CConstaterende datZoetermeer
Koppel je AI →
Document · PDF

complete-set-vergaderstukken-alv-30-september-2026

Commissie Plenair 17 september 2026, gemeente ZoetermeerBij agendapunt: Aandachtspunten Algemene ledenvergadering VNG d.d. 30 september 2026124.366 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 7 van 15

Deze vaststelling heeft geen effect op het resultaat van de Vereniging. • | Als gevolg van eerdere subsidies die ontvangen zijn ter ondersteuning van de VNG doelstellingen, niet zijnde GGU activiteiten, kunnen nieuwe werkzaamheden ontstaan. De uitvoering hiervan kan, in een later stadium, als voorstel binnen de GGU worden uitgevoerd. • | In de begroting 2026 komt er conform de contributiesystematiek 12% dekking vanuit de inzet van het eigen vermogen. Op basis van het contributievoorstel 2027 daalt de inzet van het eigen vermogen naar 11% waarmee de begroting voor 2027 sluitend is. Deze ingroei is de tweede component in het contributievoorstel (naast de indexatie voor loon- en prijsontwikkeling). • | De resultaten van de effectenportefeuille en de VNG-bedrijven worden toegevoegd aan het resultaat van de Vereniging op jaareinde. Bij het opstellen van de hierboven weergegeven eerste raming zijn nog niet alle actuele parameters toegepast. De volgende onderdelen zullen hierdoor nog worden geactualiseerd in een volgende raming: 58 59 • De salarisverwerker maakt een doorrekening van de salarislasten. Deze doorrekening geeft een precies inzicht in de te verwachten salarislasten. Op 1 januari 2026 verloopt de huidige CAO Rijk. De VNG volgt deze CAO.

De uitkomsten van gesprekken over een nieuwe CAO zullen, daar waar bekend en vastgesteld, mee worden genomen in de doorrekening van de verwachte salarislasten voor 2027. • De tarieven voor de dienstverlening dienen, net als de (externe) uurtarieven, nog inzichtelijk te worden gemaakt. Dit gebeurt tijdens het opstellen van de begroting 2027, waarbij de in de begroting op te nemen kosten het uitgangspunt vormen voor de tariefstelling. Meerjarig perspectief Werkkapitaal en financiële positie De financiële positie van de VNG vraagt aandacht. De VNG kent een negatief werkkapitaal van +/ - 50 miljoen euro. Concreet betekent dit dat de VNG op het moment dat nu de te betalen kosten en nog verwachte inkomsten met elkaar verrekend worden, er op de bank 50 miljoen euro tekort aan saldo is. De VNG heeft niet direct financiële problemen, omdat er ook een effectenportefeuille is, waarmee dit tekort gefinancierd kan worden. Deze effectenportefeuille heeft een omvang van 70 miljoen euro. Het resterende deel is nodig om een veilige buffer voor financiële tegenvallers (weerstandsvermogen) aan te houden. Kijkend naar de vermogenspositie van de Vereniging lijkt deze robuust en kan het beeld ontstaan dat hier (investerings-)ruimte zit, maar de analyse van het werkkapitaal geeft dus een nadrukkelijk ander beeld.

Voor de financiële huishouding van de Vereniging en ook voor te maken investeringen is het dus niet wenselijk om naar de effectenportefeuille te kijken. Inzet van deze middelen kan de liquiditeitspositie van de Vereniging structureel onderuithalen, waarmee er een continuïteitsrisico ontstaat. Met de versteviging van treasurymanagement werkt de VNG op dit moment aan het goed monitoren van het huidige negatieve werkkapitaal. Door de begroting (meerjarig) sluitend te krijgen, wordt ook voorkomen dat het werkkapitaal de komende jaren zich verder negatief ontwikkeld. In de voorstellen wordt om deze redenen geen rekening gehouden met enige vorm van inzet van de bestaande financiële middelen die de VNG aanhoudt in haar effectenportefeuille. 9.3 Begroting en omvang Fonds GGU Fonds GGU 2027 We hebben op basis van de begroting voor 2026 een doorrekening gemaakt die leidt tot een raming voor 2027, rekening houdend met structurele en ontwikkelbudgetten. In begroting hieronder is € 7,717 miljoen opgenomen voor nog te alloceren budget voor prioritaire opgaven. De prioritaire opgaven bepalen we in samenspraak met het College voor Dienstverleningszaken als portefeuillehouder van het fonds GGU en het VNG bestuur als verantwoordelijke voor de gehele VNG begroting.

Met het nog te alloceren budget voor prioritaire opgaven houden we ruimte om gedurende het jaar middelen gericht in te zetten op ontwikkelingen die passen binnen de verenigingsstrategie en om wendbaar te blijven bij nieuwe of veranderende opgaven. • De indexatie is gelijk aan de indexatie zoals die gebruikt wordt voor de contributie; • Er zijn geen nieuwe proposities opgenomen in de meerjarenraming. Nieuwe proposities worden apart voorgelegd aan de ALV; • De te alloceren budgetten voor prioritaire opgaven zoals genoemd in de financiële kaders hierboven, wordt in de jaarplanbegroting verder uitgewerkt. De jaarplanbegroting 2027 wordt in de Najaars-ALV aan de leden voorgelegd. 60 Op basis van bovenstaande tabel is de bijdrage GGU 2027 per inwoner gelijk aan €.4,858. Voor 2026 is de ALV akkoord gegaan met een bijdrage van € 4,644 per inwoner. Begroting 2027 (Bedragen x €1.000) Structureel Ontwikkeling Totaal 1. Een Krachtige Lokale Overheid 314 1.750 2.064 2. Inclusieve Samenleving 17.761 7.151 24.912 3. Leefomgeving 8.803 4.544 13.347 4. Lokaal Bestuur en Veiligheid 3.579 13 3.592 5. Digitale Samenleving 6.077 1.025 7.102 6. Versterken lokale uitvoering 14.522 3.499 18.021 8.

De Organisatie 9.099 0 9.099 Subtotaal begroting 60.155 17.982 78.137 Te alloceren budget voor prioritaire opgaven 7.717 Begroting 2027 excl indexatie 85.854 Indexatie 2027 3.949 Totaal Begroting Fonds GGU 2025 89.803 Dekking (Bedragen x €1.000) Kolom2 Kolom1 Begroting Huidig fonds (2026) 83.778 Indexatie 3.854 Subtotaal 87.632 Bijdrage Leden 2027 87.632 Overbegroting/ verwacht onderhanden werk 2.171 Totale Dekking 89.803 Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/1 Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV : 30 september 2026 Agendapunt : Resolutie “Asiel en migratie - rust in de keten, ruimte voor uitvoering” Kenmerk : Onderwerp Resolutie: Rust in de keten, ruimte voor uitvoering Het bestuur stelt de leden voor om in te stemmen met de resolutie: “Asiel en migratie - rust in de keten, ruimte voor uitvoering”. Gemeenten worden dagelijks geconfronteerd met een asiel- en migratieketen die onvoldoende functioneert. Met deze resolutie leggen gemeenten vast wat hen verbindt en welke randvoorwaarden nodig zijn voor een uitvoerbare, betaalbare en voorspelbare aanpak. De resolutie is besproken met circa honderd gemeentebestuurders en bouwt voort op eerdere breed gesteunde VNG-inzet, waaronder het plan ‘Van wachtstand naar werkstand: een alternatief plan voor opvang en integratie’.

