat nodig en passend is. We voegen functies toe, halen ze weg of verplaatsten ze om de bestaande kwaliteit te versterken en de sociaaleconomische balans te herstellen. Bijvoorbeeld door bedrijven elders in de stad te huisvesten die niet op een bedrijventerrein horen, door woon en werkfuncties meer te combineren of per wijk een andere samenstelling in het woningaanbod te realiseren waardoor de diversiteit toeneemt.

Het DNA van Zoetermeer vormt het vertrekpunt voor de volgende stap. Bij nieuwe ontwikkelingen bewaken we dat deze niet ten koste gaan van bestaande kwaliteiten, zoals het groene karakter van de stad. Zoetermeer heeft veel te bieden. Het is belangrijk om de stad nieuwe impulsen te geven maar wel voortbouwend op de bestaande structuren en kwaliteiten.

6. Bouwen aan een gezonde, inclusieve en veilige leefomgeving

3. Groen groeit mee

7. Meervoudig ruimtegebruik

Als de stad groeit laten we de groene ruimte mee groeien. Dat is belangrijk om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen maar ook om inwoners uit te nodigen tot bewegen, spelen en ontmoeten. Alleen door hierin scherpe keuzes te maken kunnen we de grote ambities op dit gebied uit de Visie Zoetermeer 2040 waarmaken.

4. Alles in de buurt

De hele stad kent een uitgebreid netwerk van aantrekkelijke routes die alle voorzieningen bereikbaar maken. We zorgen ervoor dat de dagelijkse voorzieningen op loopafstand en voor iedereen bereikbaar en toegankelijk zijn.

24

5. De juiste functie op de juiste plek

3. Het DNA van Zoetermeer

Gezondheid van onze inwoners is een basisvoorwaarde bij de ontwikkeling van de stad. Wij zetten in op gezonde mobiliteit en richten de leefomgeving zo in dat deze uitnodigt tot bewegen, ontmoeten, spelen en sporten en toegankelijk en veilig is voor iedereen. Schaarse ruimte vraagt om slim ruimtegebruik. We stapelen, combineren en mengen functies, zowel in de bebouwde als onbebouwde ruimte. De 7 Zoetermeerse principes zijn in oktober 2024 goedgekeurd door de gemeenteraad. In het volgende hoofdstuk worden deze principes vertaald naar het verhaal van Zoetermeer in 2040.

Verhalen van de stad De Zoetermeerders

Kunstenaar Aafke Bouman maakte verschillende werken over Zoetermeer en haar geschiendenis. De Zoetermeerders staan centraal in deze serie kunstwerken, want de mensen maken de stad. Deze zes werken, die zijn afgebeeld in Zoetermeerse tunnels, verbeelden de ontwikkeling, idealen en het samenleven in de stad door de jaren heen. Het verhaal en de beelden bestaan uit zes hoofdstukken, verteld in chronologische volgorde. Wie zijn de Zoetermeerders geweest? Wie zijn ze geworden en hoe ziet de Zoetermeerder van de toekomst eruit? De Boeren

De Gemeenschap

De Verduurzamers

De Verbinders

De Jeugd

De Pioniers

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

25

4. Ruimtelijke Visie Zoetermeer 2040: Stad in de buurt Dit hoofdstuk vormt de kern van de RSZ. Het beschrijft hoe de stad zich kan vernieuwen en inspelen op de toekomst. De 7 Zoetermeerse principes vormen het fundament van de ruimtelijke visie. De visie wordt hieronder uitgewerkt in 10 ruimtelijke strategische keuzes en hun consequenties.

