Bijlage 3 - Ontwerp Omgevingseffectrapport (OER)
Tekst van het document
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER)
projectnummer 0490193.100 concept 14 januari 2025
www.anteagroup.nl
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 concept 14 januari 2025
Auteur(s) Jurgen Bertelsen Peter Verhoeven
Opdrachtgever Gemeente Zoetermeer Postbus 15 2700 AA ZOETERMEER
Gecontroleerd Klaas de Jong
datum 14 januari 2025
beschrijving
vrijgave
Pagina 2 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
Inhoud 1.
Inleiding
12
1.1 1.2 1.3
De Omgevingsvisie van Zoetermeer 2040 Een OmgevingsEffectRapport voor Zoetermeer Omgang met zienswijzen en advies van de Commissie m.e.r.
12 13 14
2.
Opgaven en vraagstukken voor Zoetermeer
16
2.1 2.2
Ontwikkeling Zoetermeer Opgaven Zoetermeer
16 18
3.
Methodologie van dit OER
20
4.
Zoetermeer in vogelvlucht
28
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Algemene kenmerken Historische ontwikkeling Systeemanalyse bodem en water Autonome trends en nationale ontwikkelingen Autonome lokale ontwikkelingen
28 29 30 31 32
5.
De leefomgevingsfoto (LOF) van Zoetermeer
33
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11
Verkeer en vervoer Gezond milieu Veiligheid Gezondheidsbevordering Klimaatadaptatie Natuur Bodem, water en ondergrond Historisch kapitaal Wonen en (basis)voorzieningen Economie en werkgelegenheid Energie en grondstoffen
33 44 51 55 63 69 76 81 86 95 103
6.
Onderzoeksalternatieven OER Zoetermeer
113
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5
Beschrijving onderzoeksalternatieven De drie onderzoeksalternatieven nader beschouwd De effecten van de onderzoeksalternatieven Aanbevelingen voor de Ruimtelijke Strategie Van drie onderzoeksalternatieven naar één voorkeursalternatief
113 116 117 197 197
7.
Het voorkeursalternatief
199
7.1 7.2 7.3
Beschrijving van het voorkeursalternatief Beschrijving van de effecten Eindbeoordeling
199 200 214
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Hoofdvragen van het OER Nadere detaillering van het beoordelingskader Bepalen van de kwaliteit van de huidige situatie en referentiesituatie De referentiesituatie Zoetermeer 2040 Beoordeling Onderzoeksalternatieven en Voorkeursalternatief
20 20 24 25 25
Pagina 3 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
Omgevingseffectrapport Zoetermeer: Managementsamenvatting en Procesbeschrijving De gemeente Zoetermeer stelt een Ruimtelijke Strategie (als onderdeel van de Omgevingsvisie Zoetermeer) op. In de Omgevingswet is vastgelegd dat bij een dergelijk planvormend proces ook een mer-procedure wordt doorlopen. Dit heeft de volgende redenen: • Borgen dat bij de planvorming de milieueffecten in beeld zijn gebracht en zijn beoordeeld; • Zorgen voor transparantie en participatie in de besluitvorming; • Verbeteren van de kwaliteit van besluitvorming. De gemeente Zoetermeer heeft ervoor gekozen om het MER breder te trekken en ook de sociale en economische effecten in beeld te brengen. Dit wordt ook wel een Omgevingseffectrapport (OER) genoemd. Voor de (OER) van Zoetermeer is een zorgvuldig proces doorlopen, dat nauw verweven is met de ontwikkeling van de Ruimtelijke Strategie van de gemeente Zoetermeer. Hieronder wordt het proces uiteengezet: 1.
Startpunt: Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) Het proces is gestart met de opstelling van een NRD, waarin de kaders en reikwijdte van de OER werden vastgesteld. Dit document kan gezien worden als een ‘plan van aanpak’ voor het OER.
2.
Leefomgevingsfoto: Huidige Situatie in Beeld Vervolgens is de Leefomgevingsfoto opgesteld, waarin de huidige staat van de fysieke leefomgeving van Zoetermeer is geanalyseerd. Dit gebeurde aan de hand van verschillende thema’s, waaronder een gezond milieu, verkeer en vervoer, klimaat en gezondheid.
3.
Alternatievenonderzoek Er zijn drie onderzoeksalternatieven (groeiscenario’s)opgesteld, waarin hypothetische aanpassingen in de ruimtelijke ontwikkeling zijn getoetst. Het doel van deze analyse is om verschillende groeiscenario’s en ruimtelijke ingrepen te onderzoeken en te onderzoeken wat de betekenis hiervan is op de eerder gekozen aspecten uit de Leefomgevingsfoto. Deze toetsing biedt inzicht in de potentiële gevolgen van ruimtelijke ontwikkelingen op de leefomgeving van Zoetermeer. Dit is in de MER-systematiek een beproefde methode om bij wijze van vingeroefening de ‘hoeken van het speelveld’ te belichten. Op die manier ontstaat een zo breed mogelijk beeld van wat een mogelijke ingreep in de fysieke leefomgeving zou betekenen voor de gemeente Zoetermeer en haar inwoners.
4.
Toetsing Ruimtelijke Strategie De analyse van de onderzoeksalternatieven en mogelijke ingrepen hebben handvatten gegeven voor de strategische keuzen in de concept Ruimtelijke Strategie. Meerdere keren zijn conceptversies van de Ruimtelijke Strategie beoordeeld, waarna de RSZ bijgesteld is en daarna de toetsing eveneens. Bij de toetsing van de Ruimtelijke Strategie is beoordeeld welke impact het voorgenomen beleid dat daarin is opgenomen heeft op de fysieke leefomgeving van Zoetermeer en haar inwoners. Op basis hiervan is de Ruimtelijke Strategie op onderdelen aangescherpt of aangepast dan wel zijn aanvullende maatregelen voorgesteld om effecten op de leefomgeving te verbeteren.
Samenhang met de Omgevingsvisie en de Ruimtelijke Strategie Het OER-proces is doorlopen na de ontwikkeling van de Visie Zoetermeer 2040 (Omgevingsvisie deel A), welke het kader op hoofdlijnen vormt voor de Ruimtelijke Strategie (Omgevingsvisie deel B) van Zoetermeer. Tijdens het OER-proces zijn: • Inzichten geleverd over de effecten van keuzes voor de fysieke leefomgeving. • Reflecties gegeven op tussendocumenten, zoals de Leefomgevingsfoto, de NRD, onderzoeksalternatieven en de eindconcepten hiervan. Het OER is parallel met de RSZ opgesteld. Dit zorgt ervoor dat het milieubelang een rol heeft gespeeld bij beslissingen binnen de RSZ, beslissingen binnen de Ruimtelijke Strategie nog beter onderbouwd kunnen worden en dat aspecten van de leefomgeving vroegtijdig en volwaardig zijn meegewogen in het proces.