Gekozen is voor één breed pakket over asiel en Oekraïne. De huisvesting van statushouders wordt separaat uitgewerkt in een plan voor aanvullende huisvesting voor aandachtsgroepen, waaronder statushouders. Na vaststelling vormt de resolutie het gezamenlijke kader richting kabinet en ketenpartners en voor de nieuwe VNG-bestuursperiode. Bijlage(n) Resolutie: Rust in de keten, ruimte voor uitvoering Tekst voor stemsheet: Stemt u in met de resolutie “Asiel en migratie – rust in de keten, ruimte voor uitvoering” 1 = ja 2 = nee Gevraagd besluit Toelichting op hoofdlijnen RESOLUTIE Asiel en migratie – rust in de keten, ruimte voor uitvoering De leden van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, bijeen in de Algemene Ledenvergadering te Oost Gelre op 30 september 2026, Constaterende dat: • de asielketen nog steeds niet op orde is en lange procedures bijdragen aan een onnodig lange verblijfsduur en een hoge bezetting van de opvang; • een relatief kleine groep overlastgevers grote gevolgen kan hebben voor inwoners, ondernemers en het lokaal bestuur en het maatschappelijk draagvlak voor opvang kan ondermijnen, terwijl gemeenten overlastgevende Oekraïense ontheemden niet zonder meer de toegang tot de gemeentelijke opvang kunnen ontzeggen; • veelvuldig verhuizen van asielzoekers tussen opvanglocaties de continuïteit van werk, onderwijs, zorg, participatie en sociale netwerken verstoort; •

de huidige organisatie en financiering van de opvang passende en kleinschalige lokale oplossingen nog te vaak belemmeren; • ruimtelijke procedures voor opvang en huisvesting vaak een lange doorlooptijd hebben en realisatie gehinderd wordt door vraagstukken onder meer op het gebied van regels rondom stikstof en netcongestie; • eerdere bestuurlijke afspraken over de uitvoerbaarheid en betaalbaarheid van inburgering niet worden nagekomen; • de COA-opvang extra onder druk staat door de beperkte uitstroom van statushouders door de krappe woningmarkt en het onrealistisch is om op korte termijn meer dan 100.000 ontheemden uit Oekraïne extra te huisvesten; • gemeenten regelmatig worden geconfronteerd met onverwacht arriverende nareizigers; • gemeenten behoefte hebben aan structurele en meerjarige zekerheid over taken, regelgeving en financiering, waaronder voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne; • er geen duidelijkheid is over de situatie na afloop van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB); Overwegende dat: • het asiel- en migratiedossier en de opvang van Oekraïners al een groot aantal jaren worden gekenmerkt door acute tekorten, noodmaatregelen en terugkerende crisissituaties, mede veroorzaakt door veranderingen in de uitvoering van beleid door het kabinet, regelgeving en financiering of door het uitblijven van politieke keuzes; • een structureel werkende keten nodig is

waarin iedere partij in staat is een bijdrage te leveren om deze gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het opvangen en begeleiden van asielzoekers, statushouders en Oekraïense ontheemden waar te maken; • een omslag nodig is van crisismanagement en tijdelijke noodmaatregelen naar structurele oplossingen, voldoende uitvoeringscapaciteit, voorspelbare (uitvoering van) regelgeving en langjarige financiële zekerheid, zoals nu door het rijk beoogd met de Doelgroepflexibele Regeling (DFR); • gemeenten geen invloed hebben op de omvang en samenstelling van de instroom en de doorlooptijden van procedures, maar de gevolgen daarvan wel dagelijks ervaren; • de lokale situatie van invloed is op de wijze waarop gemeenten invulling kunnen geven aan de opgaven voor opvang en huisvesting; • eerdere VNG-resoluties als uitgangspunt hebben dat gemeenten verantwoordelijkheid nemen voor het mede mogelijk maken van opvang en integratie, maar dat daarvoor landelijk beleid nodig is dat voor gemeenten uitvoerbaar, betaalbaar en uitlegbaar is. Spreekt uit dat: A1.

Een goed functionerende asielketen de basis is voor een uitvoerbare gemeentelijke opgave • de oplossing voor de druk op de opvang niet alleen bestaat uit het realiseren van nieuwe opvangplaatsen, maar ook uit het verkorten van de verblijfsduur en het verbeteren van de doorstroom en terugkeer voor mensen die niet mogen blijven; • kansarme asielaanvragen, waaronder aanvragen van veiligelanders, versneld worden behandeld en bij het ontbreken van verblijfsrecht daadwerkelijk wordt ingezet op terugkeer; • mensen met een kansrijke asielaanvraag zo snel mogelijk duidelijkheid krijgen over hun verblijf in Nederland, zodat deelname aan de Nederlandse samenleving zo snel mogelijk van start kan gaan; • het rijk actiever inzet op de overdracht van Dublinclaimanten aan de lidstaat die verantwoordelijk is voor de behandeling van hun asielverzoek; • de persoonsgerichte aanpak van overlast landelijk verder wordt uitgerold, gecombineerd met vroegsignalering en preventieve maatregelen om overlast zoveel mogelijk te voorkomen; • rijk, COA en gemeenten komen tot een sluitend proces rond nareis, zodat nareizigers niet zonder beschikbare huisvesting, registratie en voorafgaande afstemming naar gemeenten worden doorgestuurd. A2.

Opvang stabieler en passend bij de lokale situatie wordt georganiseerd • onnodige verhuisbewegingen tussen opvanglocaties zoveel als mogelijk worden voorkomen, zodat continuïteit ontstaat in onderwijs, zorg, participatie, werk en sociale netwerken; • wordt ingezet op meedoen vanaf dag één door asielzoekers in de vorm van actief meedoen en een nuttige bijdrage in de vorm van (vrijwilligers)werk; • naast grotere opvanglocaties ook kleinschalige opvang een volwaardig en financieel uitvoerbaar onderdeel wordt van het opvangstelsel, zodat het gemeenten makkelijker wordt gemaakt aan de doelstellingen van de Spreidingswet te voldoen; • gemeenten die dat willen onder eigen verantwoordelijkheid (kleinschalige) opvang kunnen realiseren en exploiteren, waarbij het COA en andere partijen waar noodzakelijk ondersteunende diensten leveren en de financiering hierop aansluit; • het rijk gemeenten in staat stelt ruimtelijke procedures en andere belemmeringen bij de realisatie op zorgvuldige wijze op te lossen en te versnellen. A3.

Gemeenten structurele en meerjarige zekerheid krijgen • het rijk zorgt voor structurele en meerjarige financiering, met een DFR voor ten minste vijf jaar, die aansluit bij de reële kosten van gemeenten en de duur van de opgaven en voldoende zekerheid biedt om langjarige investeringen in opvang en huisvesting mogelijk te maken; • de gemeentelijke taken voor inburgering, jeugdzorg en andere voorzieningen in balans zijn met de beschikbare financiering; • het rijk ervoor zorgt dat kosten voor gemeenten die voortvloeien uit de asielopgave worden vergoed, bijvoorbeeld kosten voor veiligheid bij de realisatie en exploitatie van een azc. B. Tijdig duidelijkheid en continuïteit voor de opvang van Oekraïense ontheemden • gemeenten ruim voor het einde van de tijdelijke bescherming, minstens anderhalf jaar ervoor, duidelijkheid krijgen over het toekomstige verblijfs-, opvang- en voorzieningenregime; • een eventuele overgang geleidelijk, uitvoerbaar en uitlegbaar wordt vormgegeven en gemeenten voldoende voorbereidingstijd krijgen; het rijk zorgt voor volledige en meerjarige dekking van de reële gemeentelijke kosten; • er een landelijk dekkend netwerk komt van zorg- en overlastlocaties voor ontheemden die niet langer in de reguliere gemeentelijke opvang kunnen worden opgevangen. Er moet daarnaast een mogelijkheid zijn zwaar overlastgevende Oekraïners uit de opvanglocatie te verwijderen.

Toelichting (niet-amendabel) Het asiel- en migratiedossier wordt inmiddels al jaren gekenmerkt door acute tekorten, noodmaatregelen en terugkerende crisissituaties. Deze resolutie beoogt de omslag te maken van crisismanagement naar een structureel en voorspelbaar werkende asielketen. Een keten waarin iedere partij zijn verantwoordelijkheid kan waarmaken: de IND zorgvuldig en tijdig kan beslissen, het COA passende en stabiele opvang kan organiseren en gemeenten uitvoering kunnen geven aan hun verantwoordelijkheden voor opvang, huisvesting, participatie, inburgering en integratie. Gemeenten nemen hun verantwoordelijkheid, maar hebben slechts beperkt invloed op de instroom, de duur van procedures en het functioneren van de asielketen. Bovendien verschillen hun mogelijkheden door onder meer de beschikbaarheid van locaties en woningen en de lokale uitvoeringscapaciteit. De kern van deze resolutie is daarom: rust in de keten creëert ruimte voor uitvoering. De huisvesting van statushouders is niet meegenomen in deze resolutie. Hiervoor worden momenteel aparte samenwerkingsafspraken uitgewerkt tussen rijk, woningcorporaties en gemeenten over aanvullende vormen van huisvesting en voorgelegd aan de ALV van 30 september. Deze afspraken richten zich op alle aandachtsgroepen, waaronder statushouders. A1.

