CConstaterende datZoetermeer
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 - Onderzoeksrapport ‘Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer’

Commissie Samenleving 15 oktober 2026, gemeente ZoetermeerBij agendapunt: Raadsvoorstel Rekenkameronderzoek Personen met onbegrepen gedrag15.387 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer In opdracht van De Rekenkamer Zoetermeer Rachel Meijers en Thur Stadelmaier Maart, 2026. Rachel Meijers rmeijers@dsp-groep.nl Thur Stadelmaier tstadelmaier@dsp-groep.nl Met medewerking van Christel Scholten. DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding .......................................................................................................................... 2 Doel- en vraagstelling ................................ ................................ ................................ ...................... 2 Onderzoeksopzet................................ ................................ ................................ ............................. 3 Leeswijzer ................................ ................................ ................................ ................................ ........ 3 2. Methodologisch kader: de negen bouwstenen van het Schakelteam .................................... 4 Achtergrond: personen met onbegrepen gedrag ................................ ................................ ............ 4 De negen bouwstenen voor een sluitende aanpak ................................ ................................ ......... 5 3.

Bestuurlijk kader .............................................................................................................. 8 Taakopvatting gemeente ................................ ................................ ................................ ................. 9 4. Resultaten...................................................................................................................... 10 Stand van zaken in Zoetermeer: omvang, ontwikkeling en trajecten ................................ ........... 10 Analyse per bouwsteen ................................ ................................ ................................ ................. 16 5. Bevindingen en oplossingsrichtingen ............................................................................... 27 Bevindingen onderzoeksvraag 1 ................................ ................................ ................................ ... 27 Bevindingen onderzoeksvraag 2 ................................ ................................ ................................ ... 29 Oplossingsrichtingen ................................ ................................ ................................ ..................... 32 Bijlage 1: Toelichting wetten ..................................................................................................

35 Regietaak van de gemeente (Wmo 2015) ................................ ................................ ..................... 35 Laagdrempelige toegang en vroegsignalering (Wmo 2015 & Wet publieke gezondheid) ............ 35 Verantwoordelijkheden onder de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) ............. 36 Beschermd wonen en maatschappelijke opvang (Wmo - decentralisatie BW/MO) ..................... 37 Nieuwe Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) ................................ ... 37 Bijlage 2: Goede voorbeelden bouwstenen ............................................................................. 38 Bijlage 3: Lijst met deelnemers .............................................................................................. 40 Bijlage 4: Literatuurlijst ......................................................................................................... 41 DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 2 1. Inleiding De Rekenkamer Zoetermeer heeft DSP-groep gevraagd onderzoek te doen naar de problematiek rond personen met onbegrepen gedrag (voorheen verwarde personen, personen met verward gedrag) in Zoetermeer.

De directe aanleiding hiervoor ligt in vragen die raadsleden stelden over de rol die dit thema speelt in de stad, en over de vraag welke handelingsmogelijkheden de gemeente heeft rondom het onderwerp. Om beeld te krijgen bij de huidige stand van zaken, heeft de Rekenkamer Zoetermeer DSP-groep gevraagd om een onderzoek uit te voeren naar de aard, omvang en problematiek rond personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer. Dit rapport biedt een onafhankelijke verkenning die inzicht geeft in de huidige situatie in Zoetermeer als het gaat om een integrale en sluitende aanpak voor personen met onbegrepen gedrag. Doel- en vraagstelling Het onderzoek kent twee hoofdvragen met onderliggende deelvragen: 1. Aard en omvang van het probleem: is het een probleem, wat is het probleem en hoe groot is het probleem.

• Hoe heeft het aantal meldingen over verwarde personen zich over de afgelopen vijf jaar ontwikkeld en in hoeverre is bekend dat er sprake is van recidive/veelplegers? • Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van verward gedrag in Zoetermeer voor zover bekend (verslaving, psychische problematiek, dakloos, dementie, enz.) • Hoe verloopt het traject van melding (bijvoorbeeld door een inwoner) naar interventie? Wat is de gemiddelde tijd tussen melding en interventie voor mensen met onbegrepen gedrag? • In hoeverre vindt er registratie plaats van incidenten en is deze registratie door verschillende partijen in te zien, zijn trends waarneembaar, kan er preventief worden opgetreden richting veelplegers? 2.

Wat zijn de mogelijkheden van de gemeente in beleid en uitvoering? • Welke mogelijkheden heeft de gemeente in beleid en sturing op dit onderwerp? • Wat is het beleid van de gemeente Zoetermeer ten aanzien van mensen met onbegrepen gedrag? • Welke preventieve maatregelen en interventies kan de gemeente nemen om verward gedrag te voorkomen en welke maatregelen worden daadwerkelijk genomen? • Wat kan er gezegd worden over de toegankelijkheid, kosten en effecten van deze maatregelen, voor zover bekend? • Hoe verloopt de samenwerking tussen verschillende hulpdiensten (politie, GGZ, maatschappelijke organisaties, GGD en forensische GGZ, Meldpunt Bezorgd) en hoe wordt deze door de verschillende partijen ervaren (succesfactoren en knelpunten). • Op welke wijze wordt door de gemeente Zoetermeer met bezorgde inwoners gecommuniceerd (wanneer en hoe melden). DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 3 Onderzoeksopzet Het onderzoek is uitgevoerd in de tweede helft van 2025. De startfase van het onderzoek betrof een documentanalyse van relevante beleidsdocumenten van de gemeente Zoetermeer. De documentanalyse had twee doelen: (1) het in beeld brengen van wat al bekend is en (2) het identificeren van kennislacunes die vervolgens werden ingebracht in de focusgroepen.

Aansluitend aan de documentenanalyse haalden we informatie op bij twee wijkteamoverleggen. In een later stadium zijn interviews afgenomen met de Burgemeester en Wethouder Zorg van de gemeente Zoetermeer en enkele korte gesprekken gevoerd met zes inwoners van Zoetermeer. De kern van het onderzoek bestond uit twee opvolgende groepsgesprekken waarin we de negen bouwstenen van het Schakelteam (zie hoofdstuk 2) doornamen met beleidsmedewerkers van de gemeente Zoetermeer en ketenpartners uit de domeinen zorg, veiligheid en het sociaal domein aangevuld met een vertegenwoordiger vanuit het cliëntenperspectief. Voorafgaand aan de focusgroepen is een samenvatting van de documentenanalyse gedeeld met de deelnemers. In totaal waren er bijna twintig deelnemers van: Openbare Orde en Veiligheid, Sociaal domein en woonoverlast van de gemeente Zoetermeer, GGZ Rivierduinen, wijkteams, GGD Haaglanden, politie, Meldpunt Bezorgd, Kwadraad, Zorg- en Veiligheidskamer, Zorg- en Veiligheidshuis, Limor, Werken aan Herstel, Fonteynenburg en Zorgverzekeraar CZ. Tijdens de focusgroepen werd aan de hand van de negen bouwstenen in kaart gebracht: • Wat goed werkt in Zoetermeer; • Waar zitten knelpunten; • Waar liggen kansen voor verbetering; • Welke voorbeelden en praktijkervaringen zijn relevant? De input uit deze sessies vormt het belangrijkste onderdeel van de hoofdstukken 4 en 5.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we het methodologisch kader: wat is de omschrijving van personen met onbegrepen gedrag, wat wordt bedoeld met de aanpak personen met onbegrepen gedrag en welk analysekader gebruiken we om het beleid personen met onbegrepen gedrag in de gemeente Zoetermeer te onderzoeken? In hoofdstuk 3 bespreken we het bestuurlijk kader: welke wetten zijn van toepassing en wat zegt dat over de rol van de gemeente? In hoofdstuk 4 beschrijven we de onderzoeksresultaten: wat is de huidige situatie in Zoetermeer en de stand van zaken van de sluitende aanpak personen met onbegrepen gedrag in de gemeente Zoetermeer en de regio Haaglanden. Dit hoofdstuk is deels gebaseerd op de documentenstudie en deels op de input verkregen tijdens de focusgroepen. Tot slot formuleren we in het afsluitende hoofdstuk samenvattend de bevindingen uit het onderzoek. Met de bevindingen formuleren we een antwoord op de twee centrale onderzoeksvragen en worden tevens oplossingsrichtingen geformuleerd. Dit hoofdstuk kan eventueel ook gebruikt worden als oplegger voor de raad. DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 4 2. Methodologisch kader: de negen bouwstenen van het Schakelteam In dit hoofdstuk schetsen we het methodologisch kader dat we hanteerden in het onderzoek. We definiëren eerst de term ‘personen met onbegrepen gedrag’.