Pagina 4 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
Inhoud van de beoordeling van de Ruimtelijke Strategie Een belangrijk onderdeel van het OER is de effectbeoordeling van de Ruimtelijke Strategie. Voor ieder aspect van het beoordelingskader wordt middels een ‘plus of min’ verklaard of de Ruimtelijke Strategie een positieve dan wel negatieve bijdrage levert. Op basis van deze effectbeoordeling doet het OER aanbevelingen voor aanscherpingen of aanpassing van de voorgenomen koers. Deze uitwisseling heeft gedurende het traject meerdere keren plaatsgevonden, waarna de effectbeoordeling opnieuw is afgestemd op de conceptteksten van de Ruimtelijke Strategie. Eventuele aanbevelingen vanuit milieuperspectief zijn in het OER en in onderstaand overzicht opgenomen. De effecttabel van de Ruimtelijke Strategie is hieronder opgenomen. Op basis van deze tabel kan geconcludeerd worden dat de Ruimtelijke Strategie meer positieve effecten dan negatieve zal veroorzaken, maar dat er wel risico’s bestaan voor verslechtering van enkele waarden . In het OER zijn voor deze thema’s gedetailleerde effectbeschrijvingen beschikbaar. Thema
Verkeer en vervoer
Gezond Milieu
Veiligheid
Gezondheid
Klimaatadaptatie
Natuur
Bodem, water en ondergrond
Historisch kapitaal
Wonen en voorzieningen
Economie en werkgelegenheid
Beschouwde aspecten
Beoordeling Ruimtelijke Strategie
Autoverkeer
0
Openbaar vervoer
+
Langzaam verkeer
+
Luchtkwaliteit
+
Geluid
0/+
Geur
0
Lichthinder
0
Omgevingsveiligheid
0
Verkeersveiligheid
+
Hoogwaterveiligheid
0
Sporten en bewegen Gezonde openbare ruimte
+
Hittestress
0/+
Wateroverlast
0/-
Droogtestress
0/+
Natuurgebieden Biodiversiteit
0/+
Groene woonomgeving
0/+
Bodemkwaliteit
0
Oppervlaktewater
0
Grondwater
0
Gebruik ondergrond
-
Archeologie
0
Cultureel erfgoed
0/-
Landschappelijke waarden
0
Woningvoorraad
+
Voorzieningenniveau
0/+
Leefbaarheid
0/+
Sociaaleconomische kracht van de stad
0/+
Werkgelegenheid en werkloosheid
+
Vestigingsklimaat
0/+
Werklocaties
0/+
Pagina 5 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
Energie en grondstoffen
Energieverbruik
0
Hernieuwbare energieopwekking
0
CO₂-emissies
0/+
Circulariteit
0/-
Belangrijkste conclusies Het voorkeursalternatief is de Ontwerp Ruimtelijke Strategie Zoeteremeer en omvat het resultaat van de wisselwerking tussen OER en conceptversies van de RSZ. Het betreft dus geen keuze of voorkeur voor één van de drie onderzoeksalternatieven. Het voorkeursalternatief scoort licht positief tot positief. De locaties van de verdichtings-/transformatielocaties, de zware inzet op autoluw ontwikkelen langs de H-structuur in combinatie met verbeteringen in de milieukwaliteit in de bestaande stad vormen de primaire dragers van de positieve scores. In de Ruimtelijke Strategie blijven enkele thema’s onderbelicht. Dit zijn onder meer: De wijze waarop de ruimte in de ondergrond gemanaged wordt; De wijze waarop cultureel erfgoed een plaats krijgt in gebiedsontwikkelingen; De wijze waarop Zoetermeer inzet op het verminderen van het energie- en materialenverbruik; De wijze waarop het energiesysteem verduurzaamd wordt. In het licht van de Ruimtelijke Strategie als ontwikkeldocument is dat op zichzelf logisch: het gaat om een visie op de langetermijnontwikkeling van de stad, in zowel kwantitatieve als kwalitatieve zin. Voor het kwantiteitsgedeelte geldt de volgende aanbeveling: Het aantal woningen is zeer duidelijk kwantitatief gemaakt, net als (in mindere mate) het aandeel voorzieningen en werklocaties.
Voor de kwaliteitsonderdelen van de stad is echter gekozen om geen programmatische doelstellingen vast te leggen. Zo is de groenambitie slechts abstract geduid op kaart, en wordt voor het mobiliteitssysteem slechts vastgelegd dat gewerkt gaat worden met ‘mobiliteitsnormen’ in plaats van parkeernormen. Op zichzelf zijn dit uitgangspunten die potentie geven tot positieve effecten, maar het verdient vanuit milieuperspectief aanbeveling om deze ambities (groen, mobiliteit, milieukwaliteit) in deze fase al programmatisch naast de programmatische uitgangspunten voor de ontwikkelingen te zetten. Zo spelen deze onderdelen van het beoordelingskader ook in deze fase al een volwaardige rol. Binnen de bandbreedte van de huidige RSZ is het ook mogelijk dat de hoeveelheid verkeer zeer sterk toeneemt (als in het vervolg bijvoorbeeld gekozen wordt voor een hele ruime ‘mobiliteitsnorm’) terwijl het groen nauwelijks aan kwaliteit en omvang wint (als in het vervolg de onderkant van de zeer ruime ambitie opgezocht wordt). Bij de beoordeling en de scores hierboven valt op dat de nadruk ligt op de kansen die stedelijke vernieuwing biedt voor de leefbaarheid in de stad.
Veel hangt daarom af van de wijze waarop de gebieden ontwikkeld worden en de manier waarop de inwoners, ondernemers en werknemers in Zoetermeer geraakt worden, alsmede de wijze waarop bijvoorbeeld groen, biodiversiteit en erfgoed een plek krijgen in de ontwikkelingen. De RSZ geeft enkele voorbeelden voor de wijze waarop dit kan gebeuren, maar het is aan de ontwikkelingen zelf om deze ambities te concretiseren. De wijze waarop dit gebeurt, is zéér bepalend voor het uiteindelijke effect. Uit het MER voor het Entreegebied1 blijkt bijvoorbeeld dat de ambities uit de RSZ niet autonoom gevolgd worden. Voor een gedeelte heeft de gebiedsontwikkeling van de Entree geleid tot bijstelling van de ambities in de RSZ, maar het MER biedt ook bewijs dat op concreet, lokaal niveau, de ambities uit de omgevingsvisie niet altijd positief vertaald worden. Dit vraag om monitoring van zowel de RSZ als geheel (met als onderzoeksvraag of de stad zich ontwikkelt in de in het MER bij de RSZ veronderstelde richting) als monitoring in de gebiedsontwikkelingen op de doelstellingen uit de RSZ. Alleen dan kan geborgd worden dat de situatie zich ontwikkeld als in dit MER RSZ verondersteld.
1 Hoewel het MER opgesteld is bij een ontwerpbestemmingsplan dat geen status meer heeft, heeft het MER bij de RSZ op
onderdelen wel gebruik gemaakt van de destijds opgestelde effectbeschrijvingen. Dit is gedaan om de doorwerking vanuit de RSZ naar gebiedsontwikkelingen te kunnen illustreren. Gelijktijdig met de RSZ worden de programmatische uitgangspunten in het Entreegebied aangepast en wordt een OER opgesteld. De effectbeoordeling van dat OER kan afwijken van het oude MER.
Pagina 6 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
Afronding en Integratie Het OER fungeert als input voor gebiedsontwikkelingen in Zoetermeer, die na het afronden van het OER worden gestart. Door deze integrale aanpak wordt geborgd dat de Ruimtelijke Strategie niet alleen ambitieus, maar ook realistisch en gedragen is, met oog voor de leefomgeving en de belangen van alle inwoners van Zoetermeer. Aanbevelingen Hieronder worden per thema uit het OER de belangrijkste inzichten en aanbevelingen beschreven. Aanbevelingen rondom het thema Verkeer en vervoer Overkoepelende inzichten en aandachtspunten • Ruime overcapaciteit van het huidige wegennet De Zoetermeerse infrastructuur biedt voldoende capaciteit om de verwachte groei van autoverkeer, fietsers en OV gebruikers op te vangen. Hier is zelfs ruimte om met afwaardering van enkele van de ontsluitingswegen te werken. Randvoorwaardelijk hiervoor is een integraal pakket. Dat wil zeggen dat slechts gedeeltelijke afwaardering leidt tot verschuivingen naar locaties waar toename van verkeer ongewenst is. Dit betekent het volgende: o o
o
Afwaardering van de H-structuur naar 50km/u kan alleen in combinatie met afwaardering van de wijkontsluitingswegen naar GOW30-wegen2. Dit is voorzien in de Ruimtelijke Strategie. Afwaardering dient overal in de stad (min of meer) gelijktijdig plaats te vinden. Bij een gedeeltelijke afwaardering gaat het verkeer zich direct over onwenselijke wegen verspreiden door de stad. Dit geldt specifiek voor een ‘gezamenlijke’ afwaardering van de hoofdwegen en wijkontsluitingswegen. Door in te zetten op groei, zonder toename van het autogebruik, is dit goed mogelijk. Door extra inzet op goede en aantrekkelijke alternatieven (lopen, fietsen, OV, deelmobiliteit) wordt dit gestimuleerd.
