Bijlage 3 - Ontwerp Omgevingseffectrapport (OER)

Pagina 96 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

winkelstructuur in Zoetermeer en vormt het toetsingskader voor (nieuwe) detailhandelsinitiatieven. Het beleid is gebiedsgericht uitgewerkt tot een uitvoeringsagenda op hoofdlijnen. Deze nota biedt daarmee een helder kader voor zowel gemeente als marktpartijen voor de gewenste ontwikkelingsrichting van de detailhandel in Zoetermeer. In het beleid is een driedeling gemaakt in de detailhandelsstructuur met

1. De Binnenstad bestaande uit het Stadshart, de Dorpsstraat en het Woonhart; 2. De Boodschappenstructuur met de wijk- en buurtwinkelcentra; 3. Perifere en overige detailhandel buiten de winkelcentra. Horeca-visie (2017)/horecascan 2023 De horecavisie is gedateerd en om die reden is een horecascan uitgevoerd in 2023. Hierin is de markt zowel kwantitatief als kwalitatief in beeld gebracht, verdeeld in dranken, fastservice, restaurants en summier logiesverstrekkers over de gehele gemeente en naar gebied. Het aantal horecabedrijven (191) is sinds 2017 gestegen met 14%, voornamelijk door de groei van fastservicebedrijven. Het aantal drankverstrekkers is licht gedaald. Deze ontwikkelingen sluiten aan bij de trend in Nederland. Er is een hoge mutatiegraad van ondernemers/ondernemingen. De belangrijkste horecaconcentraties, met ruim de helft van het totale aanbod, zijn in het centrum (voornamelijk Stadshart en Dorpsstraat). Het restaurantaanbod zit vooral in het goedkope en middensegment. De Sociaal Economische Agenda Zoetermeer 2021-2025 vormt het beleidskader voor het bevorderen van werkgelegenheid en het aanpakken van werkloosheid in de gemeente. Deze agenda richt zich op het stimuleren van werkgelegenheid door samenwerking tussen overheid, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven, met als doel het creëren van banen en het ondersteunen van ondernemers.

Daarnaast worden initiatieven opgezet om ondernemerschap te bevorderen, zoals subsidies, netwerkbijeenkomsten en adviesdiensten voor startende en bestaande bedrijven. Tevens omvat de agenda specifieke programma's gericht op het omscholen en bijscholen van werkzoekenden, met extra aandacht voor kwetsbare groepen zoals langdurig werklozen en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het vestigingsklimaat in Zoetermeer wordt bevorderd doordat de gemeente randvoorwaarden faciliteert uit verschillende beleidsdocumenten die gezamenlijk zorgen voor een aantrekkelijk economisch klimaat. De Visie binnenstad 2030 omvat strategieën voor ruimtelijke ordening en infrastructuur, met een focus op het verbeteren van voorzieningenniveau, wat de binnenstad aantrekkelijker maakt voor zowel bedrijven als werknemers. De Kerndocument strategie werklocaties legt de nadruk op het versterken van het vestigingsklimaat door innovatie en duurzaamheid te bevorderen. Dit document schetst de stappen die nodig zijn om Zoetermeer te positioneren als een aantrekkelijke locatie voor bedrijven in opkomende sectoren zoals IT en duurzaamheid. De gemeente Zoetermeer ontwikkelt en beheert strategisch verschillende werklocaties om aan de behoeften van zowel gevestigde bedrijven als nieuwe ondernemingen te voldoen.

Kerndocument strategie Werklocaties Zoetermeer 2020-2030 biedt een gedetailleerd overzicht van beschikbare werklocaties en de plannen voor verdere ontwikkeling, waarbij wordt gestreefd naar een gevarieerd aanbod van kleinschalige kantoorruimtes en creatieve hubs.

