Bijlage 1 - Programmabegroting 2027-2030
Tekst van het document
Voorwaarde is dat zij een actief CV op werk.nl hebben staan. Aantal niet-werkende werkzoekenden in Zoetermeer (op 1 januari) Bron: UWV
Bijstand Aan het einde van het vierde kwartaal van 2025 ontvingen 2.460 inwoners van Zoetermeer een Participatiewet | -uitkering (tot 2015 WWB-uitkering). Een jaar eerder waren dit er 2.450. Dit is een stijging van 0,41%. Landelijk gezien was er sprake van een stijgin | g van 0,72%. Aantal uitkeringen Participatiewet, personen tot 65 jaar, in Zoetermeer, periode 2010 | -2025, per eind van elk kwartaal Bron: CBS Zoetermeer in vergelijking met de 50 grootste gemeenten In de Atlas voor Gemeenten worden gemeenten op verschillende punten met elkaar vergeleken. In 2025 behaalde Zoetermeer de 17e | plek op de woonaantrekkelijkheidsindex. Het jaar hiervoor stond Zoetermeer op de 16 | e plek. De sociaaleconomische index is in 2024 vervangen door de Bredewelvaartsindex. Deze index werkt op een heel andere manier, waa | rdoor de sociaaleconomische index en de bredewelvaartsindex niet met elkaar te vergelijken zijn. In de bredewelvaartsindex wordt ge | keken naar 34 indicatoren, zoals inkomen, vermogen, ervaren gezondheid, opleidingsniveau, reistijd woon-werk, tevredenheid met de woning en woonomgeving, aantal misdrijven, en opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen. In 2025 stond Zoetermeer op plek 31 van de 50 grootste gemeenten. Dit is 3 plaatsen hoger dan vorig jaar, in 2024 stond Zoete | rmeer namelijk op plek 34.
Bron: Atlas voor gemeenten Rangorde op de lijst van 50 gemeenten | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Sociaaleconomische index | 21 | 21 | 19 | 18 | 18 | 19 | 17 | 21 | - | - Bredewelvaartsindex | - | - | - | - | - | - | - | - | 35 | 31 Woonaantrekkelijkheidsindex | 27 | 27 | 28 | 24 | 28 | 31 | 31 | 16 | 16 | 17 289 290 Bijlage 4 Reserves
291
292 Bijlage 5 Voorzieningen
Bijlage 6 Investeringen Bedragen * € 1000 Omschrijving investering | Uitgaven/Inkomsten | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Aanschaf landmeetapparatuur | U | 90 | 0 | 0 | 0 | 0 Audio visuele middelen Stadhuis | U | 1.150 | 0 | 0 | 0 | 0 HCI back-up systeem * | U | 15 | 0 | 0 | 0 | 65 ICT Service Management applicatie * | U | 0 | 0 | 0 | 0 | 105 Investering mobiele telefoons * | U | 0 | 726 | 0 | 0 | 0 Kantoorautomatisering - Laptops * | U | 1.180 | 0 | 0 | 0 | 1.200 Kantoorautomatisering pc's/zbooks * | U | 0 | 254 | 0 | 0 | 0 Scanapparatuur * | U | 20 | 0 | 0 | 0 | 20 Server omgeving HCI * | U | 0 | 0 | 0 | 0 | 510 Vervanging bureaustoelen Stadhuis | U | 115 | 0 | 0 | 0 | 0 Wasstraat AIZ | U | 130 | 0 | 0 | 0 | 0 Website gemeente * | U | 0 | 0 | 80 | 0 | 0 Woningbouwmonitor | U | 0 | 100 | 0 | 0 | 0 Zuidwaarts 9 - Werkplein meubilair | U | 150 | 0 | 0 | 0 | 0 Subtotaal | 2.850 | 1.080 | 80 | 0 | 1.900 Aanleg Centraal Park | U | 1.083 | 0 | 0 | 0 | 0 Aanleg Centraal Park | I | -352 | 0 | 0 | 0 | 0 Aanleg evenemententerrein/ inr Marktplein 10 | U | 0 | 0 | 0 | 1.718 | 1.637 Aanleg warmte koudenet bronpaar en leidingnet | U | 0 | 73 | 73 | 0 | 0 Aanleg warmte koudenet install. Deelgebied 3 Bstad | U | 64 | 1.583 | 258 | 0 | 0 DB 3 herinri. vd Noordw, Prom, SHP en Oostwaarts | U | 0 | 41 | 125 | 85 | 609 Dlg3 Reconstr Duitsl.ln, singel en herinr. Luxemb.