•
Autonome knelpunten op het hoofdwegennet Knelpunten op de A12 veroorzaken mogelijk extra belasting van het onderliggend wegennet tijdens piekuren. Afwaardering naar 80km/u, zoals voorzien in de Ruimtelijke Strategie levert een kleine bijdrage maar is geen oplossing voor het capaciteitsprobleem. Ook zullen er kleine verschuivingen naar het onderliggend wegennet optreden. o Afwaardering naar 80 km/u heeft wel een positief effect op de omliggende wijken ten aanzien van gezondheidsaspecten (fijnstof, geluid)
•
Beperkte meerwaarde van een westelijke ontsluiting A12 Een eventuele nieuwe westelijke ontsluiting op de A12 biedt vooral voordelen voor verkeer vanuit Leidschenveen en ontlast het westen van de stad enigszins. Tegelijkertijd trekt deze verbinding extra verkeer naar de Amerikaweg. De ruimtelijke impact (op landschap en natuur bijvoorbeeld) kan, afhankelijk van exacte ligging, wel fors zijn. Onder meer om deze redenen is een westelijke ontsluiting geen onderdeel geworden van de RSZ.
•
Sterke draagkracht van het mobiliteitssysteem De huidige modal split biedt voldoende draagkracht voor de Ruimtelijke Strategie. Verdichting nabij OV-knooppunten en het bieden van ruimte voor fietsverkeer versterkt de modal split richting deze vervoersmethoden. De grootste bijdrage zou geleverd kunnen worden door de toevoeging van een intercitystation. Deze is niet voorzien in de Ruimtelijke Strategie, maar uit het onderzoek blijkt wel dat deze een belangrijke bijdrage kan leveren aan verschuivingen van passagiers naar het OV. Deze resultaten volgen uit het verkeersmodel.
2 GOW staat voor ‘gebiedsontsluitingsweg’ en wijst op dimensionering als voorzien in de Handreiking van onafhankelijk
kennisplatform CROW.
Pagina 7 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
•
Toename van fietsgebruik Grootschalige woningbouw gaat gepaard met een aanzienlijke groei van fietsverkeer. Het fietsnetwerk kan deze toename aan, maar het is raadzaam om fietsinfrastructuur goed te integreren in gebiedsontwikkelingen. Dit stimuleert tegelijkertijd het gebruik van openbaar vervoer.
Aanbevelingen rondom het thema Gezond milieu • Bescherming langs infrastructuur De gemeente voorziet vooral woningbouw in nieuwe hoogstedelijke milieus. Voorbij 2040 kijkt de gemeente ook naar verdere verstedelijking in de A12-zone. Terecht concludeert de gemeente dat het ondergronds brengen van auto (A12) en trein grote kansen biedt voor de stad. Het overkluizen van de A12 en het spoor is dan ook een belangrijk kantelpunt voor deze ontwikkeling: indien met een bovengrondse A12 en spoor grootschalig verdicht wordt, liggen risico’s voor geluidhinder en blootstelling aan veiligheidsrisico’s en luchtvervuiling op de loer. Dit is niet op deze wijze vastgelegd in de RSZ, maar wel onderzocht in het OER. •
Strategische locatie van woningbouw Het koppelen van woningbouwontwikkelingen aan OV-knooppunten of ringwegen biedt kansen om autoverkeer in woonwijken te beperken en de verkeersstromen efficiënt naar snelwegen te leiden. Dit uitgangspunt is verankerd in de Ruimtelijke Strategie, waarbij het stimuleren van nabijheid tot OV en het beperken van auto-afhankelijkheid prioriteit krijgen. Vanuit milieuperspectief verdient het aanbeveling om bij gebiedsontwikkelingen, zeker in hoogstedelijke milieus, over te gaan op een parkeerbeleid dat autogebruik ontmoedigt. De gemeente gaat dit doen door toe te werken naar ‘mobiliteitsnormen’. Wat dit betekent voor het autogebruik in de nieuw te creëren milieus, dient nog nader uitgewerkt te worden.
•
Behouden van functionele wijkontsluitingswegen Zoals onder het aspect mobiliteit is geconcludeerd, verdient het aanbeveling om de ruimte voor de hoofdstructuur van het wegennet te behouden. Eenzijdige afwaardering, of het ‘verkleuren’ van bestaande verkeersruimte (naar bijvoorbeeld wonen of openbare ruimte), vergroot de kansen op geluidhinder en verkeersonveiligheid.
•
Functiemenging en gezondheid Belangrijke pijler van het economisch beleid is het toestaan van gemengde woon-werkmilieus om de levendigheid te vergroten, en de bedrijvigheid met hogere milieucategorieën een plek geven op plekken waar deze vanuit milieutechnisch oogpunt (milieuzonering) gewenst of passend zijn. Zonering van milieubelastende activiteiten is de beste manier om negatieve effecten te voorkomen. Het uitgangspunt om menging toe te staan ‘waar mogelijk’ (zoals in de RSZ vastgelegd) dient nader uitgewerkt te worden. Zo is functiemenging op de kaart ook ingetekend in gebieden als Hoornerhage, waar in de huidige situatie bedrijven tot milieucategorie 3.2 toegestaan zijn. Menging van woningen met deze bedrijvigheid kan negatieve effecten veroorzaken. Functiemenging in deze gebieden leidt er bovendien toe dat woningen dichterbij nog zwaardere bedrijventerreinen als Rokkehage komen te liggen, waar bedrijven tot milieucategorie 4.1 toegestaan zijn (en op basis van de Ruimtelijke Strategie waarschijnlijk ook blijven). Kortweg dient het uitgangspunt ‘waar mogelijk’ nog nader uitgewerkt worden.
Aanbevelingen rondom het thema veiligheid • Voorkomen van woningbouw in risicogebieden De Ruimtelijke Strategie heeft aandacht voor de bronnen van omgevingsveiligheid en heeft actueel beleid om hier sturing aan te geven. Bij voldoen aan het beleid worden risico’s zo veel mogelijk voorkomen. Gebiedsontwikkelingen als het Entreegebied overlappen voor een klein gedeelte wel met aandachtsgebieden van bijvoorbeeld de A12. Dit is een aandachtspunt voor deze gebiedsontwikkeling. •
Verkeersveiligheid en sociale veiligheid De ingrepen in het mobiliteitssysteem verbeteren de verkeersveiligheid naar verwachting, o.a. door het terugbrengen van de maximumsnelheid in de hele stad. Dit vraagt wel aanverwante maatregelen
Pagina 8 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
(herinrichting, wegprofielen) op bijvoorbeeld wijkontsluitingswegen, om te voorkomen dat verkeer alsnog uitgenodigd wordt om te harder te rijden. Rondom het thema sociale veiligheid voorziet de Ruimtelijke Strategie in maatregelen rondom verlichting en levendigheid van routes, en daarnaast vergroot de inzet op meervoudig ruimtegebruik en functiemenging de levendigheid in wijken waar dat nu beperkt het geval is. Binnen de grenzen van wat in het ruimtelijk domein hieraan gedaan kan worden, voorziet de Ruimtelijke Strategie in beleid. Aanbevelingen rondom het thema Gezondheid •
Creëren van toegankelijke en kwalitatief hoogwaardige groene ruimtes Bij stedelijke verdichting is het behoud van een gezonde leefomgeving essentieel. Toegankelijke parken en recreatieve voorzieningen van hoge kwaliteit dragen bij aan het welzijn van bewoners. Uit de analyse van de huidige staat van de leefomgeving blijkt dat de hittestress in elk geval in een aantal gebieden sterk aanwezig is en sterker wordt. De Ruimtelijke Strategie bevat een strijdigheid rondom de ruimte in de H-structuur: vanuit het groenbeleid wordt verondersteld dat wijziging van de verkeerssnelheden ruimte biedt voor groen en water, terwijl het mobiliteitsbeleid veronderstelt dat de bestaande ruimte met verkeerfunctie behouden blijft. Deze strijdigheid kan alleen voorkomen worden als de snelheidsverlaging leidt tot herverdeling van de verkeersruimte, waarbij herverdeling van de beschikbare ruimte (meer ruimte voor voetgangers en fietsers) gepaard kan gaan met ook schaduwrijke routes en inpassing van bomen in de nieuwe verdeling.
•
Gelijkmatige spreiding van groenvoorzieningen bij verdichting Bij concentratie van woningbouw en werkgebieden kan de druk op bestaande groene ruimtes toenemen, en kan de drukte in de bestaande groene ruimtes toenemen: immers wordt een grotere hoeveelheid bewoners afhankelijk van dezelfde hoeveelheid groene ruimte. Groen dient dus mee te groeien met het aantal inwoners. De groenambitie is voornamelijk gericht op het vergroten van een aaneengesloten groengebied dat ontsloten wordt voor een toenemend aantal inwoners. Hoewel de druk door de groei van het aantal inwoners toe kan nemen, komt het groen (nog meer dan nu) in de nabijheid van de wijken.