5.10.2 Huidige situatie Met circa 11.000 bedrijven, 55.000 banen op alle niveaus, en een IT-regiocampus van ruim 20 hectare waar toegepaste IT voor het regionale MKB wordt ontwikkeld, is Zoetermeer van grote betekenis voor het verdienvermogen van de regio. Het huidige economische klimaat in Nederland kenmerkt zich door snelle ontwikkelingen en veranderingen. Dit vraagt om intensivering en flexibiliteit in het ruimtegebruik zodat er, waar mogelijk, nieuwe vormen van woon/werkmilieus ontstaan. Werkgelegenheid en werkloosheid De economie in Zoetermeer kent een grote diversiteit aan sectoren en bedrijven verdeeld over de stad. Zo zijn er naast de Binnenstad verschillende wijkwinkelcentra, langs de A12 liggen meerder kantorenconcentraties, aan de oostkant van de stad liggen verschillende bedrijventerreinen en over de gehele stad zijn een flink aantal ZZP’ers gehuisvest. Deze werklocaties voorzien in ruimte voor een verzorgende economie (zoals: de bouw-, voedsel-,

Pagina 97 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

zorg-, onderwijs en veiligheidssector) als ook een kennis gedreven stedelijke economie (zoals: IT-regiocluster, het Dutch innovation park). Om een beeld te krijgen van de economische ontwikkeling kan gekeken worden naar het Bruto Binnenlands Product (BBP). Sinds 2021 volgt Zoetermeer hetzelfde patroon als Zuid-Holland en Nederland. De economie ontwikkelt zich nog positief, maar dat is wel flink afgenomen in de afgelopen jaren.

Figuur 5.40: Ontwikkeling van het bbp in Zoetermeer, afgezet tegen de provincie Zuid-Holland en Nederland

De werkgelegenheidsfunctie, gemeten aan het aantal arbeidsplaatsen per inwoner, ligt voor New Towns (groeikernen aangesloten op bestaande dorpen) als Zoetermeer onder het nationaal gemiddelde (zie bovenstaande figuur). Dit is echter gebruikelijk voor gemeenten zoals Zoetermeer, volgens vergelijkbare benchmarks. Een aanzienlijk deel van de werkzame beroepsbevolking is afhankelijk van werk in naburige gemeenten, wat aantoont dat de economische ontwikkeling in de bredere regio een cruciale rol speelt in de werkgelegenheidskansen van Zoetermeerders. Van de werkende Zoetermeerders werkt 33,3% in Zoetermeer zelf, en dus 66,7% daarbuiten. De stad kent dus een sterk uitgaande pendel.

Pagina 98 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Met het vaststellen van het Kerndocument strategie werklocaties Zoetermeer 2020-2030 in 2020 is bepaald dat de gemeente voor een gezonde woon-werk balans op stadsniveau uitgaat van een functiemengingsindex (fmi). Daarvoor wordt gekeken naar de verhouding tussen het aantal woningen en het aantal arbeidsplaatsen. Voor Zoetermeer wordt een woon-werkbalans gehanteerd, die neerkomt op circa 1 woning versus 1 arbeidsplaats. Deze verhouding was er in 2019 en die verhouding consolideert de gemeente. De economie van Zoetermeer kenmerkt zich verder door een specialisatie in 'informatiegeoriënteerde bedrijvigheid', waarbij de focus ligt op activiteiten die gerelateerd zijn aan het verkrijgen, verwerken en verstrekken van informatie. Een positief aspect van de Zoetermeerse economie is de bovengemiddelde groei van het aantal startende bedrijven, evenals de hoge arbeidsproductiviteit in diverse sectoren binnen de stad. Het economisch beleid van Zoetermeer richt zich op vier specifieke focussectoren: 1) bouw en installatie, 2) handel en logistiek, 3) e-health en 4) ICT en dienstverlening. De woningbouwopgave, de aanwezigheid van het Haga ziekenhuis, de ligging aan de A12 corridor en de groei van het Dutch Innovation Park maken deze clusters interessant voor werkgelegenheidsgroei.

