Bijlage 1 - Programmabegroting 2027-2030
Tekst van het document
Definitie verbonden partijen Verbonden partijen zijn samenwerkingsverbanden tussen de gemeente en één of meer publieke en/of private partijen en heeft een eigen juridische entiteit, waarin de gemeente een bestuurlijk en/of een financieel belang heeft. Dit zijn onder andere gemeenschap pelijke regelingen en vennootschappen, die een publiek belang behartigen en waarvan de aandelen geheel of gedeeltelijk in het bezit van de gemeente zijn. Onder bestuurlijk belang wordt verstaan zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur hetzij uit hoofd e van stemrecht. Financieel belang is een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden p artij failliet gaat, dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nako mt. Om het primaat van de gemeenteraad zoveel mogelijk te waarborgen, wordt terughoudend omgegaan met het aangaan van verbonden p artijen. Bij het aangaan van een verbonden partij wordt het afwegingskader altijd vooraf aan de gemeenteraad voorgelegd. Deze definitie sluit samenwerkingsverbanden zonder juridische entiteit, zoals subsidieverstrekkingen en garantstellingen, uit . Die vallen buiten de reikwijdte van de Kadernota Verbonden Partijen.
De nota bevat beleidsrichtlijnen die betrekking hebben op vier terreinen: • Afwegingskader: Is sprake van toegevoegde waarde en is sprake van het meest geëigende middel? 257 • Publiekrechtelijke of privaatrechtelijke samenwerking: Afhankelijk van de aard van de activiteiten (in ieder geval publiek belang) en het doel van de samenwerking. • Rolverdeling: Wie zijn de gemeentelijke vertegenwoordigers, hoe vervullen zij hun rol als bestuurslid en hoe gaan zij om bij conflicterende belangen tussen het samenwerkingsverband en de gemeente? • Good-governance: Regie op de samenwerking borgen de aspecten: sturen, beheersen, verantwoorden en toezicht houden. Belangrijke ontwikkelingen verbonden partijen Financiën van gemeente en verbonden partijen onder druk Oplopende kosten van onder andere het sociaal domein en onzekerheid over de rijksmiddelen zetten de gemeentefinanciën steeds verder onder druk. Vrijwel alle gemeenten en sommige verbonden partijen hebben de afgelopen jaren één of andere vorm van bezuinigin gsoperatie uitgevoerd of zijn er mee bezig. Ook voor de komende jaren heerst onzekerheid en dreigen tekorten. En dat vraagt naar verwachting acties om te komen tot sluitende begrotingen.
Voor gemeenschappelijke regelingen in de regio Haaglanden geldt, dat zij jaarlijks voorafgaand aan een nieuwe begrotingscyclus een kaderbrief ontvangen, waarin de (financiële) uitgangspunten zijn opgenomen, waarmee rekening moet worden houden. In de kaderbrief is aandacht gevraagd voo r de financiële ontwikkelingen en ook verzocht om inzichtelijk te maken hoe te komen tot een zo efficiënt mogelijke bedrijfsvoering. Gemeenschappelijke regelingen en de Binnenbaan BV is gevraagd om 6,2% bezuinigingen in de begroting 2026 te verwerken. De meeste gemeenschappelijke regelingen he bben inmiddels stappen gezet om hieraan invulling te geven. Sommige GR-en hebben hier nog niet of slechts gedeeltelijk aan voldaan. Stedin Voor de energietransitie en beheer en onderhoud heeft Stedin berekend dat de komende jaren € 8 miljard moet worden geïnvesteerd. Om deze investeringen te kunnen realiseren, wil Stedin het eigen vermogen verhogen om tegen zo gunstig mogelijke voorwaarden ge ld te kunnen lenen. Stedin is, in overleg met de AHC (AandeelHoudersCommissie, een selecte groep aandeelhouders die alle aandeelhouders vertegenwoordigen), een onderzoek gest art naar de mogelijkheden van het verhogen van het eigen vermogen.
De doelstellingen voor de energietransitie worden de laatste jaren steeds ambitieuzer, de snelheid van de energietransitie ne emt toe, het verzorgingsgebied (aantal klanten) groeit sneller dan gedacht. Ook zijn de omstandigheden om de investeringen te reali seren uitdagend (personeelstekorten, ruimtevraag investeringen, de steeds grotere complexheid van het verkrijgen van vergunningen, verkrijgen materiaal, stikstofproblematiek) . De vraag groeit nog steeds harder dan de beschikbare capaciteit wat leidt tot verdere netcongestie. Vanaf 1 juli 2026 komt nu iedere aanvraag voor een n ieuwe aansluiting of meer capaciteit op een wachtlijst te staan. Stedin richt zich de komende jaren op het realiseren van de energietransitie door het elektriciteitsnet uit te breiden, slimm er te benutten en betrouwbaar te beheren. De organisatie investeert in netverzwaring, nieuwe stations en innovatieve oplossingen om netcongestie tegen te gaan, zodat woningbouw, economische ontwikkeling en verduurzaming ook in de toekomst mogelijk blijven. 258 De netbeheerders maken zich zorgen over de stijging van de netkosten. Ze kunnen onbedoeld leiden tot energie -armoede bij huishoudens of Europese concurrentievervalsing voor bedrijven. Daarom pleiten netbeheerders voor een herijking van de manier waarop die kosten worden doorberekend.
Oplossingen hiervoor zijn bijvoorbeeld door de capaciteit van het net – met prijsprikkels – veel beter te benutten. Hiermee kun je investeringen, en dus extra kosten, voorkomen. Consumenten kunnen zelf ook helpen door bijvoorbeeld warmtepompen of laadpalen in de avondpiek (tussen 16.00 en 21.00 uur) zo min mogelijk te gebruiken. Dunea Een grote uitdaging voor Dunea is het verhogen van de productie. Het aantal klanten (voornamelijk huishoudens) van Dunea groe it meer en sneller dan tot nu toe verwacht. Ook is de verwachting dat het watergebruik per persoon de komende jaren stijgt. Bijkome nd probleem is dat een aantal systemen toe is aan groot onderhoud en dat dat tijdelijk ten koste gaat van de productie. Dit betekent naast het verhogen van de capaciteit ook dat geplande projecten en daarmee de investeringen naar voren moeten worden gehaald. Dunea wil daarom de capaciteit van het duinwater snel uitbreiden (water wordt nu aangevoerd vanuit de bronnen de Maas en de L ek) en voor de nabije toekomst extra capaciteit realiseren uit nieuwe bronnen zonder gebruikmaking van het duingebied (in 2025 is d e Vliet als derde bron aangewezen). Hierbij komt kijken dat het steeds tijdrovender wordt om alle benodigde procedures (met name rond natuurvergunningen) te volgen, voor dat nieuwe investeringen en groot onderhoud kunnen worden uitgevoerd.
Het beleid van Dunea is een reserve overcapaciteit water van 10% met een minimum van 5%. De reserve overcapaciteit is echter lager dan 5% en dreigt op kortere termijn richting 0% te gaan. Er moeten zich dan geen extreme situaties voordoen waardoor de gevra agde capaciteit niet gerealiseerd kan worden. Wanneer dit onverhoopt toch plaatsvindt, dan treedt het (landelijk vastgelegde) noodplan inwerking van het afsluiten van voor af vastgelegde activiteiten/bedrijven. Huishoudens blijven daarbij voorzien van drinkwater, maar in het uiterste geval wordt de waterdruk verlaagd. De kwaliteit van drinkwater vraagt als gevolg van toename in regelgeving op gebied van PFAS, de vervuiling van rivierwater en het onderhoud van het duingebied meer investeringen en beheer. Veiligheid van het drinkwater moet gewaarborgd zijn. Op cyberveiligheid en de vitale infrastructuur wordt steeds meer gefocust. Gemeenschappelijke regeling Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden Het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden voert voor de gemeenten in de regio Haaglanden een aantal taken uit in het kader van d e Jeugdwet. Dit betreft onder andere de ondersteuning bij regionaal te contracteren jeugdhulp, het contractmanagement en het afwikk elen van het declaratie- en betalingsverkeer. Ook verzorgt het Servicebureau de administratie over een aantal activiteiten die regionaal worden bekostigd.
