GEWIJZIGD Bijlage 1 - Programmabegroting 2027-2030
Tekst van het document
Bin nen de legestabel zijn er echter ook leges die minder dan 100% kostendekkend zijn. De totale legestabel komt niet boven de 100% kostendekkendheid uit. De gemeenteraad stelt de tarieven in december vast. Het overzicht van de kostendekkendheid voor 2027 is hieronder opgenomen. 218 Kwijtscheldingsbeleid Kwijtschelding is hét sociale vangnet voor de lokale lastendruk. Zoetermeer houdt rekening met de draagkracht van de inwoners . In die visie past een zo ruim mogelijk kwijtscheldingsbeleid voor mensen die hun aanslagbiljet gemeentelijke belastingen door hun financiële situatie niet kunnen betalen. Zoetermeer hanteert daarom de maximale landelijke normen die gelden. Kwijtschelding wordt toegepast op rioolheffing, afvalstoffenheffing en onroerende-zaak belasting. Naast inwoners kunnen ook ondernemers, die minder verdienen dan het minimumloon en niet te veel vermogen hebben, kwijtschelding aanvragen. Kwijtschelding wordt dan toegepast op de woonlasten.
219 De gemeente maakt het proces voor het aanvragen van kwijtschelding zo eenvoudig mogelijk. Het kwijtscheldingsformulier hoeft in principe maar één keer ingevuld te worden. Daarna worden inkomen en vermogen jaarlijks automatisch getoetst door het Inlichtinge nbureau van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De uitslag van deze automatische toets wordt direct bij de aanslag bekend gemaakt. Na aanslagoplegging kan er ook nog kwijtschelding worden aangevraagd. Hierbij vindt ook een toetsing plaats. Als er geen bepe rkingen worden gevonden, wordt de kwijtschelding automatisch toegekend. Als de uitkomst van de toets wijst op beperkingen, wordt er nog aanvullende informatie opgevraagd. Het aanvragen van kwijtschelding kan via de website van de gemeente Zoetermeer en ook het aanleveren van de aanvullende informati e kan via de website. Op deze manier kan het verzoek zo snel mogelijk worden afgehandeld. Gemeentelijke woonlasten voor inwoners Jaarlijks verricht het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) onderzoek naar de gemeentelijke woonlasten. De publicatie daarvan vindt plaats in de Atlas van de Lokale Lasten.
Onder de gemeentelijke woonlasten verstaat het CO ELO de OZB voor de eigenaar van een woning met een voor de betreffende gemeente geldende gemiddelde waarde, plus rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een mee rpersoonshuishouden eventueel verminderd met een heffingskorting. Door het COELO wordt jaarlijks een vergelijkend overzicht opgesteld van alle Nederlandse gemeenten. In dit overzicht, dat beg int met de (deel)gemeente met de laagste heffingen (nr. 1) en eindigt met de (deel)gemeente met de hoogste heffingen (nr. 342), nee mt Zoetermeer in 2026 positie 193 in. Dit was in 2025 positie 190. In onderstaande grafiek is de ontwikkeling opgenomen van de afgelopen vijf jaar.
220 Gemeentelijke lasten Op basis van de voorgestelde tarieven 2027 toont de volgende tabel hoeveel de woonlasten bedragen voor inwoners, gespecificee rd naar type woning. Daarbij zijn zowel kopers als huurders naast elkaar gezet. In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de woonlasten in Zoetermeer zichtbaar gemaakt voor de afgelopen jaren (vanaf 202 2) aan de hand van een woning van € 298.000 in 2022, rekening houdend met de gemiddelde waardeontwikkeling van de woningen van de j aren 2022 tot en met 2027.
221 Inkomsten lokale heffingen De geraamde opbrengsten van de woonlastenheffingen (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing) laten voor 2027 het volgende be eld zien: De opbrengsten van de belangrijkste overige gemeentelijke heffingen zijn in onderstaande tabel weergegeven. De ramingen voor 2027 zijn conform de opgenomen bedragen in deze programmabegroting. Aangenomen amendementen en moties perspectiefdebat Niet van toepassing.
Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Risicomanagement en weerstandsvermogen zijn essentiële onderdelen van het (financiële) beleid van een gemeente. Risicomanagem | ent is het geheel aan activiteiten en maatregelen gericht op het systematisch omgaan met en het beheersen van risico’s. Voorspellen | is moeilijk. We moeten anticiperen op risico's. Voldoende weerstandsvermogen is een waarborg voor de financiële gezondheid van de gemeente. Als een onverwachte financiële te | genvaller zich voordoet, kan dit dan worden opgevangen? Financiële weerbaarheid komt tot uiting in de mate waarin de gemeente Zoetermeer in staat is de financiële effecten van een c | risis op te vangen: is Zoetermeer schokbestendig? Dit wil overigens niet zeggen dat er geen lastige inhoudelijke maatregelen nodig | zijn, maar de gemeente heeft het heft in eigen hand. Met andere woorden: maatregelen liggen binnen haar eigen (politieke) beïnvloedingsmogelijkheden. Een meetpunt voor de w | eerbaarheid is de omvang van de weerstandscapaciteit. Deze paragraaf geeft een overzicht van de belangrijkste financiële risico’s voor de gemeente Zoetermeer. De beschikbare weers | tandscapaciteit is de belangrijkste financiële buffer voor risico’s, waarvoor geen specifieke voorzieningen zijn getroffen.
De omva | ng van deze risico’s en de aanwezige weerstandscapaciteit bepalen of de gemeente over voldoende weerstandsvermogen beschikt. De Kadernota Risicomanagement en weerstandsvermogen biedt een toekomstbestendige systematiek voor het omgaan met risico’s. Er | wordt gebruik gemaakt van de systematiek van risicoscore met kansklasse en gevolgklasse voor het kwalificeren, kwantificeren en an | alyseren van risico’s. Bij de kwalificaties van risico’s worden de volgende vijf | kansklassen te onderscheiden: Kansklasse | Kanspercentage | Actie | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst 1 onwaarschijnlijk | < 10% | Geen risicobedrag opnemen | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst 2 mogelijk | 10 - 30% | 20% van risico opnemen | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst 3 aannemelijk | 30 - 50% | 40% van risico opnemen | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst 4 waarschijnlijk | 50 - 70% | 60% van risico opnemen | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst 5 bijna zeker | >70 | 100% van het bedrag: een voorziening treffen of opnemen in calculatie | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst | Tekst | Tekst Tekst | Tekst In principe worden risico’s met een score van 1 niet of nauwelijks meegewogen, maar soms kan het toch belangrijk zijn deze separaat zichtbaar te
maken. Bijvoorbeeld vanwege de financiële impact of politiek-bestuurlijke aandacht. Bij de kwantificering van de risico’s worden de volgende vijf gevolgklassen te onderscheiden: 222 Gevolgklasse | Omvang risico in € | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst 1 | < € 100.000 | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst 2 | € 100.000 – € 500.000 | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst 3 | € 500.000 – € 1.250.000 | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst 4 | € 1.250.000 – € 2.500.000 | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst 5 | > € 2.500.000 | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst | Tekst Risico’s Inschaling risicoscore Risico’s worden geprioriteerd met behulp van een risicoscore. De risicoscore wordt bepaald door de kansklasse | en de gevolgklasse te vermenigvuldigen. In de onderstaande tabel is zichtbaar gemaakt hoe de risicoscore wordt ingeschaald: zie de cellen. Risico’s in de groene vlakken | worden als laagste ingeschaald. Deze risico’s zijn wel in beeld, maar vragen geen extr | a aandacht. Risico’s in geel hebben een lage inschaling. De risico’s die hoog worden ingeschaald (oranje), vragen minimaal elk kwartaal extra aandacht van directie en management.
