Bijlage 1 - Uitvoeringsstrategie programma Binnenstad 2024-2030
Tekst van het document
DEFINITIEF 23 MEI 2023
UITVOERINGSSTRATEGIE
PROGRAMMA BINNENSTAD 2024-2030
COLOFON Uitgave van Gemeente Zoetermeer Stedelijke Ontwikkeling - Ruimtelijk Beleid Lay-out en afbeeldingen: Gemeente Zoetermeer Bij de samenstelling van dit document hebben we ons best gedaan om alle rechthebbenden van het beeldmateriaal correct te vermelden. Wanneer u meent dat u hier niet of incorrect vermeld staat verzoeken wij u contact op te nemen met het secretariaat van de afdeling Stedelijke ontwikkeling van de gemeente Zoetermeer. Aan de inhoud van de teksten en kaartbeelden is veel zorg besteed. Toch kan informatie onvolledig of niet helemaal correct zijn weergegeven. Aan de informatie in dit document kunnen geen rechten worden ontleend.
2
INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Inleiding
4
Hoofdstuk 2: Ruimtelijk programmatische uitgangspunten
6
Leeswijzer
2.1 Gebiedsprogramma binnenstad en de Omgevingswet
2.2 Uitvoeringsstrategie binnenstad en de Zoetermeerse werkwijze 2.3 Bijdrage programma binnenstad aan doelen Zoetermeer 2040
5 6
6
7
2.4 Kwalitatieve criteria voor de binnenstad
10
3.1 Inleiding
12
3.3 Voortschrijdende inzichten
15
Hoofdstuk 3: uitvoeringsstrategie programma binnenstad 2022-2030 3.2 Resultaten Uitvoeringsstrategie 2022-2023
Hoofdstuk 4: uitvoeringsstrategie programma binnenstad 2024-2030
12
12 17
4.1 Inleiding
17
4.3 Beoordeling van initiatieven
18
4.2 Orgware en placemaking 4.4 Programmasturing
4.5 Programma uitwerking 4.6 Deelgebieden
4.7 Projecten in uitvoering
4.8 Omgevingscommunicatie
4.9 Extern relatiemanagement
Hoofdstuk 5: Gemeentelijk grondbeleid en ontwikkelstrategie 5.1 Inleiding
5.2 Situationeel grondbeleid voor de binnenstad 5.3 Samenwerking met partners
5.4 Financiële kaders van het grondbeleid en Businesscase 5.5 Kansen en risico’s
Hoofdstuk 6: organisatie programma binnenstad 6.1 Inleiding
6.2 Taken en verantwoordelijkheden 6.3 Organisatiestructuur
6.4 Omvang en samenstelling
Bijlagen
1 Programmering wonen, werken, openbare ruimte en voorzieningen dd.
18 19 20 21 24 24 25 26 26 26 27 27 28 29 29 29 31 32 34
oktober 2022
34
3 Overzicht Afsprakenkader programma binnenstad
36
2 Overzicht bestaand gemeentelijk beleid
34
3
HOOFDSTUK 1: INLEIDING Op 31 januari 2022 stelde de gemeenteraad
met de haalbaarheidsfase van deelgebied
het benodigde budget beschikbaar voor de
Denemarkenlaan e.o.
Uitvoeringsstrategie Programma Binnenstad 20222023.
Het is nu tijd om een vervolg uitvoeringsstrategie voor het programma en de resterende
De uitvoeringsstrategie geeft antwoord op de
deelgebieden vast te stellen. Deze
vraag hoe de ambities in de Visie Binnenstad
uitvoeringsstrategie is voor de periode
2040 kunnen worden gerealiseerd. De ambitie
van 2024 tot 2030 op basis van resultaten,
is een levendiger en sfeervoller stedelijke
ervaringen en voortschrijdende inzichten. In de
binnenstad, die past binnen de kaders van de
uitvoeringsstrategie wordt nadrukkelijk aansluiting
Visie Zoetermeer 2040. Om dit waar te maken is
gezocht bij bestaand beleid, de visie Zoetermeer
een groter en gevarieerder aanbod van woningen,
2040 en de daarin opgenomen Zoetermeerse
maatschappelijke en culturele voorzieningen
Aanpak.
en bedrijvigheid nodig. Het doel van de uitvoeringsstrategie is om de ambitie om te zetten
De redenen om nu voor een periode van zes
in concrete stappen die leiden tot uitvoering en
jaar een uitvoeringsstrategie vast te stellen is
een integrale gebiedsbusinesscase (financiële
het meerjarenperspectief dat voorkomt uit de
meerjaren verkenning) zodat de beoogde
uitgevoerde verdiepende studies, de toekenning
veranderingen ook gaan plaatsvinden.
van subsidies van het Rijk, de noodzaak tot integraal werken aan meerdere deelgebieden
4
Alle onderdelen uit de uitvoeringsstrategie 2022-
tegelijkertijd en het kunnen faciliteren van
2023 zijn of worden dit jaar afgerond. Hierdoor
initiatieven van marktpartijen, ondernemers
weten we wat ons de komende jaren te doen staat.
en bewoners. Ook het gebiedsprogramma
Het vertrekpunt vormt hiervoor de Visie Binnenstad
Binnenstad zoals bedoeld in de nieuwe
2040 en de uitkomsten van het onderzoek naar
Omgevingswet (per 1 januari 2024) vraagt
de gewenste programmering met betrekking tot
om een meerjarenperspectief. Vernieuwing
wonen, werken, voorzieningen en openbare ruimte,
van de binnenstad betekent werken aan de
die vorig jaar is afgerond. Naast de al lopende
overgang van planmatige groei naar integrale
uitvoeringsprojecten is in 2022 een voortvarende
gebiedsontwikkeling; dit gaat over de wensen van
start gemaakt met de haalbaarheidsfase van de
bestaande en nieuwe bewoners, ondernemers en
deelgebieden Luxemburglaan e.o. en Zuidflank
bezoekers van de binnenstad. Hiermee zichtbare
Nederlandlaan, waarvan de resultaten separaat aan
resultaten boeken kost toegewijde aandacht en
de gemeenteraad worden voorgelegd.
energie gedurende meerdere jaren.
In het eerste half jaar van 2023 is ook gestart
Meer gelijktijdig in gang zetten en houden en
minder volgtijdelijk prioriteren vergt de nodige
met de Visie Zoetermeer 2040 en de daarin
flexibiliteit en wendbaarheid van de ambtelijke
opgenomen Zoetermeerse Aanpak en benoemen
organisatie en initiatiefnemers als ook de tijdige
we de concrete bijdrage van het programma
beschikbaarheid van het publiekrechtelijk
binnenstad aan de doelen van Zoetermeer 2040
instrumentarium (onder meer omgevingsplan,
(hoofdstuk 2). Dan staan we stil bij de resultaten
beeldkwaliteitsplan, voorkeursrecht).
en voortschrijdende inzichten van het afgelopen anderhalf jaar (hoofdstuk 3) om vervolgens in te
Eind 2022 stond Zoetermeer stil bij 60 jaar new
gaan op de uitvoeringsstrategie voor de periode
town. Een geschikt startmoment om bij het
2024-2030 (hoofdstuk 4). De operationele
volgende lustrum een nog meer levendige en
vraagstukken, het gemeentelijk grondbeleid en
sfeervolle binnenstad te kunnen laten zien aan alle
de organisatie programma binnenstad komen in
Zoetermeerders en bezoekers. Het werk hieraan is
hoofdstuk 5 en 6 aan de orde.
voortvarend gestart, het wordt nu een kwestie van uitbouwen, volhouden en blijven meebewegen in
Als Bijlage 1 is de Programmering wonen, werken,
tijden van economische voor- en tegenspoed.
openbare ruimte en voorzieningen d.d. 12 oktober 2022 toegevoegd. Bijlage 2 bevat een overzicht
Leeswijzer
van het bestaande gemeentelijke beleid zoals dat
De uitvoeringsstrategie binnenstad 2024-2030
ook van toepassing is op de binnenstad. Bijlage 3
bestaat uit vijf onderdelen en wordt ondersteund
toont een overzicht van het huidig afsprakenkader
door enkele bijlagen. Eerst leggen we de relatie
voor de binnenstad.
5
HOOFDSTUK 2: RUIMTELIJK PROGRAMMATISCHE UITGANGSPUNTEN 2.1 Gebiedsprogramma binnenstad en de
Tenminste de volgende waarden moeten door
Omgevingswet
de gemeente worden vastgesteld: lucht-,
De Omgevingswet gaat over de fysieke
water- en zwemwaterkwaliteit. Deze waarden
leefomgeving. Met deze nieuwe wet, die naar
moeten objectief kunnen worden vastgesteld
verwachting op 1 januari 2024 van kracht wordt, wil
en kwantitatief meetbaar zijn;
de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen.
•
Maatregelen om één of meer andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken.
