Complete set vergaderstukken Najaars ALV 11 december 2026
Tekst van het document
Uit de consultatie volgt dat het gemeentelijk veld overwegend positief is over de koers die hiermee wordt uitgezet, maar dat er enkele belangrijke randvoorwaarden en aandachtspunten gelden voor het vervolg, zoals de nadruk op het goed organiseren voor collectivisering, het uitdenken van financieringsconstructen en onderzoek naar de baten en (uitvoerings-)consequenties voor gemeenten. Ook benadrukken zij dat deze uitwerking op inhoud en ‘grote vragen’ in (overheidsbrede) samenhang moet gebeuren en dat daarbij gelet moet worden op het absorptievermogen van gemeenten. Verder is het noodzakelijk dat in de besluitvorming helder is waarover de leden precies beslissen, en op welk moment. Op basis van de reflecties uit het veld zijn de voorstellen, de inleiding en de vervolgaanpak verder aangescherpt. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 15/18 4.9. Vervolg: routekaart voor praktijk en besluitvorming De voorstellen zijn onderdeel van een grotere routekaart die de Commissie Informatiesamenleving en de API gebruiken voor overzicht, onderlinge samenhang (op inhoud én de randvoorwaarden zoals organisatie en financiering) en prioritering. Zo bepalen ze met gemeenten wat de vervolgstappen zijn op de prioriteiten. Daarbij kijken ze naar de gemeentelijke behoefte, het absorptievermogen van de gemeentelijke praktijk en de beschikbare capaciteit.
Hierin is meer ruimte voor het uitbouwen van de gezamenlijke koers van voorstellen die raken aan organisatie, financiering en implementatie. Temeer omdat gemeenten dit in samenhang willen uitwerken. Dit heeft gevolgen voor wat de vervolgstappen op de prioriteiten kunnen zijn. Daarbij blijven de leden altijd aan het stuur, ook in de fasering. Elke volgende (veelal concretere) stap komt als voorstel bij de leden terug. Een akkoord op de eerste stap op een prioriteit is dus geen toezegging op de volgende. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 16/18 5. Overzichtstabel collectiviseringsvoorstellen Deze tabel is met behulp van AI gegenereerd en daarna nagelopen. Hij dient als overzicht en samenvatting. De tekst van het voorstel in de bijlage is leidend. Voorstel Gevraagd besluit Baten voor gemeenten Wat vraagt dit van gemeenten? AI Gemeenten kiezen voor één gezamenlijke AI- infrastructuur Kiezen voor één gezamenlijke AI-infrastructuur (de AI- architectuur). Expertise en organisatiekracht nu concentreren op bezwaar en beroep en op transcriptie, met gemeenten die het voortouw nemen; andere toepassingsgebieden later. De Zuid-Hollandse appstore en GPT-NL als concept-bouwblokken. Steun voor een overheidsbreed AI-competentiecentrum. Een soevereine chatomgeving verkennen. Gemeenten hoeven niet ieder afzonderlijk dezelfde voorzieningen, standaarden en kennis te ontwikkelen.
Succesvolle oplossingen worden hergebruikt. Publieke regie, risicobeheersing en digitale autonomie worden versterkt, en schaarse ontwikkelkracht wordt doelgerichter ingezet. De koers toepassen bij nieuwe aanbestedingen, contractverlengingen en vervanging van systemen. Eigen trajecten op bezwaar en beroep en transcriptie verbinden, samenvoegen of uitfaseren. De eigen IT-omgeving gereedmaken voor collectieve bouwblokken. Het voortouw nemen is vrijwillig. Cloud Datasoevereiniteit bij cloud Twee gezamenlijke standpunten: gevoelige gegevens in bedrijfskritieke SaaS op platforms die voldoen aan de Handreiking Cloud en niet onder extraterritoriale wetgeving vallen, met gegevens die van de gemeente blijven en een exitstrategie bij contractering; de Handreiking Cloud als leidend kader voor IaaS en PaaS, in afwachting van overheidsbreed cloudbeleid. Uitwerken tot eisen in de GIBIT, met classificatiemodel, overgangsregeling en kostenindicatie; definitief besluit bij een volgende ALV. Meer zeggenschap over de vertrouwelijkheid van gegevens van inwoners en ondernemers. Minder risico dat dienstverlening stilvalt door buitenlandse sancties. Een koersvast signaal aan de markt. De Handreiking Cloud toepassen bij inkoop en aanbesteding van cloudvoorzieningen, op het moment van opnieuw inkopen. Bij contractering een exitstrategie vastleggen.
Lopende contracten worden niet met onmiddellijke ingang beëindigd. Common Ground Het organiseren van collectieve regievoering op Common Ground apart voorstel, niet in de bijlage De Common Ground-standaard en het beheerproces vaststellen, en de VNG regie laten voeren op die standaard, binnen het gegeven mandaat en het vastgestelde financiële kader. Bij een volgende ALV volgt een besluit over de inrichting, de precieze taken en de financiering. Eén set spelregels, zodat oplossingen samenhangen, herbruikbaar zijn en gegevens uitwisselbaar worden. Versterken van opdrachtgeverschap richting de markt via raamovereenkomsten. Meer regie op het toepassen van veranderende eisen voor informatieveiligheid, privacy, openbaarheid en archivering. De kaders op dezelfde manier toepassen. Exploitatie en invoering blijven lokaal; de exploitatielasten zijn indicatief circa € 0,25 per inwoner, en invoeren kost evenveel als een gewone heraanbesteding. Voorstel | Gevraagd besluit | Baten voor gemeenten | Wat vraagt dit van gemeenten? Digitale Autonomie | Commitment aan de Overheidsbrede Routekaart digitale | Uniforme sturing op de transitie naar digitale | Een actieplan digitale autonomie maken. Eenduidig en uniform | autonomie. ‘Akkoord, tenzij’ op het Referentiekader | autonomie.
Gezamenlijke bouwstenen, | De technische eisen van het overheidsbreed beleid op | digitale autonomie en op de classificatiesystematiek met | aanbestedingen, tools en handreikingen. | Referentiekader in het eigen digitale autonomie | normenkader: gemeenten committeren zich daaraan, | Voorbereiding op komende Europese | inkoopproces verankeren en de tenzij de gemeentelijke werkgroepen die de kaders | wetgeving. | classificatiesystematiek toepassen op het uitwerken niet akkoord gaan met de inhoud. | eigen IT-landschap, op eigen tempo via levenscyclusbeheer. Digitale Veiligheid | Kiezen voor een koers waarin generieke en herhaalbare | Kant-en-klare referentie-DPIA's, | In deze fase geen verplichtingen. Bij de Collectief organiseren op | privacywerkzaamheden van gemeenten collectief worden | privacyovereenkomsten en | uitwerking denken gemeenten mee over privacywerkzaamheden: | georganiseerd, volgens het uitgangspunt 'centraal waar | beleidsdocumenten, met consistente | producten en diensten. De FG, AVG- Centraal Privacy Office | het kan, lokaal waar het moet'; de gemeente blijft | juridische kwaliteit. Toegang tot expertise | verzoeken en dagelijkse advisering verwerkingsverantwoordelijk en tekenbevoegd.