De belangrijkste risico’s op peildatum najaar 2026 staan hieronder. 223 224
225 Nieuwe risico's Er is sprake van de volgende nieuwe risico's: Grondzaken: De grondexploitatie Oosterheem is afgesloten. Risico's die er nog resteerden, zijn nu onderdeel van de nieuwe grondexploitati es Sara Lydiahoeve en T-strook Noord. Concern: Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties mogelijke naheffing Naar aanleiding van een boekenonderzoek van de Belastingdienst bestaat het risico op een naheffing van loonheffingen voor de inzet van zelfstandigen, waarbij mogelijk sprake is van een dienstbetrekking. Het onderzoek van de Belastingdienst is gebaseerd op het tweede kwartaal van 2024. De mogelijke naheffing heeft betrekking op de inzet vanaf 2025. Op basis van de lopende analyse kan nog geen inschatting van het financiël e risico worden gemaakt. In de analyse worden zowel de door de Belastingdienst onderzochte gevallen als gevallen in dezelfde of vergelijkbare functies en omstandigheden meegenomen die buiten het onderzochte kwartaal vielen. Daarnaast blijken er aanvullende gevallen te zijn die mogelijk ook binnen deze be oordeling vallen. Afhankelijk van de verdere beoordeling en de reactie van de Belastingdienst kan de uiteindelijke naheffing worden bepaald. Financiële omvang risico’s De financiële consequenties van deze risico’s zijn via een Monte Carlo berekening in het softwarepakket voor risicobeheersing NARIS in beeld gebracht.
Het reserveren van het totale bedrag aan de ingeschatte maximale risicogevolgen is niet noodzakelijk. Het is niet waarschijnlijk dat alle risico’s zich in hun maximale omvang in hetzelfde jaar voordoen. Daarom wordt een simulatie uitgevoerd waarbij 100.000 trekkingen plaatsvinden. Er is een kansberekening gemaakt op de waarschijnlijkheid van het zich tegelijkertijd in het jaar voordoen van de risico’s en het bedrag wat daarmee gemoeid is. Daarbij wordt een 95% betrouwbaarheidsmarge gehanteerd. Het berekende risico van de algemene - en projectspecifieke risico’s bij grondzaken bedraagt afgerond € 4,2 mln. waarvoor weerstandscapaciteit wordt gevormd. Bij het overige concern is dat afgerond € 1,5 mln. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de financiële middelen en mogelijkheden om onverwachte, niet begrote kosten te kunnen dek ken. Tot de weerstandscapaciteit voor incidentele risico’s worden de algemene reserves gerekend. In geval van tekortschietende alge mene reserves kunnen ook de bestemmingsreserves worden aangewend. Dit betekent dan wel dat wordt afgezien van de realisatie van een bestemming of dat er zo snel mogelijk aanvullende dekkingsmaatregelen worden gezocht om de bestemmingsreserve weer beschikba ar te krijgen. De tabel toont hoe de weerstandscapaciteit is opgebouwd.
226 Weerstandsvermogen De verhouding tussen de weerstandscapaciteit en de waarschijnlijke risico-omvang is gedefinieerd als de ratio voor het weerstandsvermogen. Als gewenste ratio voor het weerstandsvermogen wordt voor het concern exclusief grondzaken ‘voldoende’ gehanteerd. He t Nationaal Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR) hanteert hiervoor de bandbreedte van een ratio tussen 1.0 en 1.4. Zoetermeer hanteert als grenswaarde 1.0. Als ratio voor het weerstandsvermogen van grondzaken wordt eveneens ‘voldoende’ als toereikend gezien. Ook hier wordt de onde rgrens van 1.0 als ratio gehanteerd. Als de ratio lager is dan 1.0 betekent dat dus dat er onvoldoende weerstandscapaciteit is. And ers gesteld: de risico-omvang vermenigvuldigd met de ratio bepaalt de benodigde weerstandscapaciteit. Bij de berekening en beoordeling van het weerstandsvermogen wordt onderscheid gemaakt tussen het concern (exclusief grondzake n) en grondzaken. De tabel geeft de opbouw van de weerstandscapaciteit van deze onderdelen weer.
227 Uitwerking Concern excl. Grondbedrijf Uit het simulatiemodel met de risico’s van het concern exclusief grondzaken blijkt dat de maximale omvang van de risico’s (me t een zekerheid van 95%) uitkomt op een bedrag van € 1,5 mln. De omvang van de berekende risico’s wordt aangevuld met 4% (voor de n iet te kwantificeren risico’s) van het begrotingstotaal (lasten) van de exploitatie, exclusief grondbedrijf. Gebleken is dat sommige risico’s moeilijk zijn te schat ten. Daarbij is het wenselijk een zekere financiële buffer aan te houden. Tussen het bekend worden van budgettaire tegenvallers en het treffen van passende maatregelen kan enige tijd bestaan. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen bij de periodieke aanbesteding van onderhoud van de openbare ruimte. De beschikba re budgetten kunnen onvoldoende blijken. De budgettaire frictie die daardoor ontstaat moet kunnen worden opgevangen. De berekende norm voor de niet gekwantificeerde risico’s voor deze begroting bedraagt € 23,2 mln. De berekende risico-omvang is € 1,5 mln. De totale risico- omvang wordt dus ingeschat op afgerond € 24,7 mln. De weerstandscapaciteit bedraagt € 155 mln. Het weerstandsvermogen is 6,26 en voldoet dus ruim aan de norm van minimaal 1.0. Grondbedrijf De omvang van de risico’s is volgens de simulatie van het NARIS € 4,2 mln. en de weerstandscapaciteit is € 4,2 mln. Het weerstandsvermogen is afgerond 1,0.
Een tekort (ratio <1,0) of overschot van de weerstandscapaciteit van grondzaken ten opzichte van het totaal van de risico’s kan l eiden tot een afroming of aanvulling van de weerstandscapaciteit. Indien sprake is van een ratio >1,2 wordt het overschot aan het einde van het jaar gestort in de Reserve Fonds Zoetermeer 2040. Financiële kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht om een set financiële kengetallen op te nemen in de programmabegrotin g en jaarrekening. Deze kengetallen hebben voor de raad vooral een signaleringswaarde bij het beschouwen van de financiële positie van de gemeente. Eén afzonderlijk kengetal zegt niet zo veel en moet altijd in relatie met de andere kengetallen worden bezien. De kengetallen maken inzichtelijker wat de financiële ruimte is om structurele en incidentele laten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven globaal inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid en vormen een basis voor de beoordeling hoe solide de begroting is. De beoordeling van de financiële positie is geen doel op zich en moet altijd worden bezien in het licht van de totale maatsch appelijke opgave van onze stad. Het te bereiken maatschappelijk effect en de bijdrage aan de inhoudelijke beleidsdoelstellingen zij n hierbij nadrukkelijk van belang.
De financiële positie is ondersteunend aan het afwegingsproces van het bestuur bij het maken van verantwoorde keuzes. Afwegingen waarbij de beantwoord ing van de vragen: wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat mag het kosten? worden afgezet ten opzichte van de impact op de financiële positie. Er bestaat geen (landelijke) normering om te beoordelen wat de prestaties zijn. Wel is het mogelijk via FINDO de kengetallen van Zoetermeer te vergelijken met andere gemeenten. Voor de provincie als toezichthouder blijft een structureel, sluitende begroting het bepalende criteriu m. De eerste vier kengetallen staan in relatie met financiële risico’s met een lange termijn karakter. De laatste twee kengetall en geven aan in hoeverre ruimte in de exploitatie bestaat om de financiële lange termijn risico’s af te kunnen dekken. 228 In vergelijking met andere gemeenten is de netto schuldquote van de gemeente Zoetermeer bescheiden te noemen. De begroting va n de gemeente is daardoor relatief ongevoelig voor wijzigingen in de rentestand. De netto schuldquote loopt in de loopt van de jare n wel op, onder meer door investeringen in de stad. Voor een groot deel kan in de financieringsbehoefte worden voorzien met eigen middelen.
