Bijlage - Complete vergaderset VNG ALV 29 november 2024

Mobiliteit en bereikbaarheid Beleidsinzet

We staan voor een mobiliteitstransitie en kunnen mobiliteit alleen toekomstbestendig maken als we in onderlinge samenhang kijken naar bereikbaarheid, duurzaamheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid. We zetten ons in voor interbestuurlijke samenwerking tussen rijk, provincies en gemeenten. Daarbij passen we mobiliteit in in de ruimte, passend bij andere ruimtelijke opgaven zoals water- en bodemsturend, woningbouw, verduurzaming, gezonde leefomgeving en veiligheid. In 2025 denkt de VNG mee in de uitwerking van de mobiliteitsvisie van IenW. Dat doen we samen met gemeenten en andere stakeholders. Ook bij de herziening van de Meerjaren­programma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) brengen we onze lobby­ punten in.

37

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Landelijk gebied en natuurbeleid Beleidsinzet

Nederland kent een groot landelijk gebied. Via een gebiedsgerichte aanpak hebben de opgaven voor natuur, klimaat en water impact op het landelijk gebied dat vele gemeenten omvat. De transitie raakt aan landbouw, natuur, de energietransitie, leefbaarheid en het voorzieningenniveau. De VNG zet - naast de genoemde opgaven - bij de belangenbehartiging in op brede welvaart, perspectief voor elke regio en een sterke positionering daarbij van gemeenten. Focus ligt daarbij op interbestuurlijke samenwerking, uitvoerbaarheid van afspraken en wet- en regelgeving en adequate financiering.

Ruimte, water en klimaatadaptatie Beleidsinzet

Gemeenten hebben een belangrijke taak in de ruimtelijke inrichting en het gebruik van de ruimte. Het klimaat verandert, de grenzen van het water- en bodemsysteem zijn in zicht, we stappen over op een andere energievoorziening en we streven naar een circulaire economie. Nieuwe regelgeving dwingt ook meer in die richting. Dit alles vraagt om een integrale manier van werken, waarmee keuzes voor de leefomgeving sneller en meer in samenhang kunnen worden gemaakt. We borgen de belangen van gemeenten en regio’s bij ruimtelijke vraagstukken. Samen met het rijk bepalen we de Nederlandse inzet richting Brussel.

Regionale economie Beleidsinzet

Een gezonde en duurzame economie en arbeidsmarkt bepalen in belangrijke mate onze welvaart en welzijn. Op lokaal en regionaal niveau werken we aan een duurzame economie, waarin ondernemers en mkb (midden- en kleinbedrijf) weerbaar zijn voor laagconjunctuur, en bijdragen aan brede welvaart. In de belangenbehartiging ligt ons accent op de thema’s mkb & innovatie, ruimte voor werken en ondernemen, een human capital agenda en regionaaleconomische samenwerking. Dit doen we door belangbehartiging, bijeenkomsten Nieuwe Economie in verschillende regio’s van het land en afstemming tussen VNG, IPO en het rijk. We leggen verbinding met regio’s tegen de achtergrond van Elke Regio Telt en de ontwikkeling van regionale investeringsstrategieën. Ook leveren we een bijdrage aan de interbestuurlijke samenwerkingsagenda Ruimte voor werken en ondernemen.

Gezonde leefomgeving: Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Een goed functionerend stelsel van Vergunningverlening, Handhaving en Toezicht (VTH) is voor gemeenten essentieel als het gaat om een gezonde, schone en veilige leefomgeving. We werken aan de versterking en verbetering van het VTH-stelsel zodat gemeenten in staat zijn hun taken goed uit te (laten) voeren; daar ondersteunen we ze bij. We behartigen gemeentelijke belangen via het Bestuurlijk Omgevingsberaad (BOB). Ook het versterken van het opdrachtgever en opdrachtnemerschap tussen gemeenten en omgevingsdiensten speelt hierin een rol. Een actieve verbinding tussen het stelsel VTH en de uitvoering van de Omgevingswet is van belang alsook het inspelen op de behoeften en mogelijkheden van de gemeentelijke uitvoering. Het gaat daarbij ook om efficiënte informatie en data-uitwisseling.

38

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Gezonde leefomgeving: milieu en Nationaal Programma Circulaire Economie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG ondersteunt gemeenten bij het zetten van de stap vooruit op het gebied van milieu & gezonde leefomgeving en circulaire economie. Het gaat om het vervullen van hun rol bij de transitie naar een leefomgeving die op orde is: gezond, schoon en veilig. We helpen gemeenten door het versterken van kennisopbouw, kennisdeling en uitvoeringsondersteuning. Inwoners zijn gebaat bij een gezonde, schone en veilige leefomgeving, waarin ze beschermd worden tegen (schadelijk) afval in de openbare ruimte, schadelijke effecten van industrie, geluids­ overlast en een slechte luchtkwaliteit. Actueel is de ontwikkeling van het Nationaal Milieu Programma (NMP) en de acties die voortkomen uit het rapport ‘Industrie en Omwonenden’ van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV).

Bouwen en wonen: programma Woningbouw (mininsterie VRO) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De behoefte aan voldoende betaalbare woningen van goede kwaliteit is groot. Dat vraagt stevige publieke regie op de volkshuisvesting. De inzet van de VNG richt zich op het verbeteren van de kwaliteit en duurzaamheid van bestaande en nieuwe gebouwen. We bevorderen voldoende woningaanbod dat aansluit op de behoefte en past binnen een zorgvuldige ruimtelijke inrichting. Ook bevorderen we gebiedsontwikkelingen door gemeentelijke grondverwerving, afspraken met private grondeigenaren en verbetering van financieringsmogelijkheden voor publieke investeringen. Het gaat om het reguleren van het gebruik van woonruimten om tot een eerlijke verdeling van schaarste te komen en leefbaarheid en goed verhuurderschap te bevorderen. Ander doel is woonlasten betaalbaar maken voor lage en middeninkomens. We bevorderen dat corporaties een goede bijdrage leveren aan het gemeentelijk woonbeleid. Tot slot streven we naar voldoende betaalbare en passende woningen voor aandachtsgroepen.

Mobiliteit en bereikbaarheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG brengt in beeld welk instrumentarium nodig is om mobiliteit vanuit de bereikbaarheids­ gedachte en bereikbaarheidsdoelen te benaderen. De VNG reikt in 2025 kennis en informatie aan zodat gemeenten de mobiliteitstransitie vorm kunnen geven. Dit zorgt voor duurzame bereikbaarheid van voorzieningen. Daarvoor worden verschillende opgaven gecombineerd, zoals de ruimtelijke uitdaging, de doelstellingen uit het klimaatakkoord en de energietransitie. We ondersteunen gemeenten met kennis over de verbetering van verkeersveiligheid. Door risicogestuurd te werken in gemeente en regio, kan het aantal verkeersdoden en slachtoffers verminderen. We zetten in op de uitbreiding van boa-bevoegdheden bij verkeershandhaving. Ander doel is het inzichtelijk maken van de vernieuwingsopgave van hun infrastructuur en (duurzame) handelingsperspectieven hiervoor.