De ambitie van h et Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is om de dienstverlening verder te professionaliseren. De focus ligt daarbij op doorontwikkeling van de automatisering, professionalisering van de informatievoorziening en het stroomlijnen van de administratieve keten tussen jeugdhulpaanbieders, gemeenten en Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. In 2027 ondersteunt het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden de gemeenten bij het inkoopproces voor de regionaal ingekochte jeugdhulp v anaf 2028. Gemeenschappelijke regeling Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) Binnen de gemeenschappelijke regeling MRDH werken 21 gemeenten samen aan 'Meer welvaart en welzijn voor de mensen die hier wo | nen, werken en leven'. Er wordt gewerkt aan het verbeteren van de bereikbaarheid en het vernieuwen van de economie. De MRDH heeft d | e formele taak als vervoersautoriteit. Dat houdt in dat de rijksmiddelen voor openbaar vervoer via de Brede Doeluitkering (BDU) worden verstrekt | . De MRDH is daarom opdrachtgever van het openbaar vervoer namens de 21 gemeenten. De inkomsten voor de MRDH uit | de BDU staan onder druk. MRDH voert lobby om dit ongedaan te maken en werkt verschillende scenario's uit om hier mee om te gaan.
De MRDH is met verschillende (top)sectoren, e | en uitgebreide hoogwaardige kennisinfrastructuur en als (inter)nationaal bestuurl | ijk centrum belangrijk voor de Nederlandse economie. De MRDH krijgt er de komende jaren circa 400.000 inwoners bij. Dat vraagt om meer woningen (240.000 in de zuidelijke Randstad), meer werk en een betere bereikba | arheid. Financiering voor het onderdeel Economisch Vestigingsklimaat verloopt middels een inwonerbijdrage door alle 21 gemeenten, via Kaderbrieven. MRDH past de begroti | ng hierop aan. In 2026 zijn de Mobiliteitsvisie en de Visie op het Economisch vestigingsklimaat vastgesteld. Deze hebben een looptijd tot on | geveer 2050. Begin 2027 wordt een nieuwe Strategische Agenda (2027-2030) vastgesteld. Speerpunten van de visies en van de nieuwe St | rategische agenda zijn: 1. | Ruimte voor werken. 2. | Innovatie en technologie. 3. | Versterken arbeidspotentieel van de toekomst. 4. | De regio organiseert alle vormen van vervoer. 5. | Publieke en actieve mobiliteit is er voor iedereen, overal & 24/7. 6. | Mobiliteit is het vliegwiel voor ontwikkeling in de regio. 7. | Volle inzet op technologie. 8. | Schouders eronder voor investeringskracht. De eerste drie speerpunten betreffen vooral economie, de laatste vijf vooral mobiliteit. De MRDH werkt aan het steeds meer in | samenhang bezien van economie en mobiliteit.
Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) De directeur van de ODH heeft van het Algemeen Bestuur opdracht gekregen om tot een herijking van de financieringsstructuur t | e komen. Het voorstel is om te werken met wat financieel nodig is in plaats wat er financieel beschikbaar is. De belangrijkste kade | rs zijn: 1. | Het aantal bedrijven, dit is flink toegenomen. 2. | Kengetallen, hiermee wordt de diepgang bedoeld waarmee de ODH gaat werken. Op dit moment ziet het er naar uit dat de deelnemersbijdrage voor de deelnemers | gaat stijgen. Besluitvorming is voorzien in het Algemeen Bestuur van maart 2027. 259 Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Haaglanden (VRH) Gezien het dreigende financieel tekort voor gemeenten voor de komende jaren, is aan de VRH verzocht om bij de evaluatie van h | et huidige verdeelmodel voor gemeentelijke bijdragen aanbevelingen te doen over strategische keuzes, die een plek moeten krijgen in | de beleidsmatige uitwerking voor de komende jaren. Ook is in de zienswijze verzocht om een transparant afwegingskader op te stellen met deze strategische keuzes voor de | uitwerking van de meerjarenbegroting vanaf 2028.
Via dit afwegingskader dienen mogelij | ke keuzes over taken, veiligheidsniveau, financiering en de gevolgen daarvan voor onder meer het veiligheidsniveau, de operationele slagkracht, aanrijtijden, personeel, vrijwilligers en gemeentelijke bijdrag | en inzichtelijk te worden gemaakt, zodat deelnemende gemeenten toekomstige keuzes over taken, veiligheidsniveau en financiering kunnen baseren op inzichtelijke scenario's. Af | hankelijk van de uitkomst van de evaluatie en van de besluitvorming hierover in 2026 wordt de uitkomst, eventueel via een ingroeipa | d, verwerkt in de meerjarenbegroting vanaf 2028. De in de Kaderbrief 2026 verzochte financiële taakstelling van 6,2% is niet gerealiseerd. Naast de structurele bezuiniging va | n 1% door scherper te begroten, zijn er voor de jaren 2026 en 2027 bestemmingsreserves gevormd om daarmee de gemeentelijke bijdrage | n te kunnen verlagen. Gelet op de financiële perspectieven vanaf 2028 van gemeenten, is de VRH in de zienswijze verzocht om bij de verdere uitwerking van de (meerjaren)be | groting een zorgvuldige balans te hanteren tussen de uit te voeren taken en de gemeentelijke bijdragen. Gemeenschappelijke regeling GGD en Veilig Thuis Haaglanden De GR GGD en VTH realiseert vanaf 2026 een structurele bezuiniging van circa 5% (€ | 1,4 mln.), waarmee de opgelegde financiële taakstelling van 6,2% grotendeels wordt ingevuld.
Uit de meerjarenbegroting van de GR GGD en VTH blijkt dat de begroting van Veilig Thuis vanaf 2027 toeneemt. Deze stijging is | het resultaat van verschillende ontwikkelingen. Zo leiden de loon- en prijsindexatie, de actualisatie van de bedrijfsvoeringstoeslag en het vervallen van de eerder toegepaste bezettingscorrectie van 5% tot hogere kosten. Daartegenover staan onder meer de actualisatie van de CAO 2025 en bezuinigingen | op ondersteunende functies en beleidscapaciteit. Per saldo stijgt de begroting van Ve | ilig Thuis vanaf 2027 met € 417.000. Voor Zoetermeer betekent dit een hogere deelnemersbijdrage. Ook de begroting van de GGD neemt vanaf 2027 toe, met € | 1,315 mln. Deze stijging wordt vooral veroorzaakt door loon- en prijsindexatie, een hogere bedrijfsvoeringstoeslag, een inwonerscorrectie, hogere kosten voor het toezicht op de kinderopvang en een act | ualisatie van de tarieven voor de forensische geneeskunde. Ook dit leidt vanaf 2027 tot een hogere deelnemersbijdrage voor Zoetermeer. Gemeenschappelijke Regeling Bleizo (GR Bleizo) Bleizo is een strategische locatie binnen de gemeentegrenzen van Lansingerland aan de A12, direct aan het station Lansingerla | nd-Zoetermeer. De gemeenten Lansingerland en Zoetermeer zijn samen onverdeeld eigenaar van de gronden via de Gemeenschappelijke Reg | eling Bleizo (hierna: GR Bleizo).
De grondexploitatie van Bleizo is nu nog gebaseerd op een actualisatie die begin 2026 is uitgevoerd. Tot op heden richt de GR | zich op de ontwikkeling van een hoogwaardig gebied, met vervoerswaarde, rondom het nieuwe Openbaar Vervoer Knooppunt Bleizo. Het station Lansingerland- Zoetermeer is in 2019 volledig in gebruik genomen. Op de vervoersknoop zijn de volgende upgrades gewenst: een intercitystop, railverbinding ZoRo en | doortrekking van Lijn 400 als Bus Rapid Transit(BRT). Hiervoor zijn ook Prorail, NS, het rijk (MIRT), de provincie (MOVE) en de MRDH nodig als partijen. De gronden van Bleizo | -Oost zijn inmiddels uitgegeven. 260 261 Voor de ontwikkeling van het Bleizo-West gebied tot gemengd woon-werkgebied hebben de colleges van beide gemeenten in mei 2020 besloten de opgave niet binnen de GR Bleizo op te (laten) pakken, maar vanuit beide gemeentelijke organisaties samen. In oktober 2025 hebben de colleges van Lansingerland en Zoetermeer hiertoe ook een samenwerkingsovereenkomst (SOK) gesloten. ( Samenwerkingsovereenkomst). Na enkele verkennende studies naar de mogelijkheden voor woningbouw op Bleizo-West is in oktober 2021 het ontwikkelperspectief PROEFtuin Bleizo vastgesteld door de gemeenteraden van Zoetermeer en van Lansingerland. In februari 2025 hebben de provincie e n de gemeente Lansingerland een bestuursakkoord afgesloten.