De Omgevingswet kent meerdere instrumenten, zoals een omgevingsvisie, omgevingsprogramma,
Het toekomstige omgevingsprogramma
omgevingsplan en omgevingsvergunning.
binnenstad is de basis voor in het omgevingsplan
De omgevingsvisie geldt voor de gehele
op te nemen omgevingswaarden,
stad en is vastgelegd in de Omgevingsvisie
woningbouwprogramma (naar categorie),
Zoetermeer 2040 (hierna Zoetermeer
kostenverhaal en inzet van ander ruimtelijk-juridisch
2040). In een omgevingsprogramma komen
instrumentarium (bijvoorbeeld voorkeursrecht).
meerdere ontwikkelingen met betrekking tot de fysieke leefomgeving binnen een gebied
Het omgevingsprogramma binnenstad is een
samen. Het programma binnenstad is er daar
bevoegdheid van het College van B&W, terwijl
één van, vastgelegd in de Visie Binnenstad
het omgevingsplan door de gemeenteraad wordt
2040 en de meerjarige uitvoeringsstrategie.
vastgesteld.
Het omgevingsplan vervangt bestaande bestemmingsplannen. De omgevingsvergunning wordt afgegeven per project.
2.2 Uitvoeringsstrategie binnenstad en de Zoetermeerse werkwijze
Het programma binnenstad is veelomvattend en De Omgevingswet kent een cyclisch
vraagt daarom veel expertise en capaciteit van
karakter. Volgens de Omgevingswet is het
de ambtelijke organisatie voor een succesvolle
omgevingsprogramma vormvrij. Wel dient het
voorbereiding en uitvoering van de uiteenlopende
omgevingsprogramma één of meer van de
projecten. Professioneel projectmatig werken
volgende onderdelen te bevatten:
vereist een gestructureerde manier van werken en
•
Uitwerking van het beleid voor ontwikkeling,
denken. Daarom heeft de gemeente Zoetermeer
gebruik, beheer, bescherming en behoud van
de Zoetermeerse werkwijze projectmatig werken
de fysieke leefomgeving;
vastgesteld.
•
Maatregelen om aan omgevingswaarden (voormalige milieukwaliteitseisen) te voldoen.
6
Het programma binnenstad volgt de hierin
vastgelegde werkwijze. Dit heeft met name betrekking op de besluitvorming, fasering en beheersing: •
Besluitvorming: er is een sturingsmodel ingericht volgens de driehoek ambtelijk opdrachtgever, bestuurlijk opdrachtgever en de opdrachtnemer, de gebiedsmanager;
•
Fasering: de aanpak volgt de vastgelegde fasen: initiatief, haalbaarheid, uitwerking, uitvoering en nazorg;
•
Beheersing: de volgende beheers aspecten worden gevolgd en gemonitord: Geld, Risico, Organisatie, Tijd, Informatie, Kwaliteit (GROTIK).
De Zoetermeerse Aanpak (Visie Zoetermeer 2040, januari 2022)
Naast de interne ambtelijk-bestuurlijke werkwijze, kennen we ook de Zoetermeerse Aanpak die is
gastvrije binnenstad door het verbeteren van de
opgenomen in Zoetermeer 2040 en gebaseerd is
kwaliteit van de stedenbouwkundige inrichting,
op de beleidscyclus van de Omgevingswet. Dit
het toevoegen van (woon)programma en het
helpt bij de doorwerking van Zoetermeer 2040
stimuleren van samenwerking.
naar de uiteindelijke uitvoeringsprojecten in de
Zoetermeer 2040 is voorzien van een strategische
binnenstad met name in de samenwerking met
agenda, waarover periodiek aan het college wordt
partners in de stad. De Zoetermeerse Aanpak (zie
gerapporteerd. Hierin wordt ook aandacht besteed
figuur 1) kent 4 onderdelen: beleidsontwikkeling,
aan het gebiedsprogramma binnenstad.
beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling. Deze onderdelen lopen parallel aan de fasering van
De binnenstad is volop in ontwikkeling en biedt
projecten.
daardoor veel kansen voor het bereiken van de belangrijkste doelstelling van Zoetermeer
2.3 Bijdrage programma binnenstad aan doelen
2040, namelijk het keren van de Zoetermeerse
Zoetermeer 2040
mechanismen (A). De instrumenten die ons
De ambitie voor een levendige en sfeervolle
hiervoor ter beschikking staan zijn sturen op
stedelijke binnenstad is sterk verankerd in
samenhang (B), sturen op diversiteit en kwaliteit (C)
Zoetermeer 2040 en de Visie Binnenstad 2040.
en sturen op het bundelen van krachten (D).
Zoetermeer 2040 is de overkoepelende visie voor de sociale, economische en ruimtelijke ontwikkeling van de stad. De Visie Binnenstad 2040 gaat over het ontwikkelen en versterken van een levendige, aantrekkelijke, sfeervolle, bruisende en
7
A. Het keren van de Zoetermeerse mechanismen
wonen en openbaar gebied. •
Mentaal eigenaarschap: gevoel van
1. Concurrerende woonaantrekkelijkheid van het
verbondenheid met binnenstad,
centrumgebied.
plekken, ideeën, initiatieven, waardoor
Dit betreft kwaliteitsverbetering (uitstraling,
medeverantwoordelijkheid voor gebruik en
beleving en gebruikswaarde van het openbaar
beheer toeneemt.
gebied, onderscheidende architectuur) en een verbetering van de sociale en fysieke veiligheid.
3. Samenhang beroepsbevolking en
Door de aanpak van de openbare ruimte kan
werkgelegenheid.
de gemeente sturen op ruimtelijke kwaliteit. Zo
Versterking van de werkgelegenheidsfunctie
worden water en groen toegevoegd die de ruimte
in de binnenstad. De laatste jaren constateren
een eigen identiteit geven. Een voorbeeld is de
we dat de werkgelegenheid afneemt. Het
aanleg van twee singels, die een kader vormen
gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden
voor bijzonder singelarchitectuur. Bovendien
en het gemiddeld opleidingsniveau is in het
wordt de openbare ruimte voornamelijk
centrum beduidend lager dan het Zoetermeers
ingericht op verblijven en gebruik door fietser en
gemiddelde.
voetganger. 4. Verschillen tussen wijken en buurten. 2. Sociaaleconomische kracht van de binnenstad.
Nieuwbouw in de binnenstad moet een
De ontwikkelingen zijn gericht op meer diverse
impuls geven aan de bestaande stad.
instroom van inwoners. Het is een uitnodiging aan
Bijvoorbeeld door met nieuwbouw strategische
kritische vernieuwers, zelfbewuste aanpakkers,
schuifruimte te creëren in bestaande wijken
kenniswerkers en creatievelingen, die een volgende
waardoor transformatie en verbetering
stap in hun wooncarrière kan worden aangeboden
in die wijken mogelijk wordt. Hier zal het
door meer variatie in het woningaanbod. Dit
programma Woningbouw als aanjager vorm
leidt tot een gemêleerde samenstelling van
en inhoud aan gaan geven. Het beoogde
binnenstadsbewoners, mede door verjonging,
woningbouwprogramma in de binnenstad moet
het vergroten van eigenaarschap en binding aan
in afstemming met dat programma bijdragen
de binnenstad (en Zoetermeer). Er worden drie
aan het versterken van het sociaaleconomische
vormen van eigenaarschap onderscheiden:
fundament van de stad.
•
•
8
Fysiek eigenaarschap: meer koopwoningen in alle segmenten en/of verkoop van een deel van
5. Adaptief vermogen.
de huurwoningenvoorraad: in de afgelopen
Ruimte voor verbouwing, transformatie of
10 jaar is in het stadscentrum het percentage
herpositionering van bestaande woningen om
huurwoningen toegenomen ten koste van het
nieuwe doelgroepen aan te kunnen trekken. De
percentage koopwoningen.
energietransitie wordt ingezet als één van de
Sociaal eigenaarschap: meer ruimte voor eigen
motoren achter de transformatie. In de Dorpsstraat
initiatieven voor zorg, sport, veiligheid, cultuur,
leidt dit tot woningen in unieke woonmilieus
die typisch zijn voor historische binnensteden.
De binnenstad is in potentie voor veel verschillende
Bij kantoortransformatie aan Europaweg en
huishoudens met een stedelijke leefstijl een
Engelandlaan heeft dit geleid tot een groot aantal
gewilde plek om te wonen: jongeren/studenten,
jongerenwoningen.
young urban professionals, empty nesters en (doorstromende) stedelijke gezinnen. Dit vraagt
B. Sturen op samenhang
om een palet aan onderscheidende woningtypen
6. Bouwstenen.
met voldoende betaalbare woningen: penthouses,
In de Visie Binnenstad 2040 zijn acht ruimtelijk-
studio’s, ruime appartementen in de midden
programmatische bouwstenen geformuleerd die als
huur en het koopsegment, ‘friends’-concepten,
kader dienen voor elke (individuele) ontwikkeling
stadswoningen voor gezinnen, houtbouw (dak
en die ervoor moeten zorgen dat de binnenstad
opbouwen), woonboten en authentieke dorpse
zich door ontwikkelt binnen een stedelijk weefsel
woningen. Hiervoor wordt maatwerk geleverd om
van gesloten en/of samengestelde bouwblokken
inwoners met uiteenlopende leefstijlen een plek te
en duidelijk herkenbare openbare ruimtes.
geven of langer in de binnenstad te kunnen blijven wonen.