Vervolgens gaan we in op de negen bouwstenen van het Schakelteam die het analysekader vormen. Achtergrond: personen met onbegrepen gedrag De termen ‘verward gedrag’ en ‘personen met verward gedrag’ komen sinds ongeveer tien jaar veel terug, zowel in het beleidsdiscours van het zorgdomein en het veiligheidsdomein, als in mediaberichtgeving over bijvoorbeeld het toenemend aantal (politie)meldingen en maatschappelijke incidenten. In de afgelopen jaren is in berichtgeving afwisselend gesproken over ‘verwarde personen’, ‘verward gedrag’ en ‘personen met verward gedrag’, meer recent ‘personen met onbegrepen gedrag’. Die ontwikkeling komt voor uit het idee dat het begrip ‘verwarde personen’ stigmatiserend en veroordelend werkt, en niet duidelijk maakt dat het verwarde gedrag meestal tijdelijk is: “verwardheid is geen eigenschap van mensen, maar een oordeel over iemands gedragingen en gedachten op een gegeven moment”1. In dat kader vindt dus een geleidelijk aanpassing plaats van verwarde personen naar personen met verward gedrag naar personen met onbegrepen gedrag.

In dit onderzoek sluiten we aan bij de definitie zoals geformuleerd door het Schakelteam Personen met verward gedrag: “Personen met verward gedrag (ook aangeduid als verwarde personen of personen met onbegrepen gedrag) zijn mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen, waardoor het risico aanwezig is dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen. Het zijn mensen met uiteenlopende complexe problemen die verward gedrag vertonen dat anderen niet direct begrijpen. […] Een relatief klein deel veroorzaakt overlast of pleegt misdrijven. Dit heeft veel impact op de samenleving.” Politieregistraties E33 Veel jaarlijks terugkerende mediaberichten over de zogeheten “toename van personen met onbegrepen gedrag” zijn gebaseerd op politieregistraties met de code E33: “overlast door persoon met verward gedrag”. E33 is de code waarop de politie meldingen c.q. incidenten rondom personen met verward gedrag registreert in hun registratiesysteem Basis Voorziening Handhaving (BVH). Deze meldingen laten echter niet zien hoe groot de groep personen met verward gedrag in totaal is. Uit onderzoek blijkt dat meerdere meldingen kunnen gaan over één persoon, de ‘vaak verwarden’. Zij veroorzaken relatief veel meldingen en hebben relatief veel problematiek.

Ook blijkt uit onderzoek dat personen die geregistreerd (kunnen) worden onder E33 óók geregistreerd worden onder registratiecodes als geluidsoverlast (M22), overlast i.v.m. alcohol/drugs (E38), burenruzie (E12) of overlast zwervers (E41). Omdat het aantal registraties niets zegt over het aantal personen en omdat er géén werkinstructie is voor politiebeambten wanneer gedrag van een persoon wordt gelabeld als “overlast door persoon met verward gedrag”, vereist toepassing van de cijfers voorzichtigheid en zeer specifieke duiding. 1 Zie bijvoorbeeld Trimbos.nl | Waarom we moeten stoppen met de term ‘verwarde personen’. DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 5 Over wie hebben we het en hoe ziet die groep eruit? Het is goed te benadrukken dat dé persoon met onbegrepen gedrag niet bestaat. Het gaat om een verzamelterm voor een zeer diverse groep mensen met uiteenlopende achtergronden en uiteenlopende problemen, zoals psychische problemen, een licht verstandelijke beperking, dementie of verslaving. Vaak ook in combinatie met problemen op verschillende levensgebieden, zoals werkloosheid, gebrek aan participatie, verlies van dierbaren, schulden et cetera. Bij een deel van hen is er (tijdelijk) sprake van acute (psychische) zorgnood. Er kán dus sprake zijn van psychische problematiek, maar dat hoeft niet.

De open formulering laat ruimte voor verscheidenheid aan uiteenlopende mensen, met uiteenlopende achtergronden en uiteenlopende problemen. Bij raadpleging van de documenten die ons ter beschikking zijn gesteld door de gemeente Zoetermeer blijkt dat personen met onbegrepen gedrag uiteenlopend worden gedefinieerd, al naar gelang de focus van de organisatie. Toch zien we een rode draad in de definities: personen met onbegrepen gedrag hebben voornamelijk meervoudige problematiek met risico op escalatie problematiek of agressie. In de Subsidieaanvraag vroegsignalering (2023) wordt de doelgroep als inwoners omschreven die zich nog niet in crisis bevinden, maar wel kwetsbaar zijn en het risico lopen te escaleren, denk hierbij aan gedrag zoals agressie, angst, dwalen of apathie. De Woonzorgvisie (2021) richt zich op kwetsbare doelgroepen met psychiatrische problematiek, verstandelijke beperkingen, dementie of verslaving, die zonder passende woonvoorzieningen in de knel komen. Het Jaarverslag van Kwadraad (2024) laat zien dat deze problematiek zich in meldingen uit in psychiatrische/psychosociale problemen, verslaving, suïciderisico, dakloosheid, vervuiling of agressie. Tot slot wordt in de Memo Zorg- en Veiligheidskamer (2024) benoemd dat het niet alleen gaat om zorgvragen, maar ook om casussen met een veiligheidscomponent: overlast, dreigend geweld of risico’s voor de omgeving.

Wat voor problemen ontstaan in relatie tot deze groep? De problemen die in de documenten van de verschillende organisaties in Zoetermeer worden gemeld, zijn te onderscheiden in drie hoofdcategorieën: 1. Problemen voor de persoon zelf: zelfverwaarlozing, vervuiling, isolement, risico op suïcide of dakloosheid. Dit blijkt onder andere uit de registraties van Meldpunt Bezorgd (Kwadraad, 2024), waar in 2024 meldingen zoals suïciderisico en dreigende dakloosheid werden geregistreerd. 2. Problemen voor de directe omgeving: woonoverlast, vervuiling, agressie, zorgen om kinderen, overlast voor buren. 3. Problemen voor de samenleving en hulpdiensten: hoge belasting van politie, GGZ en wijkteams. In de kadernota Veiligheidsbeleid (2023) en de memo Zorg- en Veiligheidskamer Zoetermeer (2024) wordt gewezen op het beslag dat deze casussen leggen op de politiecapaciteit en op de noodzaak van betere samenwerking om escalatie te voorkomen. Het probleem is dus niet enkel individueel of sociaal, maar raakt ook de veiligheid en leefbaarheid in de stad en de capaciteit van ketenpartners. De negen bouwstenen voor een sluitende aanpak In 2016 stelden de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Veiligheid en Justitie (VenJ) en de voorzitter van de directieraad van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) het Schakelteam personen met verward gedrag in.