26

Perspectief op Zoetermeer in 2040

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

27

4.1 Ruimtelijke Visie Zoetermeer 2040: Stad in de buurt! 4.1 Ruimtelijke Visie Zoetermeer 2040 Zoetermeer zet in op verdere groei en gezonde doorontwikkeling van de stad. De compacte en tegelijk ruime opzet die Zoetermeer kenmerkt, vormt een goed vertrekpunt om de stad te vernieuwen en ruimte te bieden aan opgaven op het gebied van woningbouw, werkgelegenheid, klimaatadaptatie, energie- en mobiliteitstransitie. Nu de stad haar gemeentegrens heeft bereikt moet de ruimte in de bestaande stad gevonden worden. Daar versterken we de bestaande kwaliteiten en vernieuwen we op plekken waar de stad ‘sleets’ is geworden. Wat goed is behouden we, wat verbetering nodig heeft pakken we aan. Zoetermeer toont lef en ambitie door stedelijke en sociale ontwikkeling met elkaar te verbinden. De stad is er voor de mensen, een plek waar men elkaar kan ontmoeten, werken, recreëren en wonen en zo deel uitmaakt van de gemeenschap. Een stad in de buurt van andere grote steden met het groen in- en om de stad altijd om de hoek. Nieuwe stedelijke leefmilieus centraal in de stad verrijken het palet van wijken en buurten. Plekken waar stedelijke dynamiek voelbaar is en uitnodigt om veilig te bezoeken en te ontmoeten; er is reuring en leven op straat! We voegen woningen toe waardoor er meer draagvlak ontstaat voor huidige en nieuwe voorzieningen.

Dit combineren we met ruimte voor werk en groen, waardoor de groeiende stad aantrekkelijk blijft. Niet het ‘stapelen van de stenen’ maar de doelgroepen waarvoor we bouwen vormen daarbij het uitgangspunt. We willen aantrekkelijk blijven voor gezinnen, maar willen ook nieuwe doelgroepen aantrekken. Met een goede variatie in het woonprogramma realiseren we aantrekkelijke woonvormen voor ouderen waardoor we de doorstroming op de woningmarkt stimuleren. Hierdoor ontstaat ruimte voor instroom van nieuwe, jonge, gezinnen in de wijken.

28

Een stad van levendige stadsstraten, waar het autoverkeer waar nodig iets minder snel voorbijraast waardoor er ruimte ontstaat voor wonen, werk en andere functies en het vergroten van het gevoel van veiligheid. Een verbonden stad, sociaal maar ook fysiek, waar barrières, langs hoofdwegen en de A12, geslecht worden met verbeterde fietsverbindingen en aantrekkelijke ruimtes om te verblijven. Ook benutten we de goede bereikbaarheid als kracht om rond stationsgebieden en haltes aantrekkelijke woon-werk milieus te realiseren. Werklocaties zijn niet uitsluitend monofunctioneel, maar daar waar het passend is, zijn het gebieden waar wonen en werken gecombineerd worden, met meer dynamiek en meer sociale veiligheid. En we bouwen aan een stad van aantrekkelijke routes en plekken die uitnodigen om door de stad te bewegen. In de buurt, dicht bij huis of werk, werken we aan aangename plekken, die veilig en toegankelijk zijn. Centraal in de wijken komen meer ontmoetingsplekken, zoals het ‘huis van de wijk’ en een aantrekkelijk plein waar de buurt activiteiten kan organiseren. In het Zoetermeer van de toekomst staan lopen en fietsen centraal; blijvend de beste grote fietsstad van Nederland! En om de stap naar de regio verder te verkleinen realiseren we nieuwe en verbeterde OV-verbindingen met de grote steden om ons heen.

En uiteraard blijft er ruimte voor gemotoriseerd verkeer, waarbij we wel inzetten op nieuwe vormen als elektrisch rijden en deelvervoer.

4. Ruimtelijke visie Zoetermeer 2040

Zoetermeer zet een volgende stap in haar ontwikkeling door heden en toekomst te verbinden. Waar jong en oud kunnen vinden wat het stedelijk leven voor hen aantrekkelijk maakt. Waar de ruimtelijke ontwikkeling hand in hand gaat met sociale opgaven. Maar vooral een stad die zich onderscheidt doordat alles in de buurt is; andere grote steden, voorzieningen, groen, reuring én rust. Kortom…

Zoetermeer, stad in de buurt! En…. het is sneller 2040 dan we denken. Dus kijken we ook al over deze datum heen naar een verdere toekomst. Plannen genoeg. De stad is nooit af!