Aanbevelingen rondom het thema Klimaatadaptatie Groene wiggen en regionale groenparken spelen een cruciale rol in het tegengaan van hittestress. In de Ruimtelijke Strategie is opgenomen dat gebieden met een acute hittestress vergroend gaan worden. De volgende aandachtspunten gelden vanuit milieuperspectief. •
Water en bodem sturend De Ruimtelijke Strategie legt vast dat water en bodem nadrukkelijker dan nu meegenomen dienen te worden bij gebiedsontwikkelingen. De hele stad ligt beneden NAP, dus op gemeentelijk schaalniveau is vanuit het perspectief van hoogteligging geen wezenlijk onderscheid te maken tussen verdichtingslocaties. Wel legt de gemeente vast locaties op hun klimaatadaptieve kenmerken (o.a. waterberging) te beoordelen. Oplossingen hiervoor dienen voornamelijk technisch gevonden te worden. Ten aanzien van hittestress is het volgende uitgangspunt mogelijk te weinig ambitieus: “Om koelte de stad in te krijgen, houden we bestaande grote groene ruimtes (groene wiggen) in stand om te zorgen voor verbinding tussen het groen, water en biodiversiteit in en om de stad. (pagina 37 ontwerpRS)”. Daarnaast wordt ingezet op groen om de hoek en het beter benutten van bestaande parken en de groennorm 3-30-300. Met de groeiambities schuilt het gevaar dat hier onvoldoende ruimte voor is. De vraag is of behoud van groene ruimten voldoende is om de groeiambitie rondom koelte in combinatie met grootschalige verdichting te accommoderen.
•
Beperken van verharding in stedelijke gebieden Een evenwichtige verdeling van verhardingen voorkomt dat natuurlijke waterinfiltratie wordt belemmerd. Dit principe is uitgewerkt in de strategieën van het rapport WaterBodemBiodiversiteit. Hierin is o.a. opgenomen dat toekomstige woongebieden ook daadwerkelijk toekomstbestendig gebouwd worden. Dit heeft positieve effecten op het gebied van klimaatadaptatie. De wijze waarop dit aspect een plek krijgt in ontwikkelingen, is nog niet geduid in de RSZ. Binnen de bandbreedte van de
Pagina 9 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
RSZ is het daardoor ook mogelijk dat de waterbergingscapaciteit van de stad als geheel afneemt, bijvoorbeeld doordat gebiedsontwikkelingen gebruik maken van het bergingsoverschot dat de gemeente nu heeft.
Aanbevelingen rondom het thema natuur De Ruimtelijke Strategie beschrijft de natuurambitie in samenhang met de groene en blauwe ambities. Eén van de strategische keuzes is de zorg voor een klimaatbestendige en natuurinclusieve stad. • Een robuust groen-blauw netwerk De Ruimtelijke Strategie heeft voornamelijk een groenambitie die gericht is op gezondheid en het bieden van verkoeling etc. Deze uitgangspunten hebben een positief natuureffect. Het verdient echter aanbeveling om het belang van biodiversiteit nadrukkelijker aan de orde te stellen in de Ruimtelijke Strategie. Dat gaat verder dan veronderstellen dat ‘biodiversiteit sturend is’ voor ruimtelijke ontwikkelingen en dat ‘mens en dier integraal meegenomen worden’. De strategische keuze beschrijft wel dat klimaatadaptief bouwen als uitgangspunt wordt meegenomen, maar natuurinclusief bouwen wordt niet uitdrukkelijk vastgelegd. Om recht te doen aan de strategische ambities zou de natuurambitie concreter uitgewerkt kunnen worden. Aanbevelingen rondom het thema Historisch kapitaal Eén van de strategische keuzes is het versterken van de ruimtelijke identiteit van New Town Zoetermeer. Passend hierbij heeft de gemeente gekozen voor een aanpak die experiment mogelijk maakt, maar wel recht doet aan de hoofdlijn van de historische ruimtelijke structuren van de stad.
De precieze wijze waarop het uitgangspunt van “herbestemming en/of inpassing in nieuwe ontwikkeling, voordat overgegaan wordt tot sloop” zich verhoudt tot het creëren van nieuw hoogstedelijke milieus wordt niet duidelijk uit de Ruimtelijke Strategie, terwijl er mogelijk wel frictie ontstaat bij grote groeiopgaven in gebieden waar nu typerende architectuur aanwezig is. In de RSZ zou concreter kader geboden kunnen worden, bijvoorbeeld aan de proceskwaliteit (betrokkenheid van de commissie ruimtelijke kwaliteit bijvoorbeeld) van gebiedsontwikkelingen. Betrek hierbij de aanbevelingen uit het Post-45-project binnen de gemeente. Aanbevelingen rondom het thema wonen en voorzieningen In de Ruimtelijke Strategie heeft de gemeente Zoetermeer richting gegeven aan de verdere groei van de stad, waarbij tegelijkertijd ruimte is geboden aan behoud (en versterking) van de kernkwaliteiten van de stad. De uitgangspunten ‘binnen de bestaande stad’ doen recht aan de opgaven die de gemeente, naast groei, ook heeft. Het OER concludeert voornamelijk, in lijn met bovenstaande alinea, dat de gemeente op het gebied van wonen en voorzieningen een wezenlijke bijdrage levert aan de regionale vraag. Dit doet ze onder meer door een groeiambitie van 10.000 tot 16.000 woningen tot 2040 vast te leggen in de Ruimtelijke Strategie.
Op basis van de conclusie dat groei (gericht) een plek geven ook een verantwoordelijkheid is, scoort dit aspect in het OER positief. Aanbevelingen rondom het thema Economie en werkgelegenheid Voor de economische ontwikkeling van de stad geldt een vergelijkbare redeneerlijn als voor het aspect wonen. De combinatie van ruimtedruk in de huidige situatie, groeiambities van de stad en benodigde zonering van zwaardere bedrijvigheid is een lastige puzzel voor de gemeente. • Transformatie versus behoud De gemeente heeft een aantal werkgebieden aangewezen die (op termijn) verkleuren naar gemengde woon-werkgebieden. In combinatie hiermee dienen de nu aanwezige bedrijven met een te hoge milieucategorie uitgeplaatst te worden naar de bedrijventerreinen waar dit mogelijk is (Rokkehage, Zoeterhage, Lansinghage en Oosterhage). Het verdient aanbeveling om op deze bedrijventerreinen de locaties waar nu milieucategorie 2 is toegestaan, hogere milieucategorieën toe te staan. Op Rokkehage en Lansinghage is op het gros van het bedrijventerrein milieucategorie 3.1 of 3.2 toegestaan en op enkele plekken 4.1 of 2. Verplaatsingen vanuit andere bedrijventerreinen vragen in elk geval om milieucategorie 3.1, maar mogelijk hoger. Dit roept overigens ook de vraag op of, gelet op de bestaande ruimtedruk op deze terreinen, verplaatsingen überhaupt mogelijk zijn.
Maak deze knelpunten, en dan vooral de ruimtevraag van bestaande bedrijven op Hoornerhage, inzichtelijk bij het
Pagina 10 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
toestaan van functiemenging. Indien er geen ruimte is voor verplaatsing naar elders, staat de ambitie van functiemenging onder druk.
Aanbevelingen rondom het thema energie en grondstoffen • Ontwikkel circulair beleid Het woord ‘circulariteit’ komt in de Ruimtelijke Strategie slechts één keer (terloops) aan de orde. Gelet op de Rijksambities rondom dit onderwerp verdient het aanbeveling om in de Ruimtelijke Strategie in elk geval richting te geven aan de wijze waarop de gemeente zich tot deze ambitie wil verhouden. •
Biedt ruimte aan de energietransitie De gemeente Zoetermeer heeft al een relatief (gerelateerd aan andere gemeenten) concreet kader voor de energietransitie, met o.a. locaties voor de hoog- en middenspanningstations die nodig zijn. De risico’s voor de energietransitie zitten voornamelijk in de groeiambities van de gemeente. Onduidelijk is of de in de Regionale Energie Strategie gemaakte afspraken en de nu voorziene energievoorzieningen voldoende zijn om de elektriciteitsvraag vanuit de grootschalige ontwikkelingen in de stad (en dan meest nadrukkelijk de voorzieningen en de herverdeling van de bedrijventerreinen) te accommoderen.