Een goed functionerende asielketen De druk op de opvang kan niet alleen worden opgelost door nieuwe opvangplaatsen te realiseren. Ook de verblijfsduur moet worden verkort door snellere procedures, betere doorstroom en effectieve terugkeer. Het EU-Migratiepact beoogt procedures te versnellen, maar tegelijkertijd resteert op basis van een keuze van het kabinet een bestaande voorraad van circa 50.000 aanvragen die naar verwachting in de komende drie jaar moet worden afgehandeld. Ook voor deze groep is versnelling nodig. Kansarme aanvragen moeten sneller worden behandeld en bij Dublinclaimanten moet actiever worden ingezet op overdracht aan de verantwoordelijke lidstaat. Een relatief kleine groep overlastgevers kan het draagvlak ondermijnen voor de veel grotere groep asielzoekers die geen overlast veroorzaakt. Daarom is een sluitende aanpak nodig waarin vroegsignalering, preventie, een persoonsgerichte aanpak, handhaving en waar nodig terugkeer samenkomen. Voor overlastgevers zonder verblijfsrecht moet daadwerkelijk worden ingezet op vertrek en moet worden voorkomen dat zij met onbekende bestemming uit beeld verdwijnen. Ook rond nareis is betere coördinatie nodig. Gemeenten worden nu geconfronteerd met nareizigers die arriveren terwijl nog geen passende huisvesting beschikbaar is.

Rijk, COA en gemeenten moeten daarom zorgen voor tijdige registratie en afstemming, zodat wordt voorkomen dat nareizigers zonder beschikbare huisvesting en registratie en voorafgaande afstemming naar gemeenten worden doorgestuurd. A2. Stabiele en lokaal passende opvang Veelvuldige verhuizingen verstoren onderwijs, zorg, participatie, werk en sociale netwerken en moeten daarom zoveel mogelijk worden voorkomen. Tegelijkertijd moet opvang beter kunnen aansluiten bij de mogelijkheden, voorzieningen en schaal van steden, dorpen en buurten. Kleinschalige opvang moet daarom een volwaardig en financieel uitvoerbaar model zijn. Gemeenten die dat willen, moeten onder eigen verantwoordelijkheid en in passende omvang de opvang kunnen realiseren en exploiteren, waarbij het COA en andere partijen ondersteunende diensten kunnen leveren. Daarnaast zijn gemeenten gebaat bij inzet op het vanaf dag één meedoen, zoals één van de uitgangspunten in het plan ‘Van wachtstand naar werkstand: een alternatief plan voor opvang en integratie’ en dat met een resolutie in november 2025 door de ALV is aangenomen. Asielzoekers met een kansrijke aanvraag moeten zo snel mogelijk aan het werk, de taal leren en integreren. Voor asielzoekers met een kansarme aanvraag wordt ingezet op een zinnige dagbesteding, zoals tijdelijk (vrijwilligers)werk. A3.

Structurele en meerjarige zekerheid Structurele opgaven vragen om structurele financiering. Gemeenten moeten voldoende zekerheid hebben om te kunnen investeren in opvang, huisvesting en voorzieningen, in plaats van steeds afhankelijk te zijn van tijdelijke regelingen. De financiering voor inburgering moet in balans zijn met de gemeentelijke taken. Voor investeringen in opvangplekken voor ontheemden uit Oekraïne en voor asielzoekers is ten minste vijf jaar financiële zekerheid nodig in de DFR. Daarnaast dienen ook onvoorziene kosten die volgen uit de opvangopgave, zoals jeugdzorgkosten voor asielzoekerskinderen of Oekraïense kinderen en extra kosten voor openbare orde en veiligheid, gecompenseerd te worden. B. Tijdig duidelijkheid en continuïteit voor de opvang van Oekraïense ontheemden Gemeenten moeten ruim voor het einde van de RTB weten welk verblijfs-, opvang- en voorzieningenregime daarna geldt en wat dit van hen vraagt. Dit is nu voorzien in maart 2028. Hier is nu, anderhalf jaar ervoor, nog weinig over bekend. Een overgang moet geleidelijk, uitvoerbaar en uitlegbaar zijn, voldoende voorbereidingstijd bieden en gepaard gaan met volledige en meerjarige dekking van de reële gemeentelijke kosten. Wanneer Oekraïners in Nederland blijven, betekent dit extra druk op verschillende voorzieningen.

De inzet moet zich richten op de zelfredzaamheid van ontheemden uit Oekraïne en het minimaliseren van het beroep op sociale voorzieningen, zoals opvang en/of sociale huurwoningen. Het gaat niet enkel over de transitie na afloop van de RTB, maar ook over het meerjarige perspectief dat verder strekt. Hierbij moet ook aandacht zijn voor de groep ontheemden die nu via particuliere opvang worden opgevangen. Bij Oekraïense ontheemden speelt bij individuen problematiek rond overlastgevend gedrag. Gemeenten lopen er daarbij tegenaan dat zij personen die ernstige of aanhoudende overlast veroorzaken als uiterste maatregel niet uit de gemeentelijke opvang kunnen weren, wanneer een passend alternatief ontbreekt. Daarnaast is er in Nederland onvoldoende passend zorgaanbod voor Oekraïense ontheemden met psychosociale problematiek. Hierdoor beschikken gemeenten over onvoldoende mogelijkheden om in complexe situaties passende opvang en begeleiding te bieden. 09. Ontwikkelingen sociaal domein (Bijlage bij ledenbrief “Uitnodiging ALV 30 september 2026” van 2 september 2026) Vooraf Middels deze brief informeren wij u over enkele ontwikkelingen in het sociaal domein, te weten: - De houdbaarheid van het jeugdstelsel en het aanstaande eindadvies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd; - Aangeboden excuses voor misstanden in de gesloten jeugdhulp; - Ontwikkelingen aangaande IZA/AZWA.

Houdbaarheid jeugdstelsel en Deskundigencommissie Al sinds circa 2019 staat de balans tussen taken en middelen in het jeugddomein ter discussie. Dit heeft meerdere malen geleid tot extern onderzoek 1, gevolgd door aanvullende incidentele middelen vanuit de rijksoverheid. Een structurele oplossing is tot op heden uitgebleven. Die is cruciaal om de (interbestuurlijke) rust in het jeugddomein terug te brengen en ruimte te creëren voor inhoudelijke stappen voorwaarts. Tien jaar na de decentralisaties is duidelijk dat het jeugdstelsel fundamenteel moet veranderen. De VNG heeft daarom samen met het rijk, de Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ) en de Associatie Wijkteams het initiatief genomen om zelf een voorstel uit te werken voor een beter én structureel beheersbaar jeugdstelsel. Dit voorstel is momenteel in ontwikkeling. Een essentiële eerste stap is het formuleren van een realistischere maatschappelijke belofte . We zien het als een belangrijke opgave om te zorgen voor goede voorzieningen in wijken en op scholen, waar kinderen, jongeren en gezinnen zich kunnen ontwikkelen. Tegelijkertijd is het belangrijk te erkennen dat niet elke tegenslag in het leven kan of moet worden opgelost met (individuele) jeugdhulp. Dat is niet alleen maatschappelijk onwenselijk, maar ook financieel en qua beschikbare professionals niet haalbaar.

Keuzes zijn dus noodzakelijk: de beschikbare capaciteit moet zo goed mogelijk worden verdeeld. De VNG vindt het belangrijk dat taken, verantwoordelijkheden en risico’s zo worden belegd dat de hulp aan jeugdigen en gezinnen daadwerkelijk goed te organiseren en te sturen is. Dit vraagt om voldoende lokale speelruimte om de sociale basis passend in te richten 2. Het vraagt ook om voldoende schaalgrootte en slagkracht om de specialistische jeugdhulp goed te organiseren. Deze koers sluit in grote mate aan bij de bestaande inzet van de VNG.3 De ontwikkelingen vragen ook om nieuwe keuzes. Het VNG-bureau doet dit in samenspraak met gemeenten en de netwerken (o.a. de commissie ZJO, de BJ42 en ambtelijke afstemmingsoverleggen). Het eerstvolgende bestuurlijk overleg over deze ontwikkelingen vindt plaats op 5 november a.s. Het voornemen is om de opbrengst mee te geven aan de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd. Deze commissie, onder leiding van Tamara van Ark, brengt in januari 1 Meest recent resulterend in het rapport Groeipijn (2025). 2 De VNG heeft hiervoor een bestuurlijk aanjager aangesteld en ondersteunt gemeenten bij het ontwikkelen van hun aanpak, o.a. via de Gids voor een brede aanpak voor jeugd en gezinnen: het kind als kompas (2026).