39

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Landelijk gebied en natuurbeleid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG ondersteunt en begeleidt bij de transitie landelijk gebied en de totstandkoming en uitvoering van gebiedsprogramma’s, samen met provincies, gemeenten en waterschappen. We maken de verbinding met de Nota Ruimte (NOVEX). De VNG ondersteunt gemeenten bij de gevolgen van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering (PSN) voortvloeiend uit de Wet stikstofreductie en natuurverbetering (WSN). Wij streven naar een juridisch haalbaar, houdbaar en uitvoerbaar beleid voor gemeenten. De VNG helpt bij de uitvoering van (beëindigings)regelingen voor agrarische ondernemers. Wij spannen ons in voor financiering van landbouw en landgebruik via het Nationaal Programma Landelijk Gebied (en/of de mogelijke opvolger daarvan). Tot slot richten wij ons op uitvoeringscondities die op orde zijn, zodat gemeenten gesteld staan voor hun taken op groen en fauna die voortvloeien uit de Omgevingswet. We letten daarbij ook op het behoud van biodiversiteit op lokaal niveau omdat dit direct samenhangt met de maatschappelijke opgaven in het landelijk gebied.

Ruimte, water en klimaatadaptatie: ruimtelijke puzzel en WBS (water- en bodemsturend) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het klimaat verandert en de grenzen van het water- en bodemsysteem zijn in zicht. We stappen over op een andere energievoorziening en we streven naar een circulaire economie. Dit alles vraagt om een integrale manier van werken, waarmee keuzes voor de leefomgeving sneller en meer in samenhang kunnen worden gemaakt. De VNG biedt ondersteuning in het werken aan grote ruimtelijke opgaven op basis van de Nota Ruimte. De randvoorwaarden voor gemeenten moeten dusdanig zijn dat zij gezamenlijke groenambities waar kunnen maken. En dat gemeenten kunnen bijdragen aan de Delta-opgave en een klimaatrobuuste inrichting van Nederland. We stellen gemeenten optimaal in staat om hun bodem- en ondergrond taken uit te voeren. Dit doen we door belangenbehartiging en dienstverlening, in de vorm van handreikingen, data en informatie, modelverordeningen en webinars.

Regionale economie: versterking economische activiteiten Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Voor een weerbare, toekomstbestendige (lokale en regionale) en duurzame economie is samenwerken key en spelen data en datagedreven werken een steeds prominentere rol. Gemeenten hebben belang bij een economisch klimaat dat bijdraagt aan brede welvaart. We ondersteunen hen bij het werken aan een een duurzame economie, het versterken van het verdienvermogen en een krachtige arbeidsmarkt. Dat doen we met het subsidieprogramma Betere Regelgeving en Dienstverlening en de landelijke Actieagenda mkb-dienstverlening. We zetten in op een landelijk dekkende structuur van regionale talentfondsen en het verstevigen van samenwerkingsrelaties tussen overheden op het domein van human capital. We bouwen in 2025 verder aan het ambtelijk VNG-netwerk Ruimte voor werken en ondernemen. Ook bieden we een sociale kaart van economische regio’s, boards en samenwerkingsverbanden en deelnemende gemeenten.

40

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Integrale aanpak: fysieke leefomgeving Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het versterken van de fysieke leefomgeving vraagt om een integrale aanpak. Alles hangt met alles samen. Of het nu gaat om grote opgaven als woonzekerheid, transities op het gebied van klimaat en energie of dat het gaat om lokaal, regionaal, nationaal of Europees beleid. Breed en integraal vraagstukken bezien is cruciaal. Daarvoor is het noodzakelijk in te zetten op een integrale en strategische aanpak voor het hele domein van de fysieke leefomgeving om gemeenten dossieroverstijgend te ondersteunen. Met de inzichten vanuit een eerdere impactanalyse van stapeling van wet- en regelgeving vanuit Europa, rusten we gemeenten verder toe in hun rol. Zodat zij gedegen lokale afwegingen kunnen maken, vanuit de geest van de Omgevingswet en gericht op het versterken van juridisch houdbaar en (lokaal) uitvoerbaar beleid.

Integrale aanpak: digitale infrastructuur & 5G Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG zet zich in voor strategische advisering en ondersteuning van gemeenten bij de uitrol van 5G en glasvezel. In 2025 ondersteunt de VNG gemeenten bij de aanwending van de middelen uit het Landelijk fonds aansluiting onrendabele adressen gigabit internet, dat mogelijk wordt opgericht. Verder voert de VNG een lobby ten aanzien van de Gigabit Infrastructure Act van de Europese Commissie. Die verordening dwingt gemeenten om een gezamenlijke portal te hebben voor aanleg van telecominfra. De Act neemt gemeenten elke coördinatierol uit handen ten aanzien van plaatsing 5G-masten en aanleg glasvezelnetwerken.

Integrale aanpak: verkenning informatievoorziening fysiek domein Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

In 2023 is het project Verkenning Informatievoorziening Fysiek Domein (VIFD) gestart. Dit creëert waarde door te streven naar een integrale aanpak van informatievoorziening in het fysieke domein. Gemeenten hebben data en informatie nodig om hun taken in het fysieke domein goed uit te kunnen voeren. Dit bevordert de efficiëntie, samenwerking tussen bestuurslagen en verbeterde beleidsvorming, waardoor gemeenten beter in staat zijn om hun taken uit te voeren. Het project vormt de basis voor een meerjarige werkagenda waarin zoveel mogelijk interbestuurlijke en publiek-private samenwerking wordt opgezocht op vijf beleids­ terreinen: bouwopgave, volkshuisvesting, energie, mobiliteit en landelijk gebied (stikstof).

Gezonde leefomgeving: omgevingsveiligheid Extern gefinancierde activiteiten

Gemeenten worden toegerust op bestaande en toekomstige ontwikkelingen met betrekking tot veilig wonen en duurzame economische groei in een beperkte ruimte. De VNG heeft hiertoe met partners afspraken gemaakt in de Meerjarenagenda Versterking Omgevingsveiligheid 2025-2028 (MVO). De VNG ondersteunt gemeenten bij het uitvoeren van de taken die voortvloeien uit het Register Externe Veiligheid (REV). Zij kunnen gebruikmaken van de versterkte kennisinfrastructuur omgevingsveiligheid. We bieden in 2025 een congres over omgevingsveiligheid, kennistafels en de mogelijkheid om ervaringen uit te wisselen. Onder voorbehoud van goedkeuring van afsprakenkader Meerjarenagenda omgevings­ veiligheid 2025 - 2028 en de daaruit voortvloeiende vervolgsubsidie aan VNG tbv versterken kennisinfrastructuur.

41

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Bouwen en wonen: uitvoeringskracht Extern gefinancierde activiteiten

Ondanks de huidige aanpak van extra middelen en expertise blijven capaciteitsproblemen een veel genoemde oorzaak voor vertraging van woningbouwprojecten. Daarom hebben BZK, IPO en VNG de handen ineen geslagen. Het doel is het versterken van de gemeentelijke, provinciale en regionale uitvoeringskracht in het ruimtelijk domein. Zodat we de mismatch tussen de grote woningbouwopgave en beperkte beschikbare ambtelijke capaciteit in gezamenlijkheid aanpakken. Dit helpt gemeenten bij het realiseren van hun woningbouwopgave.

Bouwen en wonen: ondersteuningsprogramma arbeidsmigranten Extern gefinancierde activiteiten

Het doel van de inzet van de VNG is dat gemeenten zich bewust zijn van het vraagstuk rond arbeidsmigranten en hier op inzetten; zelf, regionaal en/of met private partijen. In 2025 ondersteunt de VNG gemeenten door middel van kennisproducten. We reiken aan welke netwerkpartners gemeenten kunnen betrekken. Onze lobby is gericht op werkbare wet- en regelgeving rondom arbeidsmigranten. De VNG biedt ondersteuning aan gemeenten om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren door opvolging te geven aan de adviezen die gegeven zijn door het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten.