| U | 0 | 311 | 573 | 393 | 1.358 Dlg3 Reconstr Duitsl.ln, singel en herinr. Luxemb. | I | 0 | 0 | 0 | -2.479 | 0 Inricht openb gebied 5a aanpassing JL van Rijweg | U | 0 | 1.247 | 1.819 | 1.844 | 184 Inricht openb gebied 5a aanpassing JL van Rijweg | I | 0 | 0 | 0 | -3.041 | 0 Parkbrug deelgeb 5a Binnenstad | U | 0 | 4.112 | 228 | 152 | 155 Verkeersverbinding Zuidflank/Nederlandln | U | 0 | 28 | 84 | 57 | 117 Subtotaal | 795 | 7.393 | 3.159 | -1.271 | 4.060 Ondergrondse containers bestaande stad | U | 1.235 | 99 | 0 | 0 | 0 Perscontainers OPK Afvalinzameling | U | 277 | 1.463 | 0 | 0 | 0 Subtotaal | 1.512 | 1.562 | 0 | 0 | 0 293 Entree Zoetermeer | U | 0 | 0 | 3.106 | 0 | 0 Entree Zoetermeer | I | 0 | -235 | -1.076 | -2.351 | -2.759 Entree Zoetermeer: Openbare kunst | U | 41 | 137 | 296 | 360 Entree Zoetermeer: Openbare ruimte (plankosten) | U | 2.802 | 548 | 562 | 576 | 591 Entree Zoetermeer: Plankosten Oost | U | 731 | 726 | 825 | 563 | 463 Entree Zoetermeer: Plankosten Station 2c + 3 | U | 157 | 110 | 327 | 223 | 127 Entree Zoetermeer: Plankosten West 1 + 4 | U | 288 | 142 | 112 | 308 | 207 Entree Zoetermeer: Plankosten West 2 | U | 214 | 79 | 49 | 31 | 19 Entree Zoetermeer: Plankosten West 3 | U | 41 | 20 | 14 | 12 | 12 Entree Zoetermeer: Plankosten West 6 + 7 | U | 311 | 110 | 110 | 94 | 97 Entree Zoetermeer: Rentekosten | U | 11 | 40 | 0 | 90 | 320 Entree Zoetermeer: Te
activeren kosten | U | 0 | 0 | -3.106 | 0 | 0 Entree: Investering OR Afrikaweg | U | 1.123 | 1.952 | 16.816 | 17.237 Entree: Investering OR Boerhaavelaan | U | 2.831 | 10.628 | 5.375 | 0 Entree: Investering OR Boerhaavelaan | I | -454 | -89 | -334 | -169 | 0 Entree: Investering OR Bredewater | U | 0 | 0 | 416 | 1.183 | 4.877 Entree: Investering OR Bredewater | I | 0 | 0 | -13 | -37 | -152 Entree: Investering OR Meerzichtlaan | U | 0 | 0 | 0 | 215 | 936 Entree: Investering OR Stationssingel | U | 0 | 0 | 435 | 446 | 3.864 Entree: Investering OR tussenstraten Oost | U | 22 | 22 | 329 | 872 Entree: Investering OR tussenstraten West | U | 22 | 22 | 23 | 582 Entree: Investering OR Van Leeuwenhoeklaan | U | 0 | 65 | 220 | 675 | 680 Herinr. Noordelijke Entree Stationsgeb ztm cenrum | U | 450 | 0 | 3.176 | 7.034 Herinr. Noordelijke Entree Stationsgeb ztm cenrum | I | 0 | 0 | 0 | -1.575 | -3.725 Inv. Entree: Fietverbinding Afrikaweg | U | 0 | 218 | 481 | 2.262 | 2.280 Inv.