3 Zie o.a.: Resolutie Jeugd (2025), Samenwerkingsgids: een stevige pedagogische basis (2025), Richtinggevend Kader (2025) en Convenant Stevige Lokale Teams (2026). 2027 haar eindadvies uit. Dit gaat over de uitvoering van de maatregelen en de gepleegde inspanningen uit de Hervormingsagenda, mede in relatie tot de uitgavenontwikkeling. De commissie kijkt daarbij zowel terug (2025-2026, prognose 2027) als vooruit (financieel kader vanaf 2028). De commissie beoordeelt de inspanningen in het licht van de bedoeling van de Hervormingsagenda: een goed werkend, beter beheersbaar en financieel houdbaar jeugdstelsel. Met het kabinet-Schoof is afgesproken dat we het advies als ‘zwaarwegend en maatgevend’ beschouwen. De VNG pleegt ook richting het huidige kabinet veel inzet om volledige opvolging van het advies van de Deskundigencommissie in de Voorjaarsnota van 2027 te bewerkstelligen. Onze inzet is gericht op correcte financiering over de achterliggende jaren (2025 t/m 20 27) en een structureel houdbaar stelsel voor de toekomst. Omdat het naar verwachting enige tijd gaat duren voor gewijzigd beleid effect sorteert, dringt de VNG ook aan op een haalbaar transitiepad en daarbij behorende middelen. Excuustraject gesloten jeugdzorg Op 29 augustus jl. hebben rijk, Jeugdzorg Nederland en de VNG excuses aangeboden aan jongeren die in gesloten jeugdzorg hebben gezeten.

De excuses richten zich op erkenning van het leed dat deze jongeren hebben meegemaakt. Voorafgaand aan het excuusmoment heeft de VNG haar leden uitgebreid geconsulteerd, waarbij de leden nadrukkelijk hebben meegegeven dat excuses gepaard moeten gaan met een proces van herstel en (cultuur)verandering, inclusief het aanpassen van het wettelijk kader voor de gesloten jeugdzorg. De rijksoverheid heeft €12 miljoen beschikbaar gesteld voor herstelactiviteiten. Er is een programma gestart waar jongeren terecht kunnen voor lotgenotencontact en ondersteuning bij vragen over bijvoorbeeld wonen, financiën, werk, gezin en zorg. In het najaar maken we nadere afspraken met het rijk en de sector over de verdere aanpassingen in het kader van de gesloten jeugdzorg. IZA/AZWA Vanaf 2027 ontvangen gemeenten financiële middelen om de afspraken uit het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA), waarvoor gemeenten verantwoordelijk zijn, uit te voeren middels een SPUK. Deze SPUK is opgesteld voor de periode 2027 tot en met 2029. Sinds 2023 heeft de VNG een speciaal programmateam voor de ondersteuning van gemeenten bij het uitvoeren van IZA en GALA, en sinds 2026 voor het AZWA Dit ondersteuningsprogramma biedt gemeenten een platform om van elkaar te leren, ontwikkelt producten en informeert gemeenten over de voortgang van AZWA.

Daarnaast vertegenwoordigt het programma de gemeenten op interbestuurlijke tafels en netwerken. In de bijlage vindt u een nadere toelichting op het ondersteuningsprogramma. Programma AZWA 2027 - 2030 26 juni 2026 Inleiding Gezondheid is voor iedereen belangrijk; het is een bepalende factor voor ons geluk, onze maatschappelijke participatie en zelfredzaamheid. Wanneer het nodig is, wil iedereen kunnen rekenen op goede, toegankelijke ondersteuning en betaalbare zorg en ondersteuning zo dichtbij mogelijk. De toegankelijkheid van onze zorg is van onschatbare waarde. Maar door hoge kosten en (dreigende) tekorten aan personeel staat deze toegankelijkheid onder grote druk. Daarom wordt gewerkt aan de beweging van zorg naar gezondheid en een gezond en actief leven voor iedereen. Een beweging naar ‘de voorkant’. Hoe logisch het klinkt, deze beweging behelst een grote transformatie van zorg naar ondersteuning. Het vraagt om het verbinden van de systemen van de zorg: de Wet langdurige zorg (Wlz), de Zorgverzekeringswet (Zvw) met de wereld van het sociaal domein. Waar de zorg vanuit het medisch domein gericht is op het individu op basis van geprotocolleerd aanbod, daar sluiten de meer collectief ingerichte ondersteuning, publieke gezondheidszorg en algemene voorzieningen vanuit gemeenten aan op de gevarieerde behoeften en situaties van inwoners.

Dat biedt extra ondersteuningsmogelijkheden die passen bij wat iemand nodig heeft en die goedkoper zijn vanwege hun collectiviteit, hun aansluiting bij het sociaal weefsel in wijken en hun preventieve werking. Minder meetbaar misschien, maar voor de transformatieopgave alles bepalend. Gemeenten spelen in deze transformatie naar gezondheid dan ook een cruciale rol. Het zijn hún inwoners die in wijken en buurten langer thuis blijven wonen en die te maken krijgen met de veranderende ondersteuningsaanpak. Het behouden van de meerwaarde van de eigenheid van het sociaal domein is daarbij een leidend principe. Om dit waar te kunnen maken staan gemeenten voor een grote uitdaging. In deze transformatie zijn in 2026 belangrijke eerste stappen gezet, maar we staan ook nog steeds aan de vooravond van de daadwerkelijke verbinding tussen het medische en sociaal domein in de regio. Dit vraagt veel van gemeenten de komende jaren. IZA, GALA en AZWA | SPUK AZWA voor gemeenten Het Integraal Zorgakkoord (IZA) richt zich op de | Vanaf 2027 ontvangen gemeenten financiële houdbaarheid van het zorgstelsel, met name via de | middelen om de afspraken waarvoor ze Zorgverzekeringswet. Het Gezond en Actief Leven | verantwoordelijk zijn, uit te voeren.

Hiervoor wordt Akkoord (GALA) legt de basis voor een gerichte | een nieuwe specifieke uitkering (SPUK) opgesteld aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en | voor de periode 2027 tot en met 2029, waarbij de sociale basis. | middelen ontschot aan de gemeenten worden Het in 2025 gesloten Aanvullend Zorg en Welzijn | toegekend. Gemeenten zijn hierover geïnformeerd Akkoord (AZWA) bouwt hierop voort. Het is een | via een VNG-ledenbrief d.d. 23 april. De definitieve intensivering en concretisering van het IZA (dat ook | SPUK is gepubliceerd op 21 juli. van kracht blijft) en heeft de grootste impact op gemeenten vanwege de concrete en wederkerige | De AZWA middelen zijn als volgt opgebouwd: afspraken tussen het medisch en het sociaal domein. De VNG heeft in haar ALV van 28 | Financie- | Wat? | 2027 | 2028 | 2029 november 2025 met een ruime meerderheid van | ringsmiddel 97% ingestemd met de deelname aan het AZWA. | (bedragen x 1mln.) Met het AZWA is afgesproken dat de samenwerking | SPUK AWZA | Lokaal | 231 | 278 | 321 tussen partijen op het snijvlak van zorg en sociaal | Regionaal | 194 | 235 | 169 domein wordt versterkt. Hierbij is een mechanisme afgesproken voor het verschuiven van zorggeld | Kennis en | 3* | 3 | 4 naar gemeenten met oog op betere ondersteuning | coördinatierol van inwoners vanuit het sociaal domein.