Mobiliteit en bereikbaarheid: uitwerken digitaal stelsel & WegenNetwerkRegistratie (WNR) Extern gefinancierde activiteiten

Mobiliteitsdata zijn van belang voor het verbeteren van de verkeersveiligheid. De VNG levert input op de governance van het digitaal stelsel mobiliteitsdata (DSM) en WegenNetwerk­ Registratie (WPNR). We dragen bij aan de verdere uitwerking van de WNR, en de analyse van gemeentelijke werkprocessen. We doen werklastonderzoek naar de huidige oplossing en de voorkeursoplossing. We verrichten een impactanalyse op de herziene Europese verordening over realtimeverkeersinformatiediensten (RTTI). Het idee is om samen met IenW te komen tot een gezamenlijk stelsel waarin mobiliteitsdata van gemeenten een plaats krijgen.

Ruimte, water en klimaatadaptatie: kennisimpuls bodem en ondergrond Extern gefinancierde activiteiten

De VNG faciliteert het regionaal leren en ondersteunt de ontwikkeling van het regionale kennisschakelpunt. Dit door de inzet van adviseurs die de regio ondersteunen bij het opstellen van kennisagenda’s. Enerzijds regiospecifieke inzet omdat regio’s verschillende behoeften hebben op basis van ontwikkeling als schakelpunt in opbouw. Anderzijds regio-overstijgend voor bovenregionale onderwerpen. De regioadviseur bepaalt samen met de betrokkenen welke activiteiten genomen moeten worden om te komen tot het realiseren van een gedragen regionale kennisagenda. Er wordt gewerkt aan pilots datagedreven werken bij bodem en ondergrond en het ontsluiten van bestaande kennis. Het bouwen aan een ecosysteem integraliteit is uitgangspunt van beleid voor lokaal samenhangende oplossingen.

42

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Regionale economie: Programma Betere Dienstverlening en Regelgeving (Economie) 2024-2027 Extern gefinancierde activiteiten

Dit programma bevordert dienstverlening en regelgeving aan ondernemers. Meer en verbeterde inzet leidt tot een betere relatie en meer binding van ondernemers aan de gemeente met daardoor indirect positieve effecten op de lokale economie in termen van werkgelegenheid, economische spin-off en verbinding met maatschappelijke opgaven. Dit doen we met concrete instrumenten en tools. Een greep uit de acties: we streven naar een duidelijke kanalenstrategie in ondernemersgerichte taal (omnichannel). Klantreizen geven input aan vraaggestuurde stappenplannen voor specifieke ondernemersthema’s. We geven in 2025 een impuls aan het inkoop- en aanbestedingsbeleid voor lokale ondernemers. We helpen regeldruk aan te pakken, wat bijdraagt aan transitiegerichte ondernemersdienstverlening.

3.2

Omgevingswet Een goede balans tussen het benutten en het beschermen van de fysieke leefomgeving; dat is waar de Omgevingswet voor staat. Dat wordt bereikt door vermindering én vereenvoudiging van regels; dat is mede noodzakelijke vanwege de huidige krapte op de arbeidsmarkt. En door meer ruimte voor initiatieven. Het is de bedoeling van de wet dat besluitvorming sneller gaat. Het uitgangspunt is lokaal maatwerk en vertrouwen. De Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) zijn op 1 januari 2024 in werking getreden. De Omgevingswet biedt kansen om de complexe opgaven in het land optimaal aan te pakken. Daar richt de VNG zich dan ook op. Transitiefase Omgevingsplan tot 2032 Beleidsinzet

De VNG biedt gemeenten ondersteuning bij de transitie naar het omgevingsplan. Het betreft een nieuwe, complexe en specifieke opgave waar de komende jaren veel inspanning voor nodig is. Dat doen we in een vorm die recht doet aan de verschillen tussen gemeenten en hun diverse aanpakken. Met de acties van de VNG in 2025 ondersteunen we gemeenten juridisch en stapsgewijs naar de ontwikkeling van een omgevingsvisie en integraal omgevingsplan die in respectievelijk 2027 en 2032 klaar moeten zijn. We bieden een samenhangend transitie­ framework voor het omgevingsplan. Daaraan gekoppeld worden ook de beleidscyclus en de daarvan deel uitmakende instrumenten inzichtelijk gemaakt.

Structurele ondersteuning Omgevingswet Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het doel van de structurele ondersteuning is gemeenten bewust te maken van de instrumenten in de Omgevingswet om maatschappelijke opgaven in de fysieke leefomgeving adequaat op te pakken. Door vanuit programmamanagement te sturen op de focus van het programma, goede afstemming met interbestuurlijke partners en vertegenwoordiging van de achterban, dragen we bij aan het (regionaal) oppakken van de grote maatschappelijke opgaven met de inzet van de Omgevingswet en het aanjagen van integraal werken in de geest van de wet. Daarnaast kan ook na beëindiging van het programma Omgevingswet dienstverlening op de effectieve inrichting en toepassing van de Omgevingswet worden geboden aan gemeenten.

43

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Regie en demandorganisatie Omgevingswet Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De komende jaren biedt de VNG de benodigde ondersteuning aan haar achterban op verschillende aspecten van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). De VNG zet zich in voor het ophalen, analyseren en prioriteren van digitale gemeentelijke demand voor doorontwikkeling, afbouw en uitbouw van het DSO. We vertalen dit naar lokale softwareleveranciers en landelijke voorzieningen (DSO-LV). Vervolgens testen we dit en communiceren we hierover. Door het testen van de nieuwe functionaliteiten met werkprocessen en inhoud van de gemeenten in de gehele DSO-keten, krijgen gemeenten inzicht in de werkbaarheid daarvan. Ook monitort de VNG de gerealiseerde functionaliteiten. Aan dit demandproces dragen diverse disciplines bij: portfoliomanagement, architectuur, leveranciersmanagement, demandmanagement en Indringend ketentesten (IKT).

Ondersteuning en nazorg Omgevingswet Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

In 2025 biedt de VNG gemeenten ondersteuning bij inzicht in de structurele inhoudelijke en financiële effecten van de Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) op hun financiële planning en controlcyclus. We continueren de interbestuurlijke afstemming. We werken aan een verbetering van het dienstverleningsniveau en het kwaliteitsniveau van de VTH-taken bij gemeenten en omgevingsdiensten. Hierbij gaat extra aandacht uit naar expertise, samenwerking in de regio, digitalisering en processen en samenhang kerninstrumenten en besluitvorming van raad en college. Dat doen we door samen met gemeenten voorbeeld­ producten te ontwikkelen en kennis uit te wisselen. Belangrijk is ook om knelpunten en belemmeringen weg te nemen die direct samenhangen met de inwerkingtreding van de Omgevingswet.

Ondersteuning werkende ketens Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

De VNG zet zich in voor het ophalen, analyseren en prioriteren van digitale gemeentelijke demand voor doorontwikkeling, afbouw en uitbouw van het DSO. In 2025 continueren we de ondersteuning voor het technisch in beheer nemen van de bruidsschat (rijksregels overgedragen aan gemeenten). Door het borgen van ondersteuning voor de transitie van de bruidsschat naar het nieuwe deel van het omgevingsplan bij het werkpakket Kerninstrumenten en het borgen van de Regie- en Demandactiviteiten met betrekking tot toepasbare regels bij het werkpakket R&D, worden gemeenten ook in de komende jaren ondersteund.