De | die gemeenten zelf niet kunnen opbouwen, | blijven lokaal; producten rondt de business case en de organisatie- en | en minder afhankelijkheid van externe | gemeente lokaal af. financieringsmogelijkheden verder uitwerken voor verdere | inhuur. Een sterkere stem richting besluitvorming, voortbouwend op onder meer de kennis | ministeries en toezichthouders. en expertise van de IBD. Digitale Veiligheid | Commitment aan een gestandaardiseerde, gezamenlijke | Ondersteunt gemeenten bij de | De controle van in scope zijnde ICT- Samen Controleren | controle van ICT-leveranciers op informatiebeveiliging en | leverancierscontrole die de | leveranciers uitbesteden aan Samen privacy: één keer onafhankelijk controleren, resultaten | Cyberbeveiligingswet sinds 15 augustus | Controleren. Eisen die de gemeente gezamenlijk hergebruiken. De controlemethode, | 2026 verplicht stelt. Voorkomt dubbel werk | aanvullend in een contract stelt, gebaseerd op de BIO2 en de methode voor proportionele | bij gemeenten en leveranciers. De | controleert zij zelf. De resultaten leverancierscontrole van de IBD, uitwerken tot een | resultaten zijn bruikbaar voor de eigen | hergebruiken in leveranciers- en Handboek Samen Controleren. | verantwoording. | contractmanagement. Gefaseerde invoering.
Sourcing | Verkennen hoe gemeenten als collectieve opdrachtgever | Een sterkere positie tegenover een | Een vast aanspreekpunt voor IT-inkoop Collectief | voor IT optreden, en samen met provincies en | geconcentreerde leveranciersmarkt. Keuzes | en sourcing benoemen, de benodigde opdrachtgeverschap: | waterschappen of een gezamenlijke aankoopcentrale een | over gezamenlijke inkoop berusten op | inzet in de eigen organisatie beleggen en verkenning en inzicht in IT- | passende optie is. Inzicht in IT-uitgaven als bestuurlijke | feiten. In deze fase vooral gevolgen voor de | de planning van grote IT-aanbestedingen uitgaven | prioriteit: een gefaseerde aanpak, te beginnen met een | pilotgemeenten. | en contractverlengingen delen. pilot met 10 tot 20 vrijwillige gemeenten. Collectieve | Relevante IT-uitgaveninformatie interventies alleen bij aantoonbare meerwaarde en op | beschikbaar stellen, met vooraf basis van een uitgewerkt voorstel. Het VNG-bestuur wordt | vastgelegde waarborgen; eerst in een verzocht de regie te beleggen en periodiek aan de leden | pilot met 10 tot 20 vrijwillige gemeenten, te rapporteren. | over opschaling besluit een volgende ALV.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten | 17/18 Vereniging van Nederlandse Gemeenten 18/18 Voorstel Gevraagd besluit Baten voor gemeenten Wat vraagt dit van gemeenten? Data Een gezamenlijke koers voor data-standaarden Data aanmerken als zelfstandige en doorsnijdende collectiviseringsopgave, met instemming met visie en scope, en uitwerken tot een collectiviseringsvoorstel. Commitment aan het afsprakenstelsel Federatief Datastelsel (FDS). De implementatie met interbestuurlijke partners uitwerken, te beginnen met OOTS en eIDAS via Uniforme Bronontsluiting, en bij een volgende ALV voorleggen als collectiviseringsvoorstel. Eén werkwijze om gegevens veilig vanuit de bron beschikbaar te stellen, voor maatschappelijke opgaven en Europese verplichtingen. Minder maatwerk en afzonderlijke koppelingen, en eenvoudiger aansluiten op nieuwe regelgeving. Inwoners en ondernemers leveren gegevens maar één keer aan. De FDS-afspraken en -standaarden waar mogelijk toepassen bij nieuwe systemen en nieuwe contracten met leveranciers, bij vervanging en aflopende contracten. Planketen Maatschappelijke opgaven realiseren dankzij de instrumenten van de leefomgeving De planketen aanmerken als collectiviseringsopgave, met instemming met visie en scope.
Het voornemen de digitale ondersteuning, kaders en instrumenten bij onder andere omgevingsplannen gezamenlijk te standaardiseren, met ruimte voor afwijking waar lokale beleidskeuzes daarom vragen; definitief besluit bij een volgende ALV. Een governance die de beleidsautonomie borgt. De uitwerking verbinden aan regionale leer- en werktrajecten. Minder dubbel werk aan regels, annotaties en werkwijzen. Sneller en tegen lagere kosten omgevingsplannen omzetten. De beleidsmatige keuzes blijven bij de gemeente. Zo veel mogelijk meewerken aan of gebruikmaken van voorbeelduitwerkingen per instrument (omgevingsvisie, -programma en -plan). Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag +31 70 373 83 93 info@vng.nl december 2026 Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/2 Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV : 11 december 2026 Agendapunt : 9b. Collectief digitaliseren: ‘Samen op Koers’ – ‘het organiseren van collectieve regievoering op Common Ground’ Onderwerp ‘Het organiseren van collectieve regievoering op Common Ground’ De algemene ledenvergadering gaat akkoord met: 1. de Common Ground-standaard1 en het beheerproces dat daarop van toepassing is; 2.
Collectieve regievoering door de VNG op deze Common Ground standaard binnen het gegeven mandaat en vastgestelde financiële kader. 3. Tijdens de ALV van juni 2027 een besluit te nemen over de inrichting, precieze taken en financiering van collectieve gemeentelijke regievoering, waaronder: • regietaken die namens het collectief uitgevoerd worden, en; • opdrachtgevende regietaken namens het collectief op bouw- en onderhoudsactiviteiten. Gemeenten hebben al jaren te maken met een versnipperde informatievoorziening, gegevens die onvoldoende uitwisselbaar zijn en een groeiende afhankelijkheid van leveranciers. Hierdoor kunnen gemeenten niet altijd de gewenste dienstverlening leveren aan inwoners en ondernemers. Om dit te doorbreken is in 2018 de visie Common Ground ontwikkeld. Common Ground helpt gemeenten bij het moderniseren van de gemeentelijke informatievoorziening en is een belangrijke opgave binnen de gemeentelijke ambitie om de niet onderscheidende digitalisering te collectiviseren. In 2024 en 2025 heeft de ALV besluiten genomen over verdergaande gemeentelijke samenwerking op Common Ground. Door krachten te bundelen worden oplossingen georganiseerd die individueel onbetaalbaar of onhaalbaar zijn. Koplopers binnen coalities zoals de G4, DIMPACT en OWC bewijzen al dagelijks dat dit werkt.
Op basis van de gezamenlijke Common Ground uitgangspunten maken zij concrete oplossingen die 1 Met de Common Ground standaard wordt bedoeld de huidige verzameling van voorschriften en de hierop gebaseerde IT- oplossingen die samen de inhoudelijke kaders van Common Ground vormen. Gevraagd besluit Toelichting op hoofdlijnen Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/2 gemeenten helpen meer grip op hun eigen data te krijgen en de omslag naar een moderne digitale dienstverlening te maken. Het is nu tijd om deze beweging landelijk door te zetten. Dit vraagt om duidelijkheid over de inhoudelijke kaders van Common Ground en de rol van de VNG hierin. Daarom wordt de ALV gevraagd om de Common Ground standaard en het beheerproces vast te stellen. De VNG kan hierop regievoering organiseren. Dit zal in eerste instantie binnen de eerder door de ALV gegeven mandaten, vastgestelde financiële kaders en statutaire taken gebeuren. In juni zal het VNG- bureau een uitgewerkt voorstel doen over de mate van collectieve regievoering op Common Ground. Bij dit voorstel worden ook de business case, financiële gevolgen en de organisatorische impact op gemeenten en de VNG meegenomen. Bijlage(n) 1. Toelichting op besluit ‘het organiseren van collectieve regie op Common Ground’ 2.