229 De solvabiliteitsratio is het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal en geeft inzicht in de mate, waarin de gemee nte in staat is haar schulden af te lossen. Deze ratio geeft aan welk deel van de investeringen is gefinancierd met eigen geld. De solvabiliteit daalt naar 43,2% en is nog steeds ruim boven het gemiddelde van andere gemeenten van vergelijkbare omvang (ongeveer 31%). De omvang van de reservemiddelen neemt wel af. Trendgrafiek Solvabiliteitsratio
230 Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten in de begrot ing. De boekwaarde van de gronden moet worden terugverdiend bij de verkoop. Dit kengetal laat alle jaren een lage waarde zien. Een laag getal betekent dat de gemeente niet erg afhankelijk is van de inkomsten van de verkoop van gronden. Zie de paragraaf grondbeleid voor een toelichting op de ontwikkel ingen. Trendgrafiek Kengetal grondexploitatie
231 De structurele exploitatieruimte is van belang om te beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen of welke structurele stijging van de baten of daling van de lasten daarvoor nodig is. Het kengetal toont dat de structur ele ruimte gestaag daalt en onder 0 uitkomt als er geen maatregelen worden genomen. Trendgrafiek Structurele exploitatieruimte
232 De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk van de gemeente zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Zoeterm eer beweegt zich in de middenmoot. Trendgrafiek Belastingcapaciteit
233 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De instandhouding van de meeste kapitaalgoederen is vastgelegd in beheerplannen. Daarin is het meerjarig onderhoudsprogramma en de daarbij behorende financiële gevolgen opgenomen. In de beheerplannen is ook het gewenste kwaliteitsniveau van de voorziening vastgelegd. Per categorie wordt ingegaan op het onderhoud van de kapitaalgoederen: 1. Openbare Ruimte 2. Riolering 3. Ondergrondse Inzamelmiddelen 4. Begraafplaatsen 5. Vastgoed (gebouwen) 6. Beeldende kunst Openbare Ruimte Omschrijving algemeen beleidskader In de Nota Onderhoud Openbare Ruimte 2023-2026 is het beeldkwaliteitsniveau van de openbare ruimte vastgelegd en de verwachte kosten voor groot onderhoud en vervanging. Onder openbare ruimte vallen wegen, civiele kunstwerken, groen en bomen, speelvoorzieningen, waterke ringen, verkeerslichtregelinstallaties, openbare verlichting en weg/straatmeubilair. Voor het berekenen van de verwachte kosten is uitgegaan van het terug brengen in de oorspronkelijke toestand. Op basis van de financiële verordening moet de Nota Onderhoud Openbare Ruimte 2023-2026 geactualiseerd worden. Uitgangspunt in deze nota is het in stand houden van de bestaande kapitaalgoederen, om kapitaalvernietiging te voorkomen. De actuele nota is vastgesteld in de ve rgadering van 4 oktober 2022 (Raadsvoorstel Nota openbare ruimte 2022-084345).
In het coalitieakkoord is geld opgenomen voor een impuls in de openbare ruimte. De uitwerking hiervan start in 2026 en loopt door in 2027 en verder. Omdat daarbij ook wordt gekeken naar nieuwe ambities voor onderhoudskwaliteit en kwaliteitsniveaus, stelt h et college voor om de Nota Onderhoud Openbare Ruimte en Nota Riolering nu beleidsmatig voort te zetten. De inhoudelijke aanpassing van de Nota Onderhoud Openbare Ruimte en een nieuw water- en rioleringsprogramma volgt in 2027. Andere onderdelen van de impuls komen op latere momenten via afzonderlijke uitwerkingen terug naar de raad. De Perspectiefnota 2028 is het formele moment waarop het college voorstellen doet voor de besteding van de impulsgelden voor de openbare ruimte uit het coalitieakkoord. Om de budgetten voor groot onderhoud en vervanging van de bestaande kapitaalgoederen te borgen worden in de Programmabegrotin | g 2027 de kosten herijkt passend bij het bestaande beleid op basis van onderhoudsbehoefte passend bij de actuele hoeveelheden en ee | nheidsprijzen voor de periode 2026-2027. Ook voor de langere termijn (40 jaar) wordt het benodigd budget beschikbaar gesteld op basis van de hoeveelheden, theor | etische levensduur, onderhoudscyclus en eenheidsprijzen. De aanpassing van beheerde hoeveelheden, eenheidsprijzen en de huidige pri | jsontwikkeling in de markt, leidt tot een noodzakelijke budgettoename.
Hiervoor wordt de structurele reservering van € 1 mln. ingezet die bij de bezuinigingen in de Programmabegroting 2026 is vrijgemaakt voor de financiële vertaling van de witte vlekken di | e in de NOOR 2023-2026 zijn vastgesteld. Per saldo is dit een budgettair neutrale wijziging van de begroting. Financiële consequenties De kosten van kapitaalgoederen met maatschappelijk nut worden conform de nota Waarderen, activeren en afschrijven | geactiveerd en afgeschreven. Voor deze kapitaalgoederen zijn in de begroting de volgende investeringsbedragen opgenomen: - 2027 | € 23 mln. - 2028 | € 18 mln. - 2029 | € 16 mln. - 2030 | € 18 mln. De jaarlijkse uitgaven voor dagelijks beheer, groot onderhoud en de kapitaallasten van vervangingen zijn als volgt: - 2027 | € 39 mln. - 2028 | € 40 mln. - 2029 | € 40 mln. - 2030 | € 40 mln. Groot onderhoud Fluctuaties in de jaaruitgaven van het groot onderhoud worden verrekend via de egalisatiereserve groot onderhoud bovengronds. | De jaarlijkse onder- of overbestedingen van groot onderhoud worden met deze reserve verrekend, tot het minimum van € | 0 en het maximum van € 5 mln. Ontwikkeling van vervangingen op lange termijn Vanwege het ouder worden van de stad neemt het aantal vervangingen in de toekomst toe. In de Nota Onderhoud Openbare Ruimte 2 | 028 t/m 2031 wordt ingegaan op de vervangingsaanpak.
Kosten op jaarbasis Openbare ruimte | Rekening | PB 2026 | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Totale kosten (* € 1.000) | 42.017 | 37.500 | 38.500 | 39.500 | 40.200 | 40.500 Inwoners | 129.852 | 131.827 | 131.601 | 131.766 | 134.888 | 135.272 Kosten per inwoner (* €) | 323,58 | 284,46 | 292,55 | 299,77 | 298,03 | 299,40 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening 234 235 Trendgrafiek Kosten Openbare Ruimte per inwoner (in euro) Toelichting Trendgrafiek Kosten Openbare Ruimte per inwoner (in euro) Vanaf 2026 worden naar aanleiding van de bezuinigingen verschillende investeringen geactiveerd en worden de kosten verdeeld o ver een langere termijn. Deze grafiek laat de exploitatiekosten van de openbare ruimte per inwoner zien. Doordat deze investeringen geactiveerd worden dalen de exploitatiekosten in de grafiek. Riolering Omschrijving beleidskader De gemeente geeft in de Nota Riolering 2023-2026 aan op welke wijze zij invulling geeft aan haar wettelijke taak (Omgevingswet) voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Het college kiest ervoor om het huidige beleid voort te zetten in 2027.
Zoetermeer maakt een nieuw water- en rioleringsprogramma dat verder kijkt dan alleen riolen. Naast het veilig afvoeren van afval | - en regenwater komt er meer aandacht voor klimaatverandering, zoals hevige buien, langere periodes van droogte en hitte. Het pl | an richt zich op het vasthouden van regenwater, het vergroenen van de leefomgeving en het verminderen van wateroverlast. Ook wordt gekeken hoe water en groen kunnen bijdragen aa | n een prettige en gezonde woonomgeving. Nieuwe digitale technieken en betere gegevens over het rioolstelsel helpen om onderhoud slimmer te plannen en problemen eerder te signaleren. Zo werkt Zoetermeer aan een toekomstbestendige stad die beter is voorbereid op de uitdagingen van morgen. Het | water- en rioleringsprogramma 2028-2031 zal in 2027 worden aangeboden aan de raad. Financiële consequenties De kosten van het groot onderhoud komen ten laste van de Voorziening riolering.