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

29

4.2.1 Ruimtelijke strategische keuzes 1. We versterken samen de kracht van de regio

Zoetermeer heeft een strategische ligging in het zuidelijke deel van de Randstad. Aan het Groene Hart, dicht bij steden als Den Haag, Rotterdam, Delft en Leiden. De stad heeft binnen de regio een zelfstandige en volwaardige positie. Voor haar verdere ontwikkeling heeft Zoetermeer baat bij een sterke regio op het gebied van woonkwaliteit, werkgelegenheid, mobiliteit, recreatie, natuur, onderwijs en gezondheid. Wat goed is voor de regio, is goed voor Zoetermeer. Door bij te dragen aan regionale opgaven versterkt Zoetermeer ook haar eigen positie en aantrekkelijkheid voor (toekomstige) inwoners en bedrijven. Dit gaan we doen: Zoetermeer ligt centraal in de regio en vormt een aantrekkelijke stad om te wonen midden in het groen. Zoetermeer levert met grote woningbouwontwikkelingen in Entree, binnenstad en, samen met de gemeente Lansingerland, Bleizo-West een belangrijke bijdrage aan de woningbouwopgave in de regio. Zowel in aantallen woningen en werkgelegenheid als in het toevoegen van nieuwe stedelijke leefmilieus voor de regio. Door verdichting rond OV knooppunten werken we aan een toekomstbestendig en robuust regionaal OV systeem. Daarnaast zetten we in op betere OV verbindingen met Rotterdam (rail), Leiden (bus rapid transit), Den Haag (mogelijk viersporigheid), Rijswijk, Gouda, Alphen aan den Rijn en Delft.

Daarmee dragen we bij aan versterking van het regionale OV netwerk en beperking van het autogebruik. Door het snelfietsnetwerk uit te breiden naar steden en dorpen in de regio ontstaat ook voor de fietser een aaneengesloten regionaal fietsnetwerk. Met het Dutch Innovation Park geeft Zoetermeer impulsen aan de regionale kenniseconomie en innovatie. Dit kennisknooppunt krijgt de ruimte om verder te groeien (intensivering) en we zien kansen voor verbinding met het innovatieve Horti Science op Bleizo-West. Door ruimtes op bedrijventerreinen beter te benutten en te intensiveren behouden we ruimte voor bedrijven in een hogere milieu categorie en dragen zodoende ook bij aan een belangrijke regionale opgave. De strategische ligging maakt dat Zoetermeerders gebruik kunnen maken van het grootstedelijke voorzieningenaanbod in de regio. Tegelijkertijd zal met de groei van de stad ook het culturele voorzieningenaanbod in Zoetermeer verder moeten ontwikkelen, passend bij het schaalniveau van de stad. In overleg en afstemming met buurgemeenten zetten we in op de ontwikkeling van een aaneengesloten groene zone rond de stad, een ringpark. Dit vergroot en versterkt de recreatieve en ecologische verbinding van de regionale groengebieden en landschappen rond Zoetermeer en vormt een schakel met het stedelijk groen.

30

4. Ruimtelijke visie Zoetermeer 2040

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

31

4.2.2 Ruimtelijke strategische keuzes 2. We bouwen binnen de bestaande stad en concentreren stedelijkheid

Verdere verstedelijking en groei van bebouwing vindt plaats binnen de bebouwde kom en niet in het buitengebied. Hiermee blijft Zoetermeer die compacte stad tussen de parken. Dit gaan we doen: Binnen de stad concentreren we stedelijkheid in het centrum van de stad, rondom de hoofdwegen. Hier maken we gebruik van de bestaande infrastructuur en concentreren woningen en voorzieningen. Het draagt bij aan meer levendigheid en ‘reuring’. Het palet van Zoetermeerse wijken en buurten wordt verrijkt met nieuwe hoogstedelijke milieus met bijbehorende dynamiek (binnenstad, Entree en Van Doornenplantsoen/noordrand Palenstein). De stad biedt hiermee de voordelen van het stedelijk leven, zoals nabijheid van horeca, stedelijke culturele voorzieningen en evenementen voor diverse doelgroepen. Dergelijke levendigheid kan door sommigen worden ervaren als overlast. Maar om een aantrekkelijke stad te zijn voor diverse doelgroepen is het belangrijk dat er iets te beleven valt. In de binnenstad wonen is een bewuste keuze, mensen wonen hier vanwege de nabijheid van voorzieningen en bedrijvigheid, niet in eerste instantie voor hun rust. Uiteraard hanteren we daarbij wel duidelijke regels op het gebied van goed ondernemerschap en veiligheid.