Het doel was het realiseren van een sluitende aanpak rondom personen met onbegrepen gedrag om bij te dragen aan: DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 6 • Een betere kwaliteit van leven voor mensen met verward gedrag en hun directe omgeving; • Ondersteuning en zorg beter op maat en meer mensen die de benodigde zorg krijgen; • Minder overlast en onveiligheid; • Verlaging van de maatschappelijke kosten op diverse gebieden (werk en inkomen, participatie, huiselijk geweld, veiligheid en huisvesting). Het Schakelteam introduceerde de ‘negen bouwstenen voor een goed werkende aanpak voor de ondersteuning van personen met onbegrepen gedrag’: Deze bouwstenen geven aan wat minimaal nodig is voor een sluitende aanpak, vanuit het perspectief van mensen met onbegrepen gedrag zelf én de samenleving. De bouwstenen sluiten aan bij verschillende fases, die er (kunnen) zijn bij onbegrepen gedrag. Ze hangen onderling samen en hebben effect op elkaar; ze zijn samen één geheel. Continuïteit van ondersteuning en zorg is belangrijk: warme overdracht, niet loslaten voordat iemand anders het heeft overgenomen. Bij de verschillende bouwstenen is expertise nodig vanuit diverse disciplines, bijvoorbeeld geestelijke gezondheid, verslaving, licht verstandelijke beperking en forensische expertise.

Deze sluitende aanpak gaat uit van een gedeeld perspectief van partijen door: een integrale persoonsgerichte aanpak (aansluitend bij de behoefte van de persoon met onbegrepen gedrag, en betrokkenheid van naasten), dat werkt vanuit de leefwereld in plaats van de systeem, met heldere regie en eigenaarschap, waarbij preventie en vroegsignalering centraal staan. Dit laatste vergt dat mensen met onbegrepen gedrag zo vroeg mogelijk worden ondersteund op alle levensgebieden, en dat signalen snel worden opgepakt. Door de negen bouwstenen te toetsen, kunnen we in kaart brengen waar de gemeente Zoetermeer staat als het gaat om een sluitende aanpak voor mensen met onbegrepen gedrag: wat is de stand van zaken in Zoetermeer, wat gaat al goed en op welk vlak is verbetering mogelijk? Hieronder lichten we alle bouwstenen kort toe.

DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 7 Bouwsteen 1 – Inbreng mensen met onbegrepen gedrag en hun omgeving: Er wordt gewerkt vanuit het perspectief van mensen met verward gedrag en hun inbreng is op alle niveaus, zowel in de uitvoering als in het beleid, structureel geborgd. Bouwsteen 2 – Preventie en levensstructuur: Preventie staat centraal, met bij elke persoon aandacht voor sociale contacten, zinvol (vrijwilligers) werk of dagbesteding, een passende en betaalbare woning, financieel de zaken op orde, gezondheid en een goede levensstructuur met weinig stress. Bouwsteen 3 – Vroegtijdige signalering: Signalen kunnen door mensen zelf, hun directe netwerk en buurtbewoners dag en nacht worden gemeld, ze worden vroegtijdig herkend en daarop wordt meteen doorgepakt. Er zijn 24/7 meldpunten ingericht en er zijn dag en nacht zorgprofessionals beschikbaar en bereikbaar in de wijk, die zelf signaleren en proactief handelen bij zorgelijke signalen. Bouwsteen 4 – Melden: In de 112-meldkamer en andere meldpunten is men bekend met en alert op signalen van verwardheid bij een melding. De juiste professional wordt ingezet. Er wordt een eenduidig protocol gehanteerd.

Bouwsteen 5 – Beoordeling en risicotaxatie: Mensen met verward gedrag kunnen dag en nacht integraal beoordeeld en opgevangen worden en er is een goede verbinding tussen zorg- en veiligheidsprofessionals. Er zijn eenduidige risicotaxatie- en beoordelingsinstrumenten beschikbaar. Bouwsteen 6 – Toeleiding: Mensen worden geleid naar ondersteuning of zorg die past bij hen en de (financiële) drempels zijn zo laag mogelijk. De problematiek rondom onverzekerdheid en ontoegankelijkheid van zorg is opgelost. Bouwsteen 7 – Vervoer: Er is passend vervoer beschikbaar om iemand van of naar een geschikte beoordelings- of behandellocatie te rijden. Dit is prikkelarm en niet-stigmatiserend. Bouwsteen 8 – Passende ondersteuning en straf: Mensen krijgen een passende combinatie van ondersteuning, zorg en zo nodig straf. Er is aandacht voor de continuïteit van de ondersteuning of zorg, ook in het geval van een strafrechtelijk traject. Zorg- en veiligheidsprofessionals hebben nauw contact, stemmen af en pakken door. Bouwsteen 9 – Informatievoorziening: Betrokkenen uit de hele keten weten hoe met informatiedeling om te gaan, beschikken op het juiste moment over de juiste informatie en kunnen deze zorgvuldig delen. Dit vindt domeinoverstijgend en eenduidig plaats en de persoon zelf wordt betrokken. DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 8 3.

Bestuurlijk kader De sluitende aanpak voor mensen met onbegrepen gedrag is geen wettelijke term. De juridische basis ervan ligt in een stapeling van wettelijke verantwoordelijkheden van gemeenten, verspreid over het sociaal domein, veiligheid en gezondheid. De gemeente Zoetermeer is vanuit verschillende wetten verplicht de regie te voeren over personen met onbegrepen gedrag. Dat hoeft ze niet perse zelf te doen, wel moet ze de juiste partijen aan tafel zetten, zorgdragen voor een plan van aanpak en de regie beleggen. Naar aanleiding van vragen vanuit de Raad tonen we in onderstaande tabel welke wet welke verplichtingen oplegt en wat dit betekent voor de rol van de gemeente Zoetermeer. Een uitgebreidere omschrijving is te vinden in bijlage 1.

Wet Taken voor de gemeente Wmo 2015 • Zorg en ondersteuning toegankelijk, samenhangend en integraal organiseren • Verbinding leggen tussen zorg, veiligheid, wonen, schulddienstverlening en participatie • Systeem organiseren waarin voorzieningen samenwerken • Structuur organiseren waarin politie, GGZ, woningcorporaties, wijkteams en welzijn samenwerken • Inrichten van een lokaal systeem van melding → beoordeling → toeleiding → ondersteuning → nazorg • Regie voeren bij complexe casuïstiek • Warme overdracht en opvolging borgen • Voorkomen dat inwoners uit beeld raken • Toegang bieden ook zonder expliciete hulpvraag • Zorgen voor vindbaarheid, toegankelijkheid en preventieve inzet Wet publieke gezondheid (Wpg) • Gezondheidsrisico’s vroegtijdig signaleren • Verbinding met OGGZ-taken • Outreachend handelen bij zorgmijders • Samenwerken met politie, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties Wet verplichte ggz (wvgzz) • Inrichten meldpunt voor zorgen over inwoners • Uitvoeren verkennend onderzoek • Beoordelen vrijwillige zorg (gaat vóór dwang) • Aanvraag zorgmachtiging bij Officier van Justitie • Rol burgemeester bij crisismaatregel • Betrokkenheid bij crisiscommunicatie, vervolgzorg en nazorg Wet zorg en dwang (Wzd) • Van toepassing bij verstandelijke beperking en psychogeriatrische aandoeningen BW/MO (Wmo) • (Nu) verantwoordelijkheid bij centrumgemeenten • Bij toekomstige

decentralisatie: opvang, doorstroom, uitstroom, wooncapaciteit en samenhangend woon-zorgbeleid Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) (beoogd) • Integraal plan over domeinen heen • Betere mogelijkheden voor gegevensdeling • Aanwijzen regievoerder DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 9 Taakopvatting gemeente De wetten staan niet los van elkaar: de Wmo regelt de basis van ondersteuning en regie, de Wpg borgt vroegsignalering, de Wvggz regelt triage en crisis, BW/MO-wetgeving bepaalt de beschikbaarheid van passend wonen, en de Wams moet de samenhang versterken door juridische ruimte te bieden voor integrale samenwerking. Sinds de transities in het sociaal domein hebben gemeenten meer verantwoordelijkheid op het gebied van kwetsbare personen. Maar daarin staat de gemeente niet alleen. Er is een groot aantal maatschappelijke organisaties en professionele instellingen die reageren op zorgsignalen bij inwoners: huisartsen, de wijkagent, woningcorporaties, welzijnsorganisaties en GGZ-instellingen zijn daar voorbeelden van. Vanuit hun eigen vakgebied komen zij in aanraking met mensen waarbij sprake kan zijn van verward gedrag of van meervoudige en complexe sociale problematiek2.