•
Energieverbruik De RSZ voorziet nog niet in strategieën die aanleiding geven tot een reductie van het energieverbruik. Vanuit het OER wordt aanbevolen om o.a. de mogelijkheden van warmtenetten, energiebesparing door particulieren en een hogere ambitie t.a.v. duurzame energieopwekking of opslag verder te verkennen.
Pagina 11 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
1.
Inleiding
1.1
De Omgevingsvisie van Zoetermeer 2040 In 2022 is de Visie Zoetermeer 2040 vastgesteld. De Visie Zoetermeer 2040 is een langetermijnvisie voor de stad, gericht op de komende twintig jaar. Het omvat sociale, economische en ruimtelijke ontwikkelingen en streeft naar een sterkere stad in balans. De visie is ter inzage gelegd bij inwoners, organisaties en experts. Naar aanleiding hiervan zijn er enkele aanpassingen gedaan, vooral gericht op specifieke aandachtspunten zoals klimaatadaptatie en cultureel erfgoed. Momenteel wordt gewerkt aan het opstellen van de Ruimtelijke Strategie Zoetermeer. De Ruimtelijke Strategie beschrijft hoe we de ambities uit de Visie Zoetermeer 2040 ruimtelijk vertalen en welke ruimtelijke keuzes we maken om ervoor te zorgen dat Zoetermeer ook op langere termijn een prettige stad blijft, waar iedereen fijn kan wonen, werken en recreëren. Deze Ruimtelijke Strategie bevat concrete keuzes en richtlijnen voor toekomstige (ruimtelijke) ontwikkelingen in de stad. De visie voor 2040 en de Ruimtelijke Strategie vormen gezamenlijk de uiteindelijke Omgevingsvisie. Hierin worden cruciale keuzes vastgelegd die van belang zijn voor activiteiten die onder de m.e.r.-verplichting vallen, zoals stedelijke ontwikkelings- en landinrichtingsprojecten. Dit betekent dat de Ruimtelijke Strategie plan-m.e.r.plichtig is.
De centrale vraag van de Omgevingsvisie is wat voor stad Zoetermeer is in 2040. De acht speerpunten die daarin centraal staan zijn: • • • • • • • •
Groen, blauw en biodiversiteit Wonen Economie Mobiliteit Voorzieningen Energie Sociale en gezonde stad Ondergrond
Figuur 1.1 : Weergave kaart Zoetermeer met 8 speerpunten (Gemeente Zoetermeer)
Pagina 12 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
1.2
Een OmgevingsEffectRapport voor Zoetermeer
1.2.1
Wat is een OmgevingsEffectRapport (OER)? In Nederland is het verplicht voor ontwikkelingen met een mogelijk grote impact op de ‘fysieke leefomgeving’ een milieueffectrapport (MER1) op te stellen. Dit geldt ook voor de Omgevingsvisie Zoetermeer 2040. Waar een MER vroeger alleen milieueffecten behandelde, gaat het tegenwoordig ook over thema’s als mobiliteit, gezondheid, ruimtelijke kwaliteit, energie en circulair bouwen. Dit past ook bij de Omgevingswet die sinds 1 januari 2024 van kracht is. De Omgevingsvisie van Zoetermeer gaat hierin nog een stap verder en kijkt in brede zin naar de fysieke leefomgeving. De term milieueffectrapportage dekt de lading dus niet helemaal. Daarom is gekozen voor een naam die recht doet aan de brede scope: een OmgevingsEffectRapport (OER). Vanuit juridisch oogpunt gelden uiteraard nog wel gewoon de verplichtingen die er zijn voor een m.e.r. qua inhoud en procedure. Formeel (juridisch) is dit OER een plan-MER en volgt het deze procedure
1.2.2
Welke rol speelt het OER In het OER is de impact van de plannen uit de Omgevingsvisie 2040 op de leefomgeving beoordeeld. Door voorafgaand aan het maken van de definitieve keuzes de effecten op de leefomgeving in beeld te brengen, kan dit ook daadwerkelijk meegewogen worden in de besluitvorming. De beoordeling van de effecten op de leefomgeving is dan niet een toets achteraf, maar vormt een bepalend onderdeel bij het opstellen van de Omgevingsvisie. De rol die het OER speelt is in de volgende afbeelding uiteengezet:
Figuur 1.2: Weergave relatie OER-traject tot de Omgevingsvisie
1.2.3
Procedurestappen en uw inbreng Bij het opstellen van het OER hoort een officiële procedure: de m.e.r.-procedure (figuur ...). De eerste twee stappen hebben al plaatsgevonden. In de nota van antwoord vindt u meer informatie wat gedaan is met de ingediende zienswijzen en het advies van de Commissie m.e.r.
Pagina 13 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
figuur 1.3: M.e.r.-procedure behorend bij dit OER
Na terinzagelegging van de NRD is gestart met het opstellen van dit OER. Als het OER en de ontwerpOmgevingsvisie af zijn, worden deze door het College van B&W van Zoetermeer vrijgegeven voor terinzagelegging. Hierop kan iedereen een zienswijzen indienen. Ook wordt het OER aan de Commissie voor de milieueffectrapportage voorgelegd. Deze Commissie geeft een onafhankelijk toetsingsadvies over het OER. Vervolgens zal de Omgevingsvisie samen met het OER via het College van B&W door de gemeenteraad van Zoetermeer vastgelegd worden. Er is geen mogelijkheid tot beroep op dit OER en de Omgevingsvisie.
1.3
Omgang met zienswijzen en advies van de Commissie m.e.r. De NRD Zoetermeer heeft vanaf vrijdag 6 september 2024 zes weken ter inzage gelegen. Hierop zijn enkele zienswijzen ingediend. Een deel van de zienswijzen vraagt vooral om inhoudelijke behandeling van een onderwerp in de Ruimtelijke Strategie zelf, en niet direct een aanpassing van de beoordelingen van de alternatieven in het OER. Deze zienswijzen hebben dan ook niet geleid tot een inhoudelijke verandering in het OER. Ook richt een aantal zienswijzen zich op onderwerpen of aspecten die bij de uitvoering van de Ruimtelijke Strategie aan de orde zullen komen. De beantwoording en toezeggingen van de zienswijzen die zijn verwerkt in het OER worden hieronder kort benoemd. •
Hoofdinfrastructuur: De bestaande hoofdinfrastructuur van indiener wordt gerespecteerd en is geborgd in het OmgevingsPlan. Toekomstige netuitbreidingen en ruimtevraag worden meegenomen in de Ruimtelijke Strategie.
•
Hoogspanningsinfrastructuur: Belang van goede inpassing wordt erkend. In het OmgevingsEffectRapport (OER) worden de interacties tussen alternatieven en hoogspanningsverbindingen beoordeeld onder het thema “energie & grondstoffen”.
•
Regie: Stappen worden geformuleerd voor betere regie op de ondergrond, in samenwerking met stakeholders.
•
Staalkaart: Het belang van de Staalkaart wordt erkend en zal verder uitgewerkt worden in het OmgevingsPlan.
•
Cultureel erfgoed: Toetsing van cultureel erfgoed wordt in het OER meegenomen. Dit gebeurt op globaal niveau, gericht op de Ruimtelijke Strategie en de stad als geheel.
•
Constructieve samenwerking: De gemeente waardeert de samenwerking met indieners en ziet hun inbreng als waardevolle input voor het proces.
•
Validatie en toetsing: Validatie van effectbeoordelingen gebeurt via toetsing door de Commissie m.e.r. en inzage door ketenpartners in Q2 2025, in plaats van externe validatie.
•
Externe veiligheid: Aandachtspunten voor omgevingsveiligheid worden op abstract niveau opgenomen in het OmgevingsEffectRapport (OER) en uitgewerkt in latere plan- of vergunningniveaus.
•
Water en bodem: De gemeente betrekt water, bodem en biodiversiteit in de Ruimtelijke Strategie, inclusief klimaatadaptieve maatregelen, met een langetermijnperspectief tot 2100.