Common Ground standaard v1.0 Tekst voor stemsheet: Gaat u akkoord met het voorgestelde besluit: ‘het vaststellen van de Common Ground standaard, het voeren van collectieve regie op deze standaard door de VNG en het voorleggen van een besluit over de inrichting, precieze taken en financiering van collectieve regievoering op Common Ground tijdens de ALV van juni 2027’ 1 = ja 2 = nee Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/6 Agendapunt 9b. toelichting op voorstel Common Ground – ‘Het organiseren van collectieve regievoering op Common Ground’ (niet amendabel) Bijlage bij ledenbrief ‘Uitnodiging Najaars ALV 11 december 2026’ van 13 november 2026 Naar een toekomstbestendige gemeentelijke informatievoorziening Gemeenten hebben al jaren te maken met een versnipperde informatievoorziening, groeiende afhankelijkheid van leveranciers en gegevens die onvoldoende uitwisselbaar zijn. Hierdoor kunnen gemeenten niet altijd de gewenste dienstverlening leveren aan inwoners en ondernemers. Om dit te doorbreken is in 2018 de visie Common Ground ontwikkeld.
Sindsdien hebben gemeenten, leveranciers en samenwerkingsverbanden verschillende standaarden en werkende IT-oplossingen gebouwd en opgeleverd die gemeenten helpen de omslag naar een moderne, gedeelde informatievoorziening met moderne digitale dienstverlening te maken. In 2024 en 2025 heeft de ALV besloten om meer verdergaande samenwerking tussen gemeenten op Common Ground te gaan organiseren. De noodzaak om hierin gezamenlijk op te trekken is sindsdien verder toegenomen. Vraagstukken rond digitale weerbaarheid, leveranciersafhankelijkheid, informatiebeveiliging, privacy en gegevensuitwisseling worden steeds complexer en overstijgen steeds vaker de schaal van individuele gemeenten. Veel van deze vraagstukken laten zich niet effectief door individuele gemeenten oplossen. Door als collectief meer samen op te trekken kunnen gemeenten kennis, capaciteit en opdrachtgeverschap bundelen en gezamenlijk meer invloed uitoefenen op de ontwikkeling van de gemeentelijke informatievoorziening. Door de Common Ground-standaard vast te stellen bepalen gemeenten gezamenlijk de basis waarop zij de komende jaren samen willen werken en waarop verdere collectieve regievoering kan worden uitgewerkt. Toelichting op besluit: 1.
De Common Ground-standaard en het beheerproces dat daarop van toepassing is De Common Ground standaard De afgelopen jaren hebben het programma Common Ground, ‘koplopergemeenten’ en leveranciers gewerkt aan de ontwikkeling van een verzameling van voorschriften en de hierop gebaseerde collectieve componenten die gemeenten ondersteunen bij het vastleggen, beschikbaar maken en uitwisselen van gegevens. Samen vormen deze voorschriften en de hierop gebaseerde IT-oplossingen de inhoudelijke kaders van Common Ground. De volledige Common Ground standaard is opgenomen in bijlage 2 onder dit ALV voorstel. De inhoud van de standaard is de afgelopen jaren stapsgewijs opgebouwd en afgestemd met gemeenten, leveranciers, gebruikersgroepen, architecten en inhoudelijke experts binnen Common Ground. Binnen de standaard gelden dezelfde spelregels en uitgangspunten voor alle oplossingen. Wanneer dit niet gebeurt bestaat het risico dat bestaande of nieuwe oplossingen zich onafhankelijk van elkaar ontwikkelen, waardoor de beoogde samenwerking, communicatie en informatie-uitwisseling tussen systemen en herbruikbaarheid van oplossingen onder druk komt te staan. Hoewel veel van deze oplossingen inmiddels breed worden toegepast, is tot op heden niet bestuurlijk vastgelegd welke voorschriften en collectieve componenten gezamenlijk de Common Ground standaard vormen.
Met bestuurlijke vaststelling ontstaat een bestuurlijk verankerd Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/6 uitgangspunt voor gezamenlijke investeringen, doorontwikkeling en standaardisatie binnen het gemeentelijk domein. Beheer van de standaard Een standaard is geen in beton gebeitelde waarheid. Nieuwe wetgeving, technische ontwikkelingen, nieuwe gebruikerseisen of een verbreding van de bestuurlijke collectiviseringsbehoefte kunnen vragen om aanpassingen van de standaard. Bestuurlijke beheerproces Daarom wordt voorgesteld om aanpassingen in de toekomst op een bestuurbare en slagvaardige manier vorm te geven. Het bestuur is verantwoordelijk voor het vaststellen van de strategische prioritering op Common Ground en laat zich hierbij adviseren door de Commissie Informatiesamenleving. Het College voor Dienstverleningszaken vervult de bestaande rol bij het beoordelen van nieuwe standaarden en afsprakenstelsels en vormt, waar relevant, de route naar landelijke standaardisatie. Indien er veranderingen in de Common Ground standaard plaatsvinden die buiten de gegeven mandaten of vastgestelde financiële kaders gaan, zal de ALV hierover geïnformeerd en indien nodig bevraagd worden.
Hiermee wordt aangesloten bij de bestaande VNG-governance en wordt voorkomen dat parallelle besluitvormingsstructuren ontstaan, terwijl de invloed van gemeenten op richting, prioritering en doorontwikkeling geborgd blijft. Operationeel beheerproces De regievoerder voert zelfstandig veranderingen binnen de Common Ground standaard zolang deze binnen de gegeven mandaten en vastgestelde financiële kaders vallen. De regievoerder is verantwoordelijk voor het organiseren en bewaken van de gemeentelijke inbreng hierin. Dit doet de regievoerder door samen met gemeenten de vraagarticulatie op doorontwikkeling te organiseren en nieuwe oplossingen te beoordelen op inhoud. 2. Collectieve regievoering door de VNG op deze Common Ground standaard binnen het gegeven mandaat en vastgestelde financiële kader. Regievoering Common Ground De afgelopen jaren hebben gemeenten gezamenlijk gewerkt aan de ontwikkeling van de inhoudelijke kaders van Common Ground. Het vaststellen van deze kaders alleen is echter niet voldoende om de beoogde standaardisatie en samenwerking te realiseren. Om de voordelen van Common Ground daadwerkelijk te benutten is het nodig dat gemeenten, leveranciers en samenwerkingsverbanden deze kaders ook op een vergelijkbare wijze toepassen.
Gemeenten hebben zich in eerdere ALV-besluiten uitgesproken voor verdergaande samenwerking, meer standaardisatie en collectief opdrachtgeverschap. Collectieve regievoering is bedoeld om deze samenwerking verder vorm te geven. Daarbij ligt aanvankelijk de nadruk op het bewaken van samenhang, het stimuleren van hergebruik en het versterken van de gezamenlijke positie van gemeenten richting leveranciers binnen het eerder afgegeven mandaat en financiële kaders voor Common Ground. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/6 Binnen Common Ground worden vier vormen van regie onderscheiden: Kaderstelling Bij kaderstelling wordt uitvoering gegeven aan gezamenlijk ontwikkelen, beheren en uitdragen van standaarden, architectuurafspraken en richtlijnen die nodig zijn om de gemeentelijke informatievoorziening op een uniforme manier vorm te geven. Toezichthouding Bij toezichthouding bewaakt de regievoerder de naleving van (collectief) gemaakte afspraken en toetst of oplossingen voldoen aan de gezamenlijk vastgestelde kaders. Daarmee wordt voorkomen dat oplossingen zich los van elkaar ontwikkelen en de samenhang binnen de gemeentelijke informatievoorziening verloren gaat. Ondersteuning Bij deze vorm van regie worden gemeenten, leveranciers en samenwerkingsverbanden ondersteund bij de toepassing van Common Ground.