Deze | GGD - direct aan GGD uitgekeerd afspraak geeft ruimte voor de vormgeving van de | Aan NPLV | 15 | 21 | 25 aansluiting tussen het sociaal domein en het | gebieden zorgdomein, en leidt tot structurele financiering | Subsidie | Middelen | 8* | 10 | 13 voor gemeenten wanneer deze gekoppeld is aan | gezonde | (mentale) gezonde besparing in de zorg (euro’s en arbeidscapaciteit). | school | school naar Deze aanpak is uniek en kan worden beschouwd als | GGD-GHOR een bestendiging van de beweging naar gezondheid | Totaal | 451 | 547 | 532 en preventie. Met de start van de uitvoering van het AZWA komt | *Alleen voor 2027 worden de middelen rechtstreeks aan het zwaartepunt van de activiteiten steeds meer te | de GGD of GGD GHOR uitgekeerd, zie SPUK AZWA. liggen bij de regionale en lokale partijen om deze verbinding te leggen, waarbij gemeenten een cruciale rol hebben. | VNG – programma AZWA Ook het nieuwe kabinet benadrukt in haar recent | Sinds 2023 heeft de VNG een speciaal programma- verschenen beleidsbrief de noodzaak om, samen | team voor het IZA en GALA, en sinds 2026 voor het met het sociaal domein en de publieke | AZWA. Het team zorgt voor de verbinding vanuit gezondheidszorg ervoor te zorgen dat mensen | gemeenten binnen de brede AZWA-structuur en langer gezond blijven en gelijkwaardige toegang | ondersteunt gemeenten.

Het team is laagdrempelig hebben tot welzijn en zorg, ongeacht waar ze | benaderbaar en fungeert als een centraal punt en wonen of hoeveel geld ze hebben. Het kabinet wil | vraagbaak voor gemeenten. De implementatie van daartoe een samenhangende aanpak van sociale | het AZWA en de transformatie naar de voorkant, problematiek om de beweging van zorg naar | naar ondersteuning en preventie, vraagt ook de gezondheid en welzijn versterken. Het kabinet zet | komende jaren om een uitgebreid en zorgvuldig daarbij in op stevige lokale teams die laagdrempelig | ingericht programma omdat de fase is aangebroken en dichtbij inwoners kunnen opereren. En op een | waarop de transformatie in de regio en bij individu- structurele samenwerking tussen het medisch en | ele gemeenten zijn beslag begint te krijgen en het sociaal domein. Zo kan zwaardere zorg vaker | gemeenten zullen moeten leveren. voorkomen worden. Het AZWA is daarvoor het fundament. 2 Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3 Zo is een belangrijke afspraak uit dit akkoord is dat er in 2030 landelijke dekking moet zijn van vijf basisfunctionaliteiten. Het gaat dan om 1) laagdrempelige steunpunten, 2) sociaal verwijzen, 3) kansrijke start: Nu Niet Zwanger en Integrale Gezinspoli, 4) ketenaanpak overgewicht en obesitas volwassenen, en 5) valpreventie.

Daarnaast werken regio’s toe naar het (verder) implementeren van aanpakken op de Ontwikkelagenda 1 van het AZWA. Daarin is onderscheid te maken tussen lopende aanpakken (mentale-gezondheidsnetwerken en ketenaanpak overgewicht en obesitas kinderen) en nieuwe aanpakken (rookvrije start, nicotinevrij, ketenaanpak dementie en multi- problematiekaanpak). Met deze basisfunctionaliteiten wordt een beteke- nisvolle stap gezet in het versterken van de sociale basis en het stimuleren van samenwerking tussen het medische en het sociaal domein. Tegelijkertijd vormt de vormgeving ervan een uitdaging voor de ambitie om te komen tot een integrale benadering van gezondheid en een gezonde samenleving. Hoe zorgen we dat de oplossingen de eigenheid van het sociaal domein blijven onderkennen? Dit vraagt om gerichte ondersteuning van gemeen- ten de komende jaren. De waarde van het sociaal domein ligt immers in het aansluiten op de leefwe- reld van de mensen en meer collectieve aanpakken gericht op een integrale benadering van gezondheid en een gezonde samenleving. De SPUK AZWA kent een doorlooptijd van de drie jaar. In deze periode moeten de fundamenten van de transformatie zoals beschreven in deze notitie vorm krijgen. Dit vraagt veel van gemeenten en de IZA-regio’s waarin zij samenwerken.

Een gericht ondersteuningsprogramma, dat voortbouwt op ervaringen van de afgelopen jaren en de transfor- matie ondersteunt, faciliteert en begeleidt, heeft hierbij een cruciale meerwaarde. Een traditioneel ondersteuningsprogramma volstaat daarbij niet. Onderdelen van het Programma AZWA 2027 - 2030 1. Verbindende schakel In 2026 heeft de concrete uitwerking van de afspraken in zorgakkoorden centraal gestaan. De komende jaren zullen binnen de transformatieopgave steeds nieuwe uitwerkingsvragen naar boven komen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de bewijslast die nodig gaat zijn om tot structurele financiering te komen voor gemeenten voor onderdelen uit de ontwikkelagenda van het AZWA. De VNG is een van de systeempartijen, naast ZN en VWS en heeft daarmee een dragende rol binnen AZWA. We staan samen aan de lat om de samenhang te organiseren en domein overstijgend resultaten te boeken op de inhoudelijke doelen van AZWA. Dit vraagt actieve betrokkenheid en samenwerking binnen de governance die rondom het AZWA-akkoord is opgebouwd. VNG brengt het perspectief van het sociaal domein en de ervaringen en behoeften van gemeenten in op landelijke (werk) tafels en in netwerken en is hierin de verbindende schakel. 2. Werken, leren en implementeren Hoe geef je transformatie vorm? Welke uitdagingen komen daarbij kijken? Elke regio zal hiermee op eigen wijze aan de slag gaan.

Regio’s kunnen van elkaar leren, en dat staat centraal in deze bouwsteen. In de ondersteuningsactiviteiten van deze bouwsteen wordt daarom ingegaan ervaringen die regio’s opdoen, het leren van elkaar, maar ook het gebruiken van de uitkomsten van dergelijke activiteiten voor het landelijk verbeteren van wat nodig is om de transformatie van de grond te trekken. Gewerkt zal worden met maandelijkse bijeenkomsten regiocoördinatoren, leerateliers, intervisiebijeenkomsten, verdiepende sessies rondom thema’s gericht op het hoe, regiobijeenkomsten. Het netwerk van regiocoördinatoren dat is ingericht en waarmee kennis en ervaring heel laagdrempelig wordt gedeeld, speelt hierbij een belangrijke rol. In dit onderdeel zal tevens samengewerkt worden met het Platform Sociaal Domein, daar waar het de casuïstiek en leerbehoefte van individuele gemeenten betreft. Daar kan PSD maatwerk leveren, en via de feedbackloop het programma voeden. 3. Ontwikkeling producten In 2026 is samengewerkt met ketenpartijen om onder andere formats en handreikingen te ontwikkelen voor de regionale werkagenda, verschillende basisfunctionaliteiten alsmede aanpakken uit de ontwikkelagenda, de regionale preventie infrastructuur en de samenwerking met regionale eerstelijns samenwerkingsverbanden.

Verwacht wordt dat de komende jaren enerzijds wijzigingen in bestaande en anderzijds aanvullende producten (handreikingen, concrete aanpakken) nodig zijn ter ondersteuning van onder meer bewijslast (die aantoont dat de inzet vanuit het sociaal domein leidt tot vermindering van lasten (middelen en/of personeel) in het zorgdomein) en het faciliteren van de samenwerking tussen het zorg- en het sociaal domein. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 4 4. Informeren Dit betreft algemene informerende communicatie naar alle gemeenten. Om de transformatie in zorg en sociaal domein vorm te kunnen geven is het immers cruciaal dat alle gemeenten weten voor welke concrete opgaven ze staan en hoe het zorgdomein hiervoor wordt ingericht. Denk daarbij aan vragen als: Wat is die transformatieopgave concreet? Wat zijn basisfunctionaliteiten? Wat is de gereedschapskist? Wat is de RPI? Wat zijn de aanpakken op de ontwikkelagenda? Wat is een RESV? Wat is een hecht wijkverband? Hoe verhouden de dingen zich tot elkaar? Voor de uitvoering zullen we zoveel mogelijk tripartiet werken, samen met VWS en ZN zodat er eenduidige communicatie naar alle partijen plaats vindt. Niet alleen naar gemeenten, maar naar zorgpartijen, welzijnspartijen, zorgverzekeraars, GGD-en, vrijwilligers en burgerinitiatieven. Daarbij zullen vanzelfsprekend de specifieke behoeften van gemeenten geborgd worden.