Deze gebieden kenmerken zich door een sterke mate van menging van functies (werken, voorzieningen, wonen), een hogere bebouwingsdichtheid en ook hogere bouwhoogtes dan in de rest van de stad. We benutten de ruimte om de stad voor andere (toekomstige) opgaven. We bouwen dus geen nieuwe woningen of bedrijven in de Meerpolder, maar zien daar mogelijkheden voor een combinatie van landbouw, waterberging, natuur- en recreatieontwikkeling. En door de stedelijkheid centraal in de stad te concentreren, kunnen omliggende wijken hun ruime en rustige karakter behouden.

32

4. Ruimtelijke visie Zoetermeer 2040

4.2.3 Ruimtelijke strategische keuzes 3. We versterken de ruimtelijke identiteit van New Town Zoetermeer

Als New Town heeft Zoetermeer een aantal onderscheidende kwaliteiten: compacte opzet, veel groen, goede bereikbaarheid en een diversiteit aan (experimentele) architectuur. Ook de combinatie van het oude historische dorp en de nieuwe moderne stad is kenmerkend. Deze kwaliteiten en kenmerken maken samen de identiteit van Zoetermeer. Dit vormt het vertrekpunt voor de volgende stap in de doorontwikkeling van de stad. Dit gaan we doen: We werken aan de doorontwikkeling van de kenmerkende (historische) ruimtelijke structuren als belangrijke dragers van de stad. Daarbij behouden we de lange lijnen van de historisch linten en weteringen als directe fiets- en voetverbindingen in- en naar buiten de stad en leggen de verbinding over de A12. We zetten in op meer menging (in plaats van functiescheiding) en het beter verbinden van de wijken onderling. De hoofdwegen transformeren geleidelijk tot uitnodigende (stads)straten, waarbij de stad zich meer presenteert, te beginnen met de Afrikaweg. Ook de Europaweg en in een later stadium de Australiëweg, kunnen elk op hun eigen wijze, rekening houdend met bestaande waardevolle structuren en groen, getransformeerd worden tot meer uitnodigende leefomgevingen. We hebben, net als in het verleden, aandacht voor vernieuwende architectuur en experimentele woon- en werkvormen waarmee we de bouw-identiteit van Zoetermeer versterken.

Op belangrijke zichtlocaties, zoals het station Zoetermeer en Centrum-West, zetten we de stad prominent in de etalage: hier nodigen we bouwers uit om nieuwe aansprekende gebouwen te realiseren. Vanuit het oogpunt van identiteit en duurzaamheid gaan we uit van het behoud van bestaande gebouwen en omgevingen. We onderzoeken eerst mogelijkheden voor herbestemming en/of inpassing in nieuwe ontwikkelingen, voordat we overgaan tot sloop. Bij de doorontwikkeling van parken benutten en versterken we de typische kenmerken van het palet aan parken dat in de loop der tijd in Zoetermeer is ontwikkeld. Ook geven we ruimte in de stad aan plekken waar experiment, creativiteit en innovatie de ruimte krijgen, zoals open en toegankelijke ‘broedplaatsen’.

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

33

4.2.4 Ruimtelijke strategische keuzes 4. We realiseren een evenwichtige groei van wonen, werken, groen-blauw en voorzieningen

De schaarser wordende ruimte vraagt om zorgvuldige afwegingen over wat we waar doen. De groei van het aantal nieuwe woningen is alleen haalbaar als andere opgaven kunnen meegroeien, zoals werkgelegenheid, kwalitatief groen en passende voorzieningen. Dit gaan we doen: Bij woningbouwprojecten is het realiseren van een gezonde leefomgeving minstens zo belangrijk als het wonen zelf. Waar we woningen toevoegen investeren we ook in groen-blauwe kwaliteit van de buitenruimte. Dit kan zowel kwantitatief als kwalitatief. Op plekken waar de ruimte te beperkt is, verhogen we de gebruiksen belevingswaarde van het aanwezige groen in de directe omgeving en/of passen we nieuwe vormen van groen toe, op daken en gevels. We zetten in op nabijheid van werk. Daarvoor realiseren we diverse typen werkgelegenheid die aansluiten bij de behoeften van vandaag de dag, zoals thuiswerken en ruimte voor werken in de wijk. We sturen op het behouden van de gewenste woon-werk balans: 1 woning = 1 arbeidsplaats. We sturen op nabijheid en spreiding van (basis)voorzieningen (zoals basisonderwijs, zorg, cultuur, groen, sport, ontmoetingsfuncties en dagelijkse boodschappen). Hiermee werken we aan de stad in de buurt waar voorzieningen voor iedere inwoner, ook voor kinderen en jongeren, snel en eenvoudig lopend of per fiets bereikbaar zijn.