Onder voorwaarden wordt daarmee de realisatie van 5.000 woningen mogelijk op Bleizo. De GR Bleizo heeft in de actualisatie van de grex in 2026 een projectbudget opgenomen van € 3,5 mln. ten behoeve van de gebiedsontwikkeling Bleizo-West. Gemeente Lansingerland is budgethouder van dit projectbudget en verwerkt dit ook in haar eigen P&C -cyclus. De kosten die gemeente Zoetermeer maakt worden bij Lansingerland in rekening gebracht. In 2027 nemen de gemeenteraden naar verwachting een besluit over een nieuw plan voor het gebied met daaraan gekoppeld een nie uwe grondexploitatie gericht op de ontwikkeling van een stedelijk woon/werkgebied op Bleizo. Ook vanuit de rijksoverheid wordt de b ouw van woningen op Bleizo gesteund. De begroting voorziet voor het jaar 2027 de volgende activiteiten: • Algemene activiteiten van de projectorganisatie. • Beheer van de gronden. • Advisering aan de gemeenten ten behoeve van de ontwikkelstrategie van Bleizo -West. Gemeenschappelijke regeling Bedrijvenschap Hoefweg Opheffing van de GR Bedrijvenschap Hoefweg stond gepland voor eind 2025. Door eerdere vertraging in de opheffing van PRISMA ( Bedrijvenschap Hoefweg heeft een aandeel van 30% in PRISMA) en vervolgens de bestuurlijke wisseling door de gemeenteraadsverkiezing vindt de opheffing van de GR Bedrijvenschap Hoefweg pas eind 2026 plaats. Het Bedrijvenschap Hoefweg heeft geen gronden meer.
Na de opheffing kan het posi tieve resultaat verdeeld worden tussen de twee deelnemende gemeenten (Zoetermeer en Lansingerland). Werkbedrijf De Binnenbaan BV (DBB) Werkbedrijf De Binnenbaan BV is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening, de gemeentelijke re -integratietaken op grond van de Participatiewet en het gemeentelijke deel van het Werkgeversservicepunt van de arbeidsmarktregio Zui d-Holland Centraal. De Binnenbaan kent een Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA), waarin de aandeelhoudende gemeenten zijn vertegenwoordigd. Zoetermeer bezit 98 procent van de aandelen. De gemeenten Leidschendam-Voorburg en Rijswijk bezitten ieder 1 procent. Zoetermeer draagt het volledige financiële risico. Daarnaast heeft De Binnenbaan een raad van commissarissen met drie externe leden. De gemeente Zoetermeer vervult ten opzichte van De Binnenbaan zowel de rol van opdrachtgever als die van eigenaar. Als opdrachtgever bepaalt de gemeente welke dienstverlening De Binnenbaan voor Zoetermeerse inwoners en werkgevers uitvoert. Vanuit de eigenaarsrol richt de gemeente zich op de continuïteit, bedrijfsvoering en financiële positie van De Binnenbaan. 262 De afspraken over de dienstverlening zijn vastgelegd in de in 2025 vastgestelde Dienstverleningsovereenkomst (DVO). De DVO he eft een looptijd van vijf jaar en geldt voor de periode 2026 tot en met 2030.
De gemeentelijke opdracht, de gewenste resultaten en het beschikbare budget worden jaarlijks nader uitgewerkt in een Opdracht en Budgetbrief (OBB). Vanaf de OBB 2027 krijgt de gemeenteraad vooraf de gelegenheid om wensen en bedenkingen over de voorgenomen opdracht mee te geven. Het college betrekt deze bij de definitieve vaststelling van de OBB. Daarnaast loopt in 2026 een 213a -onderzoek naar de samenwerking met De Binnenbaan. Daarbij wordt onderzocht of de governance en samenwerking bijdragen aan het bereiken van d e gemeentelijke doelen en of de gemeente voldoende kan sturen op de gewenste resultaten. De uitkomsten worden naar verwachting in 2026 bestuurlijk besproken. Eventuele aanbevelingen worden betrokken bij het vervolg in 2027. In 2027 ligt de prioriteit bij het begeleiden van inwoners naar passend en d uurzaam werk en het bieden van mogelijkheden voor ontwikkeling en participatie. De Binnenbaan zet de beschikbare capaciteit zo in dat daarmee het meeste maatschappelijke effect kan worden bereikt en werkt samen met werkgevers aan passende en duurzame werkp lekken. Bij de uitvoering wordt verder invulling gegeven aan de Participatiewet in balans, waarbij vertrouwen, maatwerk en de menselijke maat belangrijke uitgangspunten zijn. Om sociaal ontwikkelbedrijven toekomstbestendig te maken, stelt het rijk gedurende tien jaar impulsbudget beschikbaar.
De gem eenten Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg en Rijswijk hebben samen met De Binnenbaan de inzet van deze middelen uitgewerkt in een in novatieprogramma. In 2027 wordt verder uitvoering gegeven aan dit programma. Binnen het programma worden verschillende vernieuwingen ontwikkeld en toegepast, onder andere op het gebied van methodisch werken, werkleerlijnen, wijkgericht werken, matching, we rkgeversdienstverlening en begeleiding tijdens en na plaatsing. Onder voorbehoud van besluitvorming door de gemeenteraad start De Binnenbaan in 2027 met ontwikkel - en doorstroombanen. Deze tijdelijke banen zijn bedoeld voor inwoners met een bijstandsuitkering die een indicatie banenafspraak hebben of daarvoor via de pr aktijkroute in aanmerking komen en nog niet bij een andere werkgever kunnen worden geplaatst. Zij komen met inzet van loonkostensubsidie tijdelijk in dienst bij De Binne nbaan en krijgen begeleiding en ontwikkelmogelijkheden om door te stromen naar een dienstverband bij een andere werkgever. Het uitgangspunt is dat zij gemiddeld binnen twee jaar doorstromen. In de eerste jaren vraagt dit om een extra investering van de gemeente. Vanaf 2030 wordt een positief saldo binn en de businesscase verwacht. De financiële ontwikkeling van De Binnenbaan blijft in 2027 een aandachtspunt.
De groep medewerkers die onder de Wet sociale werkvoorziening valt, neemt af en wordt gemiddeld ouder. Dit heeft gevolgen voor de verdiencapaciteit van deze groep en daarmee voo r het financiële resultaat van De Binnenbaan. Tegelijkertijd neemt de ondersteuningsbehoefte toe bij inwoners die niet op eigen kracht aan het werk komen. Bij een deel van deze inwoners spelen meerdere problemen op verschillende leefgebieden, waardoor intensievere begeleiding en maatwerk nodig zijn. In combinatie met de structurele taakstelling vraagt dit blijvende aandacht voor de verhouding tussen de gemeentelijke opdracht, de beschikbare middelen en de resultaten v an De Binnenbaan.
263 Overzicht verbonden partijen Zoetermeer kent de volgende verbonden partijen: Deelnemingen in vennootschappen: • NV Bank voor Nederlandse Gemeenten • Dunea NV • Stedin NV • Werkbedrijf De Binnenbaan BV Gemeenschappelijke regelingen: • Gemeenschappelijke regeling Metropoolregio Rotterdam Den Haag • Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Haaglanden • Gemeenschappelijke regeling Stadsgewest Haaglanden (in liquidatie) • Gemeenschappelijke regeling GGD Haaglanden en Veilig thuis Haaglanden • Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Haaglanden • Gemeenschappelijke regeling Bedrijvenschap Hoefweg (opheffing eind 2026) • Gemeenschappelijke regeling Bleizo • Gemeenschappelijke regeling Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden Stichtingen en verenigingen: • Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) • Gemeenten voor duurzame ontwikkelingen (GDO) • Vereniging De BredeStroomversnelling • Stichting BusinessPark Haaglanden (BPH) Relatie met paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Voor het risico van netcongestie (Stedin) is een specifiek strategisch risico in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeh eersing opgenomen. 264 Paragraaf 8 Grondbeleid Inleiding In de paragraaf Grondbeleid wordt ingegaan op het Zoetermeerse grondbeleid en de hiervan te verwachten resultaten.