Het Schakelteam stelde dat gemeenten een regisserende rol hebben, maar dat zij dit niet kunnen zonder dat ook alle andere partners hun verantwoordelijkheid voelen en nemen. We definiëren de gemeentelijke regierol daarom als een sturingsvorm die is gericht op de afstemming met en tussen (maatschappelijke) actoren, met als doel komen tot een samenhangend geheel 3. Veel maatschappelijke vraagstukken vragen om samenwerking tussen de overheid en maatschappelijke partners. Zo ook bij het lokaal en regionaal ontwikkelen van een sluitende, integrale aanpak personen met onbegrepen gedrag. Met deze definitie van regievoeren gaan we ervanuit dat de gemeente Zoetermeer voor de aanpak afhankelijk is van meerdere ketenpartners en dus niet voor alle deelaspecten eenzijdig verantwoordelijkheid kan nemen. Wel kan de gemeente vanuit haar regierol een faciliterende, beïnvloedende en ondersteunende bijdrage leveren. 2 NSOB, (2022). Omgaan met onbegrepen gedrag. Dilemma’s in de samenwerking rondom personen met verward gedrag in de gemeente Almelo .

3 Daarbij sluiten we aan bij onder meer de definities van regievoeren door gemeenten zoals toegelicht in het paper van Beurskens en Korsten (2007), waaronder: “Regie wordt opgevat als het afgewogen gebruiken van verschillende bestuurlijke instrumenten - juridische, economische en communicatieve instrumenten - waarbinnen beleid niet tot stand komt door centrale sturing, maar door interactie en communicatie met de vele partners die in de beleidssector actief zijn (Hupe en Klijn, 1997)”. DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 10 4. Resultaten In hoofdstuk 3 is het bestuurlijk en juridisch kader geschetst waarbinnen de gemeente Zoetermeer opereert bij de aanpak van personen met onbegrepen gedrag. In dit hoofdstuk staat de praktijk in Zoetermeer centraal. We beschrijven eerst de stand van zaken in termen van omvang, meldingen en trajecten, om vervolgens te analyseren hoe de aanpak in Zoetermeer functioneert langs de negen bouwstenen van het Schakelteam. Daarmee wordt zichtbaar in hoeverre de huidige werkwijze aansluit bij het bestuurlijk kader en waar knelpunten, spanningen of ontwikkelkansen liggen. De resultaten in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op een combinatie van documentanalyse, beschikbare registraties en de input uit focusgroepen en interviews met betrokken ketenpartners en inwoners.

De duiding van deze resultaten en de beantwoording van de onderzoeksvragen volgen in hoofdstuk 5. Stand van zaken in Zoetermeer: omvang, ontwikkeling en trajecten De Zoetermeerse aanpak is grotendeels ingebed in het regionale kader van het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden. De bestuurlijke opdracht en de Regionale Uitvoeringsagenda vormen het kader, waarbinnen Zoetermeer eigen accenten legt, onder meer via Meldpunt Bezorgd, de Zorg- en Veiligheidskamer Zoetermeer en het ZonMw-project Vroegsignalering van personen met onbegrepen gedrag. Traject van melding naar interventie Het traject van melding tot interventie kent in Zoetermeer meerdere routes, die op elkaar ingrijpen. Als onderdeel van de bestuurlijke opdracht werd door de werkgroep onderstaand overzicht gemaakt om te laten zien waar Zoetermeer momenteel staat. Dit overzicht kan worden gelezen als een stroomschema en escalatieladder: de aanpak start zo licht en nabij mogelijk en schaalt alleen op wanneer de situatie daarom vraagt. De logica is dat eerste hulp en ondersteuning zoveel mogelijk in het voorliggende veld worden georganiseerd. Wanneer dit niet toereikend is, kan via een melding bij Meldpunt Bezorgd een traject worden gestart waarin passende ondersteuning wordt ingezet. Als sprake is van zorgmijding kan bemoeizorg worden ingezet.

Indien daarnaast ook veiligheidsrisico’s spelen, wordt de casus besproken in de Zorg- en Veiligheidskamer. Wanneer een casus te complex is voor lokale partners, wordt (waar nodig) opgeschaald naar het regionale Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden. DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 11 Er zijn verschillende niveaus die zich bezig houden met personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer: • Acuut (direct gevaar): In acute situaties melden inwoners en professionals via 112. De politie en/of ambulance beoordelen ter plaatse; zo nodig wordt de GGZ-crisisdienst ingeschakeld. De basisafspraak is dat beoordeling bij voorkeur thuis plaatsvindt, tenzij de veiligheid dit niet toelaat. Opname of behandeling vindt alleen plaats als er een behandelperspectief is en aan wettelijke criteria (ernstig nadeel voor zichzelf of anderen) wordt voldaan. • Niet-acute zorgen en zorgmijding: Bij niet-acute zorgen kunnen burgers en professionals terecht bij Meldpunt Bezorgd. Melden kan telefonisch, per mail of via een online formulier. Meldpunt Bezorgd onderneemt binnen 48 uur een eerste actie. Meldpunt Bezorgd start bij meldingen een ketenonderzoek: eerst wordt onderzocht of de persoon al bekend is bij hulpverlening en vervolgens wordt er, samen met partners als OGGZ Rivierduinen, wijkagent of Brijder, contact gezocht met de betrokkenen.

Het verhaal van de persoon staat centraal; waar mogelijk wordt passende hulpverlening ingeschakeld. In 2024 leidde dit tot 117 doorverwijzingen naar zorg; in 74 casussen bleef de wijkcoach langer betrokken. Het uiteindelijke doel is altijd hulp inzetten. N.B. OGGZ Limor, Brijder en Rivierduinen kunnen ook benaderd worden door partners zonder tussenkomst van Meldpunt Bezorgd.

• | Bemoeizorg en complexere casuïstiek: Als de persoon over wie gemeld wordt niet in zorg is en geen zorg wil ontvangen, wordt B | emoeizorg ingezet. Dit wordt in Zoetermeer uitgevoerd via Meldpunt Bezorgd/Kwadraad in samenwerking met OGGZ Rivierduinen, Limor en het Mobiele Team Brijder. Kwadraad vervult hier een actieve wijkcoachrol en voert tevens verkennend onderzoek uit in het kader van de Wvggz. • | Casussen met veiligheidsrisico | : Casuïstiek die te complex is voor de reguliere lijn én een veiligheidsrisico kent, wordt besproken in de | Zorg- en Veiligheidskamer Zoetermeer | . Daar wordt beoordeeld of advies | aan betrokken partijen en/of monitoring van de gemaakte afspraken volstaat, of dat een persoonsgerichte aanpak nodig is. In dat laatste geval vindt een breed casusoverleg met betrokken organisaties plaats. | Als de problematiek dermate ernstig en complex is en de samenwerking vastloopt er kan worden opgesc | haald naar het regionale Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden en specifiek de Levensloopaanpak voor mensen met verward gedrag en een gevaarsrisico. Onder begeleiding van een onafhankelijk procesregisseur werken betrokken partners aan een levensloopplan. Een levensloopcoördinator van Fivoor en gemeentelijke casusregi | sseur van het zorg- en veiligheidshuis worden aan de cliënten gekoppeld zo lang als dat nodig is.