Entree: Fietverbinding Afrikaweg | I | 0 | -53 | -118 | -553 | -558 Investeringsbijdrage Entree: Oost 4 | I | 0 | 0 | -3.399 | -3.484 | 0 Investeringsbijdrage Entree: Oost 5 | I | -3.480 | 0 | 0 | 0 Investeringsbijdrage Entree: West 6 | I | -700 Investeringsbijdrage Entree: Risicoreservering | I | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.989 Investeringsbijdrage Entree: Station 2C | I | 0 | 0 | 0 | 0 | -11.146 Investeringsbijdrage Entree: West 1 | I | -4.718 | 0 | 0 | 0 Investeringsbijdrage Entree: West 2 | I | -1.951 | 0 | 0 | 0 Investeringsbijdrage Entree: West 4 | I | 0 | 0 | 0 | -3.814 Subtotaal | 3.851 | -4.428 | 11.372 | 24.525 | 20.394 Fietsenstalling Luxenburglaan 1-15 | U | 11 | 11 | 21 | 1.271 | 772 294 Fietsenstalling Luxenburglaan 1-15 | I | 0 | 0 | 0 | -350 | 0 Fietsenstalling Nederlandln Binnenstad | U | 0 | 0 | 0 | 39 | 711 Fietsenstalling Nederlandln Binnenstad | I | 0 | 0 | 0 | 0 | -175 Subtotaal | 11 | 11 | 21 | 960 | 1.308 Modernisering brandweerkazerne Brusselstraat | U | 1.072 | 0 | 0 | 0 | 0 Modernisering brandweerkazerne Brusselstraat | I | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 Realisatie flexwonen Ruimtebaan | U | 465 | 0 | 0 | 0 | 0 Verb.
Van Effenhove 37 tbv lokale buurtteams J&O | U | 160 | 0 | 0 | 0 | 0 Verbouwing Koeienweide 2 tbv lokale buurtteams J&O | U | 217 | 0 | 0 | 0 | 0 Verbouwing Prismalaan 40 tbv lokale buurtteams J&O | U | 235 | 0 | 0 | 0 | 0 Verbouwing stadhuis 23 bibliotheek | U | 540 | 0 | 0 | 0 | 0 Woonwagens Gooimeer | U | 0 | 336 | 0 | 0 | 0 Subtotaal | 2.693 | 336 | 0 | 0 | 0 Fietsenstalling Markt 10 | U | 0 | 0 | 1.341 | 1.375 Subtotaal | 0 | 0 | 1.341 | 1.375 | 0 Asfalt verharding vervanging | U | 3.160 | 2.893 | 2.267 | 1.767 | 1.767 Beschoeiingen | U | 1.305 | 552 | 552 | 591 | 591 Betonnen bruggen, viaducten en tunnels | U | 507 | 1.370 | 2.640 | 240 | 240 Bomen vva | U | 2.142 | 2.427 | 2.427 | 2.427 | 2.427 Elementen verharding- vervanging | U | 7.231 | 8.618 | 6.576 | 6.507 | 5.334 Groen Vva | U | 1.459 | 1.656 | 1.801 | 1.947 | 2.583 Houten bruggen | U | 131 | 0 | 0 | 0 | 0 Integraal project asfalt vervanging | U | 66 | 0 | 0 | 0 | 0 Integraal project elementen vervanging | U | 864 | 0 | 0 | 0 | 0 Kunstwerken geluidsswering en schanskorf Vva | U | 257 | 0 | 0 | 0 | 0 Kunstwerken Grondkering Vva | U | 371 | 210 | 150 | 390 | 390 Kunstwerken Steigers, Vlonders en Stuwen Vva | U | 155 | 0 | 0 | 0 | 0 Natuurvriendelijke oevers | U | 733 | 408 | 413 | 413 | 413 Openbare Verlichting Vva | U | 1.575 | 1.605 | 1.605 | 1.605 | 1.929 Spelen Vva | U | 758 | 1.757 | 1.218 | 1.218 | 1.218