De inhoud van deze paragraaf bevat: • De visie op het Zoetermeerse grondbeleid; • De manier waarop het grondbeleid wordt uitgevoerd; • Een prognose van de resultaten van de totale grondexploitatie en een onderbouwing van de geraamde winstneming; • Het risicobeleid in relatie tot grondbeleid. Visie op grondbeleid In de omgevingsvisie bestaande uit de Visie Zoetermeer 2040 en de Ruimtelijke Strategie Zoetermeer zijn de belangrijkste ambi ties en opgaven voor de stad vastgesteld. Grondbeleid is een middel om ruimtelijke doelstellingen te verwezenlijken. Het karakter van het Zoetermeerse grondbeleid wordt bepaald door drie leidende principes: ambitiegestuurd, waardecreërend en adaptief. Deze drie principes bieden houvast aan de raad, het college en de ambtelijke organisatie bij de uitvoering van het grondb eleid. Ambitiegestuurd Grondbeleid staat ten dienste van beleidsdoelstellingen en (ruimtelijke) ambities. Het is geen doel op zich, maar een middel om ruimtelijke beleidsopgaven en ambities in samenhang te realiseren. Een duidelijke koers, zoals vastgelegd in de omgevingsvisie e n de bijbehorende uitwerking in beleid- en gebiedsprogramma’s en omgevingsplan, vormen een belangrijke voorwaarde voor een ambitiegestuurd grondbeleid.
265 Waardecreërend Grondbeleid is bedoeld om ruimtelijke opgaven mogelijk te maken en daarmee maatschappelijke doelen te verwezenlijken of te ve rsterken. Grondbeleid gaat vooral over het creëren van maatschappelijke waarde. Tegelijkertijd moet het ook betaalbaar blijven. Bij het streven naar kwaliteit en diversiteit wordt gezocht naar een gezonde balans tussen maatschappelijke en financiële waarden. Adaptief De gemeente handelt in de geest van de Omgevingswet en faciliteert via randvoorwaarden ruimtelijke initiatieven vanuit de sam enleving én in samenwerking met de samenleving. De gemeente gaat uit van het bundelen van krachten en biedt initiatiefnemers een re ikende hand als dat nodig is. Wanneer meer regie door de gemeente wenselijk is, is het gemeentelijk grondbeleid voldoende wendbaar om slagvaardig te kunnen handelen om te kom en tot tijdige realisatie. Bovenstaande principes vormen gezamenlijk het denkkader voor het Zoetermeerse grondbeleid. De inzet van het grondbeleidsinstr umentarium is in lijn met deze drie principes. Op basis van de drie leidende principes spreekt de gemeente van 'situationeel grondb eleid'. Gelet op de opgaven is dit passend voor Zoetermeer. Dit betekent concreet dat de gemeente per situatie afweegt welke grondbeleidsvorm passend is bij de belangen van de gemeente, marktpartijen en de samenleving.
De volledige visie op het Zoetermeerse grondbeleid is vastgelegd in de Nota Grondbeleid. De vaststelling van de Ruimtelijke strategie Zoetermeer 2040 in 2025, het Coalitieakkoord 2026–2030 ‘Thuiskomen in Zoetermeer, de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 en de landelijke aandacht voor versterking van de gemeentelijke regie op (woningbouw)ontwikkelingen vormen aanleiding om de Nota grondbeleid in 2027 te actualiseren. Uitvoering grondbeleid De gemeente onderscheidt in essentie drie vormen van grondbeleid: actief, faciliterend en samenwerkend. Op de gemeentelijke w ebsite is een uitgebreid overzicht te raadplegen onder https://www.zoetermeer.nl/plannen-en-projecten van de activiteiten die uitvoering geven aan het grondbeleid van de gemeente. Actief grondbeleid Actief grondbeleid wordt gekenmerkt door een overheidsrol, waarbinnen de gemeente de benodigde gronden verwerft, de gronden o ntwikkelt (grondproductie) en vervolgens bouwkavels verkoopt aan derden. Voor een actief grondbeleid project wordt door de raad een grondexploitatie geopend. De grondexploitaties worden tenminste eens per jaar herzien en voorafgaande aan de jaarrekening aan de raad ter vaststelling aangeboden via het Meerjarenperspectief Grondbeleid (MPG).
Via het MPG neemt de raad kennis van de actuele stand van zaken en stelt zij de herziene ramingen van de grondexploitaties vast, voor zover de wijzigingen binnen de vastgestelde kaders vallen. Inhoudelijke wijzigingen binnen proje cten die buiten de vastgestelde kaders vallen, worden expliciet ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Daarnaast wordt twee keer per jaar een Rapportage Programma's en projecten opgesteld. 266 Via de huidige grondexploitaties is de verkoop van bouwkavels voor circa 1.285 woningen tot 2034 gepland. De aantallen woningen vloeien voort uit de vastgestelde herziening van de grondexploitaties (MPG, juni 2026) en de nieuw geopende grondexploitatie Nederlandlaan (juni 2 026). Bij de jaarlijkse herziening van het MPG wordt uitgegaan van de in de projecten gehanteerde planningen. In de onderstaande grafiek is de fasering opgenomen op basis van het moment van grondverkoop ten behoeve van woningen. Het betreft dus niet het oplevermoment de van woningen. In de Rapportag e Programma's en projecten is de woningbouwmonitor opgenomen, waarin over de totale woningbouwproductie wordt gerapporteerd. Qua bedrijventerreinen heeft Zoetermeer binnen de grondexploitatie Oosterheem nog circa 3,5 hectare te ontwikkelen grond. Ond er meer vanwege netcongestie is de verwachting dat de resterende gronden pas rond 2030 worden verkocht .
267 Faciliterend grondbeleid Bij faciliterend grondbeleid heeft de gemeente de gronden in een plangebied niet in eigendom. De grondexploitatie wordt gevoe rd door de private grondeigenaren. De gemeente beperkt zich tot haar publiekrechtelijke rol door het vaststellen van de kaders en r andvoorwaarden van de ontwikkeling. De door de gemeente te maken kosten, zoals het opstellen van een bestemmingsplan of de aanleg van een ontsluitingsweg, worden vi a een overeenkomst (anterieur of posterieur), kostenverhaalregels in het omgevingsplan of kostenverhaalsvoorschriften in een omgevingsvergunning verhaald. De Nota kostenverhaal Zoetermeer 2024 (Beleidsregels anterieure fase kostenverhaal) is bij dit type projecten van toepassing. In onderstaande grafiek zijn de woningen opgenomen die vallen in de categorie faciliterend grondbeleid. Deze bouwprojecten be vinden zich in verschillende fases van haalbaarheid, uitwerking en uitvoering. Hierin wordt wel uitgegaan van de verwachte opleverd atum van de woning. Het programma Entree (circa 6.750 tot 7.250 woningen) is onderdeel van de woningbouwmonitor. Tot en met 2032 leveren deze projecten circa 2.761 woningen op. 268 Financiële resultaten grondexploitaties De totale boekwaarde van projecten met een grondexploitatie bedraagt € 36,5 mln. per 1 januari 2026.
Voor de verlieslatende grondexploitaties zijn middelen gereserveerd in de voorziening Nadelige Complexen. De omvang van deze verliesvoorziening bedraagt € 25,2 mln. per 1 januari 2026. In de komende jaren worden voor de huidige grondexploitaties € 43,4 mln. aan lasten en € 60,4 mln. aan baten gerealiseerd. Op basis van het Meerjarenperspectief Grondexploitaties 2026 wordt er in de periode 2026-2030 circa € 2,2 mln. toegevoegd aan de Reserve Fonds Zoetermeer 2040.
Tussentijdse winstneming Bij voldoende zekerheid over een projectresultaat van een grondexploitatie wordt jaarlijks tussentijds winst genomen. Dat geb | eurt op basis van de voor gemeenten voorgeschreven percentage of completion methode. De verwerking van het resultaat vindt getrapt | plaats conform de Nota grondbeleid: • | De te nemen winst wordt gestort in de Risicoreserve Grondbedrijf tot een maximum van 2,5% van de nog te realiseren bruto omze | t van de grondexploitatie. • | Van het resterende resultaat gaat 50% naar de Reserve Financiële Positie Grondbedrijf en 50% naar de Reserve Fonds Zoetermeer | 2040. Bij een faciliterend project wordt het projectresultaat aan het einde van het project verwerkt. Het resultaat wordt voor 50% | ten gunste of ten laste gebracht van de Reserve Financiële Positie Grondbedrijf en de Reserve Fonds Zoetermeer 2040. Wanneer bij de | start van een project een nadelig resultaat wordt verwacht, vindt er een onttrekking uit de Reserve Fonds Zoetermeer 2040 plaats voor de vorming in de voorziening Nadelige com | plexen. In de volgende tabel zijn de verwachte afdrachten en onttrekkingen van de Reserve Fonds Zoetermeer 2040 voor de komende jaren | weergegeven. Bedragen x € 1 mln. Afdrachten en onttrekkingen Reserve Fonds Zoetermeer 2040 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Totaal Prognose bij jaarrekening 2025 o.b.v.