Gebruik zal gemaakt worden van communicatiemiddelen als website, nieuwsbrieven, FAQ’s, visuals, praatplaten, webinars. Bij de definitieve invulling van het vervolgprogramma AZWA wordt uiteraard rekening gehouden met de wensen en behoeften aan ondersteuning vanuit de gemeenten. Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag +31 70 373 83 93 info@vng.nl augustus 2026

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/2 Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV : 30 september 2026 Agendapunt : Akkoord Aanvullende Vormen van Huisvesting Kenmerk : 4479 Onderwerp Akkoord Aanvullende Vormen van Huisvesting In te stemmen met het Akkoord Aanvullende Vormen van Huisvesting Aanleiding Voor veel woningzoekenden is het moeilijk om passende en betaalbare woonruimte te vinden. Aanvullende vormen van huisvesting, zoals flexwoningen, transformatie en woningdelen, kunnen sneller extra woonruimte bieden voor verschillende groepen, waaronder statushouders. Toelichting Het akkoord tussen het Rijk, VNG, IPO en Aedes geeft de brede volkshuisvestelijke aanpak een gezamenlijke impuls. De inzet sluit daarmee aan bij de lijn uit het plan ‘Van Wachtstand naar Werkstand’, dat in november 2025 met 98% van de stemmen door de ALV is onderschreven . Binnen die aanpak spreken partijen de ambitie af om bestaande achterstanden bij de huisvesting van statushouders weg te werken en om gedurende drie taakstellingsperioden vanaf 1 januari 2027 voor 20% van de te huisvesten statushouders aanvullende vormen van huisvesting in te zetten. Gemeenten en corporaties kunnen deze woonplekken, passend bij de lokale opgave, ook inzetten voor andere woningzoekenden.

Voor de VNG is belangrijk dat de afspraken uitvoerbaar zijn voor gemeenten: er ontstaat geen nieuwe wettelijke taakstelling, zoveel mogelijk wordt aangesloten bij bestaande afspraken en toezichtstructuren en het Rijk biedt vanaf ondertekening ondersteuning en pakt bekende knelpunten aan. De financiële en organisatorische uitvoerbaarheid wordt onafhankelijk getoetst en waar nodig kunnen aanvullende maatregelen worden genomen of ambities worden bijgesteld. Voldoende investeringscapaciteit van woningcorporaties blijft daarbij essentieel voor zowel de reguliere volkshuisvestelijke opgave als aanvullende huisvesting. De VNG ondersteunt de inzet om die financiële positie structureel te versterken. Het VNG-bestuur adviseert de ALV positief over het akkoord. Gevraagd besluit Toelichting op hoofdlijnen Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/2 Proces Bij instemming van de ALV zal de VNG namens de gemeenten het akkoord ondertekenen.

Bijlage(n) Akkoord Aanvullende vormen van huisvesting Tekst voor stemsheet: Stemt u in met het Akkoord Aanvullende vormen van huisvesting? 1 = ja 2 = nee Akkoord Aanvullende Vormen van Huisvesting Samen werken aan passende huisvesting voor een brede groep woningzoekenden Versie 28 augustus 2026 voor achterbanconsultaties 1 1 INLEIDING OVER HET AKKOORD AANVULLENDE VORMEN VAN HUISVESTING Partijen1 spreken met het ‘Akkoord Aanvullende Vormen van Huisvesting’ hun gezamenlijke ambitie uit om aanvullende vormen van huisvesting voor een brede groep woningzoekenden te versnellen en op te schalen. Met dit akkoord zetten zij zich gezamenlijk in om tot en met 2028 invulling te geven aan een samenhangende aanpak, waarmee meer passende aanvullende vormen van huisvesting worden gerealiseerd en de druk op zowel de woningmarkt als de asielopvang wordt verminderd. AANLEIDING Het woningtekort is een van de grootste maatschappelijke vraagstukken van dit moment. Op dit moment zijn bijna 400.000 huishoudens op zoek naar een woning2. Voor veel woningzoekenden is het vinden van passende huisvesting een grote uitdaging. Voor mensen met een laag of middeninkomen geldt dit in het bijzonder. Grote aantallen starters, statushouders3 en aandachtsgroepen en anderen wachten op een sociale huurwoning.

Daarnaast moet er in de komende jaren rekening worden gehouden met de huisvesting van ontheemden uit Oekraïne die als sinds het uitbreken van de oorlog in tijdelijke opvangvoorzieningen wonen. De optelsom van de opgaven groeit, terwijl de uitvoeringskracht, het draagvlak en de financiële ruimte onder druk staan. De druk op de woningmarkt heeft verstrekkende maatschappelijke gevolgen en deze situatie is voor veel doelgroepen niet langer houdbaar. De uitzichtloosheid onder jongeren groeit en het risico op dakloosheid neemt toe. Steeds meer mensen, waaronder starters, ervaren belemmeringen bij het bouwen aan een eigen toekomst in onze samenleving. Daarnaast zijn de knelpunten in de huisvesting van statushouders een belangrijke factor voor aanhoudende druk op de asielopvang van het COA en worden statushouders daardoor belemmerd bij hun inburgering en integratie. Op veel plaatsen werken gemeenten, woningcorporaties, provincies en andere partijen al dag in dag uit aan deze ingewikkelde opgave. Partijen blijven zich dan ook onverminderd inzetten op de uitbreiding van de woningvoorraad, onder meer via de Woondeals, de Nationale Prestatieafspraken en de Wet versterking regie volkshuisvesting. Hoewel deze structurele inzet onmisbaar blijft, biedt het op dit moment onvoldoende antwoord op de urgentie van de huidige opgave.

Met dit akkoord geven Partijen een impuls aan aanvullende vormen van huisvesting om het aantal woonruimten structureel te vergroten en de realisatie ervan te versnellen, zodat onder andere de uitstroom van statushouders naar passende huisvesting kan worden versneld en verbeterd. Leeswijzer • Hoofdstuk 2: de maatschappelijke opgave en de ambities van de partijen; • Hoofdstuk 3: de afspraken die moeten leiden tot de realisatie van de doelen; • Hoofdstuk 4: de samenwerkingsafspraken, governance, evaluatie & monitoring; • Hoofdstuk 5: de beschikbare financiële regelingen en middelen; • Hoofdstuk 6: slotbepalingen • Bijlagen (Begrippenlijst, Factsheet Regelingen, Opgaven voor doorontwikkeling) 1 De ondertekenende partijen zijn: VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten namens alle gemeenten), IPO (Interprovinciaal Over leg namens alle provincies), Aedes (Vereniging van woningcorporaties, namens alle woningcorporaties) en de Ministeries van Binnen landse Zaken en Justitie en Veiligheid. 2 Volkshuisvesting Nederland (2026), Het statistisch woningtekort uitgelegd. URL: Het statistisch woningtekort uitgelegd | Home | Volkshuisvesting Nederland 3 In wet- en regelgeving wordt doorgaans gesproken van vergunninghouders of van vreemdelingen aan wie een verblijfsvergunning asiel is verleend.

In dit rapport wordt omwille van de herkenbaarheid en leesbaarheid de meer gangbare term statushouder gebruikt. Dit wordt ook toegelicht in de begrippenlijst in de bijlage. 2 2 MAATSCHAPPELIJKE OPGAVE EN GEZAMENLIJKE AMBITIE 2.1 MAATSCHAPPELIJKE OPGAVE Het huisvesten van mensen die om uiteenlopende redenen dringend opzoek zijn naar een woning vormt een grote maatschappelijke opgave. Voor veel van deze mensen is het kopen van een woning of het huren in de vrije sector niet of nauwelijks bereikbaar. Zij zijn daardoor vaak aangewezen op een sociale- of een middenhuurwoning. Juist in deze segmenten is de schaarste groot en liggen de wachttijden voor een sociale huurwoningen in twee derde van de regio’s boven de zes in en in een derde boven de acht jaar.4 De gevolgen hiervan reiken verder dan de woningmarkt alleen. Begin juli verbleven er ca 12.3005 te huisvesten statushouders langer dan 14 weken in de opvang, waardoor opvangplekken bezet blijven en de druk op het asielstelsel toeneemt. Ook in de maatschappelijke opvang, beschermd wonen en andere zorgvoorzieningen stagneert de uitstroom door een gebrek aan voldoende passende woonruimte. Tegelijkertijd kunnen ook veel jongeren, starters, (dreigend) daklozen, mensen met medische of sociale problemen en andere woningzoekenden hun wooncarrière niet starten of vervolgen.