Stalen bruggen | U | 90 | 0 | 0 | 0 | 0 Technische voorziening Portalen en verkeersborden | U | 164 | 183 | 183 | 183 | 183 Verkeerregelinstallatie Vva | U | 1.232 | 1.055 | 1.055 | 1.055 | 1.055 Verkeersmeubilair Vva | U | 1.060 | 450 | 0 | 0 | 0 Verkeersmeubilair Vva | I | -800 | -450 | 0 | 0 | 0 Voorbereiding, toezicht en administratiekosten voor investeringen met maatschappelijk nut | U | 0 | 720 | 720 | 720 | 720 295 VV Houten en Stalen bruggen, viaducten en tunnels | U | 0 | 0 | 0 | 0 | 144 VV Kunstwerken Duikers | U | 0 | 86 | 86 | 86 | 14 VV Kunstwerken Vangrails | U | 0 | 48 | 48 | 0 | 0 VV Straatmeubilair | U | 0 | 180 | 180 | 180 | 180 Subtotaal | 22.460 | 23.767 | 21.920 | 19.328 | 19.186 Reconstructie Bossenpark | U | 400 | 6.115 | 1.629 | 0 | 0 Reconstructie Bossenpark | I | 0 | -1.135 | -789 | 0 | 0 Subtotaal | 400 | 4.980 | 840 | 0 | 0 Levensduur verlengende investering (LVI) Sieraadlaan 100, De Edelsteen | U | 109 | 424 | 0 | 0 | 0 Aanpassing Electrablauw 1 | U | 416 | 0 | 0 | 0 | 0 Eerste inrichting De Vijf Pilaren | U | 81 | 0 | 0 | 0 | 0 Grondwerkzaamheden IKC Seghweart | U | 186 | 278 | 464 | 0 | 0 Haalbaarheid De Keerkring SO / De Horizon SBO | U | 753 | 0 | 0 | 0 | 0 Haalbaarheid Integraal Kindcentrum (IKC) De Touwladder / De Hofvijver | U | 936 | 0 | 0 | 0 | 0 Herinrichting OR - IKC Seghweart | U | 291 | 436 | 727 | 0 | 0 LVI Busken Huethove 6, De
Buytenkans | U | 123 | 481 | 0 | 0 | 0 LVI Florasingel 17, IKC De Floriant | U | 562 | 0 | 0 | 0 | 0 LVI Goudenregenzoom 73, De Waterlelie | U | 533 | 0 | 0 | 0 | 0 LVI Kadelaan 208, IKC De Tjalk (oude bouwdeel) | U | 105 | 0 | 0 | 0 | 409 Nieuwbouw De Keerkring SO / De Horizon SBO | U | 0 | 1.413 | 2.826 | 4.169 | 0 Nieuwbouw De Keerkring VSO / Pleysier College | U | 527 | 1.583 | 3.166 | 5.276 | 0 Nieuwbouw De Vijf Pilaren | U | 0 | 620 | 0 | 0 | 0 Nieuwbouw IKC De Touwladder / De Hofvijver | U | 0 | 1.757 | 3.513 | 5.173 | 0 Nieuwbouw IKC Het Palet | U | 1.000 | 1.430 | 2.861 | 4.110 | 0 Nieuwbouw IKC Passe Partout | U | 0 | 0 | 745 | 1.117 | 1.862 Nieuwbouw IKC Zwanenbos plus 2e school | U | 380 | 1.138 | 2.276 | 3.779 | 0 Nieuwbouw KDV in IKC Seghwaert | U | 831 | 1.247 | 2.078 | 0 | 0 Nieuwbouw ONC Parkdreef | U | 1.631 | 4.894 | 9.788 | 16.314 | 0 Nieuwbouw schoolgebouw VO Van Doornenplantsoen | U | 11.907 | 6.875 | 0 | 0 | 0 Nwb schoolgeb VO Van Doornenplantsoen install 15jr | U | 397 | 926 | 0 | 0 | 0 Uitbreiding Bijvoetplan 45 | U | 229 | 0 | 0 | 0 | 0 Verv.