MPG2026 en faciliterend grondbeleid | 0,00 | -0,18 | 0,68 | 0,03 | 0,47 | 1,00 Tussentijdse bijstelling prognose 2026 | -4,99 | -0,17 | -0,36 | -0,04 | -0,03 | -5,59 Prognose 2026 -2030 | -4,99 | -0,35 | 0,32 | -0,01 | 0,44 | -4,59 Risico’s en weerstandscapaciteit Langlopende projecten zoals grondexploitaties zijn niet zonder risico's. Risicomanagement is erop gericht om die risico's te | vermijden, te reduceren, over te dragen naar een derde partij dan wel te accepteren. Om de financiële gevolgen van risico's die eve | ntueel optreden op te kunnen vangen, wordt er weerstandscapaciteit voor grondexploitaties aangehouden, bestaande uit de reserve Financiële Positie Grondbedrijf en de Risic | oreserve Grondbedrijf. De minimale en maximale omvang van het weerstandscapaciteit zijn bepaald op respectievelijk 1,0 en 1,2 keer de gekwantificeerde risico's. De spelregels over de hoogte van deze reserves en de relatie met de Reserve Fonds Zoetermeer 2040 zijn vastgelegd in de Nota Grondbeleid. Per me | dio januari 2026 is op basis van risicosimulatie een maximaal weerstandscapaciteit aanwezig van € | 5,1 mln. Dit komt overeen met 1,2 keer de gekwantificeerde risico's. 269 270 Ontwikkelingen Bleizo In februari 2025 hebben de provincie en de gemeente Lansingerland een bestuursakkoord afgesloten. In dit akkoord zijn afsprak en gemaakt over de realisatie van 5.000 woningen op Bleizo.
De plannen hiervoor worden in 2026 en 2027 nader uitgewerkt. De beide g emeenteraden zijn in een gezamenlijke bijeenkomst op 2 september 2026 geïnformeerd over de stand van zaken van dit proces. Omdat het onderzoek nog loopt kunnen we in dit stadi um nog geen uitspraken doen over de concrete financiële gevolgen. De planning is dat we in het eerste kwartaal 2027 de beide gemeenteraden laten besluiten over een voorkeursvariant met daarbij een eerste beeld over het verwachte resultaat. Hierna zullen wij ook eventuele bijdragen van het rijk en anderen in beeld brengen. De definitieve uitkomst met de daarbij behorende bestuurlijke besluitvorming wordt eind 2027 verwacht. Nieuwe wetgeving volkshuisvesting In de bovenstaande cijfers en planningen is geen rekening gehouden met de mogelijke consequenties die de veranderde wetgeving zal hebben op de woningbouwproductie. De Wet versterking regie volkshuisvesting is per 1 juli 2026 in werking getreden, maar wordt op sommige onderdelen in fases geïmplementeerd. De wet heeft onder meer een stijging van het percentage betaalbare woningen als doel, maar kent ook maatrege len die tot versnelling van woningbouw moeten leiden. De in de wet voorgestelde maatregelen zullen van invloed zijn op de business case van woningbouwprojecten.
De komende jaren zal blijken welk effect de wet heeft op het realiseren van de plannen op het gebied van woningbouw. 271 Paragraaf 9 Zoetermeer 2040 Inleiding De Omgevingsvisie Zoetermeer 2040 geeft een integrale visie op de ontwikkeling van de stad en haar samenleving voor de lange termijn. In de Omgevingsvisie staan de opgaven centraal om te komen tot een betere balans en een opwaartse beweging in de stad. De Omgevingsvisie Zoetermeer 2040 uit deel I, de Visie Zoetermeer 2040 en deel II, de Ruimtelijke Strategie Zoetermeer. Overzicht Van visie naar uitvoering: de Agenda Zoetermeer 2040 In de Agenda Zoetermeer 2040 (januari 2025) staan vier overkoepelende zaken waar we ons vanuit de visie expliciet op richten. Deze Agenda Zoetermeer 2040 is de actualisatie van de 1e Strategische Agenda van waaruit bijvoorbeeld de gebiedsaanpak voor Meerzicht is gestart. Voor de periode vanaf 2025 zijn in de Agenda Zoetermeer 2040 benoemd: 1. (Het opstellen van) de Ruimtelijke Strategie Zoetermeer 2040 De Ruimtelijke Strategie Zoetermeer 2040 (RSZ) is in oktober 2025 vastgesteld en is onderdeel van de Omgevingsvisie Zoetermee r 2040. In de Uitvoeringsaanpak van de Ruimtelijke Strategie Zoetermeer staat op hoe we de RSZ uitvoeren. 2.
Wijken van de toekomst: Buytenwegh en Seghwaert Een belangrijke pijler binnen de uitvoering van de Omgevingsvisie zijn de wijken van de toekomst: Meerzicht, Buytenwegh en Se ghwaert. De plannen voor de gebiedsaanpak Buytenwegh zijn in ontwikkeling. In deze collegeperiode gaan we ook aan de slag met Seghw aert. De gebiedsaanpak Meerzicht was bij het opstellen van de Agenda 2040 al gestart en is daarom niet in deze agenda opgenomen. 3. Strategische Investeringsagenda 2040 In 2026 hebben we verder gewerkt aan de Strategische Investeringsagenda 2040. Deze agenda brengt de investeringen die nodig z ijn voor de realisatie van de ambities uit Zoetermeer 2040 integraal in beeld en verbindt deze met de reguliere vervangings - en uitbreidingsopgaven van de stad. De investeringsagenda ondersteunt de bestuurlijke afweging, fasering en financiering van investeringen, vormt (daarmee) een bela ngrijke bouwsteen voor de verdere uitvoering van de Omgevingsvisie Zoetermeer 2040 en legt de koppeling met de reserve Zoetermeer 2040. In de komende jaren wordt de agenda via de P&C-cyclus verder geactualiseerd en geconcretiseerd. 4. New Town Alliantie We gaan door met de belangenbehartiging voor de verankering van de New Town -opgave in Rijksbeleid- en regelingen, een langjarig, breed samenwerkingsprogramma met het rijk en het vervolggesprek op de Ex Ante Impactanalyse.
We zetten in onze lobby ook in op de uitvoering van de motie van de Tweede Kamer voor het uitwerken van een New Town-strategie met betrekking tot leefbaarheid, sociale ontwikkelingen en energiearmoede. 272 Bijlagen 273 Bijlage 1 Spelregels begrotingsbeleid Inleiding In deze bijlage wordt een beschrijving gegeven van het begrotingsbeleid van de gemeente Zoetermeer. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BVV) bevat belangrijke uitgangspunten voor het begrotingsbeleid. De onderstaande beschrijving sluit aan bij de eise n uit het BBV. Ook geeft deze notitie inzicht in beleidsmatige uitgangspunten bij het begrotingsbeleid. Deze betreffen onder andere de financiële beheersing en de inzet van r eserves. Tenslotte volgt een uiteenzetting van de planning- en controlcyclus. De begrotingscyclus Een goede beheersing van de inkomsten (baten) en de uitgaven (lasten) is een essentiële randvoorwaarde voor een goed begrotin gsbeleid. De begrotingscyclus heeft betrekking op de voorbereiding, de beheersing van de uitvoering, de verantwoording en het toezi cht op de uitvoering van de begroting die geldt voor een bepaald jaar. In het navolgende schema wordt de begrotingscyclus weergegeven. 274 Onderstaand wordt nader ingegaan op de vier hoofdelementen van de begrotingscyclus: sturen, beheersen, verantwoorden en toezi cht. A.
Sturen Een nieuwe begroting waarin het beleid voor een komend jaar wordt uiteengezet, bouwt voort op bestaand beleid, zoals vastgele gd in de wet, in het collegeprogramma en in door de raad vastgesteld beleid.