En we creëren ruimte om de groei van voorzieningen mogelijk te maken zodat in iedere wijk een passend voorzieningenaanbod aanwezig is, voor jong en oud (huis van de wijk en iedere wijk een plein). Daarnaast programmeren we extra stedelijke voorzieningen in de binnenstad voor voldoende ontspanning en vermaak en bieden we ruimte voor recreatie, sport en evenementen in de grotere stadsparken en recreatiegebieden in en om de stad. We zetten in op meervoudig ruimtegebruik, bijvoorbeeld het combineren van wonen, werken en voorzieningen. Hierdoor benutten we de schaarse ruimte in de stad efficiënt, creëren we meer diversiteit en levendigheid op plekken waar dat wenselijk is en voorkomen we monofunctionele ontwikkelingen. We voorkomen daarmee gebieden in de stad die ’s avonds als sociaal onveilig en onaantrekkelijk worden ervaren.

34

4. Ruimtelijke visie Zoetermeer 2040

4.2.5 Ruimtelijke strategische keuzes 5. We vergroten de aantrekkelijkheid van de bestaande wijken

Zoetermeer blijft het aantrekkelijke palet van wijken en buurten. De wijken aan de rand van de stad behouden hun ‘suburbane’ karakter waar men rustig woont in een groene omgeving. Waar de kwaliteiten onder druk staan investeren we gericht in wijkvernieuwing. Dit gaan we doen: Diverse wijken hebben aandacht nodig. Zij vervullen allemaal een belangrijke rol bij het herstellen van de sociaaleconomische balans. Het nationale onderzoek ‘Zorgen voor New Towns: van groeikern tot aandachtsgebied’ bevestigt dat een scala aan sociale uitdagingen direct is terug te voeren op een gebrek aan woonaantrekkelijkheid. Daarom investeren we tot 2040, samen met partners, vooral in de wijken Meerzicht, Buytenwegh en Seghwaert, met name in en rondom de wijkwinkelcentra en OV-knooppunten met uitnodigende plekken voor ontmoeting. Bij de inrichting besteden we aandacht aan (sociale) veiligheid door goede openbare verlichting en zichtlijnen. Zo voorkomen we dat er ‘ongure’ plekken ontstaan. Woningbouw zal in deze wijken een belangrijke aanjager van vernieuwing vormen. We vergroten de variëteit in woningtypen en prijscategorieën en sturen daarmee op doelgroepen. In wijken met veel corporatiebezit voegen we duurdere woningen toe (bijvoorbeeld Meerzicht), in wijken waar de sociale woningbouw onder de norm van 30% zit voegen we juist sociale woningbouw toe (bijvoorbeeld Rokkeveen).

Maar vooral de vernieuwing van de bestaande woningvoorraad vormt een belangrijke impuls. Dit doen we in eerste instantie door woningen te verduurzamen en aan te passen aan de wensen van nu. Daarnaast benutten we kansen door het optoppen, uitplinten en aanplakken van bestaande woningen, complexen en bedrijfsruimtes. Omdat we de kwaliteit van de wijken willen behouden is hier geen ruimte voor grootschalige woningbouw. Daarom zoeken we naar mogelijkheden voor ‘acupunctuur’: kleinschalige projecten die bijdragen aan het herstel van de balans in de wijk, en waarbij we oog hebben voor een juiste verhouding tussen wonen, werken en voorzieningen. Als lid en coördinator van de New Town alliantie blijven we samen met andere New Towns de specifieke vraagstukken van New Town Zoetermeer onder de aandacht brengen van het Rijk. Eventuele fondsen die daaruit voortkomen wenden we gericht aan voor kwaliteitsimpulsen in de wijken die dat het hardste nodig hebben.

