Bijlage 3 - Ontwerp Omgevingseffectrapport (OER)

Pagina 74 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

ecosystemen verstoord raken. Om deze trend te keren, werkt Zoetermeer aan beleid en initiatieven, zoals groenbeheer, klimaatadaptief bouwen en natuurinclusieve maatregelen om de biodiversiteit te beschermen en versterken. Vergroening van de stad Er is een trend zichtbaar waarbij de gemeente investeert in het plaatsen van bomen in de stedelijke omgeving. De vergroening van de stad is in lijn met het natuur inclusieve beleid dat de gemeente Zoetermeer wil voeren om de biodiversiteit en de kwaliteit van de leefomgeving te stimuleren.

Figuur 5.28: Weergave verschillende types habitat in Zoetermeer (Groenkaart Zoetermeer, 2018)

Duurzame stadsontwikkeling Bij stadsontwikkelingsprojecten is de intentie om steeds meer rekening gehouden met groene aspecten, zoals het behoud van groene ruimtes, het integreren van natuurlijke elementen in architectuur en het bevorderen van duurzame mobiliteit.

5.6.4

Beschrijving referentiesituatie Natuurgebieden De gemeente Zoetermeer herbergt enkele belangrijke natuurgebieden, zoals de Meerpolder en het Binnenpark, die dienen als toevluchtsoorden voor diverse planten- en diersoorten. Hoewel deze gebieden onder druk staan door omringende verstedelijking, worden er inspanningen geleverd om ze te beschermen en te versterken. Initiatieven zoals het aanleggen van ecologische verbindingszones en duurzaam beheer zijn positieve stappen. Biodiversiteit

Pagina 75 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

De biodiversiteit in Zoetermeer wordt geconfronteerd met uitdagingen als gevolg van verstedelijking (bebouwing, verharding, aantasting bodem- en waterkwaliteit en intensivering van gebruik) en habitatverlies. Ondanks deze druk worden er positieve ontwikkelingen waargenomen, zoals groene initiatieven in stadsparken en tuinen die gericht zijn op het behoud en de bevordering van biodiversiteit. Het is echter cruciaal dat deze en verdere inspanningen worden geïntensiveerd om de afname van biodiversiteit tegen te gaan en het leefgebied voor inheemse soorten te verbeteren. Verdere maatregelen en monitoring zijn echter nodig om de biodiversiteit en natuurlijke habitats te behouden en te bevorderen. Groene woonomgeving De groene woonomgeving van Zoetermeer wordt over het algemeen als positief ervaren, met diverse parken en groene ruimtes die dienen als ontmoetingsplaatsen en recreatiegebieden voor inwoners. Deze groene ruimtes dragen bij aan het welzijn van de bewoners en zorgen voor een aangename leefomgeving. Investeringen in vergroening van de stedelijke omgeving, zoals het aanleggen van nieuwe parken en groenstroken, zijn positieve ontwikkelingen die moeten worden voortgezet, onder meer in het licht van klimaatadaptatie en behoud biodiversiteit. Naast deze initiatieven is er ook steeds meer aandacht voor het vergroenen van gebouwen en particuliere ruimtes.

Dit omvat bijvoorbeeld het vergroenen van gevels en daken, evenals het verbeteren van bestaande groene ruimtes voor een breder gebruik, zoals voor schaduw, recreatieve beleving en hittebestendigheid. Een belangrijk aandachtspunt is de nabijheid van groen, met name in buurten en wijken, en de toegankelijkheid via groene routes naar grotere natuurgebieden. Conclusie Over het algemeen laat de gemeente Zoetermeer een positieve trend zien op het gebied van natuurbehoud en groene stadsontwikkeling. Er is echter een voortdurende behoefte om de kwaliteit en robuustheid van de groenblauwe structuur te verbeteren. Dit vraagt om verdere inspanningen om de biodiversiteit te beschermen, de groene woonomgeving te versterken en natuurgebieden in stand te houden.

Figuur 5.29: Beoordeling referentiesituatie 2050 (Natuur)

5.7

Bodem, water en ondergrond

5.7.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Binnen de gemeente Zoetermeer vormen de bodem, het water en de ondergrond een belangrijk en complex ecosysteem dat de basis vormt voor het welzijn van de gemeenschap en de natuurlijke omgeving. De bodemkwaliteit, oppervlaktewater, grondwater en het gebruik van de ondergrond spelen allemaal een rol in het dagelijks leven en de (duurzame) ontwikkeling van de stad.

Pagina 76 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

De bodem van Zoetermeer is het fundament waarop de gemeenschap is gebouwd en draagt bij aan diverse functies, variërend van landbouw tot stedelijke infrastructuur. Het behoud en de verbetering van de bodemkwaliteit zijn dan ook, samen met het bodemleven, van groot belang om de vruchtbaarheid te waarborgen en bodemverontreiniging te voorkomen. Met de toenemende druk op de bodem, door het continue ontwikkelen van het gebied, is het van belang om de kwaliteit en invulling te borgen in het beleid van de gemeente Zoetermeer. Het oppervlaktewater in Zoetermeer omvat meren, kanalen en sloten die niet alleen een belangrijke rol spelen bij de afvoer van regenwater, maar ook bij recreatieve activiteiten en natuurbehoud. Het beheer van oppervlaktewater richt zich op het handhaven van een goede waterkwaliteit en het voorkomen van wateroverlast. Het oppervlaktewater staat in direct verband met een goede bodemkwaliteit en het behoud hiervan, de verschillende variabelen in dit onderdeel zijn daarmee in onderliggend verband belangrijk voor eenieder. Daarnaast is het grondwater een waardevolle bron van zoetwater voor zowel menselijke consumptie als natuurlijke ecosystemen. Het beheer van het grondwater is gericht op het voorkomen van verontreiniging en het handhaven van een duurzaam gebruiksniveau om te voldoen aan de behoeften van de huidige en toekomstige generaties.

Het gebruik van de ondergrond in Zoetermeer omvat een breed scala aan activiteiten, waaronder infrastructuurontwikkeling, bouwprojecten en ondergrondse opslagfaciliteiten. Het beleid voor het gebruik van de ondergrond is gericht op het bevorderen van een geïntegreerde benadering waarbij rekening wordt gehouden met ecologische, sociale en economische belangen. Kortom, de bodem, het water en de ondergrond vormen onlosmakelijk verbonden elementen van het natuurlijke en stedelijke landschap van Zoetermeer. Door middel van zorgvuldig beheer en beleidsmaatregelen streeft de gemeente ernaar om deze vitale hulpbronnen te beschermen en te benutten ten behoeve van een duurzame en leefbare omgeving voor alle inwoners. Beoordelingskader Thema Bodem, water ondergrond

Aspect en Bodemkwaliteit Oppervlaktewater

Grondwater

Gebruik ondergrond

Streefwaarde / ambitie Gewenste richting Verbetering algehele Bevorderen bodemleven bodemkwaliteit Afname van Aanleg extra waterverontreiniging en oppervlaktewater en geen nieuwe natuurvriendelijke verontreinigingen oevers Stabilisatie Verbetering grondwaterniveau en infiltratiemogelijkheden uiteindelijke toename binnen de stedelijke omgeving Ontwikkeling duurzaam Duurzame bosbouw, grondgebruik vermindering pesticiden in de landbouw en het tegengaan van erosie

Beleid De Nota Bodembeheer Zoetermeer richt zich op het duurzaam beheren en benutten van de bodem binnen de gemeente. Dit beleidsdocument bevat richtlijnen en voorschriften voor het omgaan met bodemverontreiniging, bodemsanering en hergebruik van grond. Het doel is om de bodemkwaliteit te beschermen en te verbeteren, waarbij rekening wordt gehouden met zowel milieu- als gezondheidsaspecten. Daarnaast worden procedures voor grondverzet en bodembeheer binnen bouw- en ontwikkelingsprojecten uiteengezet om een evenwicht te vinden tussen economische ontwikkeling en milieubescherming. De Visie Zoetermeer 2040 is een strategisch toekomstplan dat de lange termijnontwikkeling van de gemeente Zoetermeer schetst. Deze visie omvat plannen en doelstellingen op het gebied van stedelijke ontwikkeling, duurzaamheid, infrastructuur, en sociale cohesie. Het doel is om Zoetermeer te transformeren tot een duurzame, leefbare, en economisch vitale stad tegen het jaar 2040. Belangrijke thema’s zijn onder andere vergroening van de stad, energietransitie, verbetering van mobiliteit, en versterking van de lokale economie.