Hierbij kan worden gedacht aan kennisdeling, communitymanagement, implementatieondersteuning en validatievoorzieningen. Opdrachtgeving Hierbij wordt gedacht aan het collectief verstrekken van opdrachten voor bouw, onderhoud of exploitatie van voorzieningen. De afgelopen periode is gebleken dat wanneer er in het kader van collectieve regievoering collectieve opdrachten voor de exploitatie van collectieve voorzieningen gegeven worden dit aanvullende bestuurlijke verantwoordelijkheden met zich mee brengt op het gebied van continuïteit, verwerking en aansprakelijkheid. Mocht de VNG deze taak op zich nemen dan zal het bestuur bij grote incidenten hiervoor verantwoording af moeten leggen aan bijvoorbeeld de media en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Dit geldt ook wanneer deze activiteiten worden ondergebracht in een aparte B.V. binnen het VNG-concern of wanneer onderaannemers worden gecontracteerd voor de bouw, exploitatie of implementatie. Omdat het exploiteren van collectieve voorzieningen een hoog risicoprofiel heeft ligt het niet voor de hand dat de VNG dit op korte termijn op zich zal nemen. Voor het collectief opdracht geven van bouw en onderhoud van specifieke collectieve voorzieningen is nader onderzoek nodig om de risico’s op het gebied van continuïteit, verwerking en aansprakelijkheid in kaart te brengen.
Het programma Common Ground zal dit richting de ALV van juni 2027 verder uitzoeken en de uitkomsten zullen onderdeel zijn van besluitvorming over de te voeren collectieve regievoering. Regietaken Omdat het taakgebied exploitatie een hoog risicoprofiel heeft en voor bouw en onderhoud nog nader onderzoek nodig is zal collectieve regievoering bij de VNG zich in eerste instantie richten op kaderstelling via leveranciersmanagement, toezichthouding via de Common Ground standaard en ondersteuning via implementatieondersteuning. Het programma Common Ground heeft de afgelopen jaren veel ervaring opgedaan op deze drie vormen van regie en zijn daardoor sneller in uitvoering te brengen. Daarnaast passen deze drie vormen van regie goed bij de statutaire taken van de VNG. Omdat de VNG voorstelt vooralsnog geen opdrachtgevende regie op zich te nemen blijven gemeenten zelf verantwoordelijk voor het contracteren van leverende partijen. De leveranciers blijven verantwoordelijk voor de exploitatie van voorzieningen.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4/6 In het kader van regievoering bij de VNG wordt voorgesteld de volgende taken uit te gaan voeren: • Regie voeren op standaarden, architectuur en samenhang binnen de scope van Common Ground; • Leverancier- en community-management; • het opstellen van raamovereenkomsten op onderdelen van Common Ground die bestuurlijk als collectieve voorziening zijn bestempeld; • het ontwikkelen van modelcontracten; • het leveren van validatievoorzieningen; • harmonisatie van applicaties en standaarden in de Common Ground standaard. In het kader van regievoering bij de VNG zullen de volgende taken niet worden uitgevoerd: • Het verwerken van missiekritieke gegevens • Het exploiteren van collectieve voorzieningen; • Het uitvoeren van bouw en onderhoud op de collectieve voorzieningen; • Lokale invoering en adoptie van collectieve voorzieningen; • Het contracteren van implementatiepartners. 3. Tijdens de ALV van juni 2027 een besluit te nemen over de inrichting, precieze taken en financiering van collectieve gemeentelijke regievoering, waaronder: • regietaken die namens het collectief uitgevoerd worden, en; • opdrachtgevende regietaken namens het collectief op bouw- en onderhoudsactiviteiten. De afgelopen periode zijn verschillende mogelijkheden onderzocht voor de wijze waarop collectieve regievoering op Common Ground vorm kan krijgen.
Daarbij is gebleken dat op onderdelen nog nadere uitwerking nodig is voordat hierover een definitief besluit kan worden genomen door de ALV. Het gaat hierbij onder meer om de precieze opdracht van de collectieve regievoering, de bestuurlijke inbedding binnen de VNG, de verdeling van verantwoordelijkheden tussen gemeenten, leveranciers en de VNG en de financiële consequenties voor gemeenten. Daarnaast wordt onderzocht onder welke voorwaarden namens gemeenten collectieve opdrachten kunnen worden verstrekt voor de ontwikkeling, het beheer en het onderhoud van collectieve voorzieningen. Een mogelijke collectieve gegevensvoorziening maakt onderdeel uit van deze verkenning. Tijdens de Najaars-ALV worden nog geen besluiten gevraagd over aanvullende financiering, de inrichting van collectieve regievoering of een mogelijke collectieve gegevensvoorziening. De ALV wordt gevraagd de inhoudelijke richting van Common Ground te bevestigen en kennis te nemen van de verdere uitwerking. Definitieve besluitvorming over aanvullende verantwoordelijkheden, governance, financiering en eventuele collectieve opdrachtverlening vindt plaats tijdens de ALV van juni 2027. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 5/6 Indicatieve financiële consequenties Het afgelopen jaar is door het programma Common Ground een indicatief voorstel voor financiering van collectieve regievoering uitgewerkt.
Deze is op verzoek van de Common Ground koplopers hieronder opgenomen. Besluitvorming over de financiering van collectieve regievoering en eventuele financiering van een collectieve gegevensvoorziening kan pas plaatsvinden nadat de aankondigde onderzoeken naar verantwoordelijkheden en financieringsarrangementen hebben plaatsgevonden. De bedragen die hierin zijn genoemd zijn indicatief en kunnen dus richting de juni besluitvorming veranderen. Besluitvorming over de structurele financiering van de collectie regievoering en de collectieve gegevensvoorziening worden gekoppeld aan de behandeling van de Kadernota 2028. Indicatieve financiële consequenties collectieve regievoering Voor de uitvoering van collectieve regievoering wordt op dit moment uitgegaan van een structurele financieringsbehoefte van circa € 8 miljoen per jaar. Dit bedrag bestaat uit activiteiten op het gebied van kaderstelling, toezicht, leveranciers- en communitymanagement, implementatie- ondersteuning, validatievoorzieningen en collectieve ondersteuning van gemeenten. Dit betekent dat de huidige financiering van het programma Common Ground (circa € 4,5 miljoen) moet worden gecontinueerd en er circa € 3,5 miljoen aan aanvullende middelen nodig zijn. Deze middelen zijn voor 2028 nog niet voorzien.
Financiering voor collectieve regievoering op Common Ground wordt meegenomen in de besluitvorming over de Kadernota 2028 en zal in juni 2027 ter besluitvorming aan de ALV worden aangeboden. Indicatieve financiële consequenties collectieve gegevensvoorziening Zoals hierboven aangegeven wordt ook het verstrekken van opdrachten voor de bouw en onderhoud van een collectieve gegevensvoorziening onderzocht. Een collectieve gegevensvoorziening bouwt voort op de voorzieningen en standaarden die onderdeel zijn van de Common Ground standaard. Door deze standaarden en voorzieningen in samenhang te organiseren ontstaat de mogelijkheid gegevens uniform op te slaan, beschikbaar te stellen en uit te wisselen. Vanuit een dergelijke voorziening kunnen gemeenten gegevens veilig en gecontroleerd delen met andere gemeenten en leveranciers. Indien uit het onderzoek blijkt dat de VNG namens gemeenten opdrachten aan de markt kan verstrekken voor de bouw en het onderhoud van een collectieve gegevensvoorziening, is hiervoor indicatief circa € 9,5 miljoen per jaar aan structurele financiering nodig. Omdat de individuele financiële bijdrage aan de collectieve gegevensvoorziening per gemeente anders kan zijn, is er nog geen duidelijke besluitvormingsroute te schetsen.