•
Groenblauwe structuren: Er wordt aandacht besteed aan de verbinding tussen stedelijke en regionale groenblauwe structuren in de Ruimtelijke Strategie.
•
Energie-infrastructuur: Het belang van vroegtijdige betrokkenheid van netwerkbeheerders wordt erkend en geïntegreerd in planvorming.
•
Verkeerseffecten: Verkeersberekeningen worden opgenomen in het OER om infrastructuur en benodigde maatregelen te evalueren.
Pagina 14 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
•
Regionale samenhang: De Ruimtelijke Strategie houdt rekening met effecten en samenhang op regionaal niveau, zowel voor groenstructuren als voor infrastructuur
Pagina 15 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
2.
Opgaven en vraagstukken voor Zoetermeer
2.1
Ontwikkeling Zoetermeer
2.1.1
Wat voor stad wil Zoetermeer in 2040 zijn: acht speerpunten Wat voor stad wil Zoetermeer in 2040 zijn? Dat is de kernvraag van de Omgevingsvisie. De gemeente heeft hiervoor acht belangrijke onderwerpen benoemd: • • • • • • • •
Groen, blauw en biodiversiteit Wonen Economie Mobiliteit Voorzieningen Energie Sociale en gezonde stad Ondergrond
Figuur 2.1: Weergave kaart Zoetermeer met 8 speerpunten (Gemeente Zoetermeer)
Pagina 16 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
2.1.2
De acht speerpunten nader toegelicht Groen, blauw en biodiversiteit De gemeente Zoetermeer zet in op het versterken van de biodiversiteit en het groenblauwe netwerk. Groene gebieden, parken en waterlopen spelen een belangrijke rol in de klimaatadaptatie en leefbaarheid. Tot 2040 wil de gemeente meer natuurvriendelijke zones ontwikkelen, met ruimte voor waterberging en ecologische verbindingen. Dit draagt bij aan een gezonde leefomgeving en verhoogt de veerkracht tegen hitte, droogte en overstromingen. Wonen Zoetermeer streeft ernaar voldoende betaalbare en duurzame woningen te bieden voor haar groeiende bevolking. Tot 2040 wil de gemeente verschillende woonvormen ontwikkelen, met een focus op verduurzaming en energie-efficiëntie. Er wordt aandacht besteed aan zowel nieuwbouw als de renovatie van bestaande wijken, met oog voor de behoeften van jonge gezinnen, ouderen en starters. Economie Zoetermeer wil in 2040 een bloeiende lokale economie hebben met ruimte voor innovatie en ondernemerschap. Door het aantrekken van nieuwe bedrijven en het ondersteunen van startups en MKB, creëert de gemeente werkgelegenheid en economische veerkracht. Duurzame bedrijventerreinen en slimme technologieën spelen een belangrijke rol in deze transitie naar een toekomstbestendige economie.
Mobiliteit De gemeente Zoetermeer richt zich op slimme, duurzame mobiliteitsoplossingen om de stad bereikbaar en leefbaar te houden. Tot 2040 worden investeringen gedaan in elektrisch vervoer, fietsinfrastructuur en het openbaar vervoer. Het stimuleren van deelmobiliteit en het verminderen van autogebruik moeten zorgen voor minder verkeersdrukte en uitstoot, waardoor de stad groener en veiliger wordt. Voorzieningen Zoetermeer wil een toekomstgerichte stad zijn met voorzieningen die aansluiten bij de behoeften van haar inwoners. Tot 2040 wil de gemeente multifunctionele publieke ruimtes en wijkcentra ontwikkelen waar ontmoeting, cultuur en sport centraal staan. Het verbeteren van de toegankelijkheid van deze voorzieningen speelt een belangrijke rol in het creëren van een inclusieve samenleving. Energie De transitie naar duurzame energie is een prioriteit voor Zoetermeer. In 2040 moet de stad energie neutraler zijn, met een focus op hernieuwbare bronnen zoals zon, wind en aardwarmte. De gemeente stimuleert energiebesparing en de ontwikkeling van collectieve energieoplossingen zoals warmtenetten en zonneparken. Dit vereist samenwerking tussen bewoners, bedrijven en de gemeente. Sociale en gezonde stad Zoetermeer zet in op het bevorderen van een gezonde leefstijl en sociale cohesie.
Tot 2040 worden initiatieven ontwikkeld om de fysieke en mentale gezondheid van de inwoners te verbeteren. Dit gebeurt door het creëren van voldoende sportfaciliteiten, veilige openbare ruimtes en groene gebieden. Sociale inclusie wordt versterkt door wijkgerichte aanpakken en het stimuleren gemeenschappelijke projecten en ontwikkelingen. Ondergrond De ondergrond wordt steeds belangrijker in de toekomst van Zoetermeer, vooral voor klimaatadaptatie, energieopslag en duurzame waterafvoer. Tot 2040 wil de gemeente de ondergrond optimaal benutten door
Pagina 17 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
slimme oplossingen te implementeren, zoals de aanleg van waterbergingen en ondergrondse infrastructuren voor energieopslag. Hiermee wordt de stad voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering, zonder de kwaliteit van de ondergrond uit het oog te verliezen.
2.2
Opgaven Zoetermeer De koers voor Zoetermeer is helder: De dalende trend van de huidige ontwikkelingen stoppen en ombuigen naar een positieve richting. Dit vereist een nieuwe strategie waarin de sociale, fysieke en economische uitdagingen en kansen in samenhang worden aangepakt. De richting voor Zoetermeer wordt verder uitgewerkt aan de hand van zes speerpunten. Deze vormen gezamenlijk het gewenste toekomstbeeld voor Zoetermeer in 2040. In samenhang geven zij weer hoe de stedelijke dynamiek van Zoetermeer in een positieve richting is bijgestuurd. Elk speerpunt is hierbij van gelijke waarde. Net zoals de verschillende ontwikkelingen elkaar beïnvloeden, werken ook de hoofdlijnen op elkaar in en staan ze in relatie tot de eerder benoemde acht speerpunten voor de gemeente Zoetermeer. Het zijn de volgende hoofdlijnen: 1.
Zoetermeer is mijn thuis In 2040 is Zoetermeer een stad in balans, waar iedereen zich welkom en thuis voelt. De diverse bevolking, met verschillende leefstijlen, vormt een levendige en inclusieve samenleving. Nieuwe groepen zoals vernieuwers, aanpakkers, kenniswerkers en creatievelingen hebben hun plek gevonden in de stad, en inwoners zijn sterk betrokken bij hun leefomgeving en gemeenschap. De mix van doelgroepen en leefstijlen versterkt de stad en draagt bij aan een hechte gemeenschap en is de basis van een gezonde en sociale stad. Zoetermeer biedt in 2040 meer diversiteit in nieuwkomers en woonmogelijkheden, wat zorgt voor een sterkere binding aan de stad. Grote stappen zijn gezet om een tolerante samenleving te creëren, discriminatie te verminderen en uitsluiting van gehandicapten tegen te gaan. Het motto is: Zoetermeer is een thuis waar respect, begrip, en zorg voor elkaar centraal staan.
2.
Duurzame stad in en tussen de parken In 2040 onderscheidt Zoetermeer zich als een groene, suburbane stad met een netwerk van groenzones, parken en water, die naadloos aansluiten op de omliggende natuurgebieden. Dit groene karakter vormt de kern van Zoetermeers identiteit en is verbonden aan de speerpunten groen, blauw en biodiversiteit. Wonen, werken en leven spelen zich letterlijk af in en tussen de parken. De natuurlijke omgeving nodigt uit tot bewegen, recreatie, ontmoetingen en initiatieven vanuit de gemeenschap, zoals cultuur, sport, evenementen en stadslandbouw. De groene kracht van de stad is in 2040 verder verrijkt, versterkt en tot leven gebracht.
3.
Palet van wijken en buurten
Pagina 18 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
In 2040 heeft elke wijk in Zoetermeer zijn eigen unieke karakter, gevormd door de inwoners, ondernemers en organisaties die samen het verhaal van de buurt schrijven. Zoetermeer is een stad van diverse gemeenschappen zonder ongewenste sociaaleconomische verschillen. De wijken hebben zich op natuurlijke wijze ontwikkeld, waarbij de geschiedenis, de mix van bewoners en de verscheidenheid aan initiatieven en voorzieningen voor hun eigen identiteit zorgen. Zo zijn alle buurten in 2040 op hun eigen manier aangename plekken om te wonen, werken en leven. Deze hoofdlijn past goed bij de speerpunten gezonde en sociale stad en wonen. 4.