Pagina 77 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Het Waterplan Zoetermeer is een beleidsdocument dat zich richt op het integraal waterbeheer binnen de gemeente. Het plan bevat strategieën en maatregelen voor het beheren van waterkwaliteit, waterkwantiteit, en waterveiligheid. Doelstellingen zijn onder andere het voorkomen van wateroverlast, het bevorderen van duurzaam watergebruik, en het beschermen van de ecologische waarde van waterlichamen. Het Waterplan zet in op samenwerking met diverse stakeholders, zoals waterschappen en inwoners, om een robuust en veerkrachtig watersysteem te realiseren dat bestand is tegen klimaatveranderingen.

5.7.2

Huidige situatie Binnen de gemeente Zoetermeer vormen de bodem, het water en de ondergrond een belangrijk en complex ecosysteem dat de basis vormt voor het welzijn van de gemeenschap en de natuurlijke omgeving. De bodemkwaliteit, het oppervlaktewater, het grondwater en het gebruik van de ondergrond spelen allemaal een cruciale rol in het dagelijks leven en de (duurzame) ontwikkeling van de stad. De bodem van Zoetermeer is het fundament waarop is gebouwd en draagt bij aan diverse functies, variërend van landbouw tot stedelijke infrastructuur. Het behoud en de verbetering van de bodemkwaliteit zijn van groot belang om de vruchtbaarheid te waarborgen en bodemverontreiniging te voorkomen. Met de toenemende druk op de bodem door de continue ontwikkeling van het gebied, is het essentieel om de kwaliteit en invulling hiervan te borgen in het beleid van de gemeente Zoetermeer. De bodemkwaliteit wordt regelmatig gemonitord om verontreiniging te detecteren en aan te pakken. Door de geschiedenis van industriële activiteiten en stedelijke ontwikkeling is bodemverontreiniging een aandachtspunt, maar door saneringsprojecten en preventieve maatregelen wordt de bodemkwaliteit stap voor stap verbeterd.

Figuur 5.30: Weergave bodemfuncties binnen de gemeente Zoetermeer (Gemeente Zoetermeer, 2024)

Het oppervlaktewater in Zoetermeer omvat meren, vijvers, kanalen en sloten die niet alleen een belangrijke rol spelen bij de afvoer van regenwater, maar ook bij recreatieve activiteiten en natuurbehoud. Het beheer van oppervlaktewater richt zich op het handhaven van een goede waterkwaliteit en het voorkomen van wateroverlast. Er wordt gewerkt aan het verminderen van vervuilende stoffen en het stimuleren van natuurlijke zuiveringsprocessen om de ecologische balans te behouden. Het oppervlaktewater staat in direct verband met een goede bodemkwaliteit, waardoor deze elementen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Pagina 78 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Daarnaast is het grondwater een waardevolle bron van zoetwater voor zowel menselijke consumptie als natuurlijke ecosystemen. Het beheer van het grondwater is gericht op het voorkomen van verontreiniging en het handhaven van een duurzaam gebruiksniveau om te voldoen aan de behoeften van de huidige en toekomstige generaties. Het grondwaterbeheer richt zich op het voorkomen van overexploitatie en verontreiniging, met een focus op duurzaam gebruik en bescherming van deze waardevolle bron. Het gebruik van de ondergrond in Zoetermeer omvat een breed scala aan activiteiten, waaronder infrastructuurontwikkeling, bouwprojecten en ondergrondse opslagfaciliteiten. Het beleid voor het gebruik van de ondergrond is gericht op het bevorderen van een geïntegreerde benadering waarbij rekening wordt gehouden met ecologische, sociale en economische belangen. Er wordt gestreefd naar een geïntegreerde benadering van het gebruik van de ondergrond om de leefbaarheid en duurzaamheid van de gemeente te waarborgen. Kortom, binnen de gemeente Zoetermeer wordt actief gewerkt aan het beheer, behoud en de ontwikkeling van bodem, water en ondergrond, met als doel een gezonde en duurzame leefomgeving te creëren voor de huidige en toekomstige generaties.

Door middel van zorgvuldig beheer en beleidsmaatregelen streeft de gemeente ernaar om deze vitale hulpbronnen te beschermen en te benutten ten behoeve van een duurzame en leefbare omgeving voor alle inwoners.

5.7.3

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Zoetermeer hebben zich de afgelopen jaren trends en ontwikkelingen voorgedaan op het gebied van bodemkwaliteit, oppervlaktewater, grondwater en het gebruik van de ondergrond. Wat betreft bodemkwaliteit is er een groeiende focus op duurzaam bodembeheer en -bescherming. Met toenemende verstedelijking en industrialisatie wordt het behoud van gezonde bodems steeds belangrijker. Zoetermeer heeft geïnvesteerd in bodemsanering en preventieve maatregelen om verontreiniging tegen te gaan. Daarnaast worden bodemverbeteringstechnieken zoals bodembiologie en bodemstructuurmanagement steeds meer toegepast, gericht op het bevorderen van biodiversiteit en het vastleggen van koolstof. Op het gebied van oppervlaktewater is er een verschuiving naar een integrale benadering van waterbeheer, waarbij niet alleen gekeken wordt naar waterkwaliteit, maar ook naar waterkwantiteit en natuurlijke waterprocessen. Zoetermeer heeft geïnvesteerd in het herstel en de aanleg van natuurlijke waterbuffers en groene oevers om wateroverlast te voorkomen en de biodiversiteit te bevorderen. Daarnaast wordt er ingezet op het verminderen van verontreiniging door bijvoorbeeld betere afvalwaterzuiveringstechnieken en het tegengaan van lozingen van schadelijke stoffen.

Grondwatermanagement is een groeiend aandachtspunt, gezien de afhankelijkheid van grondwater voor drinkwaterproductie en industriële processen. Zoetermeer werkt aan het monitoren en beschermen van grondwaterbronnen, met maatregelen zoals het voorkomen van bodemverdichting en het minimaliseren van het gebruik van schadelijke chemicaliën. Daarnaast wordt er onderzoek gedaan naar innovatieve methoden voor grondwaterwinning en -zuivering, zoals het gebruik van ondergrondse infiltratievoorzieningen en natuurlijke zuiveringsprocessen. Verzilting is hier tevens belangrijk in. De ondergrond van Zoetermeer is zeer kwelgevoelig, waarbij geldt dat de kwel (door verzilting) zeer zout is. Bij werkzaamheden dieper dan 1,5m is opbarsting van de bodem één van de risico’s. Het gebruik van de ondergrond krijgt steeds meer aandacht als waardevolle ruimte voor verschillende functies, waaronder energieopslag, waterberging en infrastructuur. Zoetermeer onderzoekt de mogelijkheden voor ondergronds ruimtegebruik, bijvoorbeeld voor de aanleg van warmte-koudeopslagsystemen en ondergrondse parkeergarages. Hierbij wordt rekening gehouden met de gevolgen voor de bodemkwaliteit en het grondwaterregime, om negatieve impact op het milieu te minimaliseren.

Kortom, in de gemeente Zoetermeer zijn er duidelijke trends zichtbaar richting duurzaam bodem- en waterbeheer, met een integrale benadering van natuurlijke processen en een verantwoord gebruik van de ondergrond.