brandmeldinstallaties schoolgebouwen | U | 330 | 0 | 0 | 0 | 0 Zonwering scholencomplex Spitsbergen | U | 203 | 0 | 0 | 0 | 0 Subtotaal | 21.529 | 23.502 | 28.445 | 39.938 | 2.271 Aanleg Vervoersknoop Bleizo | U | 30 | 0 | 0 | 0 | 0 Aanleg Vervoersknoop Bleizo | I | -30 | 0 | 0 | 0 | 0 296 Subtotaal | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Aanpassing fietsroute Bleiswijkseweg-West | U | 162 | 0 | 0 | 0 | 0 Reconstructie Bleiswijkseweg Oost | U | 335 | 2.100 | 200 | 0 | 0 Reconstructie Bleiswijkseweg Oost | I | -179 | -550 | -50 | 0 | 0 Subtotaal | 317 | 1.550 | 150 | 0 | 0 Toneelhijsinstallatie Theater hardware verv in 24 | U | 55 | 0 | 0 | 0 | 0 Aanpak klimaatproblematiek CKC - Leidsewallen 80 | U | 119 | 0 | 0 | 0 | 0 Herbouw 't Westpunt | U | 244 | 0 | 0 | 0 | 0 Herbouw 't Westpunt: inrichting/installaties | U | 70 | 0 | 0 | 0 | 0 Huisvesting Poppodium Boerderij | U | 404 | 0 | 0 | 0 | 0 Huisvesting Poppodium Boerderij | I | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 Ontwikkeling Erfgoedcentrum | U | 0 | 433 | 650 | 1.082 | 0 Social HUB Rakkersveld 247 | U | 84 | 0 | 0 | 0 | 0 Verbouwing Nationaal Videogame museum | U | 1.759 | 0 | 0 | 0 | 0 Verbouwing Nationaal Videogame museum | I | -63 | 0 | 0 | 0 | 0 Subtotaal | 2.676 | 433 | 650 | 1.082 | 0 Nieuwbouw Gymzaal Velddreef | U | 817 | 1.226 | 2.043 | 0 | 0 Nieuwbouw sporthal van Doornenplantsoen | U | 4.768 | 3.279 | 0 | 0 | 0 Nieuwbouw sporthal van
Doornenplantsoen-inrichting | U | 392 | 1.555 | 0 | 0 | 0 Nieuwbouw was- en kleedaccommodatie FC Zoetermeer | U | 294 | 441 | 736 | 0 | 0 Subtotaal | 6.271 | 6.501 | 2.779 | 0 | 0 Ford Custom V-02-NSF | U | 50 | 0 | 0 | 0 | 0 Ford Kuga KKD-52-N | U | 47 | 0 | 0 | 0 | 0 Ford Kuga KKD-53-N | U | 47 | 0 | 0 | 0 | 0 Ford Transit Custom V-46-NRH | U | 50 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Micra JSX-17-N | U | 23 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Micra JVK-36-H | U | 23 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Townstar V-31-PBH | U | 32 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Townstar V-52-NVZ | U | 31 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Townstar V-68-NVZ | U | 31 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Townstar V-75-NZX | U | 32 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Townstar V-76-NZX | U | 32 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Townstar V-77-NZX | U | 32 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Townstar V-78-NZX | U | 32 | 0 | 0 | 0 | 0 Nissan Townstar V-80-NZX | U | 32 | 0 | 0 | 0 | 0 Vervanging tractiemiddelen | U | 211 | 1.794 | 236 | 54 | 260 297 Subtotaal | 703 | 1.794 | 236 | 54 | 260 fietspad Van Tuyllpark, fase 1 | U | 0 | 305 | 0 | 0 | 0 fietspad Van Tuyllpark, fase 1 | I | 0 | -165 | 0 | 0 | 0 Fietssuggestiestroken Voorweg | U | 0 | 168 | 0 | 0 | 0 Fietssuggestiestroken Voorweg | I | 0 | -94 | 0 | 0 | 0 Investeringen verkeersveiligheid | U | 50 | 435 | 0 | 0 | 0 Investeringen verkeersveiligheid | I | 0 | -298 | 0 | 0 | 0 Maatregelen Actieplan Verkeersveiligheid | U | 0 | 236 | 0 | 0 | 0 Maatregelen
Actieplan Verkeersveiligheid | I | 0 | -125 | 0 | 0 | 0 Metropolitane fietsroute Bl.weg tussen Binnenweg | U | 0 | 291 | 0 | 0 | 0 Metropolitane fietsroute Bl.weg tussen Binnenweg | I | 0 | -245 | 0 | 0 | 0 Verbeteren verkeersveiligheid schoolomg.fase 2 | U | 0 | 63 | 0 | 0 | 0 Verbeteren verkeersveiligheid schoolomg