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) Extern gefinancierde activiteiten

In 2025 zet de VNG in op nazorg bij de implementatie van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb): implementatieondersteuning bij verbouwingen. We stellen beslisinformatie beschikbaar voor (her)onderhandeling over financiële compensatie. We bereiden de besluitvorming voor gevolgklassen 2 en 3 voor. Daarmee wordt een werkend stelsel inclusief monitoring geborgd. Gemeenten kunnen hierdoor hun taken onder de Wkb uitvoeren. Uiteindelijk gaat het erom gemeenten bewust te maken van en voldoende in staat stellen tot de toepassing van de instrumenten in de Omgevingswet en de Wkb om bovenlokale maatschappelijke opgaven in de fysieke leefomgeving adequaat op te pakken.

44

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nazorg en ondersteuning Omgevingswet Extern gefinancierde activiteiten

Door ervaringen op te halen bij gemeenten over het werken met de Omgevingswet én op welke wijze de wet en het instrumentarium het beste kunnen worden toegepast om de doelen te realiseren, kan de VNG haar ondersteuning naar gemeenten adequaat inrichten. Gemeenten kunnen bij de VNG terecht met vragen. Door het betrekken van gemeentelijke bestuurders met verantwoordelijkheid voor de Omgevingswet in hun portefeuille, wordt de bestuurlijke betrokkenheid gecontinueerd en zo mogelijk vergroot. Over mogelijke omissies en knelpunten in de wetgeving schakelt de VNG met gemeenten (al dan niet in een netwerk van gemeenten verenigd) en onder andere met de ministeries van BZK en I&W.

3.3

Energie en klimaat Het toekomstige energiesysteem vormgeven vraagt vandaag en in de toekomst ingrijpende keuzes. Waar gaan we het net verzwaren? Welke nieuwe hernieuwbare bronnen zetten we in? En hoe kunnen gemeenten hierin een goede regierol pakken? Gemeenten hebben met de aanvaarding van het Klimaatakkoord toentertijd een belangrijke stap naar voren gezet. Als VNG werken we inmiddels onder andere mee aan een duurzaam energiesysteem, onder de randvoorwaarden die tijdens de vorige ALV zijn vastgesteld: het speelveld en uitvoeringskracht gemeenten op orde. Haalbaar, betaalbaar en rechtvaardig voor de samenleving. We doen het samen en in vertrouwen. En houden koers richting 2050. De VNG werkt samen met en voor gemeenten op het brede terrein van de energietransitie: verduurzaming gebouwde omgeving, aanpak netcongestie, verduurzaming industrie, ruimtelijke inpassing, de opwek van nieuwe duurzame energiebronnen en duurzame mobiliteit. Op al die terreinen biedt de VNG ondersteuning aan de hand van de benodigde instrumenten, op het gebied van financiën, planvorming en uitvoering. Zo zorgen we er ook voor dat gemeenten weten hoe ze invulling kunnen geven aan hun regierol in de warmtetransitie. Uitvoeringsondersteuning klimaatakkoord Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Met het nieuwe kabinet streven we naar hernieuwing van de interbestuurlijke afspraken om de positie van gemeenten te borgen. We ondersteunen gemeenten bij het verkrijgen en wegzetten van de benodigde uitvoeringsmiddelen, we ontwikkelen ondersteuningsactiviteiten voor gemeenten om hun uitvoeringskracht en capaciteit te versterken, zijn er scherp op dat nationaal en Europees beleid ook goed uitvoerbaar is voor gemeenten, maar ook dat er voldoende perspectief is voor inwoners en bedrijven om mee te kunnen doen aan de energietransitie. Dit doen we ook door hen te ondersteunen met de juiste data en monitoring. Hier past ook de ondersteuning door Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO) in.

Verduurzamingsopgaven gebouwde omgeving Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Naar verwachting treden in juli 2025 twee wetten in werking waarmee gemeenten extra taken en bevoegdheden krijgen: de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en de Wet collectieve warmte (Wcw). Gemeenten werken in 2025 aan de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma, waarbij ze invulling geven aan de oplossingen voor natuurinclusief isoleren. De VNG ondersteunt gemeenten zodat zij tijdig invulling kunnen geven aan deze nieuwe taken en bevoegdheden. Daarnaast worden in 2025 Europese richtlijnen vertaald naar wetten en taken die van invloed zijn voor gemeenten.

45

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Klimaatopgaven sector Elektriciteit & Infra Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

We ondersteunen gemeenten bij het vinden van oplossingsrichtingen voor netcongestie. We helpen bij het formuleren van integrale kaders voor nieuwe bronnen en technieken zoals groen gas, waterstof en energiehubs. We dragen bij aan een aanbod van duurzame energie en de doorontwikkeling van de RES-aanpak. We helpen bij het doorvertalen van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), met aandacht voor energierechtvaardigheid en het bewaken van de betaalbaarheid. Daarnaast zorgen we voor goede positionering van gemeenten in de energieboards waarin de energievisies en provinciale Meerjarenprogramma’s Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK’s) worden vastgesteld. We helpen gemeenten bij het maken van grote ruimtelijke langetermijnkeuzes die nodig zijn voor een toekomstbestendig en duurzaam energiesysteem. We maken inzichtelijk welke uitvoeringskaders (juridisch, financieel) gemeenten nodig zijn om deze taken uit te voeren. Ook zetten wij ons in voor een goede plek voor gemeenten binnen de energyboards. We zijn in 2025 aangesloten op alle sporen in het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN). We vertalen nieuwe knelpunten in de uitvoering naar concrete VNGhandreikingen voor gemeenten. We steunen koplopers maar ook de gemeenten die vastlopen of minder snel gaan. We werken met alle gemeenten aan concrete oplossingen.

We maken interbestuurlijke afspraken om de positie van gemeenten in de governance te borgen.

Ondersteuning uitvoering Klimaat, Landbouw, Landgebruik en Industrie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

De VNG ondersteunt gemeenten bij het vinden en uitvoeren van hun rol binnen de verduurzaming van de (decentrale) industrie en het mkb. De inzet van de VNG voor het landelijk gebied is opgenomen in de position paper Landelijk Gebied. Voor de sector industrie zorgen we dat gemeenten goed zijn aangehaakt bij de totstandkoming en uitvoering van Cluster Energie Strategieën (CES) van zes industrieclusters van het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI). We bewaken de integrale rol met andere dossiers die samenhangen met de verduurzaming van de industrie, waaronder de ruimtevraag en het oplopend watertekort.

Verduurzaming van de mobiliteitssector Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Samen met het rijk en het IPO ondersteunen wij slagvaardig bij de uitwerking van Regionale Mobiliteitsprogramma’s (RMP’s). We werken samen met gemeenten aan de vraagarticulatie rond datagedreven werken en bieden de nodige ondersteuning. Wij brengen naast ‘verduurzaming’ ook ‘verandering’ en ‘vermindering’ (trias mobilica) onder de aandacht bij gemeenten om de uitvoering te versterken. De inzet is gericht op stevige verankering van de implementatie van energietransitie in de mobiliteitssector.

Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

De Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO) biedt gemeenten de gegevens die ze nodig hebben om plannen te maken voor het warmteprogramma. Daarnaast ondersteunt DEGO gemeenten in de lokale uitvoering hiervan met kaartdata en met landelijke analyses. Dit is onderdeel van de Digitale Agenda 2028. Doelstelling voor 2025 is om gemeenten weer te helpen in hun gezamenlijke informatie- en databehoeften voor de energietransitie.

46

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Programma verduurzaming gemeentelijk maatschappelijk vastgoed en utiliteit 2024 en 2025 Extern gefinancierde activiteiten

Om de klimaatdoelen in 2030 en 2050 voor maatschappelijk vastgoed te halen, moet de verduurzaming van gemeentelijk maatschappelijk vastgoed worden versneld. Het programma ‘24-’25 draagt hieraan bij door draagvlak bij bestuurders te vergroten, de behoeften van gemeenten te vertalen in instrumenten en projecten en de monitoring van de verduurzaming in kaart te brengen. In samenwerking met BZK en RVO werken we een kennisagenda uit en zetten we onze activiteiten in 2025 voort.

Het werkplan Verduurzamen maatschappelijk vastgoed ‘24-’25 is onderhanden. Op basis van dit werkplan wordt de subsidie bij BZK aangevraagd, maar deze is nog niet beschikt. Kan in 2024 toegekend worden. Inzet extra toegekende middelen EZ voor netcongestie Extern gefinancierde activiteiten

Als onderdeel van de opgaven voor de sectoren elektriciteit en infra, heeft het rijk extra middelen toegekend om gemeenten snel concrete ondersteuning te geven. Deze ondersteuning is bedoeld om de economisch-maatschappelijke gevolgen van netcongestie te beperken. Denk aan ondersteuning bij de inzet van technische oplossingen, verstevigen van de uitvoeringskracht of bevorderen van kennisuitwisseling. Met dit project worden gemeenten ondersteund om zelf een stap naar voren te zetten en minder afhankelijk te zijn van de landelijke context.

47

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4 Lokaal bestuur en veiligheid Vereniging van Nederlandse Gemeenten 48

Ton Heerts Burgemeester Apeldoorn en voorzitter College voor Arbeidszaken VNG

Thera Olthof Directeur Publiekszaken, Handhaving en Veiligheid gemeente Leiden en VNG Taskforce Samen Organiseren

Met eenvoudigere regels de vraag naar arbeidskracht verminderen Ton Heerts: ‘Als gevolg van de dubbele vergrijzing raken we de aankomende 10 à 15 jaar veel kennis en ervaring kwijt in onze gemeentelijke organisaties. Daar komt bij dat door de toename van het aantal zzp’ers in de publieke dienstverlening het gevoel van verbondenheid vermindert. Ik ken gemeenten met één RO-medewerker in vaste dienst. Die houdt zich alleen maar bezig met de coördinatie van inhuur.’ Thera Olthof: ‘Er zijn grote verschillen tussen arbeidsmarktregio’s. Grote gemeenten trekken personeel van kleine gemeenten aan. Ik denk dat we nog veel intensiever moeten samenwerken.’

49

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Ton Heerts: ‘We kunnen ons werkgeverschap aantrekkelijker maken wanneer we specialismen verdelen binnen een regionaal samenwerkingsverband, waarin grote en kleine gemeenten elkaar helpen. Dat kan beter in balans.’ Thera Olthof: ‘De arbeidsmarktkrapte is een gegeven, daar hebben we nu eenmaal mee te dealen. Wat mij betreft steken we onze energie in het veranderen van de vraag naar arbeidskracht. De stapeling van regels maakt ons werk veel ingewikkelder dan nodig is. De druk op de uitvoering blijft toenemen zolang we niet doorzetten met innovaties en digitalisering. Met goede data zou je bijvoorbeeld veel gemakkelijker kunnen schakelen tussen gemeenten en uitvoeringsorganisaties.’ Ton Heerts: ‘De regelzucht in ons land is veel te ver doorgeslagen. Zolang dat niet verandert, gaan we tegen muren oplopen. Je kunt de grootschalige vacatureruimte alleen maar oplossen door slimmer te werken. Het is ondenkbaar dat we op 342 plekken allemaal hetzelfde doen zonder dat we samenwerken.’ Thera Olthof: ‘De VNG heeft echt een positie om ons als lokale overheid samen te brengen tot één sterke bestuurslaag. Laten we daarbij naar Den Haag het vertrouwen uitstralen: wij kunnen dit. Wij staan voor proactieve dienstverlening.’ Ton Heerts: ‘Prachtig dat zo veel jonge mensen bij de gemeente willen werken. Traineeships slaan aan.

Gemeente Tiel heeft bijvoorbeeld een goed concept neergezet, daar koppelen ze jonge en zij-instromende ambtenaren aan ervaren ambtenaren in de vorm van mentorschap.’ Thera Olthof: ‘Eens! Het is een trend dat jonge mensen steeds meer maatschappelijk relevante dingen willen doen. Daar kunnen we als overheid van profiteren. Het helpt als we meer leeftijdsgericht hr-beleid voeren. Werk en privé lopen tegenwoordig meer in elkaar over.’ Ton Heerts: ‘Het kan zomaar zijn dat je ‘s avonds nog een advies in je mailbox ontvangt. Maar dat mag niet de verwachting scheppen dat je altijd maar bereikbaar zou moeten zijn. Ik ben ervan overtuigd dat we als 50-plussers - en tot die groep behoor ik zelf ook - naar een andere mindset moeten. Jongere medewerkers vinden flexibiliteit en maatwerk belangrijk. Daar moeten we meer begrip voor hebben. Zo heeft een strategisch adviseur bij ons in Apeldoorn recent een week vitaliteitsverlof gekregen omdat haar aandacht thuis gewenst was. Dat moet gewoon kunnen.’ Thera Olthof: ‘Mooi dat jullie als werkgever die ruimte geven. Ik wil ook nog even terugkomen op de ongewenste regeldruk, want dat heeft óók effect op het welbevinden van onze medewerkers. Door de ongelofelijk ingewikkelde regels moeten mensen in de uitvoering expert en generalist tegelijk zijn, dat is ondoenlijk.’ Ton Heerts: ‘Daarom reiken we in Apeldoorn jaarlijks de KCC-kanjer uit.

De gemeente is de eerste overheid, en daar zijn de mensen in de dienstverlening het gezicht van. Waardering voor deze beroepsgroep is belangrijk.’

50

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4.1

Vitale lokale democratie Gemeenten zijn democratisch, rechtsstatelijk en geografisch verankerd. In tijden waarin het vertrouwen in de overheid als geheel afneemt, geeft het lokaal bestuur houvast. Dat komt doordat het lokale bestuur elke dag weer het verschil maakt in de directe leefomgeving van inwoners. We kunnen terugvallen op een sterke traditie. De VNG zet zich in voor een lokaal bestuur dat betrouwbaar, benaderbaar en wendbaar is. Waarbij we altijd oog houden voor wat er beter kan en waarbij elke regio telt! Participatie en lokale democratie Beleidsinzet

Participatie is essentiëel voor een sterk bestuur en een goede lokale democratie. Wij ondersteunen gemeenten in de uitwerking van de Wet participatie op decentraal niveau. Dat doen we in de vorm van modellen en formats om die participatie vorm te geven. In 2025 helpen we in het versterken van het vertrouwen en gezag in de lokale overheid. We activeren inwoners (en zorgen voor het opdoen van democratische ervaring) om deel te nemen aan het gemeentelijke democratische proces. Dit doen we met onze platformfunctie en het aanbieden van kennis en kunde op het gebied van inwonersparticipatie, ook in het digitale domein.