Bedragen x € 1.000 Riolering | Rekening | PB 2026 | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Voorziening Riolering Saldo Voorziening 1-1 | 30.500 | 31.762 | 33.153 | 34.382 | 35.521 | 36.407 Storting in voorziening | 3.175 | 3.903 | 3.365 | 3.365 | 3.365 | 3.365 Waardevermeerdering / rente t,g,v, voorziening) | 610 | 1.270 | 642 | 908 | 829 | 927 Nieuwe investeringen | -2.523 | -3.782 | -2.866 | -2.982 | -3.296 | -3.682 Verwachtingen | 88 | -152 | -12 | -90 Verwachtingen (correctie vrijval) Saldo Voorziening 31-12 | 31.762 | 33.153 | 34.382 | 35.521 | 36.407 | 36.927 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening Kosten op jaarbasis Riolering | Rekening | PB 2026 | Begroting afgezet tegen het aantal aansluitingen | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kosten per aansluiting (* €) | 125,54 | 126,32 | 128,58 | 128,58 | 128,58 | 128,58 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening 236 237 Trendgrafiek Kosten riolering per aansluiting (in euro) Toelichting Trendgrafiek Kosten Riolering per inwoner (in euro) In januari 2023 is de Nota Riolering vastgesteld door de raad. Hierin zijn de kosten opgenomen voor de taken afval - en hemelwater en grondwater.
Net als bij de rest van de openbare ruimte zorgt ook hier het ouder worden van de stad voor een toename in de b enodigde vervangingen. Veel rioolbuizen naderen het einde van de levensduur. Voor deze uitgaven wordt gespaard in de voorziening Riolering.
Ondergrondse inzamelmiddelen Omschrijving algemeen beleidskader De kosten van het groot onderhoud van de ondergrondse inzamelmiddelen voor afvalinzameling verlopen niet gelijkmatig over de | jaren. In het 'beheerplan verzamelcontainers 2023-2027' staan de kosten voor groot onderhoud voor de komende jaren geraamd. Om een | constante lastenraming in de begroting te hebben, wordt hiervoor de voorziening groot onderhoud verzamelcontainers gebruikt. In 2027 zal het nieuwe beheerplan verzamel | containers 2028-2032 worden aangeboden aan de raad. Financiële consequenties Jaarlijks wordt een constant bedrag in de voorziening gestort voor het groot onderhoud van de ondergrondse inzamelmiddelen. T | egenover de kosten van het groot onderhoud staat een besteding in de voorziening. De kosten voor het reguliere onderhoud zijn begro | ot in programma 3 Leefbaarheid, duurzaam en groen. Bedragen x € 1.000 Ondergrondse inzamelmiddelen | Rekening | PB 2026 | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Voorziening afvalstoffenheffing Saldo Voorziening 1-1 | 1.920 | 1.412 | 1.037 | 1.112 | 1.231 | 1.390 Storting in voorziening | 322 | 335 | 341 | 341 | 342 | 342 Waardevermeerdering / rente t.g.v.
voorziening | 38 | 56 | 23 | 24 | 28 | 32 Aanwending | -868 | -766 | -289 | -246 | -211 | -177 Saldo Voorziening 31-12 | 1.412 | 1.037 | 1.112 | 1.231 | 1.390 | 1.587 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening Kosten op jaarbasis Ondergrondse inzamelmiddelen | Rekening | PB 2026 | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Totale kosten (* € 1.000) | 1.325 | 1.428 | 1.483 | 1.514 | 1.535 | 1.558 Inwoners | 129.852 | 131.827 | 131.601 | 131.766 | 134.888 | 135.272 Kosten per inwoner (* €) | 10,20 | 10,83 | 11,27 | 11,49 | 11,38 | 11,52 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening 238 239 Trendgrafiek Kosten Ondergrondse inzamelmiddelen per inwoner (in euro) Begraafplaatsen Omschrijving algemeen beleidskader Voor de begraafplaatsen is een Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen en het Uitvoeringsbesluit gemeentelijke begraafplaatsen vastgesteld. Financiële consequenties De investeringen voor gebouwde voorzieningen op de begraafplaatsen zijn geactiveerd en hierop wordt afgeschreven, waardoor ve rvanging op termijn mogelijk is. De kosten voor het ruimen van de graven, dagelijks onderhoud en groot onderhoud worden gedekt uit de voorziening afkoopsommen onderhoud graven.
Onttrekkingen aan de voorziening vinden plaats op basis van jaarlijks uitgevoerd onderhoud aan graven, grafbedekking en onderhoud aan de begraafplaats als geheel. De voorziening wordt gevoed door de ontvangsten (afkoop) voor toekomstig onderhoud aan graven, grafbedekking en onderhoud aan de begraafplaats als geheel.
Bedragen x € 1.000 Begraafplaatsen | Rekening | PB 2026 | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Voorziening afkoopsommen onderhoud graven Saldo Voorziening 1-1 | 509 | 511 | 594 | 655 | 717 | 630 Storting in voorziening | 35 | 96 | 98 | 98 | 98 | 98 Aanwending ten gunste van de exploitatie | -43 | -33 | -33 | -33 | -33 | -33 Waardevermeerdering / rente t.g.v. voorziening | 10 | 20 | 13 | 14 | 15 | 14 Nieuwe investeringen Verwachtingen | -17 | -17 | -167 | -17 Saldo Voorziening 31-12 | 511 | 594 | 655 | 717 | 630 | 692 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening Tarieven begraafplaatsen De tarieven van de begraafplaats worden gebaseerd op integrale kostprijsberekeningen.
Kosten op jaarbasis Begraafplaatsen | Rekening | PB 2026 | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Totale kosten (* € 1.000) | 700 | 783 | 890 | 898 | 901 | 900 Inwoners | 129.852 | 131.827 | 131.601 | 131.766 | 134.888 | 135.272 Kosten per inwoner (* €) | 5,39 | 5,94 | 6,76 | 6,82 | 6,68 | 6,65 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening 240 241 Trendgrafiek Kosten Begraafplaatsen per inwoner (in euro) Vastgoed Omschrijving algemeen beleidskader Gemeentelijk vastgoedbeleid richt zich op het beschikbaar stellen van huisvesting voor activiteiten die essentieel zijn voor het behalen van maatschappelijke doelen, maar die doorgaans niet door de markt worden opgepakt. De nadruk ligt op het vergroten van maatschappelijke waarde, het bevorderen van inclusie door toegankelijk vastgoed te realiseren en het ondersteunen van lokale gemeenschappen. Dit alles gebeurt met oog voor kosten efficiëntie en toekomstbestendigheid. De vastgoedportefeuille moet voldoende flexibel zijn om in te spelen op actuele maatschappelijke vraagstukken en beleidsdoele n van de gemeente. Daarbij wordt gestreefd naar een uniforme en transparante aanpak in het beheer en gebruik van vastgoed.
Beleidskader onderhoud Vastgoedbeheer richt zich op het op peil houden van onderhoud, verhuur en exploitatie, gecombineerd met een goede dienstverle ning en deskundig advies. Zo kan de gemeente tijdig inspelen op de behoefte aan nieuwe maatschappelijke voorzieningen. Belangrijk d aarbij is dat voorzieningen meegroeien met de bevolkingsontwikkeling (Visie Zoetermeer 2040).