• | Sinds 2024 is er een pilot waarbij Meldpunt Bezorgd en OGGZ Rivierduinen | enkele uren per week aanwezig zijn op het politiebureau en | E33-politiemeldingen gezamenlijk worden besproken om te bespreken hoe het beste kan worden omgegaan met personen over wie gemeld wordt. Deze werkwijze is te vergelijken met de PPP in Den Haag. | Samenwerking met politie vindt structureel plaatst op dinsdag en donderda | g. Meldingen over mensen met onbegrepen gedrag worden waar nodig gezamenlijk opgepakt d.m.v. huisbezoeken, contact op beoordeling op het bureau. Omvang en meldingen Bij het beantwoorden van de vraag “hoe groot is de groep personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer?” zijn we aangewezen op meldingen en registraties bij politie, meldpunten en hulpdiensten. Zoals eerder beschreven geven meldingen | zicht op de belasting van ketenpartners | , maar niet op het exacte aantal unieke personen. De belangrijkste registratiebron bij de politie is de E33-code (verwarde of personen met onbegrepen gedrag). Deze registratie is incident-gebaseerd: één persoon kan dus meerdere keren voorkomen. Daarnaast verschilt het gebruik van de code: het zou bijvoorbeeld kunnen dat een registratie over een persoon met onbegrepen gedrag wordt weggeschreven onder ‘sociale wijkproblematiek’, al probe | ert de politie hier wel scherp op te zijn.

Hierdoor laten de cijfers zich niet echt lenen voor een harde schatting van de omvang. Naast E33 gebruikt de politie de | I28-code voor zorgmeldingen richting gemeenten en zorgpartners, vaak over niet-acute situaties, en de E14-code voor poging suïcide. In Zoetermeer registreerde de politie in 2024 893 E33-meldingen en 621 I28-meldingen. De onderstaande tabel weergeeft de trend van het aantal E33-meldingen. Het aantal E33-meldingen steeg de afgelopen jaren (met 37 procent in de periode 2020 tot en met 2022) en laat daarna een lichte daling zien (van 8 procent in de periode 2022 tot en met 2024). Jaartal | Aantallen politie E33-meldingen | Procentuele stijging/daling ten opzichte van het jaar ervoor 2020 | 707 | - 2021 | 892 | 26% 2022 | 967 | 8% DSP-groep | Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer | 12 2023 | 965 | 0% 2024 | 893 | -7% Er zijn ook actuele cijfers ook bekend over 2025: op 1 november zijn er 674 E33 | -meldingen gedaan. Dat is 15 procent minder dan op dezelfde peildatum ten tijde van 1 november 2024 (799 E33- meldingen). Regionaal (Haaglanden) gaat het om circa 11.000 E33 | -meldingen per jaar, waarbij de politie aangeeft dat een relatief kleine groep veelplegers verantwoordelijk is voor een groot deel van de overlast.

Ter vergelijking tonen we in onderstaande tabel de politie-meldingen uit 2024 in de andere gemeenten in de regio Haaglanden. Gemeente | Inwoners (±) | E33-meldingen 2024 | I28-meldingen 2024 Zoetermeer | 128.434 | 893 | 621 Den Haag | 566.221 | 8.277 | 698 Westland | 115.941 | 612 | 420 Delft | 109.577 | 2.145 | 258 Leidschendam-Voorburg | 78.229 | 585 | 330 Rijswijk | 59.642 | 721 | 48 Pijnacker-Nootdorp | 57.932 | 168 | 32 Wassenaar | 27.100 | 223 | 105 Midden-Delfland | 19.377 | n.b. | n.b. De politieregistraties laten zien dat Zoetermeer zich regionaal niet zozeer onderscheidt in de omvang van meldingen over personen met onbegrepen gedrag, maar wel in de manier waarop deze meldingen worden afgehandeld. In vergelijking met omliggende gemeenten kent Zoetermeer relatief veel I28-meldingen, wat duidt op een sterkere inzet op niet-acute zorgsignalering en doorgeleiding richting zorg en gemeente. Bij Meldpunt Bezorgd zien we een flinke toename in meldingen – wat past bij bovenstaand beeld. In 2024 werden in totaal 1.087 meldingen behandeld (956 procesmatige trajecten en 131 korte contacten), wat een stuk meer is dan de door het Meldpunt vooraf verwachte 800. Ruim de helft van de meldingen kwam vanuit de politie (dat is ook landelijk zo), daarnaast melden onder meer burgers, woningcorporaties en de gemeente.

Het merendeel van de inwoners waarover meldingen binnenkomen bij Meldpunt Bezorgd is al in zorg (430 meldingen). Met name bij meldingen waarbij de politie regelmatig betrokken is, gaat het vaak om inwoners die al in zorg zijn en niet om zorgmijdende personen. Partij die melding doet bij Meldpunt | Aantal meldingen bij Meldpunt Bezorgd in Bezorgd | 2024 Politie | 538 Burgers | 129 Woningbouwcorporaties | 120 Gemeente | 49 Huisarts | 14 Overige partijen | 237 De meldingen bij Meldpunt Bezorgd gaan vaak over meervoudige problematiek, wat vaak een van de kenmerken is van ‘personen met onbegrepen gedrag’. Psychiatrische en psychosociale problemen DSP-groep | Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer | 13 DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 14 komen het vaakst voor, naast verslaving, suïciderisico, vervuiling, zelfverwaarlozing en (dreigende) dakloosheid door financiële problemen. Een mogelijke verklaring voor de daling van het aantal E33-meldingen bij de politie is de gelijktijdige toename van meldingen bij Meldpunt Bezorgd. In de focusgroepen gaven professionals aan dat inwoners en ketenpartners steeds beter hun weg vinden naar dit meldpunt voor niet-acute zorgen.

Dat betekent dat een deel van de signalen die voorheen rechtstreeks bij de politie terechtkwam, nu via de meer passende eerstelijnsroute wordt afgehandeld. Deze verschuiving wordt door ketenpartners gezien als een gewenste ontwikkeling: het ontlast de politie en draagt bij aan het doel om vroegtijdig, in een zorgkader, te kunnen handelen voordat situaties escaleren. Woonoverlastcijfers geven aanvullend inzicht: in wijken als Buytenwegh en Meerzicht zijn relatief veel meldingen van woonoverlast/onbegrepen gedrag. Problematiek omtrent melding bij Meldpunt bezorgd Aantallen in 2024 Psychiatrische problemen 346 Psychosociale problemen 202 Verslaving 149 Suïciderisico 102 Vervuiling 96 Zelfverwaarlozing 73 Dreigende dakloosheid 88 Andere problematiek 587 DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 15 Tot slot gaf de burgemeester tijdens het interview aan dat er op dit moment geen casuïstiek speelt waarbij sprake is van acuut gevaar voor de omgeving, maar wel dat er vier personen zijn over wie jaarlijks regelmatig meldingen worden gedaan. Deze personen roepen zorgen en overlast op, zonder dat dit per definitie gevaarlijke/risicovolle casussen zijn in strafrechtelijke zin, waardoor verplichte zorg opleggen niet mogelijk is. Hier wordt wel vaak bemoeizorg ingezet.

Registratie en trends Meldpunt Bezorgd werkt sinds 2024 met een nieuw cliëntregistratiesysteem (Hello’s). De implementatie kende gebreken, maar levert inmiddels voldoende betrouwbare gegevens op. Meldingen worden vastgelegd op 16 leefgebieden. De registratie laat zien dat GGZ-problematiek en suïciderisico toenemen, terwijl meldingen over zorgen over kinderen en burenoverlast afnemen (zie eerdere tabel ‘Problematiek omtrent melding bij Meldpunt bezorgd’). Woonoverlast wordt steeds actiever opgepakt binnen het netwerk, waardoor bijvoorbeeld burenruzies nu bij Woonoverlast worden gemeld. Zorgen rondom kinderen worden vanuit Meldpunt Bezorgd niet opgepakt; deze meldingen gaan rechtstreeks naar Veilig Thuis. De gemeente ontwikkelt daarnaast een dashboard om trends in veiligheid en zorg te monitoren. Het doel is om meer datagestuurd en preventief te werken. Tegelijkertijd ontbreekt een volledig geïntegreerd registratiesysteem voor onbegrepen gedrag en is er geen realtime zicht op woonzorgvoorzieningen en capaciteit. Dat wordt ook in de regionale uitvoeringsagenda als belangrijk knelpunt benoemd.