Sterk en goed lokaal bestuur Beleidsinzet

Een sterk en goed lokaal bestuur is een noodzakelijk fundament voor een gezagwaardige overheid die het vertrouwen geniet van haar inwoners en betrouwbaar wordt gevonden. Als vervolg op het pamflet Goed Lokaal Bestuur organiseren we in 2025 een verenigingsdialoog. We ondersteunen gemeenten in het creëren van een wenselijk beeld van een sterk bestuur, en wat daarvoor nodig is. Dit gebruiken we als input voor de lobby naar het rijk en proposities voor ondersteuning. We stellen een uitvoeringsagenda Lokaal Bestuur op. Daarnaast bewaken we de voortgang in de interbestuurlijke verhoudingen (uitvoeringstoetsen).

Bestuurlijk samenwerken Beleidsinzet

In 2025 geven wij onze aandacht aan interbestuurlijke samenwerking en goede verhoudingen met het rijk. (Inter)bestuurlijk samenwerken zorgt voor een sterk lokaal bestuur dat legitimiteit geniet. Daarbij hebben we oog voor gelijkwaardige interbestuurlijke verhoudingen met aandacht voor uitvoering, afdoende financiële middelen en de dialoog met het rijk over taken. Daarnaast worden taken door gemeenten steeds meer in regionaal verband opgepakt. Gemeenten hebben behoefte aan grip op deze verbanden en perspectief over wat werkt. De VNG spant zich bovendien in om de aanbevelingen uit het rapport Elke Regio Telt verder te brengen. Door als spreekbuis van alle gemeenten werk te maken van het herijken van de investeringslogica op rijksniveau. En waar dat gewenst is regio’s te ondersteunen bij het opzetten van kansenagenda’s, omdat die uiteindelijk de basis moeten leggen voor een structurele investeringsagenda voor alle regio’s.

Lokale politieke partijen Beleidsinzet

De VNG behartigt de belangen van gemeenten op het gebied van de Wet op de politieke partijen. We pleiten voor een gelijk speelveld en afdoende ondersteuning en financiële middelen voor lokale politieke partijen. We bieden samen met het Kenniscentrum lokale politieke partijen ondersteuning aan lokale partijen.

51

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Quickscan lokale democratie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Met de Quick Scan Lokale Democratie krijgen gemeenten inzicht in de werking van hun lokale democratische samenspel. Met behulp van input van inwoners, gemeenteraad, college van B&W en de ambtelijke organisatie wordt als het ware een ’foto’ gemaakt van de stand van de eigen lokale democratie. Stakeholders worden geïnterviewd over het functioneren van de lokale democratie. De VNG faciliteert het lokale gesprek. Aan de hand van de uitkomsten kunnen gemeenten verbeteracties formuleren en uitvoeren. Dit versterkt het democratisch samenspel in het lokaal bestuur. Doel is om 40 quickscans per jaar aan te bieden.

Capabele gemeenteraden (Raad op Zaterdag) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Met het oog op goed en transparant bestuur, hebben raadsleden behoefte aan het versterken van hun kennis: op het gebied van de rol als raadslid, de processen en de inhoud. Dit doen wij door het organiseren van de Raad op Zaterdag waarbij raadsleden geïnformeerd worden over de diverse beleidsthema’s en zij daarmee beter in positie komen. Het doel van de Raad op Zaterdag is het versterken van de professionaliteit en kennis van dit ‘lekenbestuur’. Dit bevordert de kwaliteit van besluitvorming, en daarmee de kwaliteit van het lokale democratische proces. In 2025 versterken we het kennisniveau van raadsleden op inhoudelijke opgaven en lokale democratie. Hiervoor organiseren we bijeenkomsten waar per keer minimaal 100 raadsleden op af komen.

Regionale Samenwerking: op weg naar VNG van de regio’s (2030) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Gemiddeld hebben gemeenten zo’n 25 inhoudelijke opgaven waarvoor ze in wisselende samenstelling in de regio samenwerken. De VNG ondersteunt gemeenten die regionaal samenwerken. Dit doen wij door een analyse van het functioneren van vormen van intergemeentelijke samenwerking in de regio en door kennis en expertise met gemeenten te delen. We spelen hiermee in op de behoefte aan houvast. Welke samenwerkingsvormen zijn er, wat werkt en wat niet en welke criteria zijn daarvoor te bedenken. Kortom: handelings­ perspectief bij de beoordeling van welke samenwerking het beste past bij de opgave waar gemeenten voor staan. In 2025 verwoorden we acties in een uitvoeringsagenda Intergemeentelijke samenwerking.

Lokale media Extern gefinancierde activiteiten

In 2025 versterken we de positie van de lokale omroepen als belangrijk fundament in de democratie. Doel is dat gemeenten hun streek- en lokale omroepbestel ingericht hebben zoals ze het voorstaat. Gemeenten zijn zich bewust van de rol van omroepen in de lokale democratie. We ondersteunen gemeenten (en behartigen hun belangen) in de wijze waarop deze omroepen en media een bijdrage kunnen leveren aan de lokale democratie. Concreet gaat het om: kennisdeling, input op het stelsel lokale omroepen en Mediawet en deelname aan de coalitie van de Journalistiek.

Democratie in actie - versterking lokale driehoeken Extern gefinancierde activiteiten

We versterken de professionaliteit van de gemeentesecretaris, griffier en burgemeester met als doel de lokale democratie en het lokale politieke debat te versterken. Hiermee verstevigen we de samenwerking in de lokale driehoek. We houden verschillende regionale bijeenkomsten. Er wordt gewerkt aan een deelbaar en eigentijds instrumentarium voor alle driehoeken.

52

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Democratie in Actie Extern gefinancierde activiteiten

We bouwen aan de versterking van het netwerk Democratie in Actie door een impuls te geven aan de participatie in brede zin, het samenspel tussen gemeenteraad, college, ambtelijke organisatie en inwoners in de lokale democratie. We verkennen de plek voor vernieuwende vormen van participatie. Er wordt flankerend beleid voorbereid om gemeenten te ondersteunen in het voeren van het gesprek over participatie, het uitdaagrecht en jongerenparticipatie. Besturen en gemeenteraden die een informatiebehoefte hebben, ondersteunen wij met instrumenten en handreikingen. Aan dit programma zijn verschillende activiteiten verbonden: de website www.lokale-democratie.nl, de online gids Digitale Participatie, de pilot burgerfora, het project Democratie en Jongeren en de versterking Lokale Driehoeken.

4.2

De veilige gemeente Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de lokale veiligheid van hun inwoners. Veiligheid is een basisvoorwaarde voor een leefbare, kansrijke omgeving om in te wonen en ondernemen. De VNG behartigt de belangen van gemeenten en ondersteunt ze in de uitvoering van haar taken. Denk aan de aanpak van mensenhandel en het organiseren van toezicht en handhaving in de openbare ruimte. Lokale Veiligheid en ondermijnende criminaliteit Beleidsinzet

Lokale veiligheid is een essentiële randvoorwaarde voor prettig wonen en ondernemen. Ondermijning is een verschijnsel dat de legitimiteit en betrouwbaarheid van de lokale overheid teniet doet. Vaak worden de meest kwetsbare inwoners, in de meest kwetsbare wijken en buurten, het slachtoffer van criminele netwerken. Daarnaast is een weerbaar bestuur van groot belang; een bestuur dat in veiligheid en op een intergere manier de gemeente bestuurt en haar inwoners helpt. We helpen gemeenten om hun veiligheidsbeleid te versterken en de regierol te pakken die zij vanuit de Gemeentewet hebben. De VNG ondersteunt in kennis, een goede governancestructuur en afdoende instrumentarium voor een lokale aanpak.