242 Omvang vastgoedportefeuille De gemeente Zoetermeer beschikt over ruim 300 panden die nodig zijn voor maatschappelijke en publieke functies, waaronder ond erwijs, sport, cultuur, welzijn en overheidsdiensten. 1. Onderwijsaccommodaties Schoolbesturen zijn formeel juridisch eigenaar van de onderwijsgebouwen en gronden, terwijl de gemeente het economisch claimr echt heeft. Dit betekent dat schoolbesturen en gemeente een gezamenlijke verantwoordelijkheid dragen voor de instandhouding hiervan . 2. Sociaal-cultureel vastgoed Concrete voorbeelden hiervan zijn de bibliotheken, museum, het Stadstheater, multifunctionele centra, stadsboerderijen, kinde ropvang en buurthuizen. 3. Accommodaties voor binnen- en buitensport Het betreft de gym- en sportzalen, de diverse sportparken en de zwembaden. 4. Ambtelijk vastgoed Ambtelijk vastgoed omvat alle vastgoedobjecten die in gebruik zijn voor het huisvesten van de gemeentelijke organisatie, zoal s het stadhuis, de afvalinzameling en werkplaatsen. 5. Commercieel en overig vastgoed Vastgoedobjecten die in gebruik zijn door commerciële huurders voor het uitvoeren van economische bedrijvigheid behoren tot d e portefeuille commercieel vastgoed. Voorbeelden zijn kantoren, parkeergarages, bedrijfsruimten en winkels.
Instandhoudingstermijnen, afschrijving en onderhoud Het Meerjarenonderhoudsprogramma gemeentelijke accommodaties (MJOP) 2023 -2032 vormt de basis voor de egalisatievoorziening groot onderhoud. De komende jaren ligt de nadruk op verduurzaming, het vergroten van de toegankelijkheid en een efficiënt en effectief beheer van de vastgoedportefeuille. Reserves en voorzieningen ten behoeve van onderhoud Onderwijshuisvesting Het vervangingsfonds schoolgebouwen (formeel: Reserve egalisatie investeringen schoolgebouwen) is in 2000 ingesteld en zorgt voor dekking van de investeringslasten van vervangings- of renovatie- investeringen van de bestaande voorraad schoolgebouwen. De voeding van het fonds vindt plaats door een jaarlijks oplopende storting. Het vervangingsfonds voorkomt dat voor de dekking van nieuwe investeringen een beroep moet word en gedaan op het begrotingssaldo en egaliseert pieken en dalen. De onderbouwing ligt vast in een beheerplan dat om de vijf jaar wordt herijkt. In 2022 is het vervangingsfonds, onderbouwd door het Integraal Huisvestingsplan 2023 -2027, op drie onderdelen herijkt: • Bijstelling financieel-technische uitgangspunten/parameters in het beheerplan vervangingsfonds; • Capaciteitsaanpassing op basis van leerlingenprognoses; • Herschikking, clustering en eerdere nieuwbouw van scholen ten gevolge van gesignaleerde knelpunten.
Bedragen x € 1.000 Vastgoed Schoolgebouwen | Rekening | PB 2026 | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Reserve egalisatie schoolgebouwen Saldo reserve 1-1 | 6.733 | 6.257 | 6.504 | 6.546 | 6.590 | 6.507 - Storting in reserve | 1.236 | 2.938 | 3.369 | 3.389 | 3.397 | 3.395 - Verminderingen | -1.712 | -2.691 | -3.327 | -3.345 | -3.480 | -3.520 Saldo Reserve 31-12 | 6.257 | 6.504 | 6.546 | 6.590 | 6.507 | 6.382 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening Grootonderhoud gemeentelijke gebouwen Voor de egalisatie van kosten onderhoud van de gemeentelijke gebouwen wordt een voorziening gehanteerd. De uitgangspunten voor deze voorziening zijn: 1. | De voorziening dient ter egalisering van in de tijd onregelmatig gespreide kosten. 2. | Er is sprake van kosten die in een volgend begrotingsjaar zullen worden gemaakt maar waarvan de oorsprong (mede) ligt in het | begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar. 3. | De voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van de lasten over een aantal begrotingsjaren. 4. | De voorziening wordt in stand gehouden op basis van een actueel en door de raad vastgesteld beheerplan. 5. | Het beheerplan wordt periodiek geactualiseerd (maximaal na 5 jaar). 6.
| Het beheerplan dient financieel te zijn getoetst en aan te sluiten met de stand van en de jaarlijkse storting aan de voorzien | ingen. Bedragen x € 1.000 Vastgoed gemeentelijke gebouwen | Rekening | PB 2026 | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Voorziening Groot Onderhoud Gemeentelijke gebouwen Saldo reserve 1-1 | 11.523 | 10.775 | 7.385 | 9.086 | 9.117 | 10.158 - Storting in reserve | 5.246 | 10.002 | 5.443 | 5.507 | 5.535 | 5.568 - Verminderingen | -5.994 | -13.392 | -3.742 | -5.476 | -4.494 | -7.245 Saldo Voorziening 31-12 | 10.775 | 7.385 | 9.086 | 9.117 | 10.158 | 8.481 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening 243 Beeldende kunst Omschrijving algemeen beleidskader Het reguliere onderhoud van beeldende kunst in de openbare ruimte (BKOR) is gericht op duurzame instandhouding van het gemeen | telijk kunstbezit. Het reguliere onderhoud wordt planmatig uitgevoerd op basis van ervaringscijfers. Die zijn verwerkt in een meerj | arenonderhoudsplan, dat weer wordt vertaald naar jaarplannen. De werkzaamheden (inspectie, schoonmaak, klein | - en groot onderhoud en verhelpen van calamiteiten) zijn grotendeels in één raamovereenkomst aanbesteed. Voor bijzondere objecten (zoals fontein, geurtuin, en dergeli | jke) lopen aparte contracten.
Binnen het budget is beperkt ruimte om incidenteel kleine (onvoorziene) schades te herstellen. Financiële consequenties De uitgaven voor het reguliere onderhoud van beeldende kunst in de openbare ruimte (BKOR) zijn verwerkt in de exploitatie en | komen ten laste van programma 4 Vrije Tijd. Bedragen x € 1.000 Kosten op jaarbasis Beeldende kunst | Rekening | PB 2026 | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Totale kosten (* € 1.000) | 90 | 101 | 103 | 103 | 103 | 103 Inwoners | 129.852 | 131.827 | 131.601 | 131.766 | 134.888 | 135.272 Kosten per inwoner (* €) | 0,69 | 0,77 | 0,78 | 0,78 | 0,76 | 0,76 Kosten op jaarbasis Kosten op jaarbasis Kosten | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening | Rekening 244 245 Trendgrafiek Kosten beeldende kunst per inwoner (in euro) Vanaf 2021 telt hier ook het beheer van kunst in gemeentelijke gebouwen (vnl. stadhuis) mee. Daarnaast haalden we in 2021 t/m 2024 incidenteel (voor dat doel gespaard) budget uit de reserve BKOR voor eenmalige restauraties en verduurzaming van kunstwerken.
246 Paragraaf 4 Financiering Inleiding In deze paragraaf staat de concrete vertaling van het treasurybeleid voor 2027. Treasury gaat over het beheren van de financiële posities en geldstromen. Een gemeente kent vele ingaande en uitgaande geldstromen die in de tijd niet samenvallen. Daarom heeft de gemeente geldmiddel en nodig om de tijdsverschillen te overbruggen. Dit kan, in het geval van investeringen, vele jaren zijn. In andere gevallen kunnen er middelen 'over' zijn, die worden uitgezet. Het gaat dus om het lenen en uitlenen van middelen, zodat de activiteiten die genoemd zijn op de verschillende programma's in de begroting kunnen worden uitgevoerd. De doelstelling van de treasury is: 'Het beheren van financiële posities en geldstromen op een zodanige wijze dat de daaraan verbonden risico's worden beperkt en de daarmee gepaard gaande kosten en opbrengsten worden geoptimaliseerd'. De beheersing van dez e geldstromen dient uitsluitend de publieke taak. Het prudente karakter van de treasury-activiteiten staat hierbij voorop. In de kadernota Treasury 2021 en het Treasurystatuut 2024 is de structuur, inrichting en het beleid van de treasuryfunctie vastgelegd. De concrete vertaling van het treasurybeleid staat in de financieringsparagraaf in de programmabegroting.