Pagina 79 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

5.7.4

Beschrijving referentiesituaties Bodemkwaliteit De bodemkwaliteit in Zoetermeer is een cruciale factor voor het welzijn van de gemeenschap en de duurzaamheid van stedelijke en landbouwactiviteiten. De gemeente zet zich in voor het behoud en de verbetering van de bodemkwaliteit door bodemsanering en preventieve maatregelen tegen verontreiniging. Er is een groeiende focus op duurzame bodembeheerpraktijken, zoals het bevorderen van bodembiologie en het beheer van bodemstructuren. Dit draagt bij aan de vruchtbaarheid van de bodem en het vastleggen van koolstof, wat positief is voor zowel landbouw als stedelijke groenvoorzieningen. De streefwaarde voor verbetering van de algehele bodemkwaliteit wordt ondersteund door beleid dat het bodemleven bevordert en bodemverontreiniging vermindert. Oppervlaktewater Het oppervlaktewater in Zoetermeer, bestaande uit meren, vijvers, kanalen en sloten, speelt een belangrijke rol in de afvoer van regenwater en biedt mogelijkheden voor recreatie en natuurbehoud. Het beheer richt zich op het handhaven van goede waterkwaliteit en het voorkomen van wateroverlast. Er zijn aanzienlijke investeringen gedaan in het herstel en de aanleg van natuurlijke waterbuffers en natuurvriendelijke oevers om wateroverlast te minimaliseren en biodiversiteit te bevorderen.

De streefwaarde is gericht op de afname van waterverontreiniging en het voorkomen van nieuwe verontreinigingen, wat in lijn ligt met de gewenste richting om extra oppervlaktewater aan te leggen en natuurvriendelijke oevers te creëren. Grondwater Grondwater is een waardevolle bron van zoetwater in Zoetermeer, essentieel voor zowel menselijke consumptie als natuurlijke ecosystemen. Het beheer van grondwater richt zich op het voorkomen van verontreiniging en het handhaven van een duurzaam gebruiksniveau. Dit omvat maatregelen om bodemverdichting te voorkomen en het minimaliseren van het gebruik van schadelijke chemicaliën. De gemeente werkt aan het monitoren en beschermen van grondwaterbronnen en onderzoekt innovatieve methoden voor grondwaterwinning en zuivering. De streefwaarde is gericht op de stabilisatie van het grondwaterniveau met een uiteindelijke toename, ondersteund door verbeterde infiltratiemogelijkheden binnen de stedelijke omgeving. Gebruik ondergrond Het gebruik van de ondergrond in Zoetermeer omvat diverse activiteiten zoals infrastructuurontwikkeling, bouwprojecten en ondergrondse opslagfaciliteiten. Het beleid streeft naar een geïntegreerde benadering waarbij ecologische, sociale en economische belangen in balans worden gehouden.

Er wordt onderzoek gedaan naar duurzame toepassingen zoals warmte-koudeopslagsystemen en ondergrondse parkeergarages, waarbij de impact op bodemkwaliteit en grondwaterregime wordt geminimaliseerd. De streefwaarde is gericht op de ontwikkeling van duurzaam grondgebruik, ondersteund door praktijken zoals duurzame bosbouw, vermindering van pesticiden in de landbouw en het tegengaan van erosie. Conclusie Binnen de gemeente Zoetermeer worden de bodem, het oppervlaktewater, het grondwater en het gebruik van de ondergrond zorgvuldig beheerd en beschermd om een duurzame en leefbare omgeving te waarborgen. De gemeente heeft duidelijke streefwaarden en ambities voor elk aspect, met beleidsmaatregelen die gericht zijn op het bevorderen van duurzaamheid en het beschermen van vitale hulpbronnen. De trends en ontwikkelingen tonen een duidelijke verschuiving naar integrale en duurzame beheerpraktijken, wat bijdraagt aan het welzijn van zowel de huidige als toekomstige generaties.

Pagina 80 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Figuur 5.31: Beoordeling referentiesituatie 2050 (Bodem, water en ondergrond)

5.8

Historisch kapitaal

5.8.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Binnen de gemeente Zoetermeer vormt het historisch kapitaal een essentieel en veelzijdig aspect van de identiteit en ontwikkeling van de stad. De historische gebouwen, monumenten en archeologische vindplaatsen dragen niet alleen bij aan het culturele erfgoed, maar zijn ook van groot belang voor de sociale cohesie en de aantrekkelijkheid van de gemeente. Het behoud en de waardeontwikkeling van dit historisch kapitaal zijn cruciaal om de rijke geschiedenis van Zoetermeer te behouden en door te geven aan toekomstige generaties. Met de groeiende druk van modernisering en stedelijke ontwikkeling is het van belang dat de gemeente een beleid hanteert dat het historisch erfgoed beschermt, terwijl het tegelijkertijd ruimte biedt voor nieuwe ontwikkelingen. De historische elementen van Zoetermeer zijn niet slechts verleden tijd; ze vormen een levend onderdeel van de gemeenschap, dat bijdraagt aan de lokale economie en het toerisme. Door zorgvuldige afweging van historische waarde en hedendaagse behoeften kan Zoetermeer zijn unieke karakter behouden en versterken, waardoor een duurzaam en inspirerend leefklimaat voor alle inwoners wordt gecreëerd. Beleid In de Visie Zoetermeer 2040 beschrijft de gemeente haar historische kapitaal en de ambitie om deze te behouden.

Binnen programmalijn 7 ‘Goud Maken’ van de Cultuurvisie 2030 is cultureel erfgoed en zeker het nog niet ontgonnen (goed) c.q. toekomstig erfgoed een belangrijk onderdeel, zoals bijvoorbeeld bijzondere elementen als historische stationsspanten en design straatmeubilair. Het wordt behouden, maar ook zoveel mogelijk teruggeplaatst in de stad. De ontwikkeling van een Erfgoedcentrum wordt onderzocht en een aantal partijen financieel ondersteund, zoals het Historisch Genootschap Oud Soetermeer, Schatbewakers en het Architectuurpunt. Naast de visie Zoetermeer 2040 heeft de gemeente sectoraal beleid voor historisch erfgoed.

Pagina 81 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Figuur 5.32: Weergave Gemeentelijke en Rijksmonumenten binnen de stad Zoetermeer (Gemeente Zoetermeer)

Rood = Gemeentelijk monument Blauw = Rijksmonument Het Rijksmonumentenregister is een nationale databank waarin alle rijksmonumenten van Nederland zijn opgenomen. Rijksmonumenten zijn objecten of gebouwen die van nationaal belang zijn vanwege hun cultuurhistorische, wetenschappelijke of sociaaleconomische waarde. In Zoetermeer zijn verschillende gebouwen en objecten opgenomen in het Rijksmonumentenregister, wat betekent dat zij extra bescherming genieten. Deze bescherming zorgt ervoor dat de monumenten behouden blijven voor toekomstige generaties en dat eventuele veranderingen of restauraties zorgvuldig worden uitgevoerd met respect voor de historische waarde van het object. Het Post-45 onderzoek richt zich binnen de gemeente Zoetermeer op het culturele erfgoed en vormt 80 procent van het oppervlak van Zoetermeer. Dit onderzoek is door het college van Zoetermeer destijds vastgesteld en vormt beleid voor het inventariseren en waarderen van gebieden en structuren binnen Zoetermeer die deel uit maken van cultuurhistorisch bijzondere objecten en complexen. Het onderzoek zal als onderligger fungeren bij de RSZ2040 en Visie 2040 van Zoetermeer voor het aspect historisch kapitaal in Zoetermeer. De Erfgoedverordening Zoetermeer 2022 is een lokale wetgeving die gericht is op het behoud en de bescherming van cultureel erfgoed binnen de gemeente Zoetermeer.