275 In het voorjaarsdebat (in jaar t), dat gebruikelijk plaatsvindt in juni, geeft de raad beleidsmatig richting aan de programma begroting voor de volgende vier jaar (jaren t+1 tot en met t+4). De raad doet uitspraken over gewenste beleidswijzigingen, beleidsintensiveringen, ombuigingen en over de gewenste hoogte van de diverse heffingen en belastingen. De raad voert de discussie in het perspectiefdebat op basis van de perspectiefnota. In de pers pectiefnota zijn de meest actuele financiële waterstanden opgenomen, inclusief de leereffecten vanuit de jaarrekening en het Eerste Tussenbericht. De raad bespreekt vervo lgens de door het college voorgestelde beleidsbijstellingen en alternatieven voor keuzemogelijkheden om opnieuw tot een sluitende begroting en meerjarenperspectief te komen. Door te besluiten over de perspectiefnota, inclusief amendementen en moties, geeft de raad inhoud aan zijn kaderstellende rol. Vervolgens stelt het college in de zomer een (concept) programmabegroting op, uitgaande van de kaderstelling uit het voorjaar sdebat. De programmabegroting voor een komend jaar schetst niet alleen het beleid met de daarbij behorende baten, lasten en resulta atbestemming in het komende jaar, maar ook de financiële uitwerking daarvan in de drie daaropvolgende jaren. De begroting bevat dus een meerjarenraming.
Uitgangspunt bij de opstelling van de begroting is budgettair evenwicht. De te autoriseren begroting – dat is het eerste jaar van de meerjarenbegroting - moet sluitend zijn. Voor de meerjarenbegroting geldt dat deze structureel sluitend moet zijn. De doels tellingen van de programma’s worden nader uitgewerkt aan de hand van meetfactoren. Dit zijn concrete en meetbare beoogde maatschappelijke effecten en prestaties of resultaten. Potje van de raad Als sprake is van een positief rekeningsresultaat zal hiervan € 100.000 worden bestemd voor het 'potje van de raad' om te voorzien in dekking van eenmalige kosten. In het coalitieakkoord is opgenomen dat het 'potje van de raad' wordt verhoogd naar € 250.000 per jaar. Het college zendt de (concept-)programmabegroting in oktober aan de raad. In de begrotingsraad, die gebruikelijk eind begin november plaatsvindt, stelt de raad het beleid en de budgetten per programma vast. Ook worden de uitgangspunten voor het vaststellen van de tarieven bepaald. De door de raad vastgestelde budgettaire kaders (beleid en budget op programmaniveau) zijn tegelijkertijd met de programmabegroting door het college uitgewerkt in productramingen voor de operationele aansturing van het ambtelijk apparaat. B.
Beheersen In de loop van het begrotingsjaar wordt de raad via tussenberichten geïnformeerd over de ontwikkeling van de uitvoering van d e begroting en over eventuele afwijkingen en mogelijkheden/afwegingen voor bijsturing. Dit gebeurt bij het voorjaarsdebat en vooraf gaand aan het begrotingsdebat. Tijdens de uitvoering van een begroting in een begrotingsjaar resp. bij de opstelling van de tussenberichten geldt een aantal spelregels: 1. Staand beleid dient binnen de vastgestelde budgetten van een programma te worden uitgevoerd, dan wel binnen het geheel van al le programma’s (budgettair neutraal). 2. Er worden tussentijds geen beleidsbeslissingen genomen waarvan de dekking afhankelijk is gesteld van het volgende begrotingsd ebat. 3. Bij eventuele tussentijdse beleidsbeslissingen bij tussenberichten wordt de dekking aangegeven. 4. Onvermijdelijke financiële tegenvallers (bijvoorbeeld financieel nadelige effecten van het kabinetsbeleid) worden gedekt door gebruik te maken van meevallers, zowel aan de uitgaven- als aan de inkomstenkant. 5. Als die meevallers er in onvoldoende mate zijn wordt een afweging gemaakt tussen dekking op basis van posterioriteiten, schra ppen dan wel uitstellen van ambities of de noodzaak tot lastenverhoging. 276 6. Nieuw beleid of (majeure) beleidsintensiveringen worden gedekt uit beleidsreducties binnen en tussen programma’s (in die volg orde).
Hierbij dient de toegevoegde waarde van het nieuwe beleid/beleidsintensivering expliciet te worden afgewogen en inzichtelijk te worden gemaakt ten opzichte van de beleidsreductie. 7. Tenslotte is er de mogelijkheid nieuw beleid of (majeure) beleidsintensiveringen ten laste te brengen van de nog niet ingevul de middelen voor nieuw beleid (het zogenoemde 'Potje van de raad'). 8. Voor nieuw beleid wordt bij de besluitvorming aangegeven op welk moment evaluatie plaatsvindt of (als mogelijk) de einddatum van het beleid. Na afloop van deze periode wordt het desbetreffende beleid niet voortgezet tenzij hier expliciet bestuurlijk toe wo rdt besloten. C. Verantwoorden Is een begrotingsjaar voorbij, dan wordt een jaarrekening opgesteld. De jaarstukken bestaan uit het jaarverslag en de jaarrek ening. Via de jaarstukken legt de gemeente verantwoording af over de uitvoering van het begrotingsbeleid in het voorbije jaar. De j aarrekening wordt in april aan de raad gestuurd. In juni vindt in de raad een resultatendebat plaats aan de hand van de jaarrekening. Vanuit de analyse van gerealiseerd beleid en gerealise erde baten en lasten (inclusief dotaties en onttrekkingen aan reserves) trekken college en raad lessen voor de toekomst. Dit is tevens input voor het voorjaarsdebat. D. Toezicht De raadscommissies onderzoeken de jaarrekening en bespreken de realisatie en de eventuele leereffecten.
De accountant control eert de jaarrekening in opdracht van de raad en stelt vast dat het jaarverslag niet strijdig is met de jaarrekening. De accountant geeft een oordeel over het getrouw beeld van de verslaggeving en een oordeel over het getrouw beeld van de financiële rechtmatigheid. Ook geeft de accountant zijn bevindinge n weer over hetgeen hij aantrof bij deze controle in de zogenoemde ‘managementletter’. De begroting en de rekening worden naar de provincie Zuid-Holland gestuurd. Als de begroting in voldoende mate voldoet aan de door de provincie gestelde verplichtingen, dan is de gemeente onderworpen aan ‘repressief toezicht’. Dat wil zeggen dat Zoetermeer vooraf géén toestemming hoeft te vragen aan de provincie voor investeringen/begrotingsuitgaven. Vanuit de provincie wordt op dit moment een repressief toezicht uitgeoefend. Uitgangspunten bij de raming van baten en lasten Voor de raming van de baten is van groot belang hoe hoog de inkomsten zullen zijn uit het Gemeentefonds. Daarnaast moet een s chatting worden gemaakt van de ontwikkeling van de lonen en prijzen. Hierna wordt hier nader op ingegaan. Raming inkomsten uit het Gemeentefonds Het rijk geeft op twee momenten in een jaar informatie over de hoogte van uitkeringen aan gemeenten in een komend jaar: in de mei- en in de septembercirculaire.
277 Meicirculaire De meicirculaire is gebaseerd op de zogenaamde Voorjaarsnota van het rijk van april/mei. De belangrijkste ontwikkelingen in d e rijksbegroting liggen hierin vast. Septembercirculaire In de septembercirculaire wordt aangegeven wat de gevolgen zijn van de Miljoenennota voor de uitkeringen aan gemeenten uit he t Gemeentefonds. Dit betreft voor het komende begrotingsjaar veelal een aanpassing van de ingeschatte nominale ontwikkelingen. Imme rs, nieuw beleid of bezuinigingen voor het komende begrotingsjaar maken normaliter al deel uit van de meicirculaire. Ook geeft het rijk indicaties van effecten op de ui tkeringen uit het Gemeentefonds voor volgende jaren. Omdat de programmabegroting wordt opgesteld op basis van de besluitvorming bij het perspectiefdebat wordt hierin de raming va n de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds aan de gemeente Zoetermeer volgens de meicirculaire gehanteerd. Het is mogelijk dat vanuit de septembercirculaire ontwikkelingen volgen, die aanleiding geven tot bijstelling van het uitgave nkader. In dat geval worden de mogelijke keuzen tijdens het volgende perspectiefdebat aan de orde gesteld. De groei of krimp (mutatie) van de algemene uitkering op totaalniveau (landelijk) wordt bepaald op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Het bbp is een maat voor de omvang van de economie.