Verantwoording over en/of tussentijdse aa npassing van (de uitvoering van) het beleid vindt plaats in de tussenrapportages en de jaarrekening. Uit de treasuryactiviteiten volgen rentelasten en/of rentebaten. In deze paragraaf komen de raming en ontwikkeling van rente en financieringsbehoefte aan de orde. Ontwikkelingen Algemeen De regelgeving voor gemeenten op het gebied van de rente is opgenomen in de wet Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). He t betreft de verwerking van de rentelasten en -baten in de begroting en jaarstukken. In de Rentenota 2025 staat de Zoetermeerse werkwijze met betrekking tot rente. De belangrijkste onderdelen van de nota zijn de werkwijzen voor de gehanteerde rentepercentages bij het opstellen van de begroti ng, voor het doen van investeringen en voor de toerekening van rente aan programma's. Daarnaast staat in de nota de wijze van financiering opgenomen en hoe wordt omgegaan met de rente- en financieringsrisico's. Tenslotte staat de werkwijze bij de jaarrekening met betrekking tot afwijkingen tussen begroting en werkelijkheid beschreven. Hieronder staan de consequenties van deze nota voor de begroting 2027-2030 opgenomen. Rentescenario (gehanteerd rentepercentage) Over de vreemde financieringsmiddelen (leningen) moet rente worden betaald. Om in de begroting een raming te geven van de te betalen rente, wordt gewerkt met een rentescenario.
De in het rentescenario opgenomen rentepercentages voor respectievelijk lang en kort geld worden gehanteerd als kostprijs voor het aan te trekken vreemd vermogen. Ieder jaar bij de perspectiefnota wordt het rentescenario bekeken en eventueel een v oorstel tot wijziging gedaan. Het rentescenario ziet er momenteel als volgt uit: 247 Het rentescenario, zoals hierboven is opgenomen, is als volgt opgebouwd. Als ijkpunt voor de langlopende rente wordt een leni ng met een looptijd van 10 jaar gehanteerd met een aflossing ineens aan het eind van de looptijd (= 10 jaar fixe). De in het rentes cenario opgenomen verwachte renteontwikkeling is gebaseerd op: • Huidige marktrente; • Historische rente (trend); • Inschatting van de renteontwikkeling door de grootbanken; • Een scenario van een gefaseerd 'groeien' naar het structurele renteniveau. Het beleid is om één keer per jaar (bij de perspectiefnota) te bekijken of het scenario moet worden heroverwogen. De afwijkin gen in de rentebetalingen ten opzichte van de begroting vangen we op met de rente-egalisatiereserve. Overschotten bij de jaarrekening worden in de reserve gestort en tekorten worden onttrokken aan de reserve. Pas bij een afwijking van het rentepercentage van meer dan 2% -punt wordt overwogen het scenario aan te passen.
Conform ons rentebeleid, zoals verwoord in de Rentenota 2025, willen we voorkomen dat er op elke schommeling in de markt gereageerd wordt. Met het zo stabiel mogelijk houden van het rentescenario (en daarmee de toe te rekenen rentekosten aan investeringen en leges en heffingen) zorg en we voor een stabiele begroting. Bij de Perspectiefnota 2027 is besloten het rentescenario aan te passen vanaf 2031. Dit betekent dat vanaf de Programmabegrot ing 2028 bij nieuwe investeringen gerekend moeten worden met 2,5% in plaats van de huidige 2,0%. De reden van aanpassing betreft de ontwikkeling van de marktrente. Deze bevindt zich al langere tijd ruim boven de 3,5%. Als gevolg van alle verstoringen op de handelsmarkt, door importheffingen en erzijds en conflicten zoals Oekraïne en Iran anderzijds, is de trend van de rente opwaarts gericht. De verhoging van de rente naar 2,5% moet worden bezien als overbrugbare afstand houden met de marktrente. Als de trend doorzet zijn rentes van 4% en hoger niet uit te sluiten komende jaren. In hoeverre dat gebeurt is uiteraard onzeker, maar indien het gebeurt zou het een overweging kunnen zijn om bij de Programmabegroting 2029 de rente naar 3% te verhogen.
Risicobeheer Treasury kent een breed scala aan risico's, zoals renterisico's, debiteurenrisico, kredietrisico's, liquiditeitsrisico's, koe rsrisico's en valutarisico’s, die moeten worden toegelicht in de treasuryparagraaf. Deze risico's staan benoemd in de wet financier ing decentrale overheden (Fido). Niet alle genoemde risico’s zijn van toepassing op de gemeente Zoetermeer. Zo heeft de gemeente Zoetermeer geen leningcontracten in vreemde valuta afgesloten (valutarisico). Daarnaast worden aandelen die de gemeente bezit, tegen nominale waarde op de balans gewaardeerd, waardoor ook geen koersrisico wordt ge lopen. Voor het afdekken en beheersbaar houden van het debiteurenrisico en de financiële dekking van oninbare debiteuren, zijn beleidsrichtlijnen opgesteld. Ook zijn voorzieningen getroffen die periodiek worden herijkt. De overige risico's worden hieronder toegelicht.
248 Renterisico Het renterisico betreft de kans op schommelingen in rentelasten als gevolg van schommelingen in de rentestand in combinatie m et herfinanciering. Om de renterisico’s te bewaken, is vanuit de wet Fido voorgeschreven het renterisico op twee manieren te bewake n. Het renterisico op korte termijn wordt in beeld gebracht via de kasgeldlimiet en voor de lange termijn financiering door middel van de renterisiconorm. Kasgeldlimiet Om te zorgen dat een gemeente niet direct in de problemen komt wanneer de rentetarieven stijgen, mag een gemeente niet alleen leningen hebben met een looptijd van korter dan een jaar. Een rentestijging zou er dan toe kunnen leiden dat een gemeente direct i n de financiële problemen komt. Daarom is er een limiet gesteld aan het aantal kortlopende leningen dat een gemeente mag hebben en dit wordt de kasgeldlimiet genoemd. De kasg eldlimiet geeft voor de gemeente de maximaal toegestane omvang van de kortlopende schuld (met looptijd korter dan één jaar) aan. Er mag 8,5% van het begrotingstotaal met kortlopende leningen worden gefinancierd. Dit is voor 2027 een bedrag aan kortlopende leningen van maximaal € 51,3 mln. Wanneer de kasgeldlimiet drie kwartalen achter elkaar dreigt te worden overschreden, moet door de gemeente maatregelen worden genomen om overschrijding te voorkomen.
Maatregelen nemen betekent doorgaans het aantrekken van lang geld (dit noemen we consolide ren). Renterisiconorm Het renterisico op het lange geld wordt bewaakt via de renterisiconorm. Deze norm wil zeggen dat de jaarlijkse aflossing plus renteherzieningen van de lening portefeuille maximaal 20% van het begrotingstotaal mag zijn. Hiermee wordt voorkomen dat een gemee nte in financiële problemen komt op het moment dat de rente snel stijgt. Voor 2027 geeft de renterisiconorm aan dat de gemeente Zoetermeer maximaal voor € 120,6 mln. aan aflossingen en of renteherzieningen mag doen. Zoals zichtbaar in de tabel vindt er geen herziening plaats en vindt er voor € 12,0 mln. aan aflossingen plaats. Hiermee wordt ruimschoots aan de norm voldaan.
249 Derivaten In de kadernota Treasury 2021 is opgenomen dat de gemeente geen gebruik maakt van derivaten. Het gaat hierbij om financieel a fgeleide producten, zoals opties, forwards, termijncontracten etc. Liquiditeitsrisico Onder liquiditeitsrisico wordt verstaan het tegelijkertijd innemen van posities geleend en uitgeleend geld. Vanuit de doelste lling van de treasury worden, binnen de kaders van de renterisiconorm van de wet Fido, dubbele posities zoveel mogelijk vermeden. Vanwege de ontvangen Enecogelden (€ 90 mln.) in 2020 en de bestaande leningenportefeuille, is er in 2026 nog steeds sprake van een dubbele positie. Vanwege de komende invest eringen met betrekking tot onder andere de Schaalsprong, de binnenstad en de plannen voor wat betreft de bestemming van de Enecogelden, is de verwachting dat deze dubbele positie de komende jaren verdwijnt. Kredietrisico Onder kredietrisico wordt verstaan het risico dat door de gemeente uitgezette geldleningen door de debiteur niet kunnen worde n afgelost. Door de invoering van het schatkistbankieren, wordt een overschot aan liquide middelen uitgezet bij de Staat (in de sch atkist). Dit geldt voor een overschot aan liquide middelen dat boven het kwartaalgemiddelde van € 12 mln. uitkomt (2% van de begroting). Als uitzondering hierop mogen de middelen ook aan andere overheden worden uitgeleend, maar dus niet aan andere marktpartijen.