In het afgelopen jaar is op het Dutch Innovation Park het aantal arbeidsplaatsen meer dan gemiddeld in Zoetermeer gegroeid. Er zijn daar in 2023 ongeveer 150 nieuwe arbeidsplaatsen bijgekomen. De werkloosheid in Zoetermeer ligt lager dan het gemiddelde in Zuid-Holland, volgens recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Van alle 15- tot 75-jarigen in Zoetermeer zijn 4850 mensen momenteel zonder baan, wat lager is dan het gemiddelde in de provincie. Van deze groep zijn 2690 mensen officieel werkloos en actief op zoek naar werk, terwijl de overige 2160 mensen 'semi-werkloos' zijn. Dit betekent dat ze beschikbaar zijn voor werk, maar niet actief zoeken vanwege verschillende redenen, zoals het vinden van werk na afstuderen. Het totale onbenutte arbeidspotentieel in Zoetermeer bedraagt 5,1 procent, lager dan het provinciale gemiddelde van 5,5 procent, maar hoog in vergelijking met de rest van Nederland. Qua werkloosheid staat de gemeente op plek 277 van de 342 gemeenten. Wel kampt de gemeente met werkgelegenheidsproblematiek onder de jeugd. De werkloosheid onder jongeren is aanzienlijk hoger dan het nationale gemiddelde. Bovendien is het gemiddelde niveau van mbo-onderwijs dat jongeren in Zoetermeer volgen relatief laag, en het aantal voortijdige schoolverlaters in het mbo is hoog.

Daarnaast wordt er een aanzienlijk beroep gedaan op verschillende regelingen en voorzieningen op het gebied van jeugdzorg. Vestigingsklimaat Het creëren van een gunstig vestigingsklimaat is van essentieel belang voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling van Zoetermeer en de omliggende Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). De combinatie van robuuste economische slagkracht, focus op het opleiden van IT-talent voor het regionale MKB, en de centrale positie tussen alle grote steden en kennisinstellingen van de regio, maakt Zoetermeer tot een waardevolle schakel voor het verdienvermogen en de economische propositie van Zuid-Holland. Centrale aandachtpunten blijven de ontwikkeling van het personeel van de toekomst (arbeidsmarkt), het behouden van de bereikbaarheid, voldoende en kwalitatief aanbod van werkruimtes als ook eigentijdse dienstverlening. Nieuw in dit rijtje is ook meer aandacht voor een aantrekkelijke woon- en leefomgeving, zodat ook theoretisch opgeleid personeel zich meer aan de stad gaan binden. De ruimtelijke kwaliteit en voorzieningen in de omgeving van woon- en werklocaties worden steeds belangrijker voor bedrijven bij het kiezen van een vestigingsplaats. Het ontwikkelen van een passend woonaanbod in een prettige leefomgeving, inclusief voorzieningen zoals sport, recreatie en natuur, is van cruciaal belang voor het aantrekken en behouden van bedrijven.

De economie in Zoetermeer is divers en daarvoor is er behoefte aan zowel praktisch als theoretisch geschoolden. Voor het aantrekken en behouden van talent is het steeds belangrijker om inspirerende en kwalitatief hoogwaardige werkomgevingen aan te bieden. Voor praktisch geschoolden is werk nabij de woning belangrijker. Samenwerking tussen de economie, arbeidsmarkt en onderwijsinstellingen is nodig voor het opstellen van gemeentelijk beleid dat bijdraagt aan het aantrekken en behouden van voldoende personeel met de juiste kwalificaties en opleidingen passend bij de veranderende economie. Dit heeft ook de vraag tot gevolg dat er locaties zijn waar deze verbinding tot stand komt. Gedacht wordt aan hubs voor elke economisch sterke sector. Daarnaast is levenslang leren cruciaal om ervoor te zorgen dat het arbeidspotentieel van Zoetermeer relevant blijft in een snel veranderende arbeidsmarkt.