Doorlopende ontplooiingskansen voor iedereen In 2040 heeft elke Zoetermeerder, ongeacht achtergrond of afkomst, de kans om zich verder te ontwikkelen en stappen te zetten op de sociaaleconomische ladder. Het blijven ontwikkelen en zich aanpassen aan veranderingen op de arbeidsmarkt is voor de inwoners van Zoetermeer net zo vanzelfsprekend als een goede basis leggen in de jeugd en is een belangrijk onderdeel van economie en het verzorgen van voorzieningen. Zoetermeerders zijn flexibel en in staat mee te bewegen met de dynamiek van de samenleving.
5.
Stad van toegepaste innovatie In 2040 staat Zoetermeer bekend als een stad van toegepaste innovaties, voortbouwend op haar oorspronkelijke karakter. De stad, economie en haar samenleving zijn niet gebonden aan oude tradities en staan open voor nieuwe inzichten en mogelijkheden. Zoetermeer onderzoekt voortdurend hoe stedelijke uitdagingen beter kunnen worden aangepakt met vooruitgang en innovatie. Gelegen tussen universiteitssteden zoals Rotterdam, Delft, Den Haag en Leiden, fungeert Zoetermeer als de plek waar theoretische kennis en wetenschappelijke ontwikkelingen in de praktijk worden gebracht.
6.
Zoetermeer regiostad In 2040 profiteert Zoetermeer van de regio en vice versa, op gebieden zoals wonen, economie, cultuur, natuur en bereikbaarheid (mobiliteit). Het leven beperkt zich niet tot gemeentegrenzen; mensen gebruiken een breder gebied om te wonen, werken en leven. Zoetermeer hoeft niet alles zelf te bieden, zolang het goed verbonden is met omliggende steden. De stad blinkt uit op sommige terreinen, zoals evenementen, groene gebieden en suburbane stedelijkheid, waar andere steden van profiteren, terwijl Zoetermeer zelf gebruikmaakt van wat omliggende steden te bieden hebben. Door samenwerking en sterke verbindingen is Zoetermeer een aantrekkelijke, zelfbewuste en vernieuwende partner in de regio.
Pagina 19 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
3.
Methodologie van dit OER
3.1
Hoofdvragen van het OER In dit OER zijn vier vragen voor de fysieke leefomgeving van Zoetermeer en omgeving in beeld gebracht en beoordeeld 1. Wat is de ‘Staat van de fysieke leefomgeving’ (kwaliteiten, belemmeringen en aandachtspunten) in de huidige kwaliteit in Zoetermeer? 2. Wat is de ‘Staat van de fysieke leefomgeving’ in 2050 zonder realisatie van de plannen uit de Omgevingsvisie (de zogenaamde referentiesituatie)? 3. Wat zijn de effecten op de fysieke leefomgeving in 2050 van de drie onderzoeksalternatieven? 4. Wat zijn de effecten van het Voorkeursalternatief uit de Omgevingsvisie op de fysieke leefomgeving in 2050? Hierbij is ook aandacht voor de regionale effecten.
Zoetermeer 2024
Zoetermeer 2050
Beoordeling Huidige situatie
Beoordeling referentiesituatie
Zoetermeer 2050 Beoordeling Omgevingsvisie
Onderzoeksalternatieven
Voorgenomen beleid Regionale effecten
Figuur 3.1 : Te onderzoeken effecten voor de fysieke leefomgeving in dit OER
Om deze vragen te kunnen beantwoorden is een ‘beoordelingskader’ nodig. In de NRD is dit beoordelingskader al opgenomen. Dit beoordelingskader is in dit OER nader geconcretiseerd op het niveau dat er voor elk aspect een streefwaarde en een gewenste beweging opgenomen is. Dit stelt de opstellers van het OER in staat om zowel een objectieve beoordeling van het effect, als een beoordeling van het doelbereik te maken. De effecten van de fysieke leefomgeving nu (2024) en in de referentiesituatie (2050) zijn in beeld gebracht in het hoofdstuk vier ‘De Leefomgevingsfoto van Zoetermeer’. De effecten van de Omgevingsvisie staan in hoofdstuk vijf ‘Onderzoeksalternatieven’ en zes ‘Voorkeursalternatief’. In deze hoofdstukken is ook specifiek aandacht voor de regionale effecten.
3.2
Nadere detaillering van het beoordelingskader Het beoordelingskader dat in de NRD is opgenomen is volledig overeind gehouden in het OER. Om ook een uitspraak te kunnen doen over doelbereik, is echter ook een ambitie per onderdeel van het beoordelingskader
Pagina 20 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
bepaald. Gekoppeld aan een oordeel over de huidige situatie en referentiesituatie kan dan vervolgens ook een gewenste beweging benoemd worden. Dit is in zijn geheel in onderstaande tabel weergegeven. Met dit beoordelingskader wordt een brede scope gehanteerd, waarbinnen alle voor de Ruimtelijke Strategie relevante onderwerpen een plek hebben. Tabel ... : Beoordelingskader voor de Ruimtelijke Strategie Zoetermeer
Thema Verkeer en vervoer
Gezond milieu
Aspect Gemotoriseerd vervoer Openbaar vervoer
Streefwaarde/ambitie Verbeteren van de alzijdige bereikbaarheid Het versterken van de positie in het hart van de Randstad
Actieve verkeer / vervoerswijzen
Hoogwaardige alzijdige wandelen fietsverbindingen
Luchtkwaliteit Geluid
Geur Lichthinder
Veiligheid
Omgevingsveiligheid
Geen nieuwe extra kwetsbare functies nabij risicobronnen
Verkeersveiligheid
Procentuele afname van verkeersslachtoffers per 100.000 inwoners Waterpeil in de watergangen en rivieren moet onder de 1 meter boven NAP.
Hoogwaterveiligheid
Gezondheids bevordering
Realiseren van fietsnetwerk en ontbrekende schakels Voldoen aan de Rijksomgevingswaarden Aantal locaties dat de advieswaarden overschrijdt gehalveerd Vermindering van klachten omtrent geurhinder Afname van lichthinder
Sporten en bewegen
Gezonde openbare ruimte
Zoetermeer wil in 2030 een waterveiligheidsnorm bereiken die bestand is tegen overstromingen die statistisch eens in de 1.000 jaar voorkomen. Ontwikkeling sport- en bewegingsfaciliteiten binnen de gemeente en onder haar inwoners Minimaal percentage van de openbare ruimte voldoet aan normen voor de gezonde stad
Gewenste beweging Versterken van de noord-zuid verbindingen Groei van het aantal ovverplaatsingen; Voldoende aanbod en robuuste verbindingen met andere steden Groei van 50% in fietsgebruik in 2030
Afname van de concentraties NO , PM en PM Ontwikkeling in stedelijke planning, geluidsschermen en toegenomen handhaving Verbetering van geurbeheer en controle Implementeren van slimme verlichtingssystemen en bewustwording over lichtgebruik Geen nieuwe risicobronnen in bewoond gebied en een afname in bestaande risicobronnen Afname van verkeersongelukken in de gemeente Zoetermeer Versterking en ontwikkeling van dijken, kades, waterberging en samenwerking tussen beheerders 2
10
2,5
Verbeteren en instandhouding van sportvoorzieningen
Het uitbreiden van groenvoorzieningen in de gemeente
Pagina 21 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
Klimaatadaptatie
Hittestress
Wateroverlast Droogtestress
Natuur
Natuurgebieden/ recreatiegebieden met natuurwaarden Biodiversiteit
Groene woonomgeving
Bodem, water en ondergrond
Bodemkwaliteit Oppervlaktewater Grondwater
Historisch kapitaal
Schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken door droogte zoveel mogelijk voorkomen en overlast beperken. Geen achteruitgang van het oppervlakte natuurgebieden Herstel natuur Alle delen van de stad dragen bij aan de biodiversiteit, vergroten connectiviteit en versterking Habitats Ontwikkeling groenvoorzieningen, verhoging groenpercentage buurtniveau Verbetering algehele bodemkwaliteit Afname van waterverontreiniging en geen nieuwe verontreinigingen Stabilisatie grondwaterniveau en uiteindelijke toename
Gebruik ondergrond
Ontwikkeling duurzaam grondgebruik
Archeologie
Behouden van archeologische waarden binnen de gemeente Een bijdrage aan de volgende uitgangspunten: 1. Erfgoed als identiteitsdrager 2. Behoud door ontwikkeling 3. Erfgoed in combinatie met de opgaven van de toekomst 4. Erfgoed & participatie Een duurzaam en met de stad verbonden landschap van hoge kwaliteit Toename van de woningvoorraad, voornamelijk betaalbaar en duurzaam en
Cultureel erfgoed
Landschappelijke waarden Wonen en voorzieningen
Schade en overlast veroorzaakt door hitte in zowel het fysieke als het sociale domein zoveel mogelijk voorkomen en beperken Schade en overlast door extreme buiten voorkomen
Woningvoorraad
Minder plekken waar hittestress ontstaat en meer plekken die verkoelend op de omgeving werken. Minder plekken waar na een extreme bui het water tot schade leidt. Minder schade na een lange periode van droogte
Constant houden, waar nodig verlies compenseren
Vergroten van de biodiversiteit
Stimulatie beleidsmaatregelen ten gunste van groene en duurzame ontwikkelingen Bevorderen bodemleven Aanleg extra oppervlaktewater en natuurvriendelijke oevers Verbetering infiltratiemogelijkheden binnen de stedelijke omgeving Duurzame bosbouw, vermindering pesticiden in de landbouw en het tegengaan van erosie Waardering en behoud van archeologische vondsten Instandhouding cultuurhistorische waarden. Erfgoed een volwaardige plek geven in ruimtelijke ontwikkelingen.