Daarom wordt de financiering van de collectieve gegevensvoorziening meegenomen als casus in het aangekondigde onderzoek naar financieringsarrangementen voor collectieve digitalisering. Exploitatiekosten Voor de compleetheid van het kosteninzicht, zijn er ook kosten gemoeid met de exploitatie en lokale invoering. Deze kosten zijn geheel afhankelijk van de lokale situatie en zullen daarom te allen tijde worden gedragen door de betreffende gemeente. De exploitatielasten voor de huidige Common Ground standaard zijn ingeschat op circa € 0,25 per inwoner. De invoeringskosten bestaan uit procesaanpassingen, opleiding van medewerkers in het gebruik, het inpassen van de Common Ground standaard in het lokale applicatielandschap. De kosten hiervan zullen gelijk zijn aan de kosten bij heraanbestedingen die elke gemeente regulier heeft uit te voeren. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 6/6 Business- en value case Collectieve regievoering stelt gemeenten in staat om kennis, capaciteit en opdrachtgeverschap te bundelen en gezamenlijk sterker richting de markt op te treden. Hierdoor ontstaat meer samenhang in de gemeentelijke informatievoorziening en kunnen gemeenten gezamenlijk invulling geven aan vraagstukken rond informatiebeveiliging, privacy, archivering, openbaarheid gegevensuitwisseling.
Daarnaast kan collectieve regie bijdragen aan een vermindering van leveranciersafhankelijkheid, een efficiëntere inzet van schaarse expertise en een betere naleving van wet- en regelgeving. De verwachting is dat deze effecten zich op termijn ook vertalen in financiële voordelen voor gemeenten. De verdere uitwerking van de business- en value case maakt onderdeel uit van de voorbereiding van de besluitvorming tijdens de ALV van juni 2027. Common Ground standaard v1.0 13 november 2026 Thema of datum VNG Realisatie 1/6 VNG Realisatie / Landelijk programma Common Ground Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag 070 373 80 08 commonground@vng.nl november 2026 VNG Realisatie 2/6 Inhoud 1. Inleiding ................................................................................................................................... 3 2. Oorsprong ............................................................................................................................... 3 3. Beheer en doorontwikkeling van de standaard ....................................................................... 4 3.1. Bestuurlijke beheer- en changeproces ......................................................................... 4 3.2. Operationeel beheer- en changeproces ....................................................................... 4 4.
De componenten in de basisset .............................................................................................. 4 4.1. Architectuurlagen 1-2 .................................................................................................... 5 4.2. Architectuurlaag 3 ......................................................................................................... 6 4.3. Architectuurlagen 4-5 (beheercomponenten) ............................................................... 6 4.4. Ondersteunende uitrol- en hostingvoorzieningen ......................................................... 6 VNG Realisatie 3/6 1. Inleiding Dit document bevat de huidige componentensamenstelling van de Voorziening Common Ground (VCG) zoals gepubliceerd in de VCG-basisset. Deze basisset vormt de huidige collectieve gegevenslaag waarop VNG regie gaat voeren. Tot op heden lag de regie op deze componentensamenstelling bij het Landelijk Programma Common Ground. De basisset beschrijft de softwarecomponenten die daadwerkelijk worden ingezet voor de collectieve voorzieningen in de architectuurlagen 1 t/m 3 en de beheercomponenten in laag 4/5. Met deze collectieve gegevensvoorziening beschikken we over - voor gemeenten nuttige - registers en integratievoorzieningen, die we zodanig hebben ingericht dat ze op een standaard manier naadloos kunnen worden aangesproken.
Alle gemeenten worden op dit punt ontzorgd, dubbelingen worden voorkomen, gegevensverschillen worden vermeden en processen worden gestroomlijnd. Het gaat om open standaarden, zodat ook leveranciers er naadloos op kunnen aansluiten. Hiermee zetten we een concrete stap richting consolidatie en standaardisering van het IT-landschap van onze gemeenten. Met vaststelling van voorliggende standaard leggen gemeenten gezamenlijk vast welke componenten onderdeel vormen van de collectieve gegevensvoorziening van Common Ground. Hiermee ontstaat een bestuurlijk verankerd uitgangspunt voor gezamenlijke investeringen, doorontwikkeling en standaardisatie binnen het gemeentelijk domein. In het voorliggend document worden de nu geldende versienummers genoemd van de componenten en de bijbehorende API’s. Binnen het gegeven mandaat en de vastgestelde financiële kaders worden deze onderhouden en door ontwikkeld door de regievoerder. 2. Oorsprong De afgelopen jaren hebben het programma Common Ground, ‘koplopergemeenten’ en leveranciers gewerkt aan de ontwikkeling van een verzameling van voorschriften en de hierop gebaseerde collectieve componenten die gemeenten ondersteunen bij het vastleggen, beschikbaar maken en uitwisselen van gegevens. Samen vormen deze voorschriften en de hierop gebaseerde IT-oplossingen de inhoudelijke kaders van Common Ground.
In de realisatiekoers Common Ground, zoals vastgesteld in de ALV van juni 2025 is de focus gelegd op de digitale ondersteuning van de gemeentelijke dienstverleningsprocessen. De gegevensregistraties die daarbij nodig zijn, worden in de najaars ALV 2026 als collectieve gegevensvoorziening ter besluitvorming voorgelegd. Het voorliggend document beschrijft welke componenten daar deel van uitmaken en daarmee de standaard vormen voor deze collectieve gegevensvoorziening. De inhoud van de standaard is de afgelopen jaren stapsgewijs opgebouwd en afgestemd met gemeenten, leveranciers, gebruikersgroepen, architecten en inhoudelijke experts binnen Common Ground. Binnen de standaard gelden dezelfde spelregels en uitgangspunten voor alle oplossingen. Wanneer dit niet gebeurt bestaat het risico dat bestaande of nieuwe oplossingen zich onafhankelijk van elkaar ontwikkelen, waardoor de beoogde samenwerking, communicatie en informatie-uitwisseling tussen systemen en herbruikbaarheid van oplossingen onder druk komt te staan. Hoewel veel van deze oplossingen inmiddels breed worden toegepast is tot op heden de Common Ground standaard bestuurlijk niet vastgelegd. Met bestuurlijke vaststelling van de standaard wordt duidelijk over welke zaken regie moet worden gevoerd. VNG Realisatie 4/6 3. Beheer en doorontwikkeling van de standaard Een standaard is geen in beton gebeitelde waarheid.
Nieuwe wetgeving, technische ontwikkelingen, nieuwe gebruikerseisen of een verbreding van de bestuurlijke collectiviseringsbehoefte kunnen vragen om aanpassingen van de standaard. Aanpassingen in de toekomst worden op een bestuurbare en slagvaardige manier vormgegeven. 3.1. Bestuurlijke beheer- en changeproces Daarom wordt de ALV voorgesteld om aanpassingen in de toekomst op een bestuurbare en slagvaardige manier vorm te geven. Het VNG bestuur is verantwoordelijk voor het vaststellen van de strategische prioritering op Common Ground en laat zich hierbij adviseren door de Commissie Informatiesamenleving. Het College voor Dienstverleningszaken vervult de bestaande rol bij het beoordelen van nieuwe standaarden en afsprakenstelsels en vormt, waar relevant, de route naar landelijke standaardisatie. Indien er veranderingen in de Common Ground standaard plaatsvinden die buiten de gegeven mandaten of vastgestelde financiële kaders gaan, zal de ALV hierover geïnformeerd en indien nodig bevraagd worden. Hiermee wordt aangesloten bij de bestaande VNG-governance en wordt voorkomen dat parallelle besluitvormingsstructuren ontstaan, terwijl de invloed van gemeenten op richting, prioritering en doorontwikkeling geborgd blijft 3.2.
Operationeel beheer- en changeproces De regievoerder voert zelfstandig veranderingen binnen de Common Ground standaard zolang deze binnen de gegeven mandaten en vastgestelde financiële kaders vallen. De regievoerder is verantwoordelijk voor het organiseren en bewaken van de gemeentelijke inbreng hierin. Dit doet de regievoerder door samen met gemeenten de vraagarticulatie op doorontwikkeling te organiseren en nieuwe oplossingen te beoordelen op inhoud. De doorontwikkeling van de standaard vindt plaats in continue samenwerking met koplopergemeenten, gebruikersgroepen, leveranciers en ontwikkelgemeenschappen. Nieuwe componenten worden uitsluitend toegevoegd indien zij aantoonbaar bijdragen aan de doelstellingen van de collectieve gegevensvoorziening, aansluiten op de Common Ground- principes, voldoen aan de vastgestelde standaarden en door één of meer gemeenten in de praktijk zijn beproefd en als uitvoerbaar zijn bestempeld. 4. De componenten in de basisset Common Ground kent een 5 lagen model, waarbij de lagen 1 tot en met 3 in scope vallen van de collectieve gegevensvoorziening. Deze gegevensvoorziening bestaat uit een samenhangende set van voorzieningen die gemeenten in staat stelt gegevens op uniforme wijze vast te leggen, beschikbaar te stellen en uit te wisselen.