Gemeentelijke handhaving (boa’s) Beleidsinzet

Gemeenten hebben steeds meer gemeentelijke handhavers in dienst. Vanuit de leden horen wij de wens om meer samen te gaan organiseren en standaarden te ontwikkelen. Hiermee beogen we de boa-functie binnen het gemeentelijk domein te versterken. Daartoe ontwikkelen we een aantal standaarden en modellen. Daarnaast behartigen we belangen van gemeenten in nieuwe wetgeving vanuit het rijk, bijvoorbeeld ook rond het vergroten van de verkeers­ veiligheid. Er komt een position paper voor passende bevoegdheden en taken. We leveren een bijdrage aan de visie op de politiefunctie.

Zorg en Veiligheid(shuizen) Beleidsinzet

We dragen bij aan de versterking van de effectieve lokale aanpak op opgaven (zoals nazorg ex-gedetineerden) waar een combinatieaanpak nodig is vanuit zorg en veiligheid. Dit raakt aan zowel de aanpak van complexe casuïstiek als aan gebiedsgebonden en thematische aanpakken. Concreet gaat het bijvoorbeeld om een bijdrage aan de handreiking domeinoverstijgend werken en de actualisering van kerntaken zorg- en veiligheidshuizen.

53

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Veilig Publieke Taak en Veilig Publieke Dienstverlening Beleidsinzet

We ondersteunen gemeenten en gemeentelijke medewerkers in het veilig kunnen uitoefenen van hun beroep en bieden daartoe concrete handvatten aan. In 2025 levert de VNG een bijdrage aan preventieve integrale beveiligingsplannen van het gemeentehuis. We bieden een platformfunctie voor het delen van goede voorbeelden. We denken mee over een afdoende aangifte- en meldingsprocedure bij bedreigingen.

Voorbereiding op een crisis; een weerbare en veerkrachtige lokale samenleving Beleidsinzet

Crises hebben veel impact op de lokale samenleving. Vanuit de Contourennota Crisisbeheersing wordt gewerkt aan de versterking van de weerbaarheid van de lokale samenleving bij een crisis. De VNG ondersteunt en behartigt de belangen van gemeenten bij wijziging van landelijke crisis­wetgeving en bij de uitvoering van gemeentelijke taken in crisisbeheersing. Het uiteindelijke doel is gemeenten te ondersteunen bij de voorbereiding op crises. Concreet gaat het bijvoorbeeld om het versterken van de gemeentelijke kolom bevolkingszorg in de voorbereiding en nazorgfase.

Datavoorziening Onregelmatigheden Op de Kaart (DOOK) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

De Datavoorziening Onregelmatigheden Op de Kaart (DOOK) toont (open) data die binnen wettelijke kaders relevant zijn voor de aanpak van ondermijningsvraagstukken. Door gebruik van DOOK wordt de informatiepositie van de gemeente versterkt. Gemeenten gebruiken DOOK als bron van informatie in voorbereiding op onder andere controles op bedrijven­ terreinen. De datavoorziening draagt bij aan een sterke informatiepositie van de afdeling Openbare Orde en Veiligheid. Dit item is onderdeel van de Digitale Agenda 2028.

Aanpak mensenhandel Extern gefinancierde activiteiten

De aanpak van mensenhandel door het lokale bestuur creëert sociale, economische, juridische en ethische waarde. Het beschermt kwetsbare groepen en versterkt de sociale cohesie en rechtvaardigheid. Slachtoffers krijgen opvang, zorg en bijstand. Economisch vermindert het schade door illegale arbeid aan te pakken. Juridisch worden wetten gehandhaafd en daders bestraft, wat de rechtsstaat versterkt. Ethisch bevordert het mensenrechten en waardigheid. Preventieve maatregelen en bewustwording helpen bij vroege opsporing en preventie. We ondersteunen gemeenten in de uitvoering van hun aanpak van mensenhandel, bijvoorbeeld in de vorm van beleidskaders en trainingsformats.

Doorontwikkeling gemeentelijke handhaving Extern gefinancierde activiteiten

Steeds meer gemeenten hebben gemeentelijke handhavers in dienst. Daardoor is er een grote wens om samen werkzaamheden te organiseren en de handhaver verder te professionaliseren. We doen dat door de belangen te behartigen in de uitvoering van taken via goede landelijke wetgeving en passende bevoegdheden van de handhaver. We versterken in 2025 de positie van de gemeentelijke handhaver door een aantal nuttige producten aan te bieden. De stip op de horizon is een langetermijnbeeld van de gemeentelijke handhaver (en wat daarvoor nodig is) in 2030.

54

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Lokale aanpak Maatschappelijke Onrust Extern gefinancierde activiteiten

Excessieve polarisatie in de samenleving zorgt voor onrust in de lokale samenleving. Binnen het programma Maatschappelijke onrust wordt gewerkt aan ondersteuning van gemeenten om die onrust zoveel mogelijk te beperken en te beheersen. We dragen handelingsperspectieven en tools aan, en onderzoeken en analyseren nieuwe fenomenen van onrust. Doel is lokale maatschappelijke stabiliteit en het leggen van verbindingen in vredestijd.

4.3

Gemeenterecht Het juridisch team van de VNG ondersteunt en adviseert gemeenten op het gebied van het staats- en bestuursrecht en het overheidsprivaatrecht. We richten ons op het beheer en de juridische control van alle modelverordeningen. Ook behartigen we de belangen van gemeenten op een aantal generieke wetten zoals de Gemeentewet, de Algemene wet bestuursrecht en het Burgerlijk Wetboek. We ondersteunen de uitvoering bij gemeenten met actuele publicaties. Bovendien organiseren we ieder jaar een groot congres voor gemeentejuristen. Investeren in een krachtig lokaal bestuur en een responsieve rechtsstaat Beleidsinzet

Ten aanzien van wijzigingen in de Gemeentewet, de Wet gemeenschappelijke regelingen en het staatsnoodrecht investeert de VNG in een krachtig lokaal bestuur door goede belangen­ behartiging en dienstverlening. We zijn trekker van de dossiers versterking waarborgfunctie Awb, versterking rechtsstaat, juridische implicaties van de Wet open overheid, Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer en de Wet elektronische publicaties. Ook het juridisch vormgeven van burgerparticipatie komt aan bod. Het doel voor 2025 is om uitvoerbare wetgeving tot stand te brengen die een belangrijke bijdrage levert aan de bevordering van een wendbaar en krachtig lokaal bestuur en een responsieve rechtsstaat.

Excellente juridische dienstverlening aan gemeenten en binnen de VNG Beleidsinzet

Wij versterken en bewaken de inhoud en kwaliteit van circa 100 modelverordeningen voor gemeenten. We voeren daarover intensief overleg met dossierhouders binnen de VNG, maar ook met ministeries en betrokken externe partijen. We stellen nieuwe modelverordeningen op, of wijzigen bestaande. We geven externe juridische adviezen aan gemeenten en beantwoorden circa 1.500 juridische adviesvragen van gemeenten. We faciliteren gemeentelijke juridische netwerken.