Deze verordening bevat regels en voorschriften voor het beheren, behouden en herstellen van monumenten, historische gebouwen en andere erfgoedobjecten. Door deze verordening kan de gemeente optreden om onrechtmatige sloop of beschadiging te voorkomen en wordt het mogelijk om subsidies of andere vormen van ondersteuning te bieden voor onderhoud en restauratie van erfgoed. De Erfgoedverordening draagt bij aan het behoud van het historische karakter en de culturele identiteit van Zoetermeer. Op basis van desbetreffende verordening zijn honderden gemeentelijke monumenten aangewezen en 5 beschermde stadsgezichten geïdentificeerd. De archeologie van Zoetermeer richt zich op het ontdekken, onderzoeken en behouden van archeologische waarden binnen de gemeente. Dit omvat het beschermen van archeologische vindplaatsen en resten, zowel bovengronds als ondergronds, die inzicht geven in de geschiedenis en vroegere bewoning van het gebied. De gemeente voert archeologisch onderzoek uit bij nieuwe bouwprojecten en zorgt ervoor dat waardevolle vondsten

Pagina 82 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

worden gedocumenteerd en bewaard. Door deze inspanningen blijft de archeologische rijkdom van Zoetermeer behouden en wordt bijgedragen aan het historisch besef en de culturele kennis van de gemeenschap. Beoordelingskader Thema

Aspect

Historisch kapitaal

Archeologie

Behouden van archeologische waarden binnen de gemeente

Cultureel erfgoed

Een bijdrage aan de volgende uitgangspunten: 1. Erfgoed als identiteitsdrager 2. Behoud door ontwikkeling 3. Erfgoed in combinatie met de opgaven van de toekomst 4. Erfgoed & participatie Een duurzaam en met de stad Behoud en verbonden landschap van hoge ontwikkeling van kwaliteit kernkwaliteiten nietstedelijk landschap

Landschappelijke waarden

5.8.2

Streefwaarde / ambitie

Gewenste richting Waardering en behoud van archeologische vondsten Instandhouding cultuurhistorische waarden. Erfgoed een volwaardige plek geven in ruimtelijke ontwikkelingen.

Huidige situatie Historisch kapitaal is binnen de gemeente Zoetermeer van belang voor het behoud van archeologische en culturele waarden. Archeologie, cultureel erfgoed en landschappelijke waarden vormen de rijke basis van verleden en heden, waarin de identiteit van de gemeenschap verankerd ligt.

Pagina 83 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Figuur 5.33: Weergave gemeente Zoetermeer in 1900 (Atlas Leefomgeving)

Post-45-erfgoed Omdat Zoetermeer grotendeels gebouwd is in de periode 1945-1990, is het Post 45 erfgoed alom aanwezig in de stad. Zoetermeer was lange tijd het laboratorium van de Nederlandse architectuur en stedenbouw. Dit heeft de stad tot een staalkaart van de geschiedenis van het bouwen in Nederland in de periode 1965-1990 gemaakt. Op dit moment maakt Zoetermeer de stap van een jonge, steeds maar groeiende stad naar een volwassen stad met inbreidingen en transformaties binnen de stedelijke ruimte. Waar tot voor kort steeds op maagdelijk terrein een nieuwe wijk of gebouw kon worden neergezet (tabula rasa), vinden nieuwe ontwikkelingen nu plaats in een al bestaande omgeving (tabula scripta). Zoetermeer is geen historische stad vol met monumenten. Bij monumenten en erfgoed wordt meestal gedacht aan oude gebouwen, wijken en binnensteden die voor 1940 gebouwd zijn. Tegenwoordig wordt binnen de erfgoedwereld echter ook steeds meer naar de periode nà 1940 gekeken. Zo richt men zich op de Wederopbouwperiode 1945-1965 en op de Post 65 periode 1965-1990. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft in 2019 de Verkenning Post 65 uitgebracht en heeft toenemende aandacht voor de groeikernen.

In Zoetermeer zelf zijn verschillende organisaties actief met de waardering en het behoud van Post 65, zoals het HGOS, de Schatbewakers en het Architectuurpunt, omdat dit immers de ontstaansperiode van de groeikern is. Zoetermeer neemt in dit perspectief een bijzondere positie in in Nederland. De stad loopt voorop in onderzoek naar deze erfgoedcategorie. Het Post-45-project is het meest omvangrijke onderzoek dat ooit door een gemeente naar haar erfgoed uit de periode 1945-1990 is uitgevoerd. Hiermee onderscheidt Zoetermeer zich op het gebied van erfgoedonderzoek in de moderne periode. Daarnaast is Zoetermeer een van de weinige gemeenten die nog een actieve subsidieregeling biedt voor het in standhouden van monumenten, wat het behoud van erfgoed verder ondersteunt. Archeologie Archeologische vondsten in Zoetermeer dateren terug tot de prehistorie, met sporen van menselijke activiteit die teruggaan tot duizenden jaren geleden. De grond bestaat uit resten van oude nederzettingen, ambachten en handel die gedurende de eeuwen hebben plaatsgevonden. Deze archeologische ‘sites’ worden zorgvuldig

Pagina 84 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

bewaard en bestudeerd, niet alleen om ons begrip van het verleden te verdiepen, maar ook om het culturele erfgoed te behouden voor toekomstige generaties. Vooroorlogs erfgoed Het cultureel erfgoed van Zoetermeer omvat een scala aan monumenten, historische gebouwen en traditionele ambachten die de evolutie van de gemeente weerspiegelen. Van oude boerderijen tot industriële complexen, elk gebouw vertelt een uniek verhaal over de mensen en gebeurtenissen die de geschiedenis hebben gevormd. Het behoud en de restauratie van deze erfgoedlocaties zijn van cruciaal belang om de verbinding met het verleden te behouden en het culturele erfgoed levend te houden. Landschappelijke waarden Het ‘landschap’ van Zoetermeer wordt voornamelijk bepaald door de stedelijke context, waarbinnen bovengenoemde waarden relevant zijn. Vanuit erfgoedperspectief is van belang dat het stedelijk landschap niet alleen een samenraapsel is van verschillende monumenten (uit welke tijdsperiode dan ook), maar een onlosmakelijk aan elkaar verbonden geheel. Veel meer dan bij erfgoed van voor 1945, is het Zoetermeers erfgoed complex- en gebiedsmatig gebouwd. Die focus is dus belangrijk.

Binnen deze context zijn op wijkniveau ‘wijkbiografieën’ opgesteld die een beschrijving geven van de geschiedenis van de totstandkoming van de wijk, het huidig ruimtelijk karakter, de cultuurhistorische hoofdkenmerken en een cultuurhistorische waarderingskaart. De wijkbiografieën vormen vanuit erfgoed het kader voor ruimtelijke ontwikkelingen. De nauwgezette beschrijving van de cultuurhistorisch waardevolle karakteristieken en het bijbehorende kaartbeeld van een wijk zijn de basis hiervoor. Voor eventuele nieuwe ontwikkelingen is aansluiten bij deze biografieën dus cruciaal. Vanuit een wat meer traditionele blik op landschap (het ‘natuurlijk’ of onbebouwde landschap) kan gesteld worden dat ook de gemeente Zoetermeer deze landschappelijke waarden kent: van groene polders tot natuurgebieden, het onbebouwde landschap van Zoetermeer omvat een rijke diversiteit aan flora en fauna en vormt een belangrijk onderdeel voor biodiversiteit. Het behoud van deze landschappelijke waarden is essentieel om de natuurlijke elementen van de gemeente te behouden en te zorgen voor een gezonde leefomgeving voor mens en dier. Het aspect landschappelijke waarden is daarmee ook gekoppeld aan de thema’s ‘natuur’ en ‘bodem, water en ondergrond’. Erfgoedparticipatie Ook op het gebied van erfgoededucatie en betrokkenheid doet Zoetermeer het goed.