Behoud en ontwikkeling van kernkwaliteiten niet-stedelijk landschap Ontwikkeling nieuwbouwprojecten en optimaal benutten van bestaande infrastructuur
Pagina 22 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
Voorzieningenniveau
Leefbaarheid
Sociaal economische kracht van de stad
Economie en werkgelegenh eid
Werkgelegenheid en werkloosheid
meer balans en differentiatie tussen wijken Bereikbaarheid basisvoorzieningen binnen een x aantal minuten Verbetering burgertevredenheid over onderwerpen als veiligheid en sociale cohesie Toename van werkgelegenheid en vermindering armoede
Vergroten van de sociaaleconomische kracht, van kwetsbaar naar kansrijk
Uitbreiden lokale voorzieningen, onderwijsvoorzieningen en vervoersnetwerken Implementeren van groenvoorzieningen, veiligheidsmaatregelen en activiteiten Stimuleren van economische groei en werkgelegenheid, daarnaast aantrekken van nieuwe bedrijvigheid Ruimte programmeren voor nieuwe banen op alle niveaus (brede werkgelegenheidsgroei). Meer werk in de wijk (banen dichtbij huis)
Vestigingsklimaat
Werklocaties
Energie & grondstoffen
Doorontwikkeling ‘Zoetermeer, stad van toegepaste innovatie’ in een sterke kennisregio
Vernieuwen, verdichten en verduurzamen van werklocaties
Energiegebruik
Aardgasvrij Zoetermeer in 2040
Hernieuwbare energieopwekking en opslag
Zoetermeer wekt grotendeels haar eigen energie op
CO2 emissies
Klimaatneutrale bedrijfsvoering van de gemeente Zoetermeer
Versterken van het brede MKB Sterke rol in de regio. Versterken ecosysteem voor Startups & Scale-ups. Dutch Innovation Park regionaal positioneren als centrale IT (-onderwijs) hub Beter benutten en verduurzamen van de huidige werklocaties. Consolideren huidig areaal bedrijventerrein. Energiebesparing door isolatie van gebouwen naar de landelijke standaard Ontwikkeling van een betaalbaar, toekomstbestendig energiesysteem gebaseerd op een mix van hernieuwbare energiedragers en tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Toekomstbestendig is: efficiënt, betrouwbaar (qua leveringszekerheid), veilig en klimaatneutraal. Verminderen van de uitstoot van CO in verschillende ketens binnen de gemeente 2
Pagina 23 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
Circulariteit
3.3
Ruimte voor implementatie van circulariteit binnen verschillende processen
Circulair bouwen, verminderen van consumptie
Bepalen van de kwaliteit van de huidige situatie en referentiesituatie Bepaling kwaliteit van de huidige situatie De ‘Leefomgevingsfoto van Zoetermeer’ beschrijft thema en per aspect de staat van de fysieke leefomgeving. Voor de huidige situatie 2024 (en waar mogelijk een terugblik naar 2000) kan dit veelal op basis van aanwezige data. Op basis van de indicatoren, streefwaarde en gewenste beweging kan een negatieve, neutrale of positieve beoordeling van deze thema’s gegeven worden. In de figuur hieronder is dit als voorbeeld voor het thema Natuur weergegeven. Het moge duidelijk zijn dat de gepresenteerde (trend)lijn en bepaling van de score niet exact te bepalen is. Hiervoor zijn de gekozen aspecten en beoordelingsschaal te grofmazig. Daarom is per thema toegelicht hoe een bepaalde score tot stand gekomen is. Hierdoor is de beoordeling navolgbaar en is deze ook getoetst door expert van zowel Antea Group als de gemeente Zoetermeer.
Figuur 3.2 : Beoordeling huidige situatie 2024 (voorbeeld)
Beoordeling impact autonome ontwikkelingen op de kernwaarde Vervolgens is met behulp van aanwezige data, de specialisten van de gemeente en Antea Group een expert judgement gegeven van de te verwachten ontwikkeling van dit thema. Dit is vrijwel altijd met een bandbreedte om zo ook de onzekerheid in de voorspelling mee te nemen (zie figuur).
Pagina 24 van 217
Ruimtelijke Strategie Zoetermeer Omgevingseffectrapport (OER) projectnummer 0490193.100 14 januari 2025 Gemeente Zoetermeer
Figuur 3.2: Beoordeling referentiesituatie 2050 (voorbeeld)
3.4
De referentiesituatie Zoetermeer 2040 De referentiesituatie betreft de situatie in Zoetermeer in 2040, zonder de implementatie van de beleidswijzigingen, keuzes, maatregelen en extra programma's uit de Ruimtelijke Strategie. Deze referentiesituatie omvat het vastgestelde beleid en de plannen en projecten waarover reeds politieke besluitvorming heeft plaatsgevonden. Concreet houdt dit in dat voor plannen minimaal een vastgesteld investeringsbesluit is genomen en/of een vastgesteld bestemmingsplan of omgevingsvergunning is verleend. In de drie onderzoeksalternatieven en het Voorkeursalternatief is aangegeven welke gebieden wel of niet ontwikkeld zullen worden. Voor de referentiesituatie wordt ervan uitgegaan dat deze gebieden niet ontwikkeld worden. Dit betekent dat ontwikkelingen zoals het Entreegebied en Bleizo-West niet in de referentiesituatie zijn opgenomen, maar worden meegenomen in de te onderzoeken alternatieven en in sommige gevallen ook in het Voorkeursalternatief. Een belangrijk onderscheid tussen de huidige situatie en de referentiesituatie is de verwachte groei van het verkeer, onder meer door de realisatie van woningbouwplannen in Zoetermeer en omliggende gemeenten. Een ander voorbeeld is de verbetering van de luchtkwaliteit, aangezien Europa, het Rijk, provincies en Zoetermeer beleid en maatregelen hebben geïmplementeerd om de lucht schoner te maken.
Hierdoor is de verbetering van de luchtkwaliteit groter dan de negatieve impact van nieuwe bouwplannen, zoals blijkt uit de jaarlijkse cijfers van het RIVM. Gezien de planhorizon van 2040 is de referentiesituatie omgeven door onzekerheden. Daarom is in de beoordeling rekening gehouden met een bandbreedte voor deze periode. Onzekere en moeilijk voorspelbare technologische en sociaaleconomische ontwikkelingen zijn hierbij niet meegenomen, maar kunnen in de toekomst worden betrokken bij de monitoring van de effecten.