Net als de politieregistraties kennen ook de andere registraties (bijvoorbeeld bij woningcorporaties of de gemeente) vergelijkbare beperkingen: organisaties hanteren eigen definities en systemen, data zijn lastig te combineren, er zit overlap in personen over wie meldingen gaan en mensen zonder contact met instanties blijven buiten beeld. Meldingen moeten daarom vooral worden gezien als signalen van zorg en overlast, niet als harde telling van inwoners met onbegrepen gedrag. Dit onderstreept het belang van het combineren van cijfers met kwalitatieve kennis van wijkcoaches, politie, GGZ en inwoners, wat we in dit onderzoek gedaan hebben. Beleid, projecten en samenwerking Zoetermeer sluit beleidsmatig aan bij regionale afspraken binnen Haaglanden. Op regionaal niveau is door het Bestuurlijk Overleg Zorg en Veiligheid Haaglanden een bestuurlijke werkgroep verward gedrag ingesteld, ondersteund door GGD Haaglanden en het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden. De Regionale Uitvoeringsagenda Domeinoverstijgend Samenwerken kent vier sporen: 1. Centraal coördinatiepunt / Kenniscentrum Onbegrepen Gedrag; 2. Vroegsignalering en persoonsgerichte aanpak; 3. Wonen en zorg; 4. Verbeteren van ketensamenwerking. Zoetermeer werkt spoor 2 lokaal verder uit. Binnen de ZonMw-regeling ontving de gemeente €477.000 (2024-2027) voor het project Vroegsignalering van personen met onbegrepen gedrag.

Dit richt zich op kwetsbare inwoners die (nog) niet in crisis zijn. Er wordt samengewerkt met onder meer Kwadraad, GGZ Rivierduinen, Werken aan Herstel, GGD en politie. De uitvoering bestaat uit: • Een Lerend Netwerk Preventie, • Het bevorderen van de crisiskaart, DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 16 • Het ontlasten van de politie bij niet-acute meldingen. De resultaten van dit project worden teruggekoppeld aan de regionale werkgroep, zodat werkzame elementen breder benut kunnen worden. Tussenresultaten zijn in de voorliggende documentatie nog niet beschikbaar. In de kadernota Voor een veilig Zoetermeer (2023–2026) is zorg en veiligheid een van de vijf speerpunten. Binnen dit kader is de Zorg- en Veiligheidskamer Zoetermeer opgericht. De Woonzorgvisie Zoetermeer besteedt aandacht aan passende woonvormen en preventie voor inwoners met complexe problematiek. Opvang Dichtbij (drie tijdelijke bedden met gericht plan van terugkeer naar de eigen woning) is hier een concreet voorbeeld van. De toegang tot beschermd wonen verloopt via centrumgemeente Den Haag; inwoners van Zoetermeer melden zich via het lokale Wmo-loket. De woonoverlastregeling vormt een belangrijke schakel tussen zorg en handhaving. Bij meldingen van woonoverlast zet de gemeente eerst in op bemiddeling en gesprek.

Als achter de overlast psychische of sociale problematiek schuilgaat, wordt de casus ingebracht in overleg met onder meer Meldpunt Bezorgd, GGZ Rivierduinen, Kwadraad, politie en woningcorporaties, binnen de structuur van de Zorg- en Veiligheidskamer. Pas als dit niet tot verbetering leidt, kan de burgemeester een gedragsaanwijzing (art. 151d Gemeentewet) opleggen en in het uiterste geval iemand voor maximaal vier weken een huisverbod opleggen. Ketenpartners geven echter aan dat dit in praktijk liever niet gedaan wordt omdat het het probleem enkel verplaatst. Samenwerking wordt in vrijwel alle documenten als cruciaal benoemd. Zoetermeer werkt intensief samen in een lokale kerngroep (gemeente, Kwadraad, GGZ Rivierduinen, GGD, politie, Werken aan Herstel). Meldpunt Bezorgd is zichtbaar in diverse overleggen (woonoverlast, hoarding, wijkteams, daklozenzorg) en de samenwerking met GGZ Rivierduinen is in 2024 verder geïntensiveerd, onder meer via de politiebureau-pilot. Uiteraard kan samenwerking altijd beter, dit komt verderop ook naar voren in de bouwstenen. Voor communicatie met inwoners geldt dat Meldpunt Bezorgd de centrale ingang is voor zorgen over iemand die zelf geen hulp vraagt. De kadernota noemt campagne, wijkwebsites en sociale media als kanalen om bekendheid te stimuleren.

In de interviews geven bewoners echter aan bij zorgelijke situaties vooral de politie te bellen; slechts enkelen kennen Meldpunt Bezorgd. Analyse per bouwsteen Bouwsteen 1. Inbreng mensen met onbegrepen gedrag en hun omgeving Er wordt gewerkt vanuit het perspectief van mensen met verward gedrag en hun inbreng is op alle niveaus, zowel in de uitvoering als in het beleid, structureel geborgd. In het kort: In Zoetermeer wordt op casusniveau al veel gedaan om aan te sluiten bij het perspectief van mensen met onbegrepen gedrag, maar deze inzet is versnipperd en nog onvoldoende structureel verankerd in beleid. De inbreng van de persoon zelf en van ervaringsdeskundigen neemt af naarmate het niveau hoger wordt. Wat gaat goed? DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 17 • Op cliëntniveau werken verschillende partijen “met de persoon”. Voorbeelden zijn: o De inzet van de PIP-methode (Preventie in de Praktijk | Samen ZoeterMeer Gezond); o Het feit dat woonoverlastprocedures standaard beginnen met een gesprek met de betrokkene; o De werkwijze bij Meldpunt Bezorgd, waar de inbreng van de persoon zelf het vertrekpunt is. • De crisiskaart wordt door politie en hulpverlening als waardevol ervaren, omdat deze het perspectief en de voorkeuren van de persoon met onbegrepen gedrag concreet zichtbaar maakt.

4 Tegelijkertijd merkt iedereen op dat er nog weinig crisiskaarten in gebruik zijn in de praktijk. • Op meerdere plekken wordt ervaringsdeskundigheid ingezet (onder meer via Werken aan Herstel, binnen GGZ Rivierduinen, Fonteynenburg en de verslavingszorg). o Volgens deelnemers levert dit op casusniveau veel op: mensen voelen zich gehoord en serieus genomen, er ontstaat meer vertrouwen in de keten en ervaringsdeskundigen blijken in staat cliënten “te verleiden tot zorg”. Waar liggen verbeterpunten? • Er zijn volgens deelnemers “te veel overleggen zonder de persoon zelf”. Daardoor klopt het beeld niet altijd en wordt – zeker in regionale gremia en bestuurlijke overleggen – nog vaak “over” in plaats van “met” mensen gesproken. Hoe hoger het niveau, hoe verder mensen met onbegrepen gedrag en hun naasten uit beeld raken. • De inzet van ervaringsdeskundigen kent gaten en is versnipperd: o Voor sommige typen casuïstiek is “geen passende ervaringsdeskundige” beschikbaar; o Er is geen eenduidige visie op hoe ervaringskennis of het perspectief van de persoon zelf structureel een plaats krijgt in casuïstiek en beleid, terwijl dit wel een expliciet doel is in de regionale uitvoeringsagenda.

• Professionals benoemen een terugkerende spanning tussen systeem- en leefwereld: de medische en systeemlogica is vaak leidend (“we weten hoe het zit als professional”), terwijl het perspectief van de persoon en de omgeving soms uiteenloopt en er een spagaat ontstaat. • Dit vraagt om een andere manier van werken: meer outreachend, meer tijd om goed uit te vragen wat er speelt, en het expliciet betrekken van het informele netwerk en buurtbewoners, ook bij terugkoppeling. Bouwsteen 2: Preventie en levensstructuur Preventie staat centraal, met bij elke persoon aandacht voor sociale contacten, zinvol (vrijwilligers)werk of dagbesteding, een passende en betaalbare woning, financieel de zaken op orde, gezondheid en een goede levensstructuur met weinig stress. In het kort: Preventie is in Zoetermeer nog onvoldoende systematisch belegd. Inwoners met onbegrepen gedrag komen vaak pas in beeld als problemen al geëscaleerd zijn. Er zijn wel diverse 4 De crisiskaart is een persoonlijk documentje waarop staat hoe iemand in een crisissituatie opgevangen en behandeld wil worden. Het is een soort gebruiksaanwijzing voor omstanders en hulpverleners zodat ze weten wat ze moeten doen als een crisis dreigt. De cliënt heeft van te voren goed nagedacht over hoe hij het liefst opgevangen wordt en heeft dat op de kaart beschreven.