Zo heeft de gemeente een zeer actief Open Monumentendag-comité dat samenwerkt met vele andere partijen in de stad om erfgoed onder de aandacht te brengen van een breed publiek. Deze samenwerking en betrokkenheid onderstrepen het belang dat de gemeente hecht aan haar erfgoed, niet alleen als iets dat bewaard moet worden, maar als een levend onderdeel van de gemeenschap. Hoewel Zoetermeer, net als de rest van Nederland, een dynamische en snelgroeiende stad is, blijft het gemeentebestuur zich inzetten voor het behoud en de bescherming van het historische kapitaal van archeologie, cultureel erfgoed en landschappelijke waarden. Door middel van beleid, educatie en samenwerking met lokale belanghebbenden wordt gestreefd naar een duurzame toekomst waarin het verleden wordt geëerd en gekoesterd als een bron van inspiratie en identiteit voor de hele gemeenschap.

5.8.3

Trends en ontwikkelingen Omgaan met jong erfgoed Los van de mate van bescherming van het naoorlogs erfgoed is er de vraag hoe om te gaan met dit nieuwe erfgoed. Omdat Zoetermeer een jonge stad is, is hier nog niet veel ervaring met de omgang met naoorlogse monumenten; zeker in vergelijking met steden als Amsterdam, Utrecht of Leiden, waar al veel meer jonge monumenten zijn aangewezen en/of op zorgvuldige wijze zijn getransformeerd. Basis uitgangspunt van beleid zou moeten zijn dat dat erfgoed niet statisch is, maar dat het meebeweegt met de ontwikkelingen in de stad van nu. Dat betekent dat gebouwen met cultuurhistorische waarde behouden blijven, maar wel getransformeerd mogen worden en op die manier een nieuwe functie of betekenis kunnen krijgen. Deze uitgangspunten zijn nog niet verankerd in het beleid van de gemeente.

Pagina 85 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

5.8.4

Beschrijving referentiesituatie Archeologie Het beleid van de gemeente Zoetermeer erkent het belang van archeologisch erfgoed en streeft naar het behoud en de integratie ervan in stadsplanning en openbare ruimtes. Er is een trend van toenemende erkenning van archeologisch onderzoek en behoud, wat heeft geleid tot meer bewustzijn van het rijke verleden van Zoetermeer. De samenwerking tussen gemeentelijke instanties en archeologen draagt bij aan het documenteren en behouden van nieuwe vondsten. Deze inspanningen dragen bij aan het verrijken van de historische beleving van de stad. Cultureel Erfgoed en landschap In de gemeente Zoetermeer is voornamelijk het post-45-erfgoed bepalend voor het erfgoedkarakter van de stad. Bij ruimtelijke ontwikkelingen dient rekening te worden gehouden met erfgoedwaarden. Dat wil niet zeggen dat die altijd prevaleren ten opzichte van bijvoorbeeld woningbouw- en de klimaatopgaven. Het gaat hierbij vooral om (koppel)kansen: hoe kan erfgoed bijdragen aan de (ruimtelijke) kwaliteit van transformaties in de bestaande stad. Conclusie De gemeente Zoetermeer hanteert een dynamische en veerkrachtige benadering ten aanzien van haar historisch kapitaal. Door te investeren in onderzoek, behoud en duurzaamheid, streeft de gemeente ernaar om het erfgoed van Zoetermeer te beschermen en te verrijken voor toekomstige generaties.

Er zijn echter nog steeds uitdagingen, zoals het vinden van een evenwicht tussen stadsontwikkeling en erfgoedbehoud.

Figuur 5.34: Beoordeling referentiesituatie 2050 (Historisch kapitaal)

5.9

Wonen en (basis)voorzieningen

5.9.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader De gerealiseerde groei van de stad in de afgelopen decennia is planmatig geregisseerd geweest op basis van de toenmalige ruimtelijke ordeningsprincipes, zoals: het scheiden van functies, een goede bereikbaarheid met de auto en woonwijken met elk eigen voorzieningen. Deze gestimuleerde groei heeft de stad veel voordelen opgeleverd, maar vereist nu aanpassingen om de stad weer in balans te krijgen en tegelijkertijd voor te bereiden op de toekomst. Enerzijds omdat de grenzen van de stad letterlijk zijn bereikt en er als gevolg hiervan geen wijken en werklocaties zomaar meer kunnen worden ‘bijgebouwd’. Anderzijds omdat onderzoek aantoont dat woonaantrekkelijkheid achterblijft bij onze omgeving, de sociaaleconomische kracht van de stad onder druk staat en de verschillen tussen wijken en buurten toenemen. Daarom gaat de gemeente Zoetermeer vanaf nu van een planmatige groei naar het door-ontwikkelen van een stad in balans. Er dient een nieuw evenwicht te komen

Pagina 86 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

tussen verdere stedelijke ontwikkeling, de sociaaleconomische draagkracht en de diversiteit van onze samenleving. Dat heeft tot gevolg dat we ook voldoende passende ruimte moeten programmeren voor bedrijvigheid met zowel praktisch als theoretisch geschoold talent. Beoordelingskader Thema Wonen voorzieningen

Aspect en

Streefwaarde / ambitie

Gewenste richting

Woningvoorraad

Toename van de Ontwikkeling woningvoorraad, voornamelijk nieuwbouwprojecten en betaalbaar en duurzaam en optimaal benutten van meer balans en differentiatie bestaande tussen wijken infrastructuur Voorzieningenniveau Bereikbaarheid Uitbreiden lokale basisvoorzieningen binnen een voorzieningen, x aantal minuten onderwijsvoorzieningen en vervoersnetwerken Leefbaarheid Verbetering Implementeren van burgertevredenheid over groenvoorzieningen, onderwerpen als veiligheid en veiligheidsmaatregelen sociale cohesie en activiteiten Sociaaleconomische kracht van Toename vermindering Stimuleren van zowel de stad armoede en versterking economische groei en sociaaleconomische kracht van werkgelegenheid als het inwoners versterken van de sociale basis in de gemeente Zoetermeer

Beleid De Nota Wonen Zoetermeer 2020-2030 vormt het beleidskader voor de woningbouw en woningvoorraad in Zoetermeer. Het document schetst de strategieën en doelstellingen om een gevarieerde, betaalbare en duurzame woningvoorraad te realiseren, waarbij de bouw van nieuwe woningen, herontwikkeling van bestaande wijken en het bevorderen van energiezuinige bouwmethoden kernpunten zijn. Aanvullend daarop biedt de Woonvisie Zoetermeer 2040 een langetermijnvisie voor de woningmarkt, met nadruk op flexibiliteit in het woningaanbod om in te spelen op demografische veranderingen en technologische ontwikkelingen. Duurzaamheid en innovatie in de woningbouw zijn eveneens belangrijke thema’s in deze visie. De Structuurvisie Zoetermeer 2030 biedt een integrale aanpak voor de ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente, inclusief het voorzieningenniveau. Dit document streeft naar een evenwichtige verdeling van voorzieningen over de stad om de bereikbaarheid en toegankelijkheid voor alle inwoners te waarborgen. Het omvat scholen, gezondheidszorg, sportfaciliteiten en winkelcentra.

Specifiek gericht op het voorzieningenniveau en de bereikbaarheid daarvan, richt de Nota Voorzieningen en Bereikbaarheid 2021-2030 zich op strategieën om te zorgen dat basisvoorzieningen voldoende en gemakkelijk bereikbaar zijn voor alle inwoners, inclusief kwetsbare groepen, waarbij innovatie en samenwerking met verschillende stakeholders een cruciale rol spelen. De beleidsuitgangspunten van de Woonzorgvisie zijn gericht op het bevorderen van zorgaanbod in de wijk, het stimuleren van buurtparticipatie en het gezamenlijk aanpakken van vraagstukken. De uitwerking hiervan omvat onder andere de optimalisatie van voorzieningen, het bevorderen van doorstroming en aandacht voor zowel bestaande als nieuwe woningvoorraad. Deze aanpak draagt aanzienlijk bij aan de kerngedachte 'Zoetermeer is mijn thuis' en ondersteunt de principes van 'Sturen op diversiteit en kwaliteit' en 'bundelen van krachten'. De regionale woonvisie van 2017, die momenteel wordt herzien, speelt in op veranderingen in de woningmarkt. Het herziene document richt zich wederom op trends en analyses, met nadruk op regionale afspraken over woningmarktruimte. Vijf instrumenten worden voorgesteld om in de toekomstige behoeften van de sociale doelgroep te voorzien, maar sommige aspecten botsen met de uitgangspunten van de Visie ZM2040.