C. Sturen op diversiteit en kwaliteit 7. Beeldkwaliteitsplan binnenstad.
D. Sturen op het bundelen van krachten
In 2022 is gestart met het opstellen van
10. Invulling geven aan gebruik van ongebruikte
het beeldkwaliteitsplan binnenstad en het
ruimtes.
instellen van een Quality team en Supervisor.
Hierin is naast bouwvolumes (hardware) en
In dit beeldkwaliteitsplan zijn ontwerpregels
doelgroepen aan de hand van leefstijlen (software)
geformuleerd voor nieuwe ontwikkelingen in
aandacht voor de ‘geleefde’ stad. Dat gebeurt
de Binnenstad, gericht op het verhogen van de
door ideeën en aanwijzingen te geven voor
kwaliteit en stedenbouwkundige samenhang. Het
het (tijdelijk) gebruiken van ruimtes (orgware).
beeldkwaliteitsplan wordt in 2023 afgerond en ter
Omdat dit vanuit bewoners en gebruikers
besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad.
wordt georganiseerd, worden door middel van communicatie en participatie ideeën opgehaald en
8.
Actualiseren van beeldkwaliteitsplan
waar mogelijk gefaciliteerd. De eerste initiatieven
Dorpsstraat.
worden ontplooid door omwonenden/doelgroepen
Hierin wordt de historische authenticiteit en
te betrekken bij (tijdelijke) invulling van openbare/
kwaliteit scherper geformuleerd met de daaraan
ongebruikte ruimtes, zoals bijvoorbeeld Gat in de
verbonden regels voor transformatie. Daarnaast
markt en de nadere uitwerking van de beleefroute.
zal vanuit de historische analyse een nadrukkelijke sturing komen op de inrichting en vorm van (verdwenen) openbare ruimtes. 9. Gevarieerd woonprogramma met bijzondere woonvormen.
9
11. Torentjes overleg. Een klankbordgroep
van Zoetermeerse identiteitsdragers, zoals de
tussen gemeente en bewoners voor informatie
verwijzing naar de Zoetermeerse meerpolder op
en inspiratie. Dit overleg, dat 3 tot 4 keer per
het Promenadeplein.
jaar plaatsvindt, trekt met name eigenaren van appartementen in verenigingen van eigenaren.
2.4 Kwalitatieve criteria voor de binnenstad Om vanuit de omgevingsvisie Zoetermeer sturing
12. Overleg Bedrijven investeringszone
te geven aan het programma binnenstad wordt
(BIZ) Dorpsstraat en gemeente (Stedelijke
een aantal kwalitatieve criteria meegegeven aan
Ontwikkeling, Stadsbeheer, Erfgoed en
gebiedsontwikkelingen, initiatieven, en projecten:
Stadsbouwmeester). Hierin worden vanuit de vastgoedeigenaren en
1. Behoud en versterken van de cultuurhistorische
ondernemers (gebruikers) ideeën en plannen
waarden van de binnenstad.
besproken voor de openbare ruimte en uitstraling
Hierbij gaat het om zowel de historische
van de Dorpsstraat. Dit heeft onder meer geleid
dorpsstraat als post-65 gebouwen. Hiervoor
tot een kwalitatief betere uitstraling door het
zal onder andere het aangescherpte beeld-
plaatsen van nieuwe Leilindes, straatmeubilair en
kwaliteitsplan een belangrijke bijdrage gaan
uithangschilden.
leveren.
13. Proef buurtvisie.
2. Meer en kwalitatief hoogwaardige (centrum)
Op verzoek van de gemeenteraad zijn de
stedelijke voorzieningen in het centrumgebied.
deelgebieden Luxemburglaan e.o. en Zuidflank
Het aantal stedelijke voorzieningen (o.a. musea,
Nederlandlaan hiervoor aangemerkt. Op 27 juni
galeries, podiumkunsten, bioscoop/filmhuis,
2022 heeft de gemeenteraad de startnotitie
horecagelegenheden, onderwijs) blijft -nog
vastgesteld voor de proef buurtvisie. Er zijn diverse
steeds- achter bij steden met een vergelijkbare
bijeenkomsten geweest waarbij bewoners van de
bevolkingsomvang (m.u.v. andere new towns).
beide deelgebieden en omgeving hun inbreng
Deze voorzieningen dragen bij aan het verlengen
hebben gegeven op wat zij belangrijk vinden en
van de verblijfsduur van bezoekers aan de
waar de gemeente rekening mee moet houden
binnenstad. Dit kan ook vragen om strategisch te
bij het opstellen van de deelgebiedsvisie. Deze
schuiven met bestaande voorzieningen in de stad,
gesprekken hebben de basis gelegd voor een
die van oudsher verspreid zijn over de stad. Partijen
doorgaand gesprek en betrokkenheid.
moeten worden verleid en gestimuleerd om te investeren in functiemenging in de binnenstad.
14. Upgrade Stadshart.
10
In overleg tussen URW en de gemeente is de
3. Verbeteren van de sociale en fysieke veiligheid.
openbare ruimte vanaf Spazio naar Driekant
Hiervoor is een veiligheidsoverleg ingericht met de
aangrenzend aan de winkels opnieuw ingericht.
eigenaren/partners in de binnenstad, de afdeling
Alle pleintjes en plekken hebben een eigen
VTH (Vergunningen, Toezicht, Handhaving),
sfeer en uitstraling gekregen met het gebruik
Stadsbeheer en het sociaal domein (handhaving/
wijkregisseur), politie en brandweer. Daarnaast is er
duurzaamheidsconcepten hebben een
voor de uitvoeringsprojecten een integraal BLVC-
zichtbaar positief effect op de kwaliteit van
plan ontwikkeld (Bereikbaarheid, Leefbaarheid,
de voorzieningen en het winkelaanbod en de
Veiligheid en Communicatie). Voor toekomstige
introductie van natuur inclusieve nieuwbouw of
ontwikkelingen is een verdere uitwerking met
verbouw.
onder andere het sociaal domein in voorbereiding.
•
Eén van de acht ruimtelijk-programmatische bouwstenen (als basis van alle ontwikkelingen)
4. Waardestijging van het vastgoed in de
is vergroening van de nieuwe en bestaande
binnenstad.
openbare ruimtes en de daken. Concreet wordt
De waarde in de binnenstad ligt nu beduidend
het Dobbegebied (project Centraal Park in
lager dan in andere stadsdelen en de gemiddelde
2023) ontwikkeld als een volwaardig (binnen)
waarde die we in het algemeen waarnemen in
stadspark en worden in de binnenstad twee
binnensteden. Dit wordt onder meer verklaard
singels toegevoegd
door het huidige aandeel huurwoningen.
6. Betere bereikbaarheid en verbindingen tussen binnenstad en omgeving.
5. Vergroening en verduurzaming van het
Verbinding van het groen in de binnenstad
centrumgebied:
met het groen in de omliggende wijken en de
•
Wonen, winkelen, werken recreëren e.d. in een
groengebieden rondom de stad. Wandelpaden
groene parkachtige binnenstedelijke omgeving.
moeten bijdragen aan het aantrekkelijker en
Meer groene daken en gevels. Groen in de
toegankelijker maken van de binnenstad. Bijdragen
binnenstad nodigt uit om te bewegen, te
aan het doorbreken van het introverte karakter van
sporten en te ontmoeten en draagt daarmee
de binnenstad (geen nieuwe achterkantsituaties
bij aan een gezonde levensstijl. Groen- en
creëren, dan wel omzetten achterkant naar voorkantsituaties).
Impressie Centraal Park
11
HOOFDSTUK 3: UITVOERINGSSTRATEGIE PROGRAMMA BINNENSTAD 2022-2030 3.1 Inleiding
De binnenstad kent een integraal programma met ruimtelijke, economische, sociale en
Begin 2022 kon na het beschikbaar stellen van
culturele thema’s. Het gaat daarbij onder
budget door de gemeenteraad voor 2022 en
meer om functiemenging, ruimtelijke kwaliteit,
2023, een voortvarende start worden gemaakt met
klimaatadaptatie en de energietransitie. De
de uitvoeringsstrategie. Mede dankzij de eerder
aansturing en bewaking van de integraliteit
vastgestelde versnellingsagenda woningbouw, zijn
vindt plaats onder verantwoordelijkheid van de
bouwputten en bouwkranen zichtbaar. De bereikte
gebiedsmanager. Tot nu toe heeft dit geleid tot het
resultaten worden hierna toegelicht samen met de
dit jaar afronden van de haalbaarheidsfase bij twee
praktijkervaringen en voortschrijdende inzichten die
prioritaire deelgebieden, voortgang bij projecten
input zijn voor de uitvoeringsstrategie 2024-2030.
die in uitvoering zijn, een communicatiestrategie
3.2 Resultaten Uitvoeringsstrategie 2022-2023
en een integrale gebiedsbusinesscase (hierna Businesscase).