Adequate ondersteuning bij privaatrechtelijke dimensies van gemeentelijk handelen Beleidsinzet

De VNG verzorgt advisering, belangenbehartiging, kennisoverdracht en kennisuitwisseling bij privaatrechtelijke thema’s die voor gemeenten van belang zijn. In 2025 ligt de focus onder andere op de afkoopovereenkomst Stichting Reprorecht voor gemeenten en VNG, de actualisering en uitrol VNG Model Algemene Inkoopvoorwaarden, de impact op de gemeentelijke juridische praktijk van de ontwikkelingen rondom het Didam-arrest en de handreiking over erfpacht en de woningmarkt. Verder werken we aan contracten, overeenkomsten en inkoopvoorwaarden.

55

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Versterken van de juridische functie bij de VNG en binnen gemeenten Beleidsinzet

De VNG begeleidt diverse gremia en/of we voeren het secretariaat. Ook leveren we een inhoudelijke bijdrage aan bijvoorbeeld gemeentelijke netwerken per provincie, de VNG commissie Bestuur en Veiligheid, de VNG Adviescommissie Gemeenterecht, het Landelijk Kabinetscontact en de Werkgroep Openbare Inrichtingen. Verder bekleden wij bestuurslidmaatschappen in de Vereniging Juridische Kwaliteitszorg Lokaal Bestuur (VJK), de Vereniging voor Bestuursrecht (VAR), de Vereniging voor Wetgeving en de Stichting Beroepsopleiding Gemeentejuristen. Het doel hiervan is dat we bijdragen aan het versterken en kwalitatief verbeteren van de juridische functie bij gemeenten en bij de VNG.

Investeren in een goede uitgangspositie voor gemeenten in het staats- en bestuursrecht Beleidsinzet

Op het gebied van de Gemeentewet, de Wet open overheid, de Kieswet, het elektronisch bestuurlijk verkeer en de Wet gemeenschappelijke regelingen verwachten wij in 2025 veel ontwikkelingen. En dan zijn er ook nog ontwikkelingen rondom de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden, waarin wij samen met counterparts werken aan uitvoerbare wetgeving. Er is aandacht voor juridische ontwikkelingen rondom demonstraties en online aangejaagde ordeverstoringen, het Constitutioneel Hof en constitutionele toetsing. Hiermee willen we in 2025 een goede belangenbehartiging en uitgangspositie voor gemeenten realiseren in het staatsrecht (Gemeentewet, staatsnoodrecht), algemeen bestuursrecht (versterking waarborg­ functie Algemene wet bestuursrecht) en een reactie op het advies van de Staatscommissie Rechtsstaat.

Legal Tech: strategie, onderzoek en/of pilots Beleidsinzet

De VNG maakt een strategie voor de inzet van Legal Tech en AI, zoals kennisontwikkeling, standaardisatie van bestaande initiatieven en ondersteunen van pilots. We voeren onderzoek uit naar de behoeften en risico’s bij gemeenten bij de inzet van Legal Tech. We bekijken hoe dit zich vertaalt naar mogelijke inzet door de VNG en interbestuurlijke actielijnen, zoals de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren. Propositie

Versterken VNG wetgevingsfunctie en versterken kwaliteit modelverordeningen Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

We breiden de wetgevingsfunctie van de VNG in 2025 uit zodat we kunnen investeren in kwaliteit en kwantiteit van modelverordeningen. De uitbreiding van deze functie bespaart de gemeenten tijd (= arbeidsinzet) en geld. Met het aanwijzen van accounthouders voor de specifieke beleidsdomeinen spelen we sneller en beter in op de vraag in gemeenten. De prioriteit ligt in 2025 bij de herziening APV, Erfgoedverordening, Subsidieverordening, Huisvestingsverordening, Verordening rechtspositie politieke ambtsdragers en ondersteunen van initiatieven vanuit de samenleving zoals het uitdaagrecht en de vereenvoudiging vergunningsvoorwaarden.

56

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4.4

Gemeentefinanciën De VNG ondersteunt en adviseert onze leden over alles wat met gemeentefinanciën en gemeentebelastingen te maken heeft. Dit doen we door het behartigen van de belangen van de gemeenten in de gesprekken met het rijk over de bekostiging van de taken van gemeenten, onder andere via het gemeentefonds en de verdeling daarvan. Daarnaast ondersteunen we de uitvoering door het beschikbaar stellen van modelverordeningen en handleidingen in de lokale heffingen. Financieringssystematiek en normering Beleidsinzet

Voldoende financiële middelen zijn vereist om als sterkere bestuurslaag te kunnen optreden. De VNG zet zich actief in voor passende groei van het gemeentefonds; groei die aansluit bij de ontwikkeling van (medebewinds)taken en bestedingen van gemeenten. Ook zetten we in op passende groei en risicodeling van het fonds dat aansluit bij de ontwikkeling van taken/ bestedingen gemeenten. Zodat gemeenten hun taken kunnen blijven betalen. Dit doen we door standpunten en effecten actief in te brengen in gesprekken met de fondsbeheerders.

Advies bekostiging taken gemeenten Beleidsinzet

De beschikbaarheid van voldoende middelen versterkt de uitvoeringskracht van gemeenten. De VNG zet zich actief in voor de juiste hoeveelheid, vorm en wijze van bekostiging voor taken die gemeenten uitvoeren. En ook voor juiste en goed uitlegbare verdeling van middelen (onderzoeken herijking gemeentefonds). Ten derde voor zo laag mogelijke administratieve lasten en verantwoording bij bekostiging. Dit doen we door actief in gesprek te zijn met het rijk en gemeenten over de te maken afspraken. Hierin spelen we een belangrijke rol door te adviseren en te participeren in onderzoeken en trajecten. Belangrijk dossier is hier de aparte fondsvorming voor Jeugdhulp en Wmo. Het doel is dat taken en middelen in balans zijn bij gemeenten. Ook wanneer er meer schaarste optreedt.

Verantwoording gemeentefinanciën Beleidsinzet

We zetten ons actief in op het actualiseren van de begrotingsregels (incidenteel en structureel) en het actualiseren van de toezichtnorm. Dit zorgt voor betere gemeentefinanciën. Dit doen we door actief in gesprek te gaan met betrokkenen (gemeenten, provincies, fondsbeheerders en accountants). We versterken lokale uitvoeringskracht door verantwoording en toezicht op de financiën te verbeteren, waaraan vertrouwen ten grondslag ligt.

Modernisering lokale heffingen Beleidsinzet

We zetten actief in op het verbeteren en innoveren van de lokale heffingen om deze beter aan te laten sluiten bij bestedingen en doel, door hier intern en extern suggesties voor te doen. Als sterkere bestuurslaag zijn we minder afhankelijk van het rijk. In 2025 brainstormen we over mogelijke modernisering van heffingen en lokaal belastinggebied. Per heffing werken we verschillende verbeteringen uit. Dit stemmen we intern af, ook in de commissie Financiën. Indien mogelijk, brengen we dit in bij fondsbeheerders. Dit alles doen we met een helder doel voor ogen, namelijk: lokale heffingen die aansluiten bij de maatschappelijke opgaven aar gemeenten voor staan, rekening houdend met de autonomie van (besteding van) de opbrengsten hiervan.

57

Vereniging van Nederlandse Gemeenten