Pagina 99 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Om een optimaal vestigingsklimaat vanuit de gemeente te faciliteren, dient het ontwikkelpotentieel van ondernemers optimaal te worden ondersteund. Zo is het van belang dat aan de ene kant actief met ondernemers wordt gesproken over de gewenste ontwikkelperspectieven van werklocaties. Aan de andere kant is het net zo belangrijk om de aanvragen van de benodigde vergunningen voor ontwikkelingen voortvarend af te handelen en indien mogelijk af te geven. Hiertoe dient de gemeente doelmatig en flexibel te zijn ingericht. Bereikbaarheid De bereikbaarheid van werklocaties blijft een prioriteit voor de gemeente, vooral op goed bereikbare locaties waar wonen en werken steeds meer geïntegreerd worden. Hoewel er al stappen zijn gezet met de introductie van mobiliteitshubs en een diversiteit aan vervoersmogelijkheden, moet de vraag worden gesteld of deze maatregelen voldoende zijn om de bereikbaarheid op lange termijn te waarborgen. Zo is het van belang te evalueren of de infrastructuur mee kan groeien met de toenemende druk op het mobiliteitsnetwerk en of de verbindingen met omliggende gebieden voldoende zijn. Dit vraagt om een kritische analyse van waar de gemeente nu mogelijk tekortschiet, bijvoorbeeld op het gebied van doorstroming en aansluiting op regionale mobiliteitsnetwerken.

Werklocaties De verstedelijkingsopgave in de regio met daarbinnen de groeiambitie van Zoetermeer vraagt dat de verhouding tussen bevolkingsgroei en fysieke ruimte voor werken en ondernemen wordt bewaakt. De bestaande bedrijventerreinen, kantoorlocaties en winkelgebieden en hun relatie met woongebieden moet daarom integraal bekeken worden. Het is belangrijk om voldoende diversiteit aan bedrijfs- en kantoorpanden na te streven en versnippering van werklocaties tegen te gaan. Deze werklocaties vervullen een belangrijke sociaaleconomische functie. Ze bieden werkgelegenheid aan een brede beroepsbevolking en bieden ondernemers ruimte om te ondernemen en te innoveren. Ook spelen ze door te verduurzamen, innoveren een rol in de grote transities, zoals: energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire transitie en digitalisering. Provincie Zuid-Holland wil in 2050 volledig circulair zijn, mede door te stimuleren dat werklocaties meer natuurinclusief, biodivers en klimaatadaptief worden. Het toevoegen van nieuwe werklocaties is in Zoetermeer nog slechts beperkt mogelijk. Efficiënt ruimtegebruik en het juiste bedrijf op de juiste plek zijn daarom belangrijke opgaven voor de komende jaren met aandacht voor kwaliteit van de openbare ruimte en het vastgoed.

Dit houdt in dat we bestaande locaties moeten verdichten, gebiedsvreemde functies op bedrijventerreinen moeten weren, onderbenutting van de milieuruimte moeten voorkomen en het bestaand vastgoed vernieuwd en verduurzaamd moet worden. Ook betekent dit dat er gestuurd moet worden op een goede combinatie van functies. Dit speelt op bestaande werklocaties, maar door de schaarse ruimte daar moet dit ook bekeken worden voor overige plekken in de stad. Bovenstaande opgaven worden regio breed erkend. Samen met regionale partners wordt vormgegeven aan een sterk economisch vestigingsklimaat voor Zoetermeer en Zuid-Holland. Horeca Het aantal horecabedrijven (191) is sinds 2017 gestegen met 14%, voornamelijk door de groei van fastservicebedrijven. Het aantal drankverstrekkers is licht gedaald. Deze ontwikkelingen sluiten aan bij de trend in Nederland. Er is een hoge mutatiegraad van ondernemers/ondernemingen. De belangrijkste horecaconcentraties, met ruim de helft van het totale aanbod, zijn in het centrum (voornamelijk Stadshart en Dorpsstraat). Het restaurantaanbod zit vooral in het goedkope en middensegment.

5.10.3 Trends en ontwikkelingen Veranderende werklandschappen We leven in een steeds sneller veranderende maatschappij die ook tot gevolg heeft dat de aard van het werk verandert. Vele ICT/IT-toepassingen hebben een vlucht genomen. Ondernemers en werknemers moeten ook mee in die verandering, zowel in de bedrijfsvoering als in hun vaardigheden. Omscholing en bijscholing zijn urgent om te voorzien in de vraag naar huidig en toekomstig personeel. Historisch gezien staat Zoetermeer bekend als de ICT-stad van Nederland, met een aanzienlijk aantal ICTgerelateerde banen. Deze reputatie is recent versterkt door de start van de nieuwe opleiding Applied Data Science

Pagina 100 van 217