Hoewel inzet6 op de realisatie van reguliere woningbouw een deel van de oplossing kan zijn voor de uitbreiding van de woningvoorraad, zien we dat dit onvoldoende antwoord geeft op de urgentie van de huidige opgave. Aanvullende vormen van huisvesting zijn daarom een noodzakelijke aanvulling op reguliere woningbouw: woonvormen die sneller kunnen worden gerealiseerd, beter aansluiten bij uiteenlopende woonbehoeften en de beschikbare woonruimte efficiënter benutten. 2.2 GEZAMENLIJKE AMBITIES Partijen verbinden zich met dit akkoord aan de onderstaande twee samenhangende ambities die het uitgangspunt vormen voor de afspraken in de volgende hoofdstukken. 1. Meer passende woonruimten voor een brede groep woningzoekenden Partijen willen het aantal passende woonruimten vergroten door aanvullende vormen van huisvesting op te schalen om zo sneller meer mensen te kunnen huisvesten. Daarmee zetten zij in op: • het versnellen van de realisatie van woonruimten, door in te zetten op woonvormen die sneller kunnen worden gerealiseerd dan reguliere woningbouw; • het woningaanbod aanvullen7, door extra woonruimten toe te voegen en de bestaande woningvoorraad beter te benutten. Aanvullende vormen van huisvesting dragen daarmee bij aan het verminderen van de druk op de reguliere sociale huurvoorraad en het bevorderen van de doorstroming op de woningmarkt.

Afhankelijk van de gekozen woonvorm ligt het accent op versnelling, op uitbreiding van het woningaanbod of op beide. 4 Rigo (2025). Stand van de woonruimteverdeling. 5 Dit getal komt niet één-op-één overeen met de achterstand op de taakstelling huisvesting vergunningshouders. Hoewel gemeenten de achterstand hebben ingelopen in het afgelopen half jaar, bedraagt deze nu nog 8.900 6 Onder andere via de Woondeals, de Nationale Prestatieafspraken en de Wet versterking regie op de volkshuisvesting 7 Een deel van de aanvullende vormen van huisvesting telt ook mee in de realisatie van de nieuwbouwopgave . Dit gaat om flexwoningen en zelfstandige woningen gerealiseerd via transformatie . Als deze voldoen aan de definitie van een sociale huurwoningen onde r de Wet versterking regie op volkshuisvesting, tellen deze als sociale huurwoning mee in de afgesproken nieuwbouwopgave en kunnen daarbij bijdragen aan het realiseren van de betaalbaarheidsdoelstellingen. Inzet van dit bestuurlijk akkoord is dat deze aanvullende vormen van huisvesting leiden tot extra woonruimte op de korte termijn door versnelling, voor de lange termijn vallen deze woningen binn en de totale woningbouwopgave. Andere woonvormen, zoals woningdelen en andere onzelfstandige woonvormen tellen niet mee voor de landelijke woningbouwdoelstelling en daarmee ook niet door de betaalbaarheidsdoelstelling. 3 2.

Aanvullende vormen van huisvesting inzetten voor statushouders Gemeenten hebben een bestaande wettelijke verantwoordelijkheid voor de huisvesting van statushouders. Statushouders vallen onder de bovengenoemde brede doelgroep, maar de problemen bij het realiseren van deze opgave en de druk die dit veroorzaakt op zowel de asielopvang als de reguliere woningmarkt vragen om extra aandacht. Partijen spreken daarom af gezamenlijk een extra impuls te geven aan de invulling van deze verantwoordelijkheid door de inzet van aanvullende vormen van huisvesting. Aanvullende vormen van huisvesting worden daarbij ingezet voor: • het wegwerken van de bestaande achterstand op de taakstelling huisvesting vergunningshouders8 binnen de komende drie taakstellingsperioden9, wat de asielopvang ontlast. • 20% van de te huisvesten statushouders in de komende drie taakstellingsperioden10. Hiermee wordt gebouwd aan een huisvestingssegment dat de druk op de woningmarkt vermindert. Deze twee groepen vormen daarmee het minimumstreven binnen de brede doelgroep. Gemeenten en woningcorporaties behouden daarbij ruimte om, passend bij de lokale situatie, aanvullende vormen van huisvesting in te zetten voor een brede groep woningzoekenden en binnen projecten een evenwichtige doelgroepenmix te realiseren om zo meer lokaal draagvlak te creëren.

2.3 DEFINITIE AANVULLENDE VORMEN VAN HUISVESTING Onder aanvullende vormen van huisvesting verstaan we woonruimten conform het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl)11, niet zijnde opvangplekken, die op een manier afwijken van een permanente zelfstandige (nieuwbouw)woning. Bijvoorbeeld, maar niet uitputtend: • Nieuwe of bestaande woonruimten in verplaatsbare woningen, zoals flexwoningen • Nieuw toegevoegde woonruimten in gebouwen die voorheen een andere functie hadden, zoals kantoren of zorgpanden (transformatiewoningen • Woningdelen in bestaande sociale huurwoningen • Nieuwe of bestaande onzelfstandige woonruimten. Het uitgangspunt is daarbij dat bewoners met deze huisvesting op een gezonde en veilige manier een start kunnen maken met hun wooncarrière. 2.4 AANVULLENDE VORMEN VAN HUISVESTING ALS ONDERDEEL VAN EEN WOONCARRIÈRE Iedereen die in Nederland een bestaan opbouwt of opnieuw begint, verdient een passende woonruimte van waaruit dat mogelijk is. Een passende woonruimte is veilig, betaalbaar, menswaardig en biedt perspectief op maatschappelijke participatie, werk en waar van toepassing, een succesvolle inburgering. Wat passend is, verschilt per huishouden en kan in de loop van de tijd veranderen.

De woonbehoefte van een student is anders dan die van een gezin en ook persoonlijke omstandigheden, de levensfase en de situatie op de woningmarkt bepalen welke woonvorm op een bepaald moment het beste aansluit. Vanuit dat uitgangspunt beschouwen Partijen aanvullende vormen van huisvesting als een volwaardig onderdeel van het woonaanbod als onderdeel, of eerste stap, van een wooncarrière. Zij bieden voor verschillende doelgroepen een passende tussenstap of startpositie, waarna bewoners kunnen doorstromen 8 Het doel is dat gemeenten de achterstand primair middels aanvullende vormen van huisvesting wegwerken. Wanneer dat vanwege de samenstelling van het huishouden en/of vanwege de lokale context passender is, kunnen ook andere vormen van huisvesting, zoals bestaande sociale huurwoningen, hiervoor worden ingezet, 9 Dit gaat om taakstellingsperiodes 2027-I, 2027-II en 2028-I. De termijnen die passen bij de door de provincie gevoerde IBT-beleid zijn leidend. Zie paragraaf 3.4 voor verdere uitleg. 10 Op het moment van ondertekening zijn de taakstellingen 2027-I, 2027-II en 2028-I nog niet bekend. De opgave wordt daarom bepaald door drie keer 20% van de taakstelling van 2026-II te nemen. Die opgave wordt ook niet tussentijds bijgesteld . 11 Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), Stb.

2018, 291, zoals nadien gewijzigd , geraadpleegd via wetten.nl - Regeling - Besluit bouwwerken leefomgeving - BWBR0041297. Hierbij geldt het kwaliteitsniveau dat het Bbl voor de betreffende situatie voorschrijft. Het Bbl kent daarbij verschillende regimes voor onder meer nieuwbouw, bestaande bouw, verbouw en tijdelijke bouwwerken. 4 naar een andere woonvorm wanneer hun woonbehoefte daarom vraagt. Hierdoor komen woonruimten weer beschikbaar voor nieuwe bewoners voor wie deze woonvorm op dat moment passend is. De passende verblijfsduur verschilt per woonvorm, doelgroep en huishoudenssamenstelling. Zo kan een flexwoning gedurende langere tijd passend zijn voor een gezin, terwijl een gedeelde woonvorm vooral geschikt kan zijn als eerste stap voor een eenpersoonshuishouden richting zelfstandige huisvesting. Een goede mogelijkheid tot doorstroming vanuit aanvullende vormen van huisvesting naar passende vervolghuisvesting is daarom een belangrijke randvoorwaarde voor het succes van deze huisvestingsvormen. Voor statushouders helpt dit onder andere om sneller een veilige basis te hebben van waaruit zij hun inburgering en deelname aan de samenleving kunnen voortzetten. 2.5 TE HUISVESTEN DOELGROEPEN Aanvullende vormen van huisvesting kunnen voor verschillende groepen woningzoekenden een passende oplossing bieden.