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

35

4.2.6 Ruimtelijke strategische keuzes 6. We benutten werklocaties beter en faciliteren werken in de wijk

Een volwaardige stad biedt voldoende ruimte voor werkgelegenheid. De vraag naar ruimte voor werk groeit en deze werkgelegenheid verandert snel en stelt andere eisen aan de inrichting van de stad. Tegelijkertijd staan bestaande werklocaties onder druk door ruimtegebrek. Dit gaan we doen: De bedrijventerreinen Zoeterhage, Rokkehage, Lansinghage en Oosterhage blijven voornamelijk bestemd voor bedrijven in een hogere milieu categorie die niet te combineren zijn met wonen. We optimaliseren deze terreinen door het beter benutten van planologische ruimte en bouwhoogten, clustering en specialisatie. Daarbij is het belangrijk dat we qua ruimtebeslag rekening houden met het feit dat een circulaire economie meer ruimte vraagt voor bedrijven, onder andere voor recycling, opslag en grondstofverwerking. Hierover dienen ook regionale afspraken gemaakt te worden. We voeren actief beleid om bedrijven die eigenlijk niet op een bedrijventerrein horen te weren, bijvoorbeeld door aanpassing van het omgevingsplan. Om deze bedrijven een plek elders in de stad te kunnen bieden realiseren we voldoende ruimte voor werkgelegenheid bij de grote gebiedsontwikkelingen in Entree en binnenstad en in de wijken rond OV-haltes. We onderzoeken daarbij de mogelijkheden om gewenste functies voor de stad die nu (goedkoop) op bedrijventerreinen zitten voor de stad te behouden.

We bieden ruimte om het Dutch Innovation Park verder te laten groeien en zullen, waar mogelijk, het succesvolle park-concept ook toepassen op andere kernsectoren binnen Zoetermeer. Transformatiegebieden Op bedrijventerrein Hoornerhage geven we ruimte om wonen en werken te mengen in een stedelijk leefmilieu, met behoud van bestaande ruimte voor bedrijvigheid, in aansluiting op het nieuwe woongebied van Edisonpark. Hoornerhage transformeert geleidelijk naar een levendige en sociaal veilige schakel tussen het Van Tuyllpark, met stedelijke voorzieningen als het zwembad en sportverengingen, Dutch Innovation Park en de rest van de stad. Dit bereiken we door geleidelijk en strategisch te ‘schuiven’ binnen de bestaande werklocaties met bedrijven die niet goed mengbaar zijn. Monofunctionele kantorenlocaties worden met behoud van bestaande ruimte voor werkgelegenheid getransformeerd tot gemengde woon-werkmilieus met bijbehorende voorzieningen (rond treinstation, Entree en binnenstad). Uitgangspunt is het behouden van een gezonde kantorenvoorraad met kwalitatief en verduurzaamd vastgoed op aantrekkelijke plekken. Wijkwinkelcentra Door rond de OV-haltes te investeren in de vernieuwing van de wijken krijgt ook de detailhandel in de wijkwinkelcentra nieuwe impulsen.

Per wijk beoordelen we wat een passend winkelaanbod is en hoe dit aanbod gemengd kan worden met andere functies, bijvoorbeeld op het gebied van ontmoeten, werken en zorg.