De basisset is samengesteld uit componenten die reeds bij één of meer koplopergemeenten daadwerkelijk in gebruik zijn. Dit bevat de volgende zaken: • Semantische informatiemodellen en gegevensmodellen; • Architectuur- en integratiepatronen; • API-standaarden en -specificaties; • Gegevensvoorzieningen, bestaande uit registers, logboeken en bijbehorende softwarecomponenten; VNG Realisatie 5/6 • Integratievoorzieningen en bijbehorende softwarecomponenten; • Authenticatie- en autorisatievoorzieningen en bijbehorende softwarecomponenten; • Notificatievoorzieningen ten behoeve van integratie met lagen 4 en 5; • Hosting- en uitrolinstumenten en -standaarden. In de navolgende paragrafen worden alle componenten opgesomd, die onderdeel zijn van deze voorziening en zijn actueel vastgelegd op de volgende website https://code.overheid.nl/CommonGround/vcg-basisset 4.1. Architectuurlagen 1-2 Deze architectuurlaag bevat registers die nodig zijn voor de dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Deze registers beheren de gegevens conform gestandaardiseerde informatiemodellen en API-specificaties.
Het bestaat uit de volgende componenten en API's Component Component- versie Beschrijving API’s API- versie GPP- publicatiebank 2.1.0 Registratiecomponenten voor de GPP- publicatiebank GPP Publications API 3.0.0 OpenObject 4.2.1 Registercomponent voor objecten Objects API 2.8.0 OpenKlant 2.17.0 Registercomponent voor klantgegevens Klantinteracties 0.9.2 Contactgegevens 1.1.1 OpenOrganisatie 0.2.0 Registratie organisatieonderdelen, medewerkers en functies Organisatie API 0.1.0 OpenPlan 0.1.0 Plannen sociaal domein Plannen API 0.1.0 OpenProduct 1.8.0 Producten en diensten Producten API 1.8.0 Producttypen API 1.8.0 OpenPub 3.8.7 Nieuws, Woo-verzoeken en convenanten OpenPub API n.b. OpenZaak 1.29.0 Zaakregistratie Zaken API 1.5.1 Documenten API 1.4.2 Besluiten API 1.1.0 Catalogi API 1.3.1 Autorisaties API 1.0.0 Open Anonimiseren 0.2.9 Anonimiseren bij de bron Anonimiseren API 0.2.9 Open Catalogi 2.1.49 Catalogus van beschikbare software- componenten Catalogi API 2.1.49 Referentielijsten- register 0.7.3 Referentielijsten Referentielijsten API 0.2.0 VNG Realisatie 6/6 VNG-Selectielijst 1.0.5 Gemeentelijke selectielijst Selectielijst API 1.0.0 4.2. Architectuurlaag 3 De integratielaag verzorgt de veilige en gestandaardiseerde ontsluiting van gegevens en diensten.
Het bestaat uit de volgende componenten en API's Component Component- versie Beschrijving API’s API- versie OpenFSC Inway 2.4.0 Proxy inkomend berichtenverkeer - - OpenFSC Outway 2.4.0 Proxy uitgaand berichtenverkeer - - OpenFSC Manager 2.4.0 Contractonderhandeling en tokens - - OpenFSC Directory 2.4.0 API-directory - - OpenNotificaties 1.16.1 Notificatiebroker Notificaties API 1.1.0 4.3. Architectuurlagen 4-5 (beheercomponenten) Buiten scope van de gegevensvoorziening vallen alle applicaties die gebruik maken van de gegevensvoorziening. Wel zijn er enkele beheercomponenten nodig om beheer te kunnen voeren over de gestandaardiseerde beslisregels die onderdeel uitmaken van de gegevensvoorziening. Deze beheerfuncionaliteit is feitelijk een applicatie op laag 4-5. Deze maakt wél onderdeel uit van de collectieve gegevensvoorziening. Dit betreft de volgende componenten: Component Beschrijving Versie Operaton Modeler Beheer BPMN/DMN 1.2.0 Operaton Procesautomatisering / DMN-engine 2.1.12 4.4. Ondersteunende uitrol- en hostingvoorzieningen Voorwaarde voor de collectieve gegevensvoorziening is dat deze op een infrastructuur draait die voldoet aan de Haven- en Haven+-standaarden. Hiermee wordt een cloud-agnostische technische basis gerealiseerd waarbij afhankelijkheden van specifieke leveranciers zoveel mogelijk worden beperkt.
Voor uitrol en beheer worden momenteel FluxCD en ArgoCD ondersteund. Deze keuze maakt geen onderdeel uit van de functionele standaard voor de collectieve gegevensvoorziening en kan in de tijd wijzigen. Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/2 Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV : 11 december 2026 Agendapunt : Evaluatie contributiesystematiek Kenmerk : Onderwerp Overdracht en vervolgproces evaluatie contributiesystematiek De algemene ledenvergadering stemt in met: a. het geschetste vervolgproces b. het uitgangspunt dat het structurele tekort versneld moet worden ingelopen c. het uitgangspunt dat hiervoor een gezamenlijke en evenredige inspanning nodig is van het VNG-bureau (taakstelling) en de leden (contributieverhoging). Aanleiding Sinds 2019 kent de VNG een meerjarige contributiesystematiek die bestaat uit twee componenten: - Loon- en prijsindexatie - 1% ingroei voor een kostendekkende kernorganisatie. Deze systematiek is vastgelegd in de ALV van juni 2017, waarbij een evaluatie op de toenmalige contributiesystematiek is aangekondigd. Deze systematiek is gericht op een betere balans van het weerstandsvermogen van de Vereniging.
Tegelijkertijd kent de huidige systematiek de uitdrukkelijke beperking dat er geen ruimte is voor nieuwe (of uitbreiding van) taken die niet in de plaats komen van oude taken. De huidige systematiek vormt daardoor ook al meerdere jaren een taakstelling op de VNG begroting. Tijdens de ALV van juni 2025 heeft de Gemeente Bodegraven – Reeuwijk een amendement ingediend, waarmee een nieuw gesprek over de contributiesystematiek is gestart. Toelichting Vertrekpunt en richting In de ALV van november 2025 heeft het VNG-bestuur richting de leden aangegeven dat het ongedaan maken van het forse structurele tekort op de begroting van de VNG een aanzienlijke inspanning vergt. Het structurele tekort bedraagt op dit moment € 4 miljoen. Het bestuur gaf daarbij aan dat, gelet op het belang van continuering van de VNG-inzet op belangrijke Gevraagd besluit Toelichting op hoofdlijnen Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/2 dossiers en de lastige financiële positie van de gemeenten, een combinatie van een taakstelling voor het VNG-bureau én een verhoging van de contributie noodzakelijk is. Het toenmalige bestuur heeft aangegeven het nieuwe bestuur voldoende ruimte te willen geven voor een eigen weging.