Door deze regelgeving wordt geen kredietrisico ingeschat. Leningportefeuille De leningenportefeuille van de gemeente Zoetermeer is per 1 januari 2027 begroot op € 36,0 mln. De vaste activa worden grotendeels gefinancierd met eigenvermogen en de aanwezige financieringsmiddelen uit de voorzieningen.
250 Financieringsbehoefte en verwacht renteresultaat De verwachting is dat tot 2031 geen vreemd vermogen aangetrokken hoeft te worden. Onderstaande tabel geeft het jaarlijkse financieringstekort weer. Een negatief getal betekent dat er nadat alle investeringen gedekt zijn, geld overblijft.
251 Rentelasten in de begroting Onderstaande tabel toont de verwachte (netto) rentelast de komende jaren. De verwachting is dat gedurende de hele begrotingsperiode van 2027 t/m 2030 de ontvangen rente groter is dan de betaalde rente. Rentebetalingen worden weergegeven in een positief getal. Renteontvangste n als negatief. We zien onderstaand de getallen over de hele looptijd negatief staan, wat erop duidt dat de renteontvangsten groter zijn dan de rentelasten. Vanaf 2031 of 2032 slaat dat naar verwachting om. Renteomslag naar de programma's Als gevolg van de negatieve netto rentelast is de rente omslag 0%, dit is onderstaand schematisch weergegeven.
252 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering Organisatiekracht voor de stad Zoetermeer staat de komende jaren voor grote maatschappelijke opgaven. Tegelijkertijd groeit de stad, nemen de verwachtingen ten aanzien van dienstverlening toe en worden maatschappelijke vraagstukken complexer en meer met elkaar verweven. Om deze ambities voor de stad waar te maken, is een sterke en toekomstbestendige organisatie noodzakelijk. We streven naar ee n organisatie die betrouwbaar en wendbaar is en beschikt over voldoende realisatiekracht, capaciteit, deskundigheid en ondersteunen de voorzieningen om bestuurlijke keuzes om te zetten in resultaten voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Bedrijfsvoering is het onderdeel van de a mbtelijke organisatie dat ervoor zorgt dat die organisatie goed kan functioneren, onder alle omstandigheden. Een goed toegeruste bedrijfsvoering is een randvoorwaarde voor het realiseren van de ambities van de stad. Organisatieontwikkeling: bouwen aan een betrouwbare organisatie Zonder versterking van organisatie en mensen komt de uitvoering van bestuurlijke ambities onder druk te staan. Daarom is in 2 025 een organisatieontwikkeling gestart gericht op een betrouwbare en voorspelbare gemeente. Het doel is een organisatie die het bestuur realistisch, integraal en professioneel adviseert en gemaakte keuzes met beheersing, tempo en kwaliteit uitvoert.
Dat vraagt om enerzijds een investeri ng in de ontwikkeling van de huidige organisatie en anderzijds een organisatie die meegroeit met haar ambities en waarin de uitvoering en bedrijfsvoering in balans met elkaar zijn. Bij de interne ontwikkeling hebben leidinggevenden een sleutelrol: zij geven richting, brengen focus aan, zorgen voor aanspre ekbaarheid en creëren duidelijkheid voor medewerkers. Daarom is het belangrijk om juist leidinggevenden te ondersteunen bij het ont wikkelen van duidelijke sturing, sterk leiderschap, rolvastheid, eigenaarschap en samenwerking over afdelingen en domeinen heen. Ook talentontwikkeling vormt hierbi j een belangrijk aandachtspunt: leidinggevenden stimuleren medewerkers om hun talenten verde r te ontwikkelen en dragen zo bij aan duurzame inzetbaarheid, doorgroei en toekomstbestendige capaciteit binnen de organisatie. Zo bouwen we aan een organisatie waarin verantwoordelijkheid nemen, cont inu ontwikkelen, werken via heldere lijnen en tijdig escaleren vanzelfsprekend zijn. Ook versterken we het ambtelijk-bestuurlijk samenspel en bijbehorende sturing, zodat advisering, besluitvorming en uitvoering beter aansluiten op de bestuurlijke opgaven.
Het doel is een organisatie die wendbaar genoeg is om in te spelen op nieuwe ontwikke lingen en stevig genoeg is om betrouwbaar te leveren op de ambities uit het coalitieakkoord en de opgaven richting Zoetermeer 2040. Onze Zoetermeerse werkwijzen voor projecten en programma’s bevordert eenduidige sturing in zowel het fysieke als het sociale domein en draagt b ij aan het doorontwikkelen van integrale samenwerking in wijken en gebieden. Op weg naar een sterke bedrijfsvoering Een sterke organisatie vraagt om een stevige en integrale bedrijfsvoering, zodat deze onder alle omstandigheden goed kan func tioneren. Het doel is dat bedrijfsvoering meer duidelijkheid, samenhang en ondersteuning biedt, zodat afdelingen zich beter kunnen richten op hun inhoudelijke opgaven voor de stad. 253 In 2027 ligt het accent op het versterken van bedrijfsvoering als één samenhangend geheel dat een betrouwbare partner voor de hele organisatie is. Dit geheel heeft eenduidige kaders en werkafspraken, helder opdrachtgever - en opdrachtnemerschap, voorspelbare afhandeling van vragen en professionele interne dienstverlening. Vragen en opdrachten worden duidelijk belegd, eigenaarschap is herkenbaar en voortgang en kwaliteit zijn goed inzichtelijk. Een stevige bedrijfsvoering draagt daarmee bij aan realisatiekracht, continuïteit en financieel verantwoord werken.
Capaciteit en kwaliteit voor de opgaven van morgen In een blijvend krappe arbeidsmarkt wil de gemeente beschikken over voldoende medewerkers met de juiste kennis, vaardigheden en ontwikkelpotentieel om de groei van de stad te ondersteunen en de maatschappelijke opgaven te realiseren. Door het in de organis atie aanwezige talent te behouden, ontwikkelen en optimaal te benutten, blijven medewerkers duurzaam inzetbaar en kunnen ze doorgroeien naar functies en rollen die nu en in de toekomst nodig zijn. Een sterke leercultuur is daarbij essentieel. Door blijvend te investeren in kennis, vaardigheden en leiderschap vergroten we het aanpassingsvermogen van medewerkers en teams en bereiden we de organisatie voor op ontwikkelingen zoals digitalisering, data - en kunstmatige intelligentie (AI)-toepassingen en veranderende maatschappelijke opgaven. Voor de continuïteit van de dienstverlening en het beheersen van de werkdruk is behoud van voldoende personele capaciteit een noodzaak. Daarbij is de duurzame inzetbaarheid van onze medewerkers een belangrijk aandachtspunt; we hebben als doel om hun vitali teit en gezondheid te verhogen en het verzuim structureel te laten dalen. Daarnaast blijft gerichte instroom van nieuwe medewerkers noodzakelijk om capaciteit, specialistische kennis en strategisch v ermogen te versterken.