36

4. Ruimtelijke visie Zoetermeer 2040

4.2.7 Ruimtelijke strategische keuzes 7. We zorgen voor een klimaatbestendige en natuurinclusieve stad

We nemen maatregelen die ervoor zorgen dat de stad op langere termijn leefbaar en aantrekkelijk blijft voor mens en dier. Bij nieuwe ontwikkelingen en ingrepen in de bestaande stad nemen we deze opgaven integraal mee. Dit gaan we doen: We maken water, bodem en biodiversiteit sturend bij de bouwopgave door klimaatadaptief te bouwen. Zo realiseren we dat voldoende water wordt vastgehouden en er voldoende schaduwplekken zijn om hittestress te voorkomen. Om koelte de stad in te krijgen, houden we bestaande grote groene ruimtes (groene wiggen) in stand om te zorgen voor verbinding tussen het groen, water en biodiversiteit in en om de stad. Bij herinrichting van de openbare ruimte en het vernieuwen van wegen gaan we meer vergroenen. Vooral in hoogstedelijk gebied zal dit op een aantal plaatsen ten koste gaan van parkeerruimte. Tevens zorgen we ervoor dat we water langer vast kunnen houden of opslaan, of juist versneld kunnen afvoeren bij wateroverlast. In dit kader is het belangrijk om ook natuurinclusief bouwen meer als uitgangspunt mee te nemen. Dus niet met de nadruk op het ‘stapelen van stenen’ maar integreren wonen en natuur. Ook daken en gevels horen hierbij waardoor er een netwerk van groen-blauwe verbindingen ontstaat en de biodiversiteit versterkt wordt. Dat laatste kan door bij ontwikkelingen meer rekening te houden met de leefomgeving van bepaalde dier- en plantensoorten.

We geven in eerste instantie prioriteit aan het verbeteren van het ‘groen om de hoek’. Bij herinrichtingen van de openbare ruimte worden groene plekken samengevoegd voor schaduw/ontmoeting en verbonden met andere plekken in de wijk. Hierbij hebben we speciale aandacht voor het vergroenen van schoolpleinen. Bestaande groene plekken in de stad (linten, wallen, wijkparken en hoofdstructuren) verbinden we beter waardoor een aantrekkelijk groen-blauw netwerk ontstaat waar verkoeling kan worden gevonden. De wijkparken in de stad zijn belangrijk voor de identiteit van Zoetermeer. De toegankelijkheid en gebruikswaarde van deze parken vergroten we door ze nog beter met de buurten te verbinden en een duidelijker onderscheid te maken in inrichting, programmering (ook voor kinderen en jongeren) en identiteit. In de binnenstad verbinden we het Centraal Park met het park rondom de buurtvaart tot een ‘singel-park’ dat in verbinding staat met de oude wallen en linten. De binnenstad zet daarnaast in op een aantrekkelijk netwerk van dakparken. Een groot deel van de ruimte in Zoetermeer is particulier bezit in de vorm van privétuinen en daken. Via educatie en participatie stimuleren we inwoners en bedrijven om private ruimte meer te vergroenen.

Om de opgaven op het gebied van groen te realiseren formuleren we in vervolg op de RSZ heldere normen en richtlijnen op het gebied van natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen en biodiversiteit. Deze richtlijnen zullen als leidraad dienen voor ontwikkelaars bij gebiedsontwikkelingen.

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer - Stad in de Buurt

37

4.2.8 Ruimtelijke strategische keuzes 8. We voeren regie op de energietransitie en ondergrond

De energietransitie vraagt grote investeringen in duurzame energie, zoals thermische energie, zonnestroom, wind op zee en waterstof. Zoetermeer zit midden in een energietransitie waarin niet alleen de opwek, maar ook de distributie van energie grote veranderingen meebrengt. Dit gaan we doen: We zetten in op energiebesparingen en energiesystemen die passen bij de omstandigheden per gebied. Binnen gebieden met een hoge dichtheid, zoals het centrum, neemt de gemeente regie en sturen we op collectieve (en naar de toekomst uitbreidbare) warmteoplossingen- en systemen die bij voorkeur ook voor koeling kunnen zorgen in de zomer. Hiervoor anticiperen we op de mogelijke aanleg van grootschalige warmtenetten door reserveringen in de ondergrond (Warmte Samenwerking Oostland/Noukoop). In de gebieden zonder hoge dichtheid stimuleren we individuele oplossingen en geven we buurtinitiatieven de ruimte. Verduurzaming van woningen vormt een integraal onderdeel van de vernieuwing van de wijken. Hierdoor benutten we de energietransitie als vliegwiel voor vernieuwing en verbetering van de woonaantrekkelijkheid. We stimuleren het optimaal benutten van daken en gevels van woningen en ook het verduurzamen van bedrijventerreinen, voor opwek van zonne-energie, maar onderzoeken ook de mogelijkheden van energie opwek op, boven of naast infrastructuur.