Het bestuur is wel gestart met de voorbereiding van de fundamentele evaluatie van de contributiesystematiek, waarbij de uiteindelijke keuzes en uitwerking de komende periode door het nieuwe bestuur worden gemaakt. Suggesties bestuurlijke werkgroep Aan de hand van een aantal voorgelegde scenario’s (zie bijlage 1) kwam in de werkgroep naar voren dat de werkgroep: 1. De lijn volgt van het bestuur en zich daarmee zich kan vinden in een combinatie van een taakstelling voor de VNG-organisatie samen met versnelling van de ingroei op het tekort in de huidige contributiesystematiek 2. Voorstelt deze contributie-ingroei versneld toe te passen in de contributiejaren 2028, 2029 en 2030 (lijn van scenario 2) met 2% per jaar 3. Voorstelt om vanaf contributiejaar 2031 een nieuwe, meerjarige contributiesystematiek te introduceren met daarin een modulaire opbouw met de te onderscheiden componenten/modules: a. Module voor de financiering van de VNG-organisatie, waaronder loon- en prijsindexatie b. Module voor taakmutaties De opzet van de modules vraagt nog verdere uitwerking en duiding. Daarnaast volgen er in het proces twee aanvullende lijnen: 1. De contributie in relatie tot het Fonds GGU 2. De contributiestaffel en stemverhouding.
De werkgroep gaf tot slot aan het VNG-bestuur nog een belangrijke kernwaarde mee: De VNG is van ons! Wij moeten zorgen voor een vereniging die middelen heeft om te functioneren. VNG is geen autonome organisatie, maar verlengde van de gemeente! We doen het samen! Proces Het bestuur zal in de ALV van juni 2027 met concrete voorstellen komen. Bijlage(n) Notitie evaluatie contributiesystematiek Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/6 Stand van zaken evaluatie contributiesystematiek Bijlage bij agendapunt 9. Najaars ALV 11 december 2026 Aanleiding Sinds 2019 kent de VNG een meerjarige contributiesystematiek die bestaat uit twee componenten: - Loon- en prijsindexatie - 1% ingroei voor een kostendekkende kernorganisatie Deze systematiek is ontstaan vanuit de ALV van 2017, waar een evaluatie op de toenmalige contributiesystematiek werd aangekondigd. De systematiek is gericht op een betere balans van het weerstandsvermogen van de Vereniging. Tegelijkertijd kent de huidige systematiek de uitdrukkelijke beperking dat er geen ruimte is voor nieuwe (of uitbreiding van) taken die niet in de plaats komen van oude taken. De huidige systematiek vormt daardoor ook al meerdere jaren een taakstelling op de VNG begroting.
Tijdens de ALV van juni 2025 heeft de Gemeente Bodegraven – Reeuwijk een amendement ingediend, waarmee een nieuwe gesprek over de contributiesystematiek is ontstaan. Toelichting Vertrekpunt en richting bestuur In de ALV van november 2025 heeft het VNG-bestuur richting de leden aangegeven dat het ongedaan maken van het forse structurele tekort op de begroting van de VNG een aanzienlijke inspanning vergt. Gesteld is: “Gelet op het belang van continuering van de VNG-inzet op belangrijke dossiers en de lastige financiële positie van de gemeenten, acht het bestuur een combinatie van een taakstelling voor het VNG-bureau en een verhoging van de contributie noodzakelijk.” Het voormalige bestuur wil het nieuwe bestuur op het vraagstuk van de contributiesystematiek voldoende ruimte te geven voor een eigen weging. Het voormalige bestuur heeft daartoe de voorbereiding van de fundamentele evaluatie op zich genomen, waarbij de uiteindelijke keuzes en uitwerking de komende periode door het nieuwe bestuur worden gemaakt. Advies bestuurlijke werkgroep evaluatie contributiesystematiek Woensdag 3 juni is een bestuurlijke werkgroep bijeengeweest om over de verdere richting en uitwerking na te denken. In deze werkgroep is er gesproken over de richting voor het afwikkelen van de huidige systematiek en over de contouren voor een nieuwe, meerjarige contributiesystematiek.
Aan de hand van de voorgelegde scenario’s (hieronder weergegeven en toegelicht) kwam in de werkgroep naar voren dat het: 1. De lijn die door het VNG-bestuur destijds is aangegeven (nog steeds) volgt en daarmee zich kan vinden in een combinatie van een taakstelling voor de VNG-organisatie samen met versnelling van de ingroei op het tekort in de huidige contributiesystematiek. 2. Deze contributie-ingroei versneld toe te passen in de contributiejaren 2028, 2029 en 2030 (lijn van scenario 2) met 2% per jaar. Daarmee komt de ingroei op 6%, wat gelijk staat aan € 2 miljoen van het huidige, structurele tekort van € 4 miljoen. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/6 3. Vanaf contributiejaar 2031 een nieuwe, meerjarige contributiesystematiek zou willen introduceren met daarin een modulaire opbouw met de te onderscheiden componenten/modules: a. Module voor de financiering van de VNG-organisatie, waaronder loon- en prijsindexatie b. Module voor taakmutaties Met de hierboven genoemde twee componenten kwam de werkgroep tot een andere invulling van de modules dan datgene wat in de presentatie in de contouren was opgenomen. De opzet van de modules vraagt daarmee nog verdere uitwerking en duiding. Deze invulling en duiding is onderdeel van de evaluatie en wordt verder opgepakt en uitgewerkt. Daarnaast volgen er in het proces twee aanvullende lijnen: 1.
De contributie in relatie tot het Fonds GGU. 2. De contributiestaffel en stemverhouding Op de aanvullende lijn van contributie in relatie tot het Fonds GGU is binnen de VNG inmiddels verkennend gesproken. De werkgroep gaf tot slot aan het VNG-bestuur nog een belangrijke kernwaarde mee: De VNG is van ons! Wij moeten zorgen voor een vereniging die middelen heeft om te functioneren. VNG is geen autonome organisatie, maar verlengde van de gemeente! We doen het samen! Weging mogelijke scenario’s inlopen structureel tekort Drie hoofdvarianten Er zijn in beginsel drie hoofdvarianten voor afronding van de huidige systematiek en het inlopen van het structureel begrotingstekort: 1. Via extra contributieheffing het structurele tekort inlopen. Dit kan door bijvoorbeeld in plaats van de jaarlijkse 1% ingroei, het structurele tekort in te lopen door de contributie in één keer sterk te verhogen. In dit scenario nemen de leden het volledige tekort voor hun rekening. 2. Middels een taakstelling voor de VNG. Dit betekent een forse taakstelling voor de VNG, waarbij ook 12% van de structurele contributietaken die de VNG uitvoert voor haar leden zal komen te vervallen. In dit scenario neemt de VNG het volledige tekort voor zijn rekening. 3. Een combinatie van scenario 1 en 2.