Met de crisiskaart houdt de cliënt de regie over behandeling, medicatie en maatregelen in zijn/haar persoonlijke omgeving ten tijde van een dreigende crisis. De crisiskaart past opgevouwen in een portemonnee, zodat de cliënt de kaart altijd bij zich kan dragen. De crisiskaart is een samenvatting van een crisisplan. Zie: Crisiskaart | Werken aan herstel in Zoetermeer. DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 18 initiatieven en voorzieningen, maar de sociale basis heeft beperkt zicht op de doelgroep en de samenhang in de aanpak schiet vaak tekort. Wat gaat goed? • In de documentenanalyse en focusgroepen komt naar voren dat er preventieve ontwikkelingen gaande zijn, zoals: o Opvang Dichtbij (tijdelijke opvang met begeleid plan van terugkeer) dat in potentie een belangrijke rol speelt bij het voorkomen van escalatie); o De herstart van Welzijn-op-recept5, waar nu pilots in twee wijken lopen; • Teams als InZet worden genoemd als belangrijke partners in de toegang tot zorg. Outreachend werken helpt om beter aan te sluiten bij een deel van de doelgroep. • De Whatsappgroep met medewerkers van het OGGZ bemoeizorgteam van GGZ Rivierduinen, Meldpunt Bezorgd en de wijkagenten, zorgt voor korte lijntjes en helpt om elkaar snel te kunnen vinden bij een casus.

Waar liggen verbeterpunten? • Partners schetsen dat preventie in Zoetermeer niet systematisch is georganiseerd: o Inwoners met onbegrepen gedrag komen vaak pas in beeld wanneer problemen escaleren; o Meldingen lopen veelal via de politie. In het licht van preventie is het eigenlijk te laat als iemand pas via een politiemelding in beeld komt; o De sociale basis6 heeft soms onvoldoende zicht op de doelgroep, waardoor professionals vaak pas worden ingeschakeld bij ernstige problematiek. • Het sociaal domein is volgens respondenten “niet ingericht op een deel van de personen met onbegrepen gedrag”: o Wachttijden in zorg en schuldhulpverlening zijn hoog; o De werkwijze (mailen, bellen, digitale toegang) sluit slecht aan op een deel van de doelgroep; o De kwaliteit en vorm van hulp is sterk persoonsafhankelijk. • Er is een groep mensen met verslaving en hoge eenzaamheid, zonder structurele dagbesteding, voor wie de huidige voorzieningen onvoldoende passend zijn. • Er is een tekort aan passende woningen en grote wachtlijsten bij woningcorporaties en beschermd wonen. Dit vormt een belangrijke barrière voor herstel en stabiliteit. • Zoetermeer heeft geen eigen daklozenopvang; verwijzing naar Den Haag leidt er volgens deelnemers regelmatig toe dat mensen uit beeld raken. De opvang in Den Haag zit namelijk ook vol. Bovendien wordt er tussen gemeentes niet altijd goed gecommuniceerd.

• Time-outvoorzieningen zitten vaak vol en zijn afhankelijk van complexe financieringsconstructies (zorgverzekeraars, gemeentelijke middelen). De behoefte aan een beter uitgewerkt terugvalpreventieplan – inclusief bijvoorbeeld een Bed-op-recept7- voorziening – wordt meerdere malen genoemd. • De samenwerking rondom preventie is versnipperd: o De sociale kaart is onvoldoende bekend en up-to-date; o Kennis van het aanbod hangt sterk af van de duur dat een professional in het veld meedraait. 5 Zie: Welzijn op Recept | Samen ZoeterMeer Gezond 6 Zie: Wat is de sociale basis precies? | Movisie 7 De bed-op-recept regeling (BOR) biedt cliënten die een crisis aan voelen komen de mogelijkheid om een nachtje in de kliniek door te brengen. DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 19 • Preventie en levensstructuur vragen om stevige regie door de gemeente op de volle breedte van het sociaal domein (wonen, inkomen, dagbesteding, gezondheid) en om een betere verbinding tussen sociale basis (vertrouwenspersonen, buurtinitiatieven) en de professionele keten. Nu wordt bemoeizorg vaak pas ingezet als eerdere kansen op preventie gemist zijn. Bouwsteen 3: Vroegtijdige signalering Signalen kunnen door mensen zelf, hun directe netwerk en buurtbewoners dag en nacht worden gemeld*, ze worden vroegtijdig herkend en daarop wordt meteen doorgepakt.

Er zijn 24/7 meldpunten ingericht en er zijn dag en nacht zorgprofessionals beschikbaar en bereikbaar in de wijk, die zelf signaleren en proactief handelen bij zorgelijke signalen. *De mogelijkheid tot melden wordt besproken onder bouwsteen 4. In het kort: De lijnen voor vroegsignalering zijn in Zoetermeer aanwezig, mede door het project over vroegsignalering en persoonsgerichte aanpak. In de praktijk functioneren deze lijnen echter nog niet altijd voldoende als één samenhangend en samenwerkend systeem. Triage, casusregie en terugkoppeling kunnen verbeterd. Wat gaat goed? • In Zoetermeer loopt al enkele jaren een project rond vroegsignalering en persoonsgerichte aanpak, waardoor de infrastructuur voor signaleren en opvolgen is versterkt. • Naast de politie zijn er meerdere 24/7-meldmogelijkheden: o Meldpunt Bezorgd (telefonisch tijdens kantooruren, online 24/7); o Meldpunt woonoverlast; o Crisis Interventie Team (CIT) voor jeugd. • Op papier kunnen zorgen daarmee dag en nacht ergens neergelegd worden. De opvolging na een melding wordt door professionals als “redelijk goed geregeld” ervaren. Waar liggen verbeterpunten? • De politie vervult feitelijk een centrale rol in de vroegsignalering, maar voelt zich daar niet altijd op toegerust: agenten komen “altijd”, maar twijfelen of zij de juiste partij zijn om te beoordelen.

Vaak wordt een I28-melding gedaan of het ambulancepersoneel wordt gevraagd te beoordelen. • Dit proces kent meerdere hiaten: o Het is tijdrovend; o De ambulance komt niet altijd; o Als er wel wordt beoordeeld, leidt dit niet altijd tot een duurzame oplossing en keert de problematiek regelmatig terug. • Er is onduidelijkheid over procesregie na een melding: o Het is niet helder wie de “volgfunctie” heeft (Meldpunt Bezorgd, de coördinator woonoverlast of een andere partij); o Formeel is er geen overstijgende procesregie die structureel bewaakt of iemand in beeld blijft en of afspraken worden nagekomen. • Professionals zien behoefte aan meer GGZ-expertise “aan de voordeur”. Zaken zoals: o Het politie-Parnassia-project (in Den Haag)8 en in Zoetermeer dat de medewerkers van het OGGZ-bemoeizorgteam van GGZ Rivierduinen structureel 2 keer per week op 8 Aanpak overlast verward gedrag Den Haag | ZonMw Projects DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 20 het politiebureau zitten, worden als positief genoemd, maar er is behoefte aan intensivering. • Er is behoefte aan triagebedden en een duidelijker escalatielijn: bij een bepaald aantal meldingen over een persoon zou automatisch een breed overleg met alle betrokken organisaties moeten worden ingericht.