De mutatie van het bbp is leidend voor de groei (of krimp) van het het gemeentefonds. Raming nominale component van de lasten Bij de opstelling van de begroting moet een raming worden gemaakt van de baten (waarvan de inkomsten uit de Algemene uitkerin g één van de belangrijkste zijn), maar ook een raming van de toekomstige prijs- en loonontwikkeling. De resultante van de inkomstenraming en de inschatting van de prijs- en loonontwikkeling, bepaalt wat er aan reële financiële ruimte overblijft voor de realisatie van (nieuw) beleid, óf voor welk bedrag moet worden omgebogen. Een verkeerde inschatting heef t dus gevolgen voor de ruimte voor mogelijke beleidskeuzes. De gemeente Zoetermeer baseert de raming van de prijsontwikkeling op het Centraal Economisch Plan van het Centraal Planbureau dat in het voorjaar verschijnt. De loonontwikkeling wordt ingeschat aan de hand van informatie van het CPB en de CAO -ontwikkelingen voor gemeenteambtenaren. Voor de ontwikkeling van de CAO-kosten van gemeenteambtenaren (dit is inclusief sociale lasten) wordt een eigen inschatting gemaakt. Die kosten zijn immers afhankelijk van de loonontwikkeling en de ontwikkeling van sociale lasten en pensioenpremies. Inzet van reserves Voor een beoordeling van de financiële positie van de gemeente zijn allereerst de vrij besteedbare reserves van belang.
De st and van de algemene reserves geeft aan welk bedrag dat is (wederom in meerjarenperspectief). Deze middelen kan de gemeente vrij inz etten. De algemene reserves dienen ook als buffer tegen onverwachte tegenvallers. De gemeente staat bloot aan veel risico’s, waarvan een aantal mogelijk ook tot werkelijke (financiële) schade kunnen leiden. Ter afdekking van het (financiële) risicoprofiel op enig moment wordt de reservepositie in zijn totaliteit afgezet tegen de verwachte uitkomst van de risico’s (zie paragrafen weerstandsvermogen in begroting, tussenberichten en rekening). He t weerstandsvermogen dat aldus wordt berekend moet minimaal op de factor 1,0 uitkomen (dan is er voldoende buffer om de verwachte werkelijke schade te kunnen dekken). Voor die berekening worden als reserves meegeteld: 278 • Vrij inzetbare reserve • Reserve inflatiecorrectie • Reserve versterking financiële positie van het grondbedrijf • Reserve risico’s grondbedrijf Ter info wordt het totaal bedrag van de bestemmingsreserves weergegeven. Dit bedrag kan door beleidsbijstelling c.q. realloca tie worden ingezet ter dekking van financiële tegenvallers in geval van calamiteiten. Daarnaast is er de Reserve Fonds Zoetermeer 2040 (voormalig Reserve Investeringsfonds 2030) beschikbaar. In de overige bestemmingsreserves zijn bedragen gereserveerd voor een door de raad geformuleerde bestemming.
Aanwending van d ie middelen voor een ander doel kan alleen als de raad daartoe besluit door het betreffende beleid te wijzigen. Uitgangspunten begrotingsbeleid 2027-2030 Met betrekking tot begrotingsdiscipline 1. Het eerste dan wel het laatste jaar van elke meerjarenbegroting dient materieel sluitend te zijn. 2. Uitgaven voor nieuw beleid of tegenvallers in de uitvoering van de begroting worden zoveel als mogelijk binnen het programmab udget opgevangen (nieuw voor oud). Als de mogelijkheden binnen het programmabudget niet toereikend zijn vindt een afweging plaats b innen de totale begroting. 3. In geval van onvoorziene financiële rampspoed zullen de begroting en de uitgangspunten van het begrotingsbeleid opnieuw en in tegraal worden gewogen. Geen enkel onderwerp of thema is daarbij uitgesloten. 4. Voor de beschikbaar gestelde budgetten geldt dat het maximale bedragen betreft. Wij spannen ons in om het beleid binnen de ge stelde financiële kaders te effectueren. 5. Als subsidies worden verworven welke een relatie hebben met de doelstellingen uit de Stadsvisie, ter dekking van te maken kos ten, zullen deze middelen in eerste instantie ten gunste van de Reserve Fonds Zoetermeer 2040 (voormalig Reserve Investeringsfonds 2030/Rif) komen of leiden tot lagere onttrekking van de benodigde middelen uit de Reserve Fonds Zoetermeer 2040. 6.
Voorstellen voor budgetoverhevelingen naar een volgend jaar moeten aan de volgende criteria voldoen: o De activiteiten waar het budget in jaar t voor beschikbaar was, zijn niet (geheel) uitgevoerd en de activiteiten zijn ook in jaar t+1 nog noodzakelijk o Er is geen structureel budget beschikbaar in de begroting; o Bij het vaststellen van de jaarrekening is op het betreffende programma ook sprake van een positief rekeningresultaat o In principe kan een budget slechts eenmalig worden overgeheveld. 7. Jaarlijks wordt € 250.000 bestemd voor het ’potje van de raad’ om te voorzien in dekking van eenmalige kosten. Met betrekking tot momenten van besluitvorming 1. Er zijn twee momenten waarop de raad wijzigingen van de begroting integraal behandelt en besluit: het perspectiefdebat (in ju ni) en het begrotingsdebat (in november). Het perspectiefdebat is richtinggevend, het begrotingsdebat besluitvormend. 279 2. Beleidsvoorstellen met financiële gevolgen die niet binnen de vastgestelde budgettaire kaders passen of waarvoor geldt dat de kking zou kunnen worden verkregen door een financieel voordeel of een subsidie, zullen in principe niet eerder dan bij het volgend besluitvormingsmoment worden behandeld. Eventuele voordelen kunnen in principe niet zonder voorafgaande besluitvorming voor beleidsintensiveringen worden ingezet. 3.
Besluitvorming over de uitgangspunten voor de vaststelling van de hoogte van de tarieven gebeurt op het moment dat er een int egraal beeld is van de financiële positie van de gemeente. Dit is bij het begrotingsdebat. 4. Het (positieve en negatieve) rekeningresultaat wordt bij het vaststellen van de jaarstukken ten laste van de reserve vrij inz etbaar gebracht. Een eventuele herbestemming van het rekeningresultaat vindt plaats in de daaropvolgende perspectiefnota. 5. Posten die zijn opgenomen als reservering voor eenmalige investeringsuitgaven ten laste van de Reserve Fonds Zoetermeer 2040 worden pas vrijgegeven na expliciete besluitvorming door de raad daarover, op basis van een uitgewerkt raadsvoorstel. Eerder mogen geen budgetten worden verstrekt dan wel verplichtingen worden aangegaan. Bijlage 2 Nieuw beleid Nieuw Beleid Bedragen x € 1.000 Nieuw beleid Programma 1 Onderwijs, economie en arbeidsparticipatie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 1. Implementatie Participatiewet in balans | 21 - dekking via OAD 2. Impuls sociale infrastructuur | PM | PM | PM | PM 3. Economie | 125 | PM | PM | PM Coalitieakkoord 2026-2030 4. Actieagenda Economie, inclusief circulaire economie | 200 | 200 | 200 | 200 5. Tweejaarlijks Innovatieprijs | 30 | 30 6.
Mbo- en hbo-onderwijs in Zoetermeer behouden en naar Zoetermeer trekken, en versterken positie vmbo en techniekonderwijs | 100 | 100 | 100 | 100 7. Glijdende schaal bij bijstand (eerst onderzoek, daarna PM voor uitvoering) | 50 | PM | PM | PM Saldo | 526 | 300 | 330 | 300 Bedragen x € 1.000 Nieuw beleid Programma 2 Samen leven en ondersteunen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 1. Daklozenpunt | 85 | 85 | 85 | 85 Coalitieakkoord 2026-2030 2. 4 ontmoetingsplaatsen voor jongeren (incl. jongerenwerk) | 600 | 600 | 600 | 600 3. Woonzorgvisie | 52 | 129 | 129 Saldo | 685 | 737 | 814 | 814 Bedragen x € 1.000 Nieuw beleid Programma 3 Leefbaarheid, duurzaam en groen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 Niet van toepassing. Coalitieakkoord 2026-2030 1. Acties vergroening, waaronder gratis bomen voor inwoners | 200 | 200 | 200 | 200 280 2. Budget netcongestie (kansen verzilveren irt woningbouw) | PM | PM | PM | PM 3. Impuls openbare ruimte | 1.500 | 1.680 | 2.038 | 2.393 Saldo | 1.700 | 1.880 | 2.238 | 2.593 Bedragen x € 1.000 Nieuw beleid Programma 4 Vrije Tijd | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 Niet van toepassing. Coalitieakkoord 2026-2030 1. Impuls nieuwe evenementen | 20 | 20 | 20 | 20 2. Budget kleine culturele initiatieven | 60 | 60 | 60 | 60 3.