De uitvoeringsstrategie 2022-2023 kent de volgende resultaten:
2. Inhoudelijk programma: uitwerking van het inhoudelijk programma
1. Programmasturing: de coördinatie en sturing
met betrekking tot wonen, werken, cultuur en
op projecten.
maatschappelijke voorzieningen. Dit heeft onder
De Binnenstad in ontwikkeling
12
meer geleid tot een aantal studies die in 2022/2023 zijn uitgevoerd en die inhoudelijk en strategisch richting geven aan de uitvoeringsstrategie van de gehele binnenstad. Programmering: Programmering wonen, werken, openbare ruimte en voorzieningen (oktober 2022) opgesteld door Springco Urban Analytics en Stipo. Deze programmastudie (zie bijlage A voor de gehele rapportage) vormt de basis voor het in de binnenstad te realiseren programma en daarmee
Programmering Binnenstad
consumptie)
ook de input voor de Businesscase. Zij kregen de vraag mee welke aanpassingen nodig zijn in
•
Organisatie: het versterken van de
woningvoorraad, bevolking en voorzieningen om
organisatorische functie (orgware) om
de binnenstad levendig en aantrekkelijk te maken.
evenementen, bijeenkomsten, cursussen,
Op basis van een analyse van de huidige situatie
sportactiviteiten, concerten in de binnenstad te
en de inbreng van verschillende perspectieven
organiseren.
op de binnenstad (onder meer Zoetermeer
•
Placemaking: het toevoegen van programma
2040), stellen de adviesbureaus het volgende
in de tijdelijkheid om plekken te activeren en
programma voor; ruim 2.900 woningen en circa
nieuwe partners of doelgroepen aan te boren
27.500 m² voorzieningen (maatschappelijke
(daken, cultureel centrum, markt, souterrain).
wijk- en stadsvoorzieningen en stadsverzorgende
•
De gemeente Zoetermeer ziet deze studie
economie). Dit programma laat zich vertalen in de
als een richtinggevende programmatische
volgende maatregelen:
bouwsteen voor de uitvoeringsstrategie 2024-
•
Wonen: een bouwprogramma dat het aandeel
2030 en is voornemens deze studie over enkele
doelgroepen met een stedelijke oriëntatie en
jaren te laten actualiseren op basis van de
een hogere koopkracht versterkt
alsdan geldende (markt)inzichten en stand van
Winkelen: een winkelcentrum dat zich van
zaken van de uitvoering van de projecten.
•
binnen naar buiten openvouwt en interessante
•
•
•
De studie heeft ook twee aanbevelingen
woon, werk- en voorzieningenprogramma’s aan
gedaan, die de kwaliteit van de
de buitenkant toevoegt
vastgoedprojecten vergroten mits deze op
Openbare ruimte: versterken van de
korte termijn worden opgepakt: orgware (het
mogelijkheden tot ontmoeting (park,
organiserend vermogen) en -mede in het
bijeenkomsten, horeca en sport)
verlengde daarvan- placemaking. Beide zijn
Werken: meer ruimte voor stadsverzorgende
opgenomen in de uitvoeringsstrategie 2024-
bedrijvigheid in een eigentijds werkmilieu
2030.
(productie versterken ten opzichte van
•
Beeldkwaliteitsplan voor het Stadshart (zonder
13
•
Dorpsstraat). Dit plan beschrijft de gewenste
zones in de stad met veel platte daken als
beeldkwaliteit van de gebouwen en openbare
uitwerking van de Visie Binnenstad en de
ruimte en bevat toetsbare criteria en wordt in
Actualisatie Programma Duurzaam en Groen.
2023 afgerond. Het beeldkwaliteitsplan voor
De dakenkansenkaart is de input geweest
het Stadshart wordt opgesteld in samenwerking
voor het besluit van B&W op 20 december
met De Zwarte Hond, ontwerpbureau voor
2022 over de aanpak multifunctionele
architectuur en stedenbouw.
daken. Een pilotproject aan de hand van
Uitwerkingsplan inrichting openbare ruimte:
een multifunctioneel voorbeeld dak is in het
dit heeft geresulteerd in een openbare ruimte
voorjaar 2022 gereedgekomen op een dak van
kaart, opgesteld door de gemeente zelf. De
het stadhuis. Na deze pilot gaat het ambtelijk
kaart geeft duiding aan de inrichting van de
dakenteam aan de slag om initiatieven op
openbare ruimte onder de aanname van meer
daken van bestaand vastgoed te stimuleren en
bewoners en bezoekers bij uitvoering van het
ontplooien.
gewenste programma. De kaart heeft zowel
•
14
Verkeersonderzoek, uitgevoerd in twee
betrekking op de maaiveld inrichting als de
delen, uitgevoerd door adviesbureau
ondergrondse infrastructuur. De openbare
Mobycon (2022). Het eerste deel gaat over de
ruimte kaart wordt in de loop der tijd op detail
haalbaarheid van een drietal voorstellen uit de
uitgewerkt voor alle deelgebieden.
Omgevingsvisie Zoetermeer 2040: opheffen
Klimaatadaptatie en energietransitie: dit
verkeer lus Amsterdamstraat, 30km zone in
vindt haar doorwerking in alle projecten in
gehele binnenstad en éénrichtingverkeer in
de gebouwde omgeving. Enkele concrete
de Oost-West richting Duitslandlaan. Vanuit
resultaten tot op heden: bij ondergrondse
verkeerstechnisch oogpunt is dit allemaal
infrastructuur wordt naast kabels en leidingen
haalbaar. Het tweede deel gaat over betere
ook rekening gehouden met de haalbaarheid
aansluitingen van de Europaweg en de
van WKO, een duurzame methode in de vorm
twee kruisingen met Luxemburglaan en
van warmte en koudeopslag in de bodem.
Denemarkenlaan. Verkeerskundig zijn hier
Door adviesbureau IF-Technology is een
enkele esthetische ingrepen (verminderen
bodemenergieplan voor de gehele binnenstad
rijbaan) mogelijk. In de haalbaarheidsfasen
ontwikkeld, dat in de loop der tijd nog verder
van de deelgebieden wordt dit verder in detail
in detail wordt uitgewerkt. Er is al sprake van
uitgewerkt.
een groen toegankelijk dak op het stadhuis en
•
•
•
Parkeeronderzoek, uitgevoerd door parkeer
in de plannen wordt rekening gehouden met
adviesbureau SPARK (2022). In dit onderzoek
biodiversiteit en twee nieuwe singels, mede
zijn de capaciteitsgegevens verwerkt in een
voor voldoende waterberging.
dynamische parkeerbalans, waarin de data over
Groene- en multifunctionele daken:
parkeerdruk kunnen worden gecombineerd
Dakeninventarisatie Zoetermeer opgesteld
met de uitgangspunten van toekomstplannen
door LG Architecten (2019). Een
in de binnenstad. Met deze dynamische
dakenkansenkaart Stadshart en overzicht
parkeerbalans heeft het programma binnenstad
•
een sturingsinstrument ontwikkeld waardoor
programma binnenstad voorgenomen ruimtelijke
er bij ontwikkelingen kan worden gemonitord
ontwikkelingen over meerdere jaren globaal
welk effect deze hebben op de parkeerbalans.
in beeld gebracht. De integrale businesscase
Bij input van de meeste uitgangspunten wordt
geeft een beeld van de kosten van bovenwijkse
duidelijk dat er bij de parkeercapaciteit een
voorzieningen en de verwachte bijdragen op basis
grote samenhang bestaat tussen maaiveld
van Nota bovenwijkse kosten Binnenstad. Tot slot
parkeren en parkeergarages.
geeft het inzicht in de structurele baten en lasten
Herbestemmen brandweerkazerne. De
en de verwachte financiering van de publieke
verplaatsing van de brandweer werd in de loop
onrendabele top. De ontwikkelingen waarvoor al
van 2022 onzeker, onder meer vanwege de
een inhoudelijk en financieel kader is vastgesteld,
tegenvallende uitkomst van de aanbesteding
zoals Centraal Park, Cadenza 2, Luxemburglaan
van de bouw van de nieuwe kazerne. Met de
70, Markt 10, Delftsewallen en Engelandlaan (140
Veiligheidsregio Haaglanden zijn gesprekken
en 270) maken onderdeel uit van de Businesscase.
gestart en besluitvorming over het vervolg van
Bovendien zijn de toegekende subsidie aan de
het project vindt in de loop van 2023 plaats.