De ingroei komt daarmee eenmalig of enkele jaren op een hoger percentage uit, terwijl de VNG voor het resterende deel structureel bezuinigd en daarmee taken afstoot. In dit scenario wordt de pijn tussen leden en de VNG verdeeld. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/6 Het bestuur heeft in zijn heidag van 10 oktober uitgesproken dat het onwenselijk is om deze inhaalslag geheel bij het VNG-bureau (taakstelling) of bij de leden (forse contributieverhoging) neer te leggen. Dit is tijdens de ALV van november 2025 ook aan de leden gecommuniceerd (“acht het bestuur een combinatie van een taakstelling voor het VNG-bureau en een verhoging van de contributie noodzakelijk”), waarbij het (proces)voorstel is vastgesteld waarin het bestuur voorstelt om: - Zelf als huidige bestuur het traject voor de fundamentele evaluatie te starten - Het nieuwe bestuur, dat medio september 2026 begint, te vragen om: • In de ALV van juni 2027 een voorstel te doen om het structurele begrotingstekort dat is ontstaan binnen de huidige contributiesystematiek terug te dringen • Om na het ongedaan maken van het structurele begrotingstekort een voorstel aan de ALV te doen voor een nieuwe, meerjarige contributiesystematiek
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4/6 In de uitwerking van dit derde scenario zijn dan ook weer een drietal scenario’s mogelijk. Deze gaan over het tijdspad waarin de afwikkeling plaatsvindt. 1. Het in tijd langste scenario is het aanhouden van de 1% ingroei tot het structurele tekort is weggewerkt. Door het tekort enerzijds via de ingroei van de contributie en anderzijds via een taakstelling voor de VNG regelen vindt er wel een versnelling plaats ten opzichte van de 12 jaar die de huidige systematiek nog zou lopen. Bij een evenredige verdeling is de ingroei in de contributiejaren 2028 t/m 2033 nog 1%, waarmee er structureel 6% van het tekort van 12% wordt ingelopen. De andere 6% is een taakstelling voor de VNG. 2. De in scenario één geschetste looptijd kan versneld worden door het in contributiejaar 2028, 2029 en 2030 de contributie niet met 1% in te laten groeien, maar met 2% ingroei te verhogen. Hiermee dragen de leden 6% ingroei op het structurele tekort. De overige 6% van het structurele tekort is een taakstelling voor de VNG, waarbij enerzijds een herprioritering plaatsvindt op taken (kostenbesparing) en anderzijds gekeken wordt naar het aanvullen van de inkomstenstroom door de rendementen van de effectenportefeuille en bedrijven mee te wegen als dekking voor de begroting. 3.
De snelste variant is het in contributiejaar 2028 toepassen van een eenmalige afrekening op het structurele tekort van de begroting. Daarin dragen de leden extra contributie bij en de VNG heeft een taakstelling om te komen tot sluitende begroting. Concreet betekent dit dat het ingroeipercentage in het contributievoorstel geen 1%, maar 6% is. De andere 6% heeft de VNG als taakstelling te vinden (zie scenario 1). Overgang naar nieuwe contributiesystematiek Naar een integrale nieuwe systematiek In de nieuwe systematiek is het van belang dat alle organisatieonderdelen en financiële componenten onderdeel zijn van de contributiesystematiek en/of begroting. Concreet betekent dit dat ook financiële stromen als de rendementen vanuit de VNG-bedrijven en bijv. de effectenportefeuille meewegen. Daarnaast is het van belang dat met een nieuwe meerjarige systematiek die contributie niet “vast” zit op alleen loon- en prijsindexatie, maar dat er ruimte is uitbreiding van taken of het toevoegen van nieuwe activiteiten (minimaal) bespreekbaar te maken. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 5/6 De contributiesystematiek moet ruimte bieden om hier in elk geval voorstellen op te doen, waarover de leden vervolgens kunnen besluiten.
Als laatste is het van belang dat er in de contributiesystematiek ruimte is om de financiële gezondheid van de organisatie te monitoren en indien nodig voorstellen te kunnen doen om hierop bij te sturen. Om de bovenstaande elementen een plaatst te geven is het voorstel om in de nieuwe systematiek het contributievoorstel jaarlijks een drietal modules te laten bevatten. De opbouw van deze modules is als volgt: 1. De huidige contributie wordt geïndexeerd voor loon- en prijsontwikkelingen op basis van CPB cijfers. 2. Nieuwe taken die niet in de plaats komen van oude taken, maar een uitbreiding zijn van het huidige takenpakket van de VNG worden in deze module voorgelegd. Hierbij wordt in elk geval ook gedefinieerd of deze tijdelijk of structureel zijn. De jaren daarna komen deze contributietaken terug als onderdeel van module 1 en vervallen, indien van toepassing, na de termijn waarvoor ze zijn toegekend. 3. De financiële huishouding van de VNG dient gezond te zijn. De VNG heeft een inrichting nodig die solvabel is, met een liquiditeitspositie en weerstandsvermogen dat past bij de omvang van de organisatie. Indien nodig wordt in module drie een voorstel voorgelegd om de financiële huishouding op orde te houden en/of het weerstandvermogen van de Vereniging op peil te brengen.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten 6/6 Proces richting ALV juni 2027 In haar vergadering van 31 augustus heeft het bestuur over de door de bestuurlijke werkgroep uitgewerkte denklijn gesproken. Het vertrekpunt en de beoogde richting worden is in deze stand van zaken verder toegelicht. Op dit moment lopen er verschillende gesprekken over de geldstromen en financiering van de VNG. De verschillende lagen van deze gesprekken komen weer bij elkaar in het vervolgproces. Het proces richting de toekomstige financiering van de VNG kent de volgende stappen: 1. Met de start van het nieuwe bestuur wordt het voorstel, zoals in deze stand van zaken geschetst, met daarin de contouren voor beëindiging van de huidige contributiesystematiek en de opstart van een nieuwe meerjarige systematiek overgedragen naar de nieuwe penningmeester en bestuur. 2. Met de vaststelling van de uitgewerkte richting geeft het vorige VNG bestuur een kader en lijn waarlangs het nieuwe VNG-bestuur vanaf begin 2028 toe kan werken naar een definitief voorstel voor afwikkeling van de huidige contributiesystematiek. Beoogd is dat dit voorstel in de ledenvergadering van juni 2027 dan leidt tot één contributievoorstel voor de jaren 2028- 2030. 3. De ALV van juni 2027 besluit vervolgens over de wijze waarop de huidige contributiesystematiek wordt afgerond.
Daarna wordt het gesprek vervolgd over de opstart van een nieuwe contributiesystematiek vanaf 2031 en de verdere uitwerking van de twee in de bestuurlijke werkgroep genoemde aanvullende lijnen rondom het Fonds GGU en de stemverhouding. Gevraagde besluiten ALV december 2026 In deze Najaars ALV worden de leden gevraagd om in te stemmen met: 1. Het geschetste vervolgproces 2. Het uitgangspunt dat het structurele tekort versneld moet worden ingelopen 3. Het uitgangspunt dat hiervoor een gezamenlijke en evenredige inspanning nodig is van het VNG-bureau (taakstelling) en de leden (contributieverhoging). Als de leden hiermee instemmen worden op basis van deze uitgangspunten concrete voorstellen uitgewerkt, die in de ALV van juni 2027 aan de leden worden voorgelegd. 1 Verantwoording bestuur over uitvoering moties ALV (Bijlage bij ledenbrief “Uitnodiging ALV 11 december 2026” van 13 november 2026) Samenvatting Hierbij legt het VNG bestuur verantwoording af aan de leden over de uitvoering van de moties die zijn aangenomen op de ALV van 30 september 2026 en de motie die op deze ALV is aangehouden. Bij iedere motie is aangegeven of het bestuur voorstelt om de motie af te doen of langer aan te houden. Uitgangspunt is dat moties worden afgedaan, waarbij de oproep in de motie integraal onderdeel wordt van de VNG-inzet op betreffende onderwerp.
Bij uitzondering kan het bestuur om politiek-strategische of meer inhoudelijke overwegingen voorstellen om moties aan te houden. Voorstel aan de leden Het bestuur stelt de leden voor om in te stemmen met de verantwoording van het bestuur over de uitvoering van moties, inclusief de voorstellen om de betreffende moties als afgedaan te beschouwen dan wel aan te houden. 2 Inhoudsopgave verantwoording uitvoering moties Aangehouden motie eerdere ALV ............................................................................................................. 3 Motie Winterswijk “Betere Spreiding van Commissievoorzitterschappen over Verschillende Typen Gemeenten”....................................................................................................................... 3 Aangenomen moties ALV 30 september 2026 ......................................................................................... 4 Motie Zeist e.a. ‘Stop marktwerking publieke gezondheidszorg asielzoekers’ ............................ 4 Motie Kaag en Braassem e.a. 'Uitzonderlijk kostbare casuïstiek jeugdzorg: niet alleen een lokale of regionale verantwoordelijkheid, maar nadrukkelijk ook een landelijke verantwoordelijkheid' ....................................................................................................................