• Overkoepelend geldt dat er veel signalerings- en meldpunten zijn, maar dat gezamenlijke triage, casusregie en terugkoppeling nog onvoldoende geborgd zijn. Er wordt wel overgedragen, maar minder samengewerkt, of teruggekoppeld. Hierdoor zijn en blijven er ook verschillende talen/woordgebruik bestaan. Bouwsteen 4: Melden In de 112-meldkamer en andere meldpunten is men bekend met en alert op signalen van verwardheid bij een melding. De juiste professional wordt ingezet. Er wordt een eenduidig protocol gehanteerd. In het kort: De routes voor melden zijn in Zoetermeer helder en sluiten in theorie aan bij het landelijke beeld van een breed meldlandschap. De grootste knelpunten zitten niet in het doen van een melding, maar in vervoer, vervolgondersteuning en terugkoppeling na beoordeling door de crisisdienst Wat gaat goed? • Bij acute situaties verloopt het proces via 112 (politie/ambulance) en, indien nodig, de 24/7 GGZ-crisisdienst. • Bij niet-acute situaties zijn er meerdere routes: o via de huisarts; o via Meldpunt Bezorgd; o via wijkagent of wijkteam; o via woningcorporatie; o landelijk via het Meldpunt zorgwekkend gedrag. • De gezamenlijke meldkamer van de politie registreert meldingen en de ambulance doet vaak de eerste beoordeling en verzorgt (een deel van) het vervoer.

• Deelnemers geven aan dat het proces tot en met het contact met de GGZ-crisisdienst in de basis goed loopt, zeker tijdens kantooruren (als ook direct gemeld kan worden aan Meldpunt Bezorgd). Waar liggen verbeterpunten? • In de praktijk zorgt de veelheid aan meldroutes soms voor onduidelijkheid bij inwoners en professionals: het is niet altijd duidelijk waar men het beste kan melden. • De ambulance wordt ervaren als standaard vervoerder, terwijl: o Vervoer van mensen met onbegrepen gedrag niet altijd tot de kerntaak behoort; o Prikkelarm of niet-stigmatiserend vervoer vaak ontbreekt (aansluitend op bouwsteen 7).Er wordt aangevuld dat dit is uitgetest, maar niet goed efficiënt te organiseren viel. Vandaar de keuze voor de medium care ambulance. Meer informatie over deze test, is bij de onderzoekers van DSP-groep niet bekend. • De grootste problemen ontstaan na het contact met de crisisdienst. Als beoordeling, dwangbehandeling of opname niet nodig of niet passend wordt geacht, staat iemand na korte tijd weer op straat. Er is dan vaak geen duidelijk vervolgtraject en geen terugkoppeling naar de melder. Partners ervaren dat het dan neerkomt op “wachten op een nieuwe melding”.

• Zowel politie als andere partners benoemen dat meer voorlichting nodig is aan professionals en aan inwoners over wanneer en waar te melden, wat men mag verwachten, en dat de DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 21 politie en ambulance wel “iets doen”, maar ook afhankelijk zijn van zorgpartners en wetgeving (vrijwillig kader, Wvggz). • Er is behoefte aan een voorziening die het gat tussen acute beoordeling en vervolgondersteuning kan dichten. Bouwsteen 5: Beoordeling en risicotaxatie Mensen met verward gedrag kunnen dag en nacht integraal beoordeeld en opgevangen worden en er is een goede verbinding tussen zorg- en veiligheidsprofessionals. Er zijn eenduidige risicotaxatie- en beoordelingsinstrumenten beschikbaar. In het kort: De formele beoordelingsketen (politie–ambulance–crisisdienst) functioneert binnen een strikt zorgkader. In de praktijk ontbreekt een laagdrempelige, passende voorziening zoals de vroegere Opvang Verwarde Personen (OVP), en zijn er beperkte mogelijkheden om tijdelijk in te grijpen wanneer er wel grote zorgen, maar nog geen grond voor gedwongen zorg is.

Wat gaat goed? • Beoordeling vindt op verschillende momenten in de keten plaats: als iemand al in zorg is, heeft daar een beoordelingsmoment plaatsgevonden; bij acute meldingen beoordeelt de politie ter plaatse globaal, belt de ambulance, en schakelt de ambulance indien nodig de crisisdienst in. • Basisafspraak is dat beoordeling in principe thuis plaatsvindt, tenzij de veiligheid in het geding is. In dat geval wordt uitgeweken naar de beoordelingslocatie van de GGZ. Partijen houden zich aan deze basisafspraak. • Beoordeling in een politiecel is alleen mogelijk bij een aangehouden verdachte en wordt als uitzonderlijk geval gezien. Waar liggen verbeterpunten? • Deelnemers ervaren dat er geen laagdrempelige, passende voorziening meer is zoals voorheen de Opvang Verwarde Personen (OVP). • De beoordeling staat sterk in het teken van de Wvggz: o Psychiatrie neemt alleen op als er een behandelperspectief is; o Er moet sprake zijn van ernstig nadeel voor zichzelf of anderen. • Daardoor ligt de nadruk op klinische risico’s, terwijl de impact op buurt, veiligheid en leefbaarheid soms buiten beeld blijft. • Professionals missen instrumenten om iemand tijdelijk uit een situatie te halen als er nog geen grond is voor gedwongen zorg, maar de situatie wel escaleert of onhoudbaar is voor de omgeving en/of voor de personen om wie het gaat.

• Voor mensen zonder vaste woonplek is beoordeling “op straat” praktisch ingewikkeld. • Triagebedden en lokale opvangbedden (zoals de mogelijke pilot met een opvangbed in Zoetermeer) worden gezien als kansrijke ontwikkelingen, omdat ze tijd en ruimte creëren voor goede beoordeling en vervolgplanning. • De Wvggz wordt door professionals als complex en tijdrovend ervaren: zorgmachtigingen gelden als “laatste strohalm” maar door de complexiteit lukt het niet altijd om deze op het juiste moment in te zetten. • Er is behoefte aan duidelijke, gedeelde risicotaxatie-instrumenten en afspraken, waarin ook licht verstandelijke beperking-problematiek, dementie en verslaving zijn meegenomen. • Sommige deelnemers benoemen dat de grootste risicogroep juist de groep is die nu volledig uit beeld blijft. DSP-groep Verkennend onderzoek naar personen met onbegrepen gedrag in Zoetermeer 22 Bouwsteen 6: Toeleiding Mensen worden geleid naar ondersteuning of zorg die past bij hen en de (financiële) drempels zijn zo laag mogelijk. De problematiek rondom onverzekerdheid en ontoegankelijkheid van zorg is opgelost. In het kort: Hoewel het aanbod in Zoetermeer relatief uitgebreid is, wordt toeleiding naar passende zorg en ondersteuning door deelnemers gezien als een van de grootste struikelblokken.

De effectiviteit van toeleiding is sterk afhankelijk van individuele kennis en netwerken, en er zijn structurele knelpunten bij complexe problematiek en wachttijden. Wat gaat goed? • Er is in Zoetermeer relatief veel aanbod aanwezig, zeker in vergelijking met sommige andere gemeenten. • Meldpunt Bezorgd voert na een niet-acute melding een ketenonderzoek uit: o Wie is betrokken; o Wat is er al gedaan; o Welke routes zijn mogelijk. • Er wordt gebruikgemaakt van de Zoetermeerwijzer en er zijn diverse vormen van ambulante ondersteuning en Wmo-hulpverlening beschikbaar. • In theorie is de Wmo toegankelijk zonder indicatie en zijn cliënten via het CAK meestal verzekerd. De groep onverzekerden en mensen zonder geldige verblijfsstatus is relatief klein. Waar liggen verbeterpunten? • Het benutten van het beschikbare aanbod is sterk afhankelijk van: o De individuele kennis en netwerken van professionals; o De aanwezigheid van ervaren collega’s die “na tien jaar wel weten hoe de hazen lopen”.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://zoetermeer.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/615615b7-9e5e-45d6-9073-11ad5d5ff3ac?agendaItemId=a1cc6609-b611-42b7-bef2-96ca847a56a0