Voortzetten buurtsportcoaches | 275 | 275 | 275 | 275 Saldo | 355 | 355 | 355 | 355 Bedragen x € 1.000 Nieuw beleid Programma 5 Veiligheid | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 Niet van toepassing. Coalitieakkoord 2026-2030 1. 6 fte boa's en/of buurtwerkers (exclusief overhead € 11.000 per fte) | 434 | 434 | 434 | 434 2. Wijkrechtspraak | 25 | PM | PM | PM 3. Voortgang effectieve aanpakken (zoals persoonsgerichte aanpak (PGA) en IPTA) | 0 | PM | PM | PM 4. Herinrichting cameratoezicht | PM | PM | PM | PM Saldo | 459 | 434 | 434 | 434 Bedragen x € 1.000 Nieuw beleid Programma 6 Dienstverlening en participatie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 Niet van toepassing. Coalitieakkoord 2026-2030 1. Digitalisering/interne cybersecurity | 250 | 250 | 250 | 250 2. Potje van de raad | 150 | 150 | 150 | 150 3. Werkbudget college | 140 | 140 | 140 | 140 4. Extra wethouder (0,5 fte) | 90 | 90 | 90 | 90 5. Ombudsfunctie | 250 | 250 | 252 | 250 Saldo | 880 | 880 | 880 | 880 281 Bedragen x € 1.000 Nieuw beleid Programma 7 Inrichting van de stad | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 1. Woningbouwsubsidies | 514 | 250 - dekking subsidie | -514 | -250 2. Koploperschap Gebiedsgericht beter benutten | 100 - dekking via OAD 3. MOTIE: Stal de fiets(enstalling) bij Central park | 70 - dekking Reserve Fonds Zoetermeer 2040 | -70 4.
Wet versterking regie volkshuisvesting | PM | PM | PM | PM - dekking via OAD 5. Woningbouwmonitor | 30 | 30 | 30 | 30 - dekking via opslag overhead projecten | -30 | -30 | -30 | -30 6. Realisatiestimulans woningbouw - mutatie Brede bestemmingsreserve | PM | PM | PM | PM - subsidie 7. Vereveningsfonds Volkshuisvesting - mutatie reserve | PM - kostenverhaal 8. Nachtvervoer | 155 | 155 - inkomsten derden | -30 | -30 Coalitieakkoord 2026-2030 9. Versnellen woningbouw, zoals topteam woningbouwversnelling | PM | PM | PM | PM 10. Doorstroming op de woningmarkt, zoals extra seniorenmakelaars | 118 | 118 | 118 | 118 11. Startersleningen/koopgarant | 230 | 230 | 230 | 105 12. Tijdelijke personele capaciteit mobiliteit | 280 | 280 | 280 | 280 13. Planontwikkeling stationsbrug- en gebied | 750 | 750 | PM | PM 14. Wijkontwikkeling 2027 en 2028 in Buytenwegh en Seghwaert. Vanaf 2029 in Meerzicht, Buytenwegh en Seghwaert | 300 | 300 | 600 | 600 15. Onderzoek vaarverbinding | 50 Saldo | 1.953 | 1.855 | 1.357 | 1.332 Bedragen x € 1.000 Nieuw beleid Overzicht Overhead | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 1. Content creator | 81 | 81 | 81 | 81 282 2. Extra formatie projectcontrol | 124 | 124 | 124 | 124 - dekking via OAD Coalitieakkoord 2026-2030 3.
Ondersteuning extra wethouder | 293 | 293 | 293 | 293 Saldo | 498 | 498 | 498 | 498 Bedragen x € 1.000 Nieuw beleid Overzicht algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Perspectiefnota 2027 1. Dekking formatie projectcontrol | -124 | -124 | -124 | -124 Coalitieakkoord 2026-2030 Niet van toepassing. Saldo | -124 | -124 | -124 | -124 283 284 Bijlage 3 Kerncijfers Inwoners Op 1 januari 2026 telde Zoetermeer 130.833 inwoners. Daarmee is Zoetermeer qua inwonertal de derde gemeente van Zuid -Holland, na Rotterdam (673.649) en Den Haag (569.604). Naar verwachting neemt het inwonertal de komende dertien jaar nog toe naar ongeveer 150 duizend, waarna stabilisatie intreedt. Deze prognose uit augustus 2026 is gebaseerd op de stand van de bevolking, woningvoorraad en woningbouwplanning. Inwonersaantal in Zoetermeer op 1 januari (prognose vanaf 2027) Bronnen: GBA (1970-2013), BRP (2014-2026) en Bevolkingsprognose Zoetermeer 2027-2045
285 Woningen Op 1 januari 2026 telde Zoetermeer 58.647 woningen. Volgens de woningbouwplanning 2026 -2039 loopt het aantal woningen op tot 64.537 op 1-1-2039. Op 1 januari 2026 heeft Zoetermeer een gemiddelde woningbezetting van 2,23 bewoners per woning. De gemiddelde w oningbezetting loopt naar verwachting terug tot 2,20 in 2039. Woningvoorraad Zoetermeer op 1 januari (prognose vanaf 2027) Bronnen: BAG (1970-2026) en Woningbouwplanning 2025-2039
286 Leeftijdsopbouw De afgelopen 50 jaar is het aandeel jongeren (t/m 19 jaar) steevast gedaald, terwijl de vergrijzing (65+) is blijven stijgen. Op 1-1-2026 is 22,3% van de bevolking 19 jaar of jonger, 56,2% is tussen de 20 en de 64 jaar en 21,5% is 65 jaar of ouder. Zowel d e percentages per leeftijdscategorie als de trend gedurende de jaren zijn in lijn met de cijfers op landelijk niveau. De prognose is dat de verhouding tussen de drie leeftijds categorieën de komende twee decennia ongeveer gelijk blijft. Ontwikkeling drie leeftijdscategorieën in Zoetermeer (1970-2045, prognose vanaf 2027), in % Bron: GBA (1970-2013), BRP (2014-2026) en Bevolkingsprognose Zoetermeer 2027-2045
Banen Op 1 april 2025 bedroeg het aantal banen in Zoetermeer 57.001. Dit is een toename van 971 ten opzichte van 1 april 2024 toen | het aantal banen 56.030 bedroeg. Vanwege veranderingen bij het uitvoerend onderzoeksbureau is de peildatum voor de cijfers vanaf 20 | 15 niet langer 1 januari, maar 1 april. Daarnaast zijn de cijfers voor 2015 niet meer opnieuw berekend. Tussen 2015 en 2025 fluctueerde het aantal banen tussen de 49 | .948 (in 2018) en de 57.001. De cijfers in deze tabel kunnen afwijken van eerder gepublicee | rde aantallen i.v.m. jaarlijkse herberekening. Aantal banen in Zoetermeer per 1 april (tot 2015 per 1 januari) Bron: Werkgelegenheidsregister Haaglanden 287 288 Werkloosheid In januari 2026 waren er in Zoetermeer 5.912 geregistreerde werklozen, 70 meer dan een jaar eerder. Een vergelijking met de j aren voor 2018 is niet goed te maken, omdat er sprake is van een andere definitie om de aantallen vast te stellen. Daarnaast zijn e erder dit jaar de cijfers vanaf 2018 opnieuw berekend, waardoor die cijfers af kunnen wijken van eerder gepubliceerde aantallen. Het cijfer Geregistreerde Werkzoekenden bij het UWV (GWU) bestaat uit personen zonder werk in loondienst met een: WW -uitkering, AG-uitkering (Wajong, WGA, WAO, WAZ) met arbeidsvermogen, bijstandsuitkering en personen die geen uitkering ontvangen, maar toch gebruik maken van werk.nl.