Tegelijkertijd werken we eraan om belangrijke kennis en expertise steeds meer binnen de eigen organisatie te borgen en verder te ontwikkelen. Inhuur is daarbij geen automatisme, maar wordt uitsluitend ingezet wanneer dit vanuit capaciteit, specialistische expertise of een tijd elijke opgave noodzakelijk is. Bij de inzet van externe expertise kijken we naar mogelijkheden om kennis duurzaam te verankeren binnen de organisatie. Tot slot blijven wij ook in 2027 werken aan een inclusieve organisatie waarin mensen met een arbeidsbeperking meer kansen kri jgen om mee te doen. Daarmee geven wij als gemeente het goede voorbeeld en sluiten wij aan bij de ambitie uit het coalitieakkoord o m het aantal werk- en stageplekken voor mensen met een beperking uit te breiden. Door talenten beter te benutten en ruimte te bieden aan verschillende perspectieven, versterken wij onze maatschappelijke voorbeeldrol en bouwen wij aan een diverse, betrokken en toekomstbestendige organisatie. Een integere en sociaal veilige gemeente In 2027 werken we verder aan een integere en sociaal veilige gemeente. We bouwen voort op de stappen die in 2025 en 2026 zijn gezet om integriteit en sociale veiligheid beter te verankeren in de ambtelijke en bestuurlijke organisatie. We werken daarbij lan gs drie lijnen: voorkomen, signaleren en opvolgen.
Belangrijkste aandachtspunt is het voorkomen van schendingen, maar we zorgen ook voor een stevige meldstructuur als er toch i ets misgaat. Daarbij is het belangrijk dat meldingen zorgvuldig en onafhankelijk worden behandeld, en dat de reactie past bij de situatie. Digitalisering en data Onze inwoners en ondernemers vertrouwen erop dat hun gegevens veilig zijn en dat onze dienstverlening beschikbaar blijft. Teg elijk neemt onze afhankelijkheid van digitale systemen toe, raken voorzieningen steeds sterker met elkaar verbonden en zien we een toename van cyberdreigingen. Ook AI maakt digitale aanvallen steeds geavanceerder en moeilijker te herkennen. Daarom versterken we de bescherming van onze dienst verlening, informatie en persoonsgegevens. 254 De Cyberbeveiligingswet stelt hogere eisen aan onze digitale weerbaarheid. Dit vraagt om een investering in zowel technische maatregelen als in kennis en bewustwording over dit thema bij medewerkers en bestuurders. De inzet van AI groeit snel en raakt steeds meer onderdelen van de organisatie. Dit biedt kansen voor een betere en efficiënt ere dienstverlening, waarbij steeds een bewuste afweging wordt gemaakt. Verantwoord gebruik van AI en andere digitale toepassingen begint bij betrouwbare en bruikbare data. We investeren in datagedreven werken en verbeteren van de kwaliteit en bruikbaarheid van gegevens.
Dit helpt ons om ontwikkeling en in de stad beter te begrijpen, onderbouwde keuzes te maken en te beoordelen of onze inzet het gewenste maatschappelijke effect heeft. Als blijkt dat het nodig is, passen we onze dienstverlening aan, aan nieuwe maatschappelijke opgaven en wetgeving. Betrouwbare en toegankelijke informatie vormt het fundament onder onze dienstverlening, besluitvorming en publieke verantwoor ding. Met de komst van de nieuwe Archiefwet brengen we onze informatiehuishouding verder op orde. We zorgen dat informatie duurzaam toegankelijk, vindbaar en controleerbaar blijft. Zo kunnen inwoners en de raad ons handelen volgen en controleren. Daarnaast onderzoeken we welke vorm en structuur het beste passen bij onze organisatie, voor toekomstbestendige dienstverlening. Modernisering programmabegroting We werken aan een toekomstbestendige programmabegroting die beter aansluit bij de sturingsbehoefte van de raad en meer inzich t geeft in maatschappelijke effecten. In 2027 onderzoekt de gemeente vier mogelijke varianten voor de toekomstige begrotingsstructu ur: handhaving van de huidige indeling met verbeteringen, een indeling met minder programma's, een indeling met meer programma's of een indeling gebaseerd op brede welvaart.
De uitkomsten vormen de basis voor een besluit over de toekomstige inrichting van de programmabegroting en de verdere verankering daarvan in de planning- en controlcyclus. Het raadsmemo Modernisering programmabegroting vormt hiervoor het vertrekpunt. Structureel financieel evenwicht De gemeente Zoetermeer werkt in 2027 aan maatregelen om ook op langere termijn een structureel sluitende begroting te behoude n. Samen met de raad wordt een zorgvuldig afwegingsproces doorlopen, waarbij verschillende scenario’s worden uitgewerkt om inzicht te bieden in de mogelijke keuzes en gevolgen. De raad wordt gedurende dit proces actief betrokken, zodat afwegingen en keuzes in gezamenlijkheid kunnen worden vo orbereid. In het najaar van 2026 ontvangt de raad een procesvoorstel voor het vervolgtraject en de besluitvorming. Op basis van de uitgewerkte scenario’s wordt in 2027 een samenhangend pakket aan maatregelen uitgewerkt dat moet bijdragen aan een structureel sluitende begroting, ook voor de jaren daarna. 255 Paragraaf 6 Wet open overheid Inleiding Actief openbaar Voor het actief openbaar maken zijn in de Woo 11 informatiecategorieën benoemd. Voor gemeenten geldt dat zij sinds 1 november 2024 verplicht zijn om de eerste vijf informatiecategorieën actief openbaar te maken. Dit zijn de Organisatiegegevens, Wet en Rege lgeving, Raadsstukken, Bestuursstukken en Jaarplannen.
Deze categorieën maken wij openbaar. De tweede tranche van de Woo is uitgesteld. De gemeente Zoetermeer heeft he t afgelopen jaar doorgepakt en maakt al een aantal categorieën uit de tweede en derde tranche openbaar. Dit zijn de onderzoeksr apporten, convenanten, adviezen en Woo- verzoeken. Publicatieplatform Sinds eind 2024 heeft gemeente Zoetermeer een eigen publicatieplatform; Open.Zoetermeer.nl. Hier worden de documenten die ond er de Woo vallen gepubliceerd. Ook zijn hier de verwijzingen te vinden naar de andere locaties voor publicatie zoals iBabs en overh eid.nl. Passief openbaar Het proces van passief openbaar maken (afhandelen van de Woo-verzoeken) is geoptimaliseerd. De organisatie kan gebruik maken van een handleiding en standaard formats. Ook zijn er trainingen gegeven. Het afhandelen van een Woo - verzoek kost een veel tijd. De komende periode wordt onderzocht hoe we dit proces van Woo-verzoeken efficiënter kunnen maken. 256 Paragraaf 7 Verbonden partijen Inleiding Een verbonden partij (ook wel samenwerkingsverband) is een instelling buiten de eigen organisatie, waarin de gemeente Zoeterm eer een bestuurlijk en/of een financieel belang heeft. Het is één van de vormen voor de gemeente Zoetermeer om haar taken uit te (l aten) voeren: eigen activiteiten, een commerciële partij of door een verbonden partij.
Verbonden partijen leveren soms bestuurlijk complexe verhoudingen op, omdat de gemeente bestuurder èn klant is. Bovendien doen meestal meerdere partijen mee aan de verbonden partij. De gemeente is dan niet de enige bestuurder en niet de enige klant. Zij moet haar bestuurlijke doelen en wensen afstemmen met die van de andere deelnemers. Dit soort samenwerk ingsverbanden levert een grote bijdrage aan het realiseren van maatschappelijke doelen, maar levert door zijn aard ook bestuurlijke en financiële risico’s op. Deze paragraaf vermeldt belangrijke ontwikkelingen van diverse verbonden partijen. In bijlage 10 Verbonden partijen is confor m het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) meer gedetailleerde informatie (over doel, beleid, risico’s, belangen en dergelijke ) per verbonden partij opgenomen. Nota verbonden partijen Korte inhoud Kadernota en checklist Verbonden partijen In de Kadernota Verbonden partijen zijn beleidsrichtlijnen opgenomen waaraan een (beoogde) deelname aan (nieuwe) samenwerking sverbanden moet worden getoetst. Ook is een checklist beschikbaar die kan worden gebruikt bij afwegingen over het aangaan, inrichte n of herzien van een samenwerkingsverband. De checklist is niet limitatief, maar geeft de belangrijkste onderwerpen aan waarover moet worden naged acht om op de grootste risico’s bij samenwerking een passend antwoord te hebben.