binnenstad vanuit het mobiliteitsfonds van het Rijk
Bovendien is in 2022 duidelijk geworden dat
(€ 25,3 mln. incl. BTW) en de verwachte subsidie
de politie gevestigd blijft in het pand naast de
voor de woningbouwimpuls (€ 9,7 mln.) hierin
brandweerkazerne. Deze ontwikkelingen vragen
opgenomen.
om een heroverweging van dit deelgebied. In de Visie Binnenstad 2040 en de uitvoeringsstrategie
Naast een weergave van de financiële haalbaarheid
binnenstad 2022/2023 werd nog uitgegaan van
geeft de Businesscase inzicht in de belangrijkste
een transformatie met behoud van de gebouwen
keuzes, onzekerheden, risico’s en optimalisaties.
ten behoeve van onder meer cultuur. In de
De Businesscase is daarmee dus een instrument
uitvoeringsstrategie is het huisvesten van het
waarmee kan worden gestuurd. De Businesscase
Poppodium Boerderij en indien mogelijk samen
wordt jaarlijks herzien of als daar aanleiding
met het Nationaal Videogamemuseum als te
voor is, bijvoorbeeld na besluitvorming over een
onderzoeken optie benoemd. Het college heeft
deelgebied. Voor het merendeel geldt dat de
in het coalitieakkoord ‘Samen doen wat nodig is’
beoogde ontwikkelingen in de deelgebieden in
inmiddels aangegeven de toekomstige locatie
de haalbaarheidsfase inhoudelijk en financieel
van het poppodium naast de huidige locatie te
nog nader moeten worden uitgewerkt in een
zien. Ongewijzigd is gebleven dat het college het
gebiedsvisie, ontwikkelstrategie en businesscase
Nationaal Videogamemuseum in de binnenstad op
per deelgebied. Gelet op de fase waarin de
een nieuwe locatie wil huisvesten.
planvorming zich bevindt is de Businesscase gebaseerd op veel aannames en globale
3. Opstellen van een integrale businesscase voor
berekeningen. De inhoudelijk grondslag voor
de binnenstad:
deze berekeningen zijn de uitkomsten van de
In de Businesscase zijn, voor zover mogelijk,
diverse studies die zijn uitgevoerd, zoals die met
alle uitgaven en inkomsten van de in het
betrekking tot de programmering. Hoe verder we
15
komen in het proces, hoe concreter er kan worden
ontwikkeling een positieve bijdrage leveren aan de
gerekend.
herwaardering van new towns) en vestigingsklimaat voor bedrijven (in zakelijke en ambachtelijke
4. Starten van de haalbaarheidsfase in drie
dienstverlening). Kortom, factoren die bijdragen
deelgebieden:
aan de aantrekkelijkheid van de binnenstad.
De haalbaarheidsfase voor de prioritaire
Deze en andere thema’s zullen actiever worden
deelgebieden Luxemburglaan e.o. en Zuidflank
meegewogen en operationeel worden gemaakt
Nederlandlaan zullen in de loop van 2023
tijdens de haalbaarheidsfase van de deelgebieden.
worden afgerond. Met een aantal partijen is een intentieovereenkomst gesloten. In het eerste half
Herbezinnen op ambtelijke programmaorganisatie
jaar van 2023 is gestart met de haalbaarheidsfase
binnenstad:
van deelgebied Denemarkenlaan e.o.
Organisatorische wendbaarheid en slagvaardigheid zijn cruciale succesfactoren voor de ontwikkeling
3.3 Voortschrijdende inzichten
van de binnenstad. Bij een toenemend aantal
De praktijkervaringen met de uitvoeringsstrategie
projecten en initiatieven van derden is het
in 2022/2023 hebben tot drie voortschrijdende
daarom nodig om de ambtelijke organisatie
inzichten geleid:
van het programma binnenstad kwantitatief en kwalitatief voldoende uit te rusten voor de
Honoreren van initiatieven en versnellingen: Het toenemende belang van het honoreren van initiatieven van marktpartijen, lokale ondernemers en bewoners en versnellingen vanuit de gemeente zelf. Een prioritair beleid van deelgebieden, dat tot nu toe voornamelijk wordt ingegeven door ambtelijke capaciteit, is ontoereikend om initiatieven tijdig en voldoende te kunnen faciliteren. Een strategie die kan meebewegen past beter bij initiatieven in een binnenstad in ontwikkeling. Integreren maatschappelijk actuele onderwerpen: Het integreren van thema’s die in toenemende mate aan maatschappelijk belang winnen en die vragen om zichtbare resultaten op korte termijn. Zonder uitputtend te zijn, noemen we gezondheid (gezonde leefomgeving als uniek kenmerk van een binnenstad in een new town), Post65 architectuur (met als uitgangspunt behoud door
16
uitvoeringsstrategie 2024-2030.
HOOFDSTUK 4: UITVOERINGSSTRATEGIE PROGRAMMA BINNENSTAD 2024-2030 4.1 Inleiding
van de binnenstad betekent werken aan de
De uitvoeringsstrategie 2024-2030 bouwt
overgang van planmatige groei naar een integrale
voort op die van 2022-2023. Dit betekent dat
gebiedsontwikkeling. Het gaat over de wensen van
programmasturing, programma uitwerking,
bestaande en nieuwe bewoners, ondernemers en
deelgebieden en periodiek actualiseren van de
bezoekers van de binnenstad. Hiermee zichtbare
Businesscase de hoofdonderdelen blijven.
resultaten boeken kost toegewijde aandacht en
De redenen om nu een periode van 6 jaar in
energie gedurende meerdere jaren.
beschouwing te nemen is het meerjarenperspectief
De voortschrijdende inzichten uit 2022/2023
dat resulteert uit de uitgevoerde verdiepende
leiden in de uitvoeringsstrategie tot een tweetal
studies, de toekenning van middelen uit het
aanvullende accenten. Ten eerste komt er aandacht
Mobiliteitsfonds, de noodzaak tot integraal
voor het zelf organiserend vermogen van bewoners
werken aan meerdere deelgebieden tegelijkertijd
en gebruikers (orgware) dat in belangrijke mate
en het kunnen faciliteren van initiatieven van
gericht is op het creëren van nieuwe identiteiten
marktpartijen, ondernemers en bewoners. Ook het
van plekken in de binnenstad (placemaking). Ten
-toekomstige- omgevingsprogramma Binnenstad
tweede gaat het om de gelijktijdige aanpak van
zoals bedoeld in de nieuwe Omgevingswet
de deelgebieden, mede ingegeven door publieke,
vraagt om een meerjarenperspectief. Vernieuwing
private en particuliere initiatieven.
De Binnenstad in ontwikkeling
17
4.2 Orgware en placemaking
omdat deze plek een aanvullende en unieke
Bij binnenstedelijke gebiedsontwikkeling,
betekenis kan geven aan de identiteit van de
zeker bij new towns, denkt men in eerste
binnenstad. Wanneer dit op meerdere plekken
instantie vaak aan de fysieke leefomgeving
lukt zal placemaking de aantrekkelijkheid van
met gebouwen en pleinen, de hardware. En
de binnenstad vergroten, vooruitlopend op de
dit brengt direct de evenknie in beeld: de
realisatie van grote bouwprojecten en herinrichting
software, waarmee de binnenstadsbewoners en
van de openbare ruimte.
-gebruikers met hun verschillende leefstijlen en voorkeuren wordt bedoeld. Daarmee zijn we
Het programma binnenstad gaat samen met
er nog niet. De binnenstad is niet iets nieuws,
bewoners, ondernemers, studenten, buurtmakers
er wordt al volop geleefd. De binnenstad kent
en andere betrokkenen aan de slag om van de
een eigen organiserend vermogen, ook wel
openbare ruimte een uitnodigende en levendige
orgware genoemd. Dit laatste is een belangrijk
plek te maken. Het placemaking proces wordt
veranderperspectief voor de binnenstad.
door de gemeente gestimuleerd en waar nodig en
Zoetermeer kent van oudsher een sterke
mogelijk worden gefaciliteerd.
pioniersmentaliteit en een rijk verenigingsleven. Dit bekent dat Zoetermeerders door middel
4.3 Beoordeling van initiatieven
van initiatieven (bijvoorbeeld evenementen), de
Bij de inzet van gemeentelijke middelen (ambtelijke
binnenstad mee op de kaart kunnen zetten en
en financiële capaciteit) voor het tot ontwikkeling
nu nog onbeduidende plekken een identiteit
brengen van gemeentelijke grondposities
kunnen geven. Het programma binnenstad gaat
en initiatieven van derden worden enkele
dit organiserend vermogen blootleggen en door
beoordelingscriteria gehanteerd. Deze sluiten aan
middel van co-creatie faciliteren en borgen.
bij de doelstellingen van Zoetermeer 2040: Ruimtelijke kwaliteit: hét hoofdmotief voor het
Als het organiserend vermogen op orde is,
programma, in zowel architectuur en openbare
wordt placemaking mogelijk en aantrekkelijk.