De visie benadrukt ook het belang van uitstekende verbindingen tussen steden en dorpen, wat bijdraagt aan de

Pagina 87 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

doelstelling 'Zoetermeer Regiostad' en aansluit bij de ambities van de Zoetermeer-Rotterdam (ZoRo) lijn. Dit vormt echter slechts een klein onderdeel van het beleidsstuk, dat ook een sterke focus heeft op duurzaamheid en groenvoorzieningen. De huidige Woonvisie benoemt de behoefte aan alternatieve woonvormen, maar de voorgestelde oplossingen zijn verouderd. De nadruk ligt vooral op hoogbouw en het vergroten van sociale huurwoningen, wat volgens recente analyses te beperkt is. Specifieke aantallen en verdelingen zijn vastgesteld, maar het beleid in de Versnellingsagenda wordt heroverwogen. De Woonvisie draagt beperkt bij aan 'Zoetermeer is mijn thuis', maar significant aan 'Zoetermeer Duurzame stad in en tussen de parken' en ondersteunt het sturen op diversiteit. Naast de grote bouwopgave zijn meer balans tussen wijken en meer differentiatie binnen wijken, meer geschikte ouderenhuisvesting en verduurzaming van de woningvoorraad belangrijke doelen.

5.9.2

Huidige situatie Woningvoorraad De woningvoorraad in gemeente Zoetermeer omvat ruim 57.000 woningen. De soms eenzijdige woningvoorraad heeft in sommige delen van Zoetermeer een (klein) negatief effect op de leefbaarheid van de gemeente.

Figuur 5.35: Bijdrage woningvoorraad aan leefbaarheid (leefbarometer)

Een van de voornaamste sterke punten van de Zoetermeerse woningmarkt is de goede prijs-kwaliteitverhouding van de woningen. In vergelijking met omliggende gemeenten biedt Zoetermeer veel woonkwaliteit voor relatief weinig geld. Bovendien beschikt de stad over drie sterke en investerende lokale woningcorporaties, wat de stabiliteit en ontwikkeling van de woningmarkt ondersteunt. De aanwezigheid van een kwantitatief en kwalitatief goede sociale woningvoorraad ten opzichte van andere gemeenten in de regio (onderstaand figuur), draagt ook bij aan de aantrekkelijkheid van Zoetermeer als woongebied.

Pagina 88 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Echter, de woningmarkt in Zoetermeer vertoont ook enkele zwakke punten. Zo is er sprake van een eenzijdige woningvoorraad die hoofdzakelijk is afgestemd op (modale) gezinnen met kinderen, waardoor er te weinig aanbod is voor jongeren en ouderen. In het onderstaande figuur is dan ook te zien dat het aantal woningen <€240.000 in Zoetermeer aanzienlijk lager ligt dan het gemiddelde in Nederland. Daarnaast kampt de stad met verouderde woonwijken, voornamelijk enkele hoogbouw- en bloemkoolwijken, die niet langer voldoen aan de hedendaagse woonwensen. Het overaanbod van suburbane woonmilieus en het gebrek aan toekomstbestendige appartementen vormen ook een uitdaging voor de diversiteit van het woningaanbod in Zoetermeer.

Pagina 89 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Desondanks biedt de Zoetermeerse woningmarkt ook diverse kansen voor verdere ontwikkeling. De beschikbaarheid van een aanzienlijk aantal binnenstedelijke bouwlocaties biedt ruimte voor de realisatie van veel nieuwe woningen, wat het woningtekort tegen kan gaan. Daarnaast zijn er mogelijkheden voor transformatie van leegstaande kantoren naar woningen. Een preventieve aanpak van (verouderde) wijken/buurten kan grootschalige herstructurering voorkomen en de leefbaarheid verbeteren. Niettemin zijn er ook uitdagingen die de woningmarkt van Zoetermeer kunnen beïnvloeden. Het toenemende aantal ouderen met een behoefte aan verpleeghuiszorg en het tekort aan geschikte woonzorgcomplexen vormen een uitdaging voor de gemeente. Daarnaast kan nieuwbouw op uitleglocaties in de omgeving leiden tot het wegtrekken van koopkrachtige en hoogopgeleide inwoners. Woonzorgopgave De afgelopen jaren hebben significante veranderingen plaatsgevonden op het gebied van wonen, welzijn en zorg, waardoor de behoeften van ouderen en andere kwetsbare doelgroepen zijn geëvolueerd. Een groeiende vraag naar nieuwe woonvormen en zelfstandige woonzorglocaties met ondersteuning legt extra druk op de reeds overspannen woningmarkt van Zoetermeer. Dubbele vergrijzing, waarbij zowel het aantal (alleenstaande) ouderen als hun levensverwachting stijgt, draagt bij aan deze uitdaging.

Het aantal alleenstaande ouderen en kwetsbare ouderen neemt eveneens toe, wat resulteert in een groeiende behoefte aan geschikte woonvormen en zorgvoorzieningen. Door in te zetten op realisatie van geschikte woonvoorzieningen voor ouderen wordt ook bereikt dat er doorstroming op de woningmarkt ontstaat en dat ouderenwoningen verlaten die geschikt zijn voor andere doelgroepen. Het streven naar langer zelfstandig thuis wonen vereist een tijdige voorbereiding en geschikte woonomgevingen, waarbij de fysieke woonomgeving van cruciaal belang is. Echter, het tekort aan kleine(re) betaalbare woningen en appartementen belemmert de doorstroming van ouderen vanuit grotere woningen naar meer geschikte woningen. Ook zijn er onvoldoende woningen beschikbaar voor mensen die moeten uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Het vinden van geschikte locaties voor vernieuwende woonzorgconcepten en passende woonvormen is de uitdaging.

Pagina 90 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Het personeelstekort in de zorg, inclusief mantelzorgers en vrijwilligers, wordt verergerd door de vergrijzing, wat vraagt om vernieuwing en anders organiseren van de zorg. Financieringsvraagstukken rondom wonen, zorg en welzijn zijn complex en vereisen een heroverweging van de verantwoordelijkheden en geldstromen. De verschuiving van zorg naar de thuissituatie brengt behalve veranderingen in de zorg (van professioneel naar meer informeel en zelfzorg) ook verschuivingen in de financiering met zich mee. Dat vraagt om andere vormen van zorglocaties en andere financieringsvormen dan de voorgaande jaren. Voorzieningenniveau Wat betreft voorzieningen in de buurt, zoals onderhoud van stoepen, straatverlichting en speelplekken, rapporteren de inwoners van Zoetermeer een gemiddeld cijfer van 6,6, een lichte stijging ten opzichte van twee jaar geleden. Echter, 23,1 procent van de bewoners geeft aan veel last te hebben van verloedering, zoals rommel en graffiti. De gemeente Zoetermeer biedt een redelijk voorzieningenniveau dat bijdraagt aan een leefbare stad. De diverse horecagelegenheden, variërend van cafés en eetgelegenheden, creëren een stadsleven waar inwoners en bezoekers kunnen genieten van een variërend aanbod en kunnen samenkomen.