Welke doelgroepen lokaal het meest gebaat zijn bij deze woonvormen verschilt per gemeente of regio en vraagt om lokaal maatwerk. Gemeenten en woningcorporaties zetten aanvullende vormen van huisvesting in ieder geval in voor een deel van de te huisvesten statushouders. Daarnaast bepalen zij gezamenlijk welke andere doelgroepen, gelet op de lokale woningmarkt en maatschappelijke opgaven, in aanmerking komen voor deze woonvormen. Partijen zien een evenwichtige doelgroepenmix als een kans om bij te dragen aan maartschappelijk draagvlak, leefbaarheid in buurten en de bestuurlijke haalbaarheid van projecten. Voor voormalige alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) die vanuit een kleinschalige opvanglocatie (kso) doorstromen naar vervolghuisvesting12, kunnen aanvullende vormen van huisvesting eveneens een passende oplossing bieden. Gemeenten met een kso kunnen, passend bij de lokale situatie, aanvullende vormen van huisvesting voor deze groep inzetten. 12 Voormalige amv’s zijn reeds meegeteld voor de taakstelling huisvesting vergunninghouders bij plaatsing in een kso. De vervolghuisvesting van deze groep vormt daarom geen afzonderlijke ambitie of aanvullende opgave binnen dit akkoord en telt ni et mee voor de in paragraaf 2.2 opgenomen kwantitatieve ambities.

5 3 GEZAMENLIJKE AFSPRAKEN De gezamenlijke ambities uit hoofdstuk 2 vragen om een gezamenlijke inzet van het Rijk, gemeenten, woningcorporaties en provincies in een samenhangende aanpak waarin Partijen lokaal, regionaal en landelijk samenwerken aan de realisatie van aanvullende vormen van huisvesting. De afspraken vormen een samenhangende en wederkerige uitvoeringsaanpak: vanaf de start worden reeds bekende knelpunten aangepakt en wordt concrete ondersteuning voor de lokale uitvoering beschikbaar gesteld. Gemeenten en woningcorporaties kunnen daarmee bestaande initiatieven voortzetten en nieuwe mogelijkheden ontwikkelen, terwijl Rijk en provincies vanuit hun eigen verantwoordelijkheden bijdragen aan het creëren van de randvoorwaarden die voor realisatie nodig zijn. Hieronder wordt ingegaan op de afspraken. Per afspraak wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende partijen hebben en welk tijdspad geldt voor de uitvoering daarvan. 3.1 BEKENDE EN NIEUWE KNELPUNTEN AANPAKKEN Aanvullende vormen van huisvesting zijn niet nieuw. Gemeenten en corporaties realiseren op verschillende plekken al flexwoningen, transformatiewoningen, doorstroomlocaties of woningdelen. Uit deze praktijk is ook al bekend wat de realisatie regelmatig vertraagt of belemmert.

Partijen zien op dit moment vier samenhangende knelpunten die bijzondere aandacht vragen en prioriteit krijgen: het vinden en benutten van locaties, de financiële haalbaarheid van projecten, belemmeringen in wet- en regelgeving en het gebrek aan uitvoeringscapaciteit en specialistische kennis. Vanaf de start van het akkoord worden acties in gang gezet om deze bekende knelpunten aan te pakken. Tegelijkertijd worden nieuwe en lokaal specifieke knelpunten gericht opgehaald en waar mogelijk opgelost. Hieronder lichten we dit toe. 3.1.1 Locaties: nieuwe vinden en (beter) benutten van bestaande Een geschikte locatie is een belangrijke voorwaarde om aanvullende vormen van huisvesting te kunnen realiseren. Dat kan gaan om grond voor nieuwe woonruimten, transformatie van bestaande gebouwen of mogelijkheden binnen de bestaande woningvoorraad (beter) benutten. Daarbij moet de schaarse ruimte in Nederland verdeeld worden over onder meer infrastructuur, industrie, natuur, maatschappelijke functies en wonen. Ook netcongestie en stikstofuitstoot beperken de beschikbaarheid van geschikte locaties.13 Het vinden van geschikte locaties vormt dan ook voor veel gemeenten een uitdaging. In de praktijk zijn bijvoorbeeld niet altijd potentiële locaties in beeld bij gemeenten of blijken zij bij nadere uitwerking moeilijk realiseerbaar.

Daarbij geldt dat niet alle locaties geschikt zijn voor de realisatie van aanvullende vormen van huisvesting, bijvoorbeeld omdat niet aan milieueisen wordt voldaan of omdat het niet lukt om de businesscase sluitend te krijgen. Ook geldt dat omvang van huishoudens een rol speelt omdat het, bijvoorbeeld, voor corporaties nu soms al lastig is om grote gezinnen te huisvesten. Daarom wordt ingezet op het beter inzichtelijk maken en benutten van beschikbare locaties. Gemeenten kunnen ondersteuning krijgen bij het identificeren en beoordelen van kansrijke locaties. Ook leegstaand vastgoed dat mogelijk geschikt is voor transformatie wordt hierbij meegenomen. Daarnaast wordt gekeken naar het potentieel van Rijksvastgoed en naar vastgoed en gronden van grote particuliere eigenaren die een mee willen werken aan aanvullende vormen van huisvesting. 3.1.2 Financiële haalbaarheid van projecten Aanvullende vormen van huisvesting vragen om een initiële investering in de transformatie en realisatie en brengen daarnaast exploitatiekosten met zich mee.

Denk aan afschrijving en onderhoud van het vastgoed, (zoals locatie- en inrichtingskosten), sociaal beheer, sociale begeleiding, gemeenschapsvorming waar dat voor een duurzaam en leefbaar project noodzakelijk is en uitvoeringskosten bij gemeenten en corporaties 13 Dit blijkt onder andere uit IPO: Nationale rapportage randvoorwaarden woningbouw 2025 6 (zoals kosten voor participatie). In de praktijk kan de businesscase echter niet altijd sluitend worden gemaakt en is er vaak sprake van een onrendabele top. Hiervoor zijn verschillende financiële regelingen beschikbaar, waaronder de nieuwe doelgroepflexibele regeling (DFR)14. Gemeenten kunnen deze regelingen inzetten voor hun planvorming en realisatie. Tegelijkertijd wordt op landelijk niveau vanaf de start ingezet op het ontwikkelen van businesscases voor verschillende aanvullende vormen van huisvesting en onderzocht in hoeverre het bestaande pakket aan regelingen toereikend is voor verschillende typen projecten en contexten. Hierin is ook specifieke aandacht voor de vraag of de middelen nu in voldoende mate bij corporaties terecht komen. Over het laatste punt lopen sinds september gesprekken tussen Aedes en het Rijk, waarbij de VNG ook wordt betrokken. De initiële investering in de realisatie van aanvullende vormen van huisvesting zal in veel gevallen door een woningcorporatie moeten worden gedaan.

Partijen erkennen dat de financiële situatie van woningcorporaties onder druk staat en dat hun investeringscapaciteit moet toenemen om deze ambitie te kunnen realiseren. Partijen constateren dat het structureel verbeteren van de investeringscapaciteit van woningcorporaties een randvoorwaarde is voor het realiseren van voorliggende urgente opgave. Partijen spannen zich ook buiten dit akkoord in voor het vinden van een oplossing voor dit knelpunt. 3.1.3 Wet- en regelgeving Bij de realisatie van aanvullende vormen van huisvesting gelden eisen op het gebied van onder meer ruimtelijke ordening, technische kwaliteit, geluid, milieu en veiligheid. Deze eisen dienen publieke belangen. Tegelijkertijd blijkt in de praktijk dat bestaande regels of de toepassing daarvan de realisatie op kansrijke locaties bemoeilijkt. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is de doorlooptijd en onzekerheid die ontstaan door o.a. bezwaar- en beroepsprocedures. Zeker bij projecten die snel gerealiseerd moeten worden, kunnen deze procedures grote gevolgen hebben voor de planning en haalbaarheid. Een zorgvuldige belangenafweging en rechtsbescherming blijven daarbij vanzelfsprekend van belang. De opgave is daarom om binnen die randvoorwaarden te bezien hoe procedures zo voorspelbaar en voortvarend mogelijk kunnen worden doorlopen en hoe gemeenten daarbij kunnen worden ondersteund.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://zoetermeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ea70b852-3f54-417d-9984-32730dd58932?agendaItemId=7cef8754-e490-4742-ba11-fe687a341b73