ruimte, voor een levendige, gezonde en
Placemaking is een proces om verschillende
aantrekkelijke binnenstad met een goed verblijfs-
mensen bij elkaar te brengen om ideeën,
en woonklimaat.
creativiteit en middelen te generen om plekken
•
een nieuwe identiteit te geven. De aanpak gaat uit
wederzijdse afhankelijkheid van projecten.
van de kracht van buurtbewoners en gebruikers
Voorbeeld: de toekomst van het busstation
als expert, die de eigen omgeving als geen ander
en de ambitie van Centrum West beïnvloeden
kennen.
elkaar sterk, terwijl Engelandlaan 270 en
In eerste instantie gaat het vaak om de openbare
70LUX onafhankelijk ontwikkeld kunnen
ruimte en de plint van gebouwen (begane grond),
worden.
gevel (Street art muurschildering) of het dak van
18
Programma: daarbij beoordelen we de
•
Maatschappelijk draagvlak: daarbij beoordelen
een (parkeer) gebouw. Het stad souterrain zou
we de soort en locatie van (tijdelijke)
zich bijvoorbeeld kunnen lenen voor placemaking,
initiatieven en de mate waarop het initiatief op
•
maatschappelijk draagvlak kan rekenen.
de kadernotitie primair en speciaal onderwijs
Gemeentelijke interventies: de gemeente kan
(september 2022).
het initiatief en regie nemen bij maatschappelijk
•
•
Afhankelijk van verdere ontwikkelingen, zal in
urgente projecten. Voorbeelden: veiligheid,
de komende jaren ook verkend worden of er
ouderenhuisvesting, midden huurwoningen,
behoefte ontstaat en zo ja, waar ruimtelijke
post65 architectuur, en cultuur.
mogelijkheden zijn, voor voortgezet onderwijs
Financiële beheersing: het inschatten van de
en/of (hoger) beroepsonderwijs in de
omvang van private investeringen bij de inzet
binnenstad.
van gemeentelijke investeringen en het in
•
Zorgvoorzieningen: in de huidige
balans houden van kosten (voorfinancieringen)
situatie is er in Zoetermeer een tekort
en opbrengsten (grondverkopen,
aan zorgvoorzieningen. Dit blijkt uit de
kostenverhaal, WOZ, subsidies).
Woonzorgvisie Zoetermeer (september 2021) en de studie naar de programmering. Daarom
4.4 Programmasturing
zal worden onderzocht op welke wijze vanuit
De activiteiten van het programma staan
het programma binnenstad een bijdrage kan
ten dienste van alle deelgebieden en
worden geleverd aan de uitvoeringsagenda van
uitvoeringsprojecten. Ook vindt overleg plaats
de woonzorgvisie.
met de ambtelijke afdelingen over inbreng van
•
Cultuur: In de uitvoeringsagenda cultuurvisie
het gemeentelijk beleid en expertise (bijvoorbeeld
2022-2030 zijn het Stadstheater, het cultureel
onderwijs, zorg, horeca- en cultuurbeleid)
collectief CKC & Partners, de bibliotheek en
en bestaande afspraken (bijvoorbeeld
kunstgarage FRANX aangemerkt als culturele
prestatieafspraken met woningcorporaties en
basisinstelling (conform programmalijn 1 uit de
huurdersorganisaties en het Stadsbouwakkoord).
cultuurvisie 2030). Allen zijn gevestigd in de binnenstad. Conform het coalitieakkoord wordt
Met betrekking tot onderwijs, zorg, cultuur en sport
voor een nieuwe vestiging van Poppodium
is voor de binnenstad het volgende ingebracht:
Boerderij (ook een culturele basisinstelling)
•
Onderwijs: vanuit onderwijs is na onderzoek
onderzocht of dit naast de huidige locatie
aangetoond dat er behoefte is aan een
een plek kan krijgen. Voor het Nationaal
extra locatie voor basisonderwijs in of in
Videogamemuseum wordt een nieuwe
de nabijheid van het centrum van de stad.
definitieve locatie in de binnenstad gezocht.
Deze behoefte wordt versterkt door de
•
Sport: in de studie naar de programmering
toenemende woningaantallen in de binnenstad,
is een tekort geconstateerd aan
met name door de beoogde stedelijke
sportvoorzieningen. Dit zal een plaats krijgen in
eengezinswoningen voor jonge gezinnen. De
de uitvoeringsstrategie, waarbij ook het aanbod
eerste ruimtelijke verkenningen en overleg met
van sportvoorzieningen - als onderdeel van
schoolbesturen wijzen erop dat het deelgebied
het gemeentelijk sportbeleid - in de directe
Denemarkenlaan e.o. zich leent voor een
omgeving van de binnenstad wordt betrokken.
basisschool/Integraal Kind Centrum volgens
19
4.5 Programma uitwerking
grootte), inwoners, volume voorzieningen,
In de studie naar de gewenste programmering is
infrastructuur, laadpalen, afval, en overige data
de vraag gesteld welke aanpassingen nodig zijn in
(waaronder tevredenheidsenquêtes, veiligheid,
woningvoorraad, bevolking en voorzieningen om
calamiteiten).
de binnenstad levendig en aantrekkelijk te maken.
•
Scenariostudie mobiliteit: Op zoek naar
Op basis van een analyse van de huidige situatie
het evenwicht tussen mobiliteit, parkeren
en de inbreng van verschillende perspectieven
en bereikbaarheid. Maatschappelijke
op de binnenstad (onder meer Zoetermeer 2040),
ontwikkelingen in mobiliteit gaan
wordt het volgende -aanvullende- programma
sneller dan normeringen bij parkeren en
voorgesteld; ruim 2.900 woningen en circa
verkeersinrichtingen. De binnenstad is in
27.500 m² voorzieningen verdeeld over de 9
transitie, mobiliteit zal zich tussen nu en
deelgebieden. Er wordt voortgebouwd op de
2040 ook verder ontwikkelen. Een goede
uitwerking van het programma met een jaarlijks te
bereikbaarheid van de binnenstad blijft
actualiseren onderzoeksagenda. Voor 2023-2024
essentieel. De dynamische parkeerbalans is
bevat de onderzoeksagenda:
een instrument dat inzicht geeft in mogelijke verstoringen van het evenwicht. Ook het
•
•
Gebiedsprogramma Omgevingswet: Er wordt
hoofdwegennet (Europaweg) bepaalt de
onderzocht welke formele stappen nog moeten
kwaliteit van de inrichting van de openbare
worden doorlopen (bijvoorbeeld ten aanzien
ruimte. De gemeente gaat mobiliteitsscenario’s
van digitale standaard en participatie) om de
opstellen, waarbij uitgangspunten op
meerjarige uitvoeringstrategie binnenstad
haalbaarheid en consequenties worden
in 2024 (afhankelijk van invoeringsdatum
onderzocht voor (deel)auto, openbaar vervoer,
Omgevingswet) formeel te kunnen vaststellen
de fiets en voetganger. In de scenariostudie
als gebiedsprogramma conform nieuwe
worden de verschillende perspectieven in
Omgevingswet.
samenhang beschouwd. Het gaat onder meer
Informatie en data-management: Er is een
om:
goed systeem nodig, aansluitend bij het
o
gemeentelijke GIS-systeem voor kaarten, om
van de Europaweg als stadsboulevard en
gericht data te verzamelen en te analyseren
Afrikaweg als stadsstraat.
om de voortgang in de uitvoering van het
o
Gebruik openbaar vervoer en relatie
programma binnenstad te kunnen monitoren
met OV-knooppunt en OV-haltes in de
(als onderdeel van Zoetermeerse Aanpak).
binnenstad.
Het systeem dient dusdanig te worden
o
Optimale 24/7 benutting van de
ingericht dat objecten, lagen, gebruikte
capaciteit van de openbaar toegankelijke
coderingen, etc. zodanig worden vastgelegd,
parkeergarages en het maaiveld parkeren.
dat die ook voor toekomstige data-analyses
o
geschikt is. Voorbeelden: gegevens over parkeren, woningen (aantallen, types,
20
H-structuur in relatie tot de ontwikkeling
Behoeftebepaling nieuwe parkeergarages/ parkeerplaatsen
o
Mobiliteitshubs in de binnenstad en/of
als P&R bij RandstadRail haltes buiten de
voeren maar in elk geval energieneutraal
binnenstad.
voor de gebouw gebonden energie. Er is een bodemenergieplan voor de binnenstad
•
Beweegvriendelijk binnenstad: Het groen
gemaakt dat aangeeft waar er ruimte is om te
en de openbare ruimte in de binnenstad
kunnen verduurzamen. Voor de toekomstige
dragen wezenlijk bij aan de fysieke en mentale
ontwikkelingen vraagt dit om nadere uitwerking
gezondheid van de bewoners. Gestreefd
en onderzoek en waar mogelijk het integreren
wordt naar een goede leefomgeving
van de bestaande woningvoorraad. Voor de
waar mensen gelukkig en gezond oud
verdere verduurzaming van de bestaande
worden. Dat betekent een binnenstad die
woningen wordt een informatietraject ingericht.