Evenementen, zoals festivals, markten, culturele activiteiten en sportevenementen, trekken niet alleen inwoners aan maar ook mensen van buiten de stad, wat zowel de lokale economie versterkt en de gemeenschapsbanden versterkt. Zoetermeer beschikt daarnaast over een uitgebreid en divers onderwijsaanbod, van basis- en middelbare scholen tot hoger onderwijs, dat borg staat voor kwalitatief hoogstaand onderwijs en brede ontwikkelingsmogelijkheden voor jong en oud. Kunst en cultuur worden actief bevorderd door de aanwezigheid van theaters, musea, kunstorganisaties, beeldende kunst (180 objecten) in de openbare ruimte en culturele centra, die het culturele leven verrijken en zorgen voor een breed scala aan creatieve en culturele ervaringen voor de gemeenschap. Deze voorzieningen dragen samen bij aan een dynamische, aantrekkelijke en goed uitgeruste stad waar iedereen zich thuis kan voelen.

Figuur 5.36: Weergave voorzieningenniveau (Atlas leefomgeving, 2022)

Pagina 91 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Figuur 5.37: Stadsatlas Zoetermeer – Kinderopvanglocaties (Atlas leefomgeving, 2022)

Leefbaarheid In onderstaand figuur is de leefbaarheid van de gemeente Zoetermeer weergegeven. Op veel plekken in de gemeente wordt de leefbaarheid voldoende tot goed beoordeeld. Echter worden een aantal gebieden ook zwak beoordeeld en wijkt een groot deel van de gemeente negatief af ten opzichte van het gemiddelde in Nederland.

Figuur 5.38: Weergave leefbaarheid binnen de gemeente Zoetermeer (Atlas Leefomgeving, 2022)

Pagina 92 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Het afgelopen jaar heeft de leefbaarheid in de gemeente Zoetermeer een achteruitgang ervaren, zo blijkt uit de recente Veiligheidsmonitor van het Centraal Bureau Voor de Statistiek. In deze grootschalige tweejaarlijkse enquête, uitgevoerd onder bijna 200.000 Nederlanders, geeft 20,2 procent van de inwoners van Zoetermeer aan dat hun wijk twaalf maanden geleden nog leefbaarder was. Slechts 6,3 procent meldt een toename in leefbaarheid. Ondanks deze afname blijft het gemiddelde cijfer voor de leefbaarheid van de buurt stabiel op 7,5, wat gelijk is aan de score van twee jaar geleden. De sociale overlast, zoals overlast van verwarde personen of buren, is afgenomen tot 13,7 procent, vergeleken met 14,2 procent twee jaar terug. Een opvallende bevinding is dat het gevoel van veiligheid in Zoetermeer in de afgelopen twee jaar juist is toegenomen. Nu voelt 34,0 procent van de inwoners zich weleens onveilig in de eigen buurt, vergeleken met 37,0 procent bij de vorige meting. Van deze groep geeft slechts 1,7 procent aan zich vaak onveilig te voelen, een daling ten opzichte van de 2,3 procent van twee jaar geleden. Over het algemeen wordt de veiligheid van de buurt gewaardeerd met een stabiele score van 7,3. Uit de Veiligheidsmonitor van het Centraal Bureau Voor de Statistiek blijkt dat de sociale cohesie in Zoetermeer gelijk blijft aan twee jaar geleden, met een gemiddelde score van 6,1.

Opvallend is dat op landelijk niveau mensen met een niet-Nederlandse achtergrond zich vaker ongelijk behandeld voelen door de politie. In Zoetermeer daarentegen is het gevoel van discriminatie, niet alleen door de politie maar in het algemeen, afgenomen tot 11,7 procent, ten opzichte van 15,1 procent in de vorige Veiligheidsmonitor. Wat betreft criminaliteit laat Zoetermeer een positieve trend zien. Het aantal slachtoffers van traditionele criminaliteit is gedaald van 17,5 procent twee jaar geleden naar 14,7 procent, evenals het aantal slachtoffers van online criminaliteit, dat is gedaald van 19,3 procent naar 17,8 procent. Sociaaleconomische kracht van de stad De sociaaleconomische kracht van Zoetermeer staat momenteel onder druk. De sociaaleconomische kracht van haar inwoners bepaalt niet alleen hun positie op de maatschappelijke ladder, maar heeft ook aanzienlijke implicaties voor hun gezondheid en welzijn. De realiteit in Zoetermeer onthult een zorgwekkende trend van achterblijvend opleidingsniveau, beperkte participatie in de arbeidsmarkt en een afnemende vermogenspositie. Het opleidingsniveau van de beroepsbevolking in Zoetermeer blijft achter bij zowel de regio als het landelijk gemiddelde. Dit fenomeen is cruciaal omdat het opleidingsniveau direct verband houdt met het vermogen om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden.

Lage en middelbaar opgeleiden ervaren meer moeite om flexibel te zijn op de arbeidsmarkt, wat hen kwetsbaar maakt voor trends zoals robotisering en automatisering. Bovendien blijken er aanzienlijke dispariteiten te zijn tussen verschillende wijken en buurten binnen Zoetermeer. De oudere groeikernwijken met een hoge concentratie sociale huurwoningen vertonen hogere jeugd- en schuldenproblematiek, een grotere zorgvraag, verminderde sociale cohesie en een lagere sociaaleconomische status. Deze verschillen worden verder versterkt door selectieve migratie, waarbij de wijken met de grootste problemen steeds meer geïsoleerd raken. Ondertussen doet de overheid een toenemend beroep op de zelfredzaamheid en inclusiviteit van de samenleving. Ironisch genoeg zijn het juist de wijken en buurten met de grootste problematiek die het minst in staat zijn om aan deze verwachtingen te voldoen. Dit zet een extra last op de al fragiele sociale cohesie en draagkracht van deze gemeenschappen. De bevolkingssamenstelling van Zoetermeer heeft zich geleidelijk veranderd door een patroon van selectieve inen uitgaande migratie. Terwijl de instroom voornamelijk bestaat uit jonge gezinnen en éénouderhuishoudens uit gebieden met een lage statusscore, vertrekt een aanzienlijk aantal inwoners naar gebieden buiten Zoetermeer met een hogere statusscore.

Als gevolg van deze ontwikkelingen is de sociaaleconomische positie van Zoetermeer dramatisch achteruitgegaan. In slechts 15 jaar tijd is de stad afgegleden van positie 37 naar positie 169 onder alle gemeenten in Nederland, waarmee het de snelst dalende grote stad is geworden.

Pagina 93 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

5.9.3

Trends en ontwikkelingen Toename en Diversificatie van Woningaanbod Zoetermeer richt zich op het uitbreiden van de woningvoorraad om te voldoen aan de groeiende vraag naar betaalbare en duurzame woningen. De gemeentelijke beleidsdocumenten, zoals de Nota Wonen Zoetermeer 2020-2030 en de Woonvisie Zoetermeer 2040, benadrukken de noodzaak van nieuwbouwprojecten en herontwikkeling van bestaande wijken. Er is een sterke focus op energiezuinige bouwmethoden en duurzame woningen. De diversificatie van het woningaanbod is essentieel om te kunnen inspelen op de demografische veranderingen, zoals de vergrijzing en de toenemende behoefte aan woningen voor jongeren. Bereikbaarheid en Toegankelijkheid De Structuurvisie Zoetermeer 2030 en de Nota Voorzieningen en Bereikbaarheid 2021-2030 benadrukken het belang van een evenwichtige verdeling en goede bereikbaarheid van basisvoorzieningen zoals scholen, gezondheidszorg, sportfaciliteiten en winkelcentra. De uitbreiding van lokale voorzieningen en onderwijsvoorzieningen, evenals de verbetering van vervoersnetwerken, zijn belangrijke speerpunten om de bereikbaarheid binnen een bepaalde tijd voor alle inwoners te waarborgen. Groenvoorzieningen en Veiligheid De gemeente zet in op het implementeren van groenvoorzieningen, veiligheidsmaatregelen en sociale activiteiten om de leefbaarheid te verbeteren.