voor iedereen bereikbaar en toegankelijk
•
•
Nulmeting voor jaarlijkse staat van de
is en waar al je dagelijkse bezigheden
binnenstad: Als concretisering van de
binnen loop of fietsafstand aanwezig zijn.
terugkoppeling (monitoring & evaluatie) in de
Binnen het openbare ruimteplan van de
Zoetermeerse Aanpak wordt periodiek de Staat
binnenstad zal een thematische uitwerking
van de Zoetermeerse Binnenstad opgesteld.
komen met elementen en routes die de
In 2024 zal hiervoor worden onderzocht welke
lichaamsbeweging en sociale interactie
meetbare criteria zich het beste lenen voor een
stimuleren. Daarnaast zorgt het er voor dat
nulmeting. Hierbij wordt aansluiting gezocht
de bewoners omringd worden door een
bij de Zoetermeerse mechanismen uit de
uitgestrekt ecosysteem van stadsnatuur en
omgevingsvisie. Er kan bijvoorbeeld worden
legt het een link met gezond voedsel.
gedacht aan vermindering verhard oppervlakte
Klimaatadaptatie: Door intensivering van het
ten behoeve van vergroening, het aandeel
grondgebruik in de binnenstad komt er meer
sociale huurwoningen, de WOZ waarde.
verhard oppervlak. In de klimaatstresstest uit
•
2018 wordt geconcludeerd dat Zoetermeer
4.6 Deelgebieden
gevoelig is voor overstromingen, wateroverlast
In de uitvoeringsstrategie worden negen
en hitte. Binnen alle ontwikkelingen zal
deelgebieden en talrijke uitvoeringsprojecten
uitgegaan worden van een water robuuste en
onderscheiden. De gebieden worden -bij
klimaatbestendige inrichting met de principes
aanvang- integraal benaderd en doorlopen de
vasthouden, bergen en afvoeren. Dit wordt
haalbaarheidsfase, resulterend in een gebiedsvisie,
verder uitgewerkt als onderdeel van de
een businesscase en een ontwikkelstrategie
Handboek Openbare ruimte. En gaat mee in
voor het deelgebied. Voor de integrale aanpak
de update- cyclus.
als deelgebied wordt de prioritaire aanpak
Energietransitie: De nieuwe woningen zullen
gehandhaafd. De huidige prioriteitstelling is
zonder aardgasaansluiting worden gebouwd.
gebaseerd op bestaande marktinitiatieven,
Dat betekent invulling van een alternatieve
verwachting financieel resultaat en beschikbare
energievoorziening. Uitgangspunt is zo veel
ambtelijke capaciteit.
mogelijk als Nul op de Meter (NOM) uit te
21
Dit betekent dat er in 2023 sprake is van vier
een weg of realisatie van een watersingel.
prioritaire deelgebieden: Luxemburglaan
Voor de resterende vijf deelgebieden worden
e.o. (deelgebied 3), Zuidflank Nederlandlaan
stapsgewijs de projectopdrachten uitgewerkt om
(deelgebied 5a), Denemarkenlaan e.o. (deelgebied
met de haalbaarheidsfase te kunnen starten. Op
1) en Markt 10 en Centraal Park (deelgebied 6a
basis van de resultaten van de haalbaarheidsfase
resp. 6b).
worden vervolgens nadere prioriteiten gesteld, mede tegen de achtergrond wat er verder in de
De ontwikkeling van deze deelgebieden wordt
binnenstad aan initiatieven wordt ondernomen.
ieder apart georganiseerd als project volgens de Zoetermeerse werkwijze projectmatig
De overige zes deelgebieden zijn:
werken. Binnen de deelgebieden is sprake van
•
Europaweg/Ondine schouw e.o. (deelgebied
deelprojecten. Dit kunnen locatieontwikkelingen
2 a/b). Een deelgebied waarvan de
zijn, zoals Luxemburglaan 2-10 (LUX 70) en
Ondineschouw gemeentelijk eigendom is. Dit
Engelandlaan 140 en 270 die voortkomen uit de
betekent dat de gemeente daar een sterke
versnellingsagenda woningbouw en op termijn
regie heeft op het programma en de ruimtelijke
investeringsprojecten, zoals de reconstructie van
kwaliteit (bouwprogramma en dichtheden,
Programma Binnenstad Overzichtkaart
2B 2A
1 3 4 8
9 5A 5B
6A
6B
7 De negen deelgebieden in de Binnenstad 1:5000
22
•
selectie marktpartijen/woningcorporaties,
en kleinschalige conversies en nieuwbouw
beheer openbare ruimte). Mede door de
van woningen (circa 30 woningen). Ook
gemeentelijke regie verwachten wij dat de
voor verbetering van de openbare ruimte
haalbaarheidsfase voortvarend kan worden
door precisie-ingrepen met de nadruk op
doorlopen. In dit deelgebied is ruimte voor
het terugbrengen of versterken van de
ruim 180 woningen en tenminste 8.000 m²
authenticiteit. Hiervoor wordt een actualisatie
voorzieningen.
van het beeldkwaliteitsplan opgesteld alsmede
Centrum West (deelgebied 8). Een deelgebied
een openbaar gebiedsplan. Dit gebeurt
voornamelijk in eigendom van de gemeente
gezamenlijk met o.a. HGOS, schatbewakers,
met de nodige complexiteit vanwege het OV
BIZ Dorpstraat en de inwoners. Het is een
knooppunt en weginfrastructuur. Ook zijn
typisch deelgebied waar het adagium ‘behoud
er wederzijdse afhankelijkheden tussen het
door ontwikkeling’ tot verdere verbetering kan
gebiedsprogramma Entree en de binnenstad
leiden.
omdat beide gebieden hier aan elkaar grenzen.
•
Engelandlaan (deelgebied 5b): Een gebied
Er is ruimte voor tenminste 250 woningen
met veel openbare ruimte in eigendom van de
en 5.000 m² voorzieningen. In het verleden
gemeente. Afhankelijk van het resultaat van de
hebben zich meerdere initiatiefnemers gemeld.
transformatie van de overzijde (Nederlandlaan)
Brusselstraat e.o. (deelgebied 4): Een
kan dit deelgebied zich stapsgewijs van solitaire
deelgebied met gemengd eigendom en
gebouwen naar samengestelde stedelijke
belangrijke stedelijke voorzieningen als
bouwblokken ontwikkelen door toevoeging
brandweer en politie in post65 architectuur
van blokken en gebouwd parkeren. Enkele
gebouwen. Ervan uitgaande dat deze
projecten (Engelandlaan 140 en 270) zijn al
functies op deze locaties blijven, is dit
in een vergevorderd stadium vanwege de
stedenbouwkundig een complex maar wel
versnellingsagenda woningbouw (circa 235
bijzonder gebied voor verdere verdichting
woningen).
en functiemenging. Over de invulling van dit
•
•
•
Stadssouterrain (deelgebied 9): Dit deelgebied
gebied moet opnieuw worden nagedacht gelet
is relevant voor het verbeteren van de noord-
op de recente ontwikkeling met betrekking
zuid verbinding. Het is de “machinekamer” van
tot de brandweer en politie. Vooralsnog is
het stadshart met vooral een (semi) openbare
uitgegaan van circa 250 woningen en circa
ruimte opgave dat in de loop der tijd kan
5.500m² voorzieningen.
meebewegen met de uitvoeringsstrategie. Zo
Dorpsstraat (deelgebied 7): Met haar
kan bijvoorbeeld ook worden gekeken naar
oorspronkelijke bebouwing, is de Dorpsstraat
ruimte voor WKO bronneringen in kader van
een uniek deelgebied, dat zich tot nu toe
energietransitie. In eerst instantie zullen de
stapsgewijs verbetert zonder ingrijpende
activiteiten vooral zijn gericht op tijdelijkheid
stedenbouwkundige interventies en
en identiteitsbepaling (placemaking met
fysieke ingrepen. Het leent zich prima voor
bijvoorbeeld festivals).
nichemarkten (winkels, horeca, voorzieningen)
23
4.7 Projecten in uitvoering
opgesteld, dat periodiek wordt geactualiseerd.
Aan het begin van 2023 worden binnen verschillende deelgebieden de volgende
De omgevingscommunicatie moet verrassingen
projecten, zoals bedoeld in de Zoetermeerse
met betrekking tot tijdelijke overlast en ongemak
werkwijze projectmatig werken, onderscheiden:
voorkomen en door het toekomstbeeld te
•
Centraal Park (deelgebied 6b) – fase
laten zien (‘waar doen we dit voor’) het begrip
uitwerking/uitvoering
vergroten. Bij de omgevingscommunicatie
•
Markt 10 (deelgebied 6a) – fase haalbaarheid
werkt de gemeente samen met onder
•
Cadenza 2 (deelgebied 1) – fase uitwerking
meer projectontwikkelaars, aannemers,
•
Lux70 (deelgebied 3) – fase uitvoering
woningcorporaties, zorgpartijen en andere
•
Engelandlaan 140 (deelgebied 5b) – fase
instellingen. Vanzelfsprekend blijft ook de
uitwerking
participatie bij projecten onderdeel van de
Engelandlaan 270 (deelgebied 5b) – fase
communicatie zoals vastgelegd in de kadernota
uitwerking
samenspraak.