Het verhogen van de burgertevredenheid over onderwerpen als veiligheid en sociale cohesie is een belangrijk doel. Ondanks een lichte achteruitgang in de algemene leefbaarheid volgens recente enquêtes, blijft het gevoel van veiligheid onder de inwoners toenemen. Bevolkingssamenstelling en Migratie De bevolkingssamenstelling van Zoetermeer verandert door selectieve in- en uitgaande migratie. Er is een trend van jonge gezinnen en éénouderhuishoudens die naar de stad trekken, terwijl hoger opgeleide en koopkrachtige inwoners vaak vertrekken naar gebieden buiten Zoetermeer. Dit beïnvloedt de sociaaleconomische status van de wijken en vraagt om gerichte beleidsmaatregelen om de balans te herstellen

5.9.4

Beschrijving referentiesituatie Woningvoorraad De gemeente Zoetermeer heeft zich ten doel gesteld de woningvoorraad uit te breiden met een focus op betaalbare en duurzame woningen. Er zijn diverse nieuwbouwprojecten en herontwikkelingen van bestaande wijken in gang gezet, zoals beschreven in de Nota Wonen Zoetermeer 2020-2030 en de Woonvisie Zoetermeer 2040. Dit beleid zorgt voor een goede prijs-kwaliteitverhouding en een sterke sociale woningvoorraad. Echter, de eenzijdige focus op modale gezinnen en het tekort aan woningen voor jongeren en ouderen vormt een zwak punt. Ondanks de aanzienlijke binnenstedelijke bouwlocaties en transformatiepotentieel, blijft de woningvoorraad enigszins beperkt in diversiteit. Voorzieningenniveau Zoetermeer zet sterk in op het verbeteren van de bereikbaarheid en toegankelijkheid van basisvoorzieningen zoals scholen, gezondheidszorg, sportfaciliteiten en winkelcentra. De Structuurvisie Zoetermeer 2030 en de Nota Voorzieningen en Bereikbaarheid 2021-2030 richten zich op een evenwichtige verdeling van voorzieningen en het uitbreiden van lokale en onderwijsvoorzieningen. Innovatie en samenwerking met verschillende stakeholders spelen een cruciale rol. Desondanks is er ruimte voor verbetering, aangezien een aanzienlijk deel van de bewoners overlast rapporteert door verloedering, zoals rommel en graffiti.

Leefbaarheid De gemeente Zoetermeer zet in op het verbeteren van de leefbaarheid door groenvoorzieningen, veiligheidsmaatregelen en sociale activiteiten te implementeren. Hoewel het gevoel van veiligheid onder de inwoners is toegenomen en sociale overlast is afgenomen, toont de recente Veiligheidsmonitor van het Centraal Bureau Voor de Statistiek een lichte achteruitgang in de algemene leefbaarheid. Dit vraagt om verdere inspanningen om de burgertevredenheid en sociale cohesie te verbeteren, vooral in wijken met lagere scores. Sociaaleconomische Kracht

Pagina 94 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

De sociaaleconomische positie van Zoetermeer staat onder druk, zoals blijkt uit de Sociaal Economische Agenda Zoetermeer 2021-2025. Ondanks inspanningen om werkgelegenheid te bevorderen en economische groei te stimuleren, blijven het opleidingsniveau en de arbeidsmarktparticipatie achter bij zowel de regio als het landelijk gemiddelde. De stad kampt met aanzienlijke verschillen tussen wijken, waar sociale problematiek en een lage sociaaleconomische status heersen. Selectieve migratie en een afnemende vermogenspositie versterken deze problemen. Zonder doortastende maatregelen dreigt de sociaaleconomische kracht van Zoetermeer verder te verslechteren. Conclusie De gemeente Zoetermeer heeft ambitieuze doelen gesteld om de woningvoorraad, het voorzieningenniveau, de leefbaarheid en de sociaaleconomische kracht te verbeteren. Terwijl er positieve ontwikkelingen zijn, zoals een sterke prijs-kwaliteitverhouding van woningen en verbeterde toegankelijkheid van voorzieningen, blijven er aanzienlijke uitdagingen bestaan. De eenzijdige woningvoorraad, de wisselende leefbaarheid en de kwetsbare sociaaleconomische positie vragen om voortdurende inspanningen en gerichte beleidsmaatregelen om een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van de stad te waarborgen.

Figuur 5.39: Beoordeling referentiesituatie 2050 (Wonen en (basis)voorzieningen)

5.10

Economie en werkgelegenheid

5.10.1 Inleiding, beleid en beoordelingskader De groei van de stad is planmatig geregisseerd op basis van de toenmalige ruimtelijke ordeningsprincipes, zoals: het scheiden van functies, een goede bereikbaarheid met de auto en woonwijken met elk eigen voorzieningen. Deze gecontroleerde groei heeft de stad veel voordelen opgeleverd en dienen in stand gehouden te worden, maar waar nodig is het gewenst om aanpassingen te maken, om zo de stad voor te bereiden op de toekomst. Enerzijds omdat de grenzen van de stad letterlijk zijn bereikt en er als gevolg hiervan geen wijken en werklocaties zomaar meer kunnen worden ‘bijgebouwd’. De gemeente Zoetermeer ontwikkelt vanaf nu een planmatige groei naar het door-ontwikkelen van een stad in balans. Er dient een nieuw evenwicht te komen tussen verdere doorgroei, de sociaaleconomische kracht en de diversiteit van onze samenleving. Dat heeft tot gevolg dat we ook ruimte moeten programmeren voor werk in een context waarin duurzaamheid, innovatie en inclusiviteit vanuit de provincie Zuid-Holland prioriteit krijgen. Beoordelingskader Thema

Aspect

Streefwaarde / ambitie

Gewenste richting

Pagina 95 van 217

Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer

Economie en werkgelegenheid

Werkgelegenheid en werkloosheid

Vergroten van de Ruimte programmeren sociaaleconomische kracht, voor nieuwe banen op alle van kwetsbaar naar kansrijk niveaus (brede werkgelegenheidsgroei). Meer werk in de wijk (banen dichtbij huis)

Vestigingsklimaat

Versterken van het brede MKB Sterke rol in de regio.

Doorontwikkeling ‘Zoetermeer, stad van toegepaste innovatie’ in een Versterken ecosysteem sterke kennisregio voor Startups & Scale-ups. Dutch Innovation Park regionaal positioneren als centrale IT (-onderwijs) campus

Werklocaties

Vernieuwen, verdichten en Beter benutten en verduurzamen van verduurzamen van de werklocaties huidige werklocaties vanuit het principe ‘juiste bedrijf op de juiste plek’. Consolideren huidig areaal bedrijventerrein en diversiteit bedrijfspanden bewaken. Sturen op een gezonde kantorenmarkt (verduurzaamd vastgoed op courante plekken) Sturen op een goede wijkwinkelstructuur

Beleid In het Kerndocument strategie werklocaties Zoetermeer (2020-2030) staat beschreven hoe er voldoende en passende ruimte voor werkgelegenheid en economische groei gecreëerd kan worden. Daarvoor worden acht uitgangspunten genoemd. Het centrale uitgangspunt van dit document is een evenwichtige woon-werkbalans op stadsniveau. In het document zijn locaties in de stad benoemd die ruimte bieden aan werkgelegenheid gericht op het versterken van een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een leefbare, vitale stad. Een aantal kernactiviteiten staat opgenomen van waaruit een uitwerkingsdocument kan worden opgesteld. Het Ruimtelijk Functioneel plan noordelijke bedrijventerreinen (2010) (RFP) bevat voor de aangegeven bedrijventerreinen de functionele en ruimtelijke kaders voor de toekomstige ontwikkeling. Dit RFP komt te vervallen na vaststelling van het omgevingsprogramma gemeente Zoetermeer Gebied Van Tuyllpark en de Noordelijke Bedrijventerreinen. Eind augustus 2024 wordt hiervoor eerst het ontwerp omgevingsprogramma ter inzage gelegd. Het Detailhandelsbeleid Zoetermeer 2019-2023 is het vigerende beleid m.b.t. detailhandel en horeca. Dit wordt in het najaar van 2024 herzien. Het detailhandelsbeleid geeft richting aan de ontwikkeling van de gewenste