•
4.8 Omgevingscommunicatie In 2022 is een aparte merkidentiteit (gebiedsbrand) ontwikkeld voor het programma binnenstad. De gebiedsbrand zorgt ervoor dat (toekomstige) bewoners, ondernemers en bezoekers van binnen en buiten Zoetermeer op een herkenbare wijze en stijl betrokken kunnen worden bij de vernieuwing. De volgende stap is het aansluiten van partners in de binnenstad en hen overtuigen om de huisstijl van het gebiedsbrand in te zetten bij hun eigen marketing. Zo wordt de herkenbaarheid vergroot. Daarnaast wordt actief gewerkt met de sociale media; verhogen van het aantal volgers op de verschillende kanalen en het aantal bezoekers van de nieuwe website www.binnenstad-zoetermeer.nl. Er vinden de komende jaren meer bouwactiviteiten plaats en als gevolg daarvan krijgen bewoners, bezoekers en ondernemers meer te maken met bijvoorbeeld (tijdelijke) wegomleidingen. Daarom is een integraal BLVC plan (Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie)
24
4.9 Extern relatiemanagement
en direct betrokken bewoners en ondernemers
De uitvoeringsstrategie binnenstad is eigenlijk
worden geïnformeerd over de voortgang en
nooit af. Er zullen altijd opgaven blijven en er
vooruitzichten: de staat van de binnenstad met
blijven zich kansen en uitdagingen voordoen.
kwantitatieve en kwalitatieve data, aansprekende
In alle situaties is het van belang om blijvend
vernieuwingsprojecten en enkele trendwatchers om
samen te werken met partners met een lange
iedereen scherp te houden.
termijn doelstelling. Naast gemeente, bewoners en ondernemers zijn dat in het vastgoed de institutionele beleggers en woningcorporaties met een bouwopgave in sociale en midden huur. Daarnaast vergt de uitvoering van de woonzorgvisie een zorgvuldige inpassing in het programma binnenstad. De afgelopen jaren heeft de gemeente veel energie gestoken in extern relatiemanagement. Een belangrijke mijlpaal was eind 2021 de start van de Permanente Marktdialoog Zoetermeer (PMZ) die onder meer de voortgang van de uitvoering van het Stadsbouwakkoord bewaakt. De bouwopgaven in de binnenstad zijn omvangrijk en complex en vergen substantiële private en publieke investeringen. Ook de ervaringskennis van de PMZpartners met vernieuwing in andere binnensteden zal een impuls geven aan de uitvoeringsstrategie. Daarom zal de PMZ regelmatig om advies worden gevraagd. Naast deze geïnstitutionaliseerde vorm van extern relatiemanagement, hebben de gebiedsmanager en projectmanagers dagelijks contact met een veelheid aan externe partijen met en zonder grond en/of vastgoedpositie op meer en minder strategische locaties. Ook wordt overwogen om vanaf 2025 periodiek het Zoetermeerse Binnenstad symposium te organiseren. Een bijeenkomst waar professionals
25
HOOFDSTUK 5: GEMEENTELIJK GRONDBELEID EN ONTWIKKELSTRATEGIE 5.1 Inleiding
drie leidende principes: ambitie gestuurd, waarde
De gemeente kan veel invloed uitoefenen op
creërend en adaptief. Op basis hiervan heeft de
het bereiken van de ambities, omdat meer
gemeente gekozen voor situationeel grondbeleid.
dan de helft van de locaties in de binnenstad
Dit betekent dat de gemeente per situatie
gemeentelijk eigendom is. Daardoor heeft zij
afweegt welke type grondbeleid passend is bij de
regie op en kan zij eisen stellen aan het op deze
belangen van de gemeente, marktpartijen en de
grond te realiseren programma en de ruimtelijke
samenleving. Daarbij maakt de gemeente telkens
kwaliteit van dat programma. Ook heeft zij via
een afweging aan de hand van urgentie, waarde
aanbesteding en/of partnerselectie invloed op
(geld en maatschappelijk waarde) en regie. Dit
de kwaliteit van de te selecteren ontwikkelende
beleid is ook van toepassing op de binnenstad.
marktpartijen en woningcorporaties.
Per deelgebied wordt in de haalbaarheidsfase in
5.2 Situationeel grondbeleid voor de binnenstad
het kader van het grondbeleid bepaald welke rol de gemeente voor zichzelf en voor andere partijen ziet bij de ontwikkeling.
Grondbeleid is een middel om ruimtelijke en
Bij private ontwikkelingen is kostenverhaal
maatschappelijke opgaven te (doen) realiseren.
voor de gemeente een belangrijk instrument.
Wanneer de gemeente grond in eigendom
Kostenverhaal is wettelijk verplicht, maar in de
heeft, heeft zij meer mogelijkheden om te
anterieure fase (d.w.z. de fase voor vaststelling
sturen op de tijdige realisatie en kwaliteit en
van het omgevingsplan met daarin eventueel
het gewenste programma. In 2021 heeft de
kostenverhaalregels) is kostenverhaal onderwerp
gemeenteraad de Nota Grondbeleid vastgesteld,
van discussie en onderhandeling. In de binnenstad
waarin de gemeente aangeeft hoe invulling
gaat het daarbij ook over verhaal van kosten van
wordt gegeven aan het grondbeleid met het
bovenwijkse voorzieningen. Dit zijn voorzieningen
doel om tijdig ruimtelijke ontwikkelingen
waar meerdere te ontwikkelen locaties van
mogelijk te maken. De gemeente onderscheidt
meeprofiteren, zoals de aanleg/reconstructie
drie typen grondbeleid: actief (gemeente
van een weg of graven van een singel die tevens
heeft of verwerft het grondeigendom en voert
waterberging is. In lijn met de Nota Grondbeleid
volledige grondexploitatie voor eigen rekening
Zoetermeer 2021 heeft de gemeente daarom een
en risico), faciliterend (private ontwikkeling met
Nota bovenwijkse kosten Binnenstad opgesteld.
kostenverhaal) en samenwerkend (tussen overheid
Deze nota dient als onderbouwing van te verhalen
en ontwikkelaar/particulier, waarbij opbrengsten,
kosten voor deze investeringen en vormt de basis
kosten en risico’s worden gedeeld).
voor de gesprekken in de anterieure fase van projecten waarbij de gemeente een faciliterende
Het Zoetermeers grondbeleid wordt bepaald door
26
rol heeft.
5.3 Samenwerking met partners
5.4 Financiële kaders van het grondbeleid en
De gemeente staat er bij de realisatie van de
Businesscase
opgaven en ambities van de binnenstad die
Met de gemeenteraad is afgesproken dat
leiden tot bouwprojecten of herontwikkeling
per deelgebied besluitvorming plaatsvindt
van locaties niet alleen voor. De betrokkenheid
over het programma (gebiedsvisie), de
van marktpartijen is zelfs essentieel bij
haalbaarheid (businesscase deelgebied) en de
het (doen) realiseren van de doelen. In de
ontwikkelstrategie (rolverdeling partijen op basis
afgelopen jaren is gebleken dat eigenaren en
van grondbeleid). De gemeenteraad stelt op basis
ontwikkelaars bereid zijn te investeren in de
daarvan middelen beschikbaar voor een eventuele
Binnenstad. Meerdere initiatieven hebben zich
volgende fase van het desbetreffende deelgebied
aangediend en regelmatig komen daar nieuwe
of project in het deelgebied. Dit gebeurt op de
bij. De gemeente faciliteert waar mogelijk
binnen de planning & control cyclus gangbare
deze ruimtelijke initiatieven via het bieden van
manier met betrekking tot bijvoorbeeld
(financiële) randvoorwaarden en ruimtelijke kaders
grondexploitaties, uitvoeringsbudgetten
en doet dat bij voorkeur in samenwerking met
investeringsprojecten, etc. Voor grondbeleid
initiatiefnemers. Wanneer de gemeente meer
projecten zijn in het bijzonder de ‘Financiële
regie nodig vindt, is het gemeentelijk grondbeleid
kaders van het grondbeleid per fase projectmatig
voldoende wendbaar om slagvaardig te kunnen
werken’ van toepassing (Nota grondbeleid
handelen. Soms is het namelijk noodzakelijk dat
Zoetermeer 2021).
de gemeente zelf aanpakt, bijvoorbeeld als het om het realiseren van publieke voorzieningen
De grondbeleid projecten zijn onderdeel van de
gaat, de behoefte urgent is of omdat wet- en
Businesscase van het programma binnenstad,
regelgeving de gemeente geen andere keus
waarin alle (incidentele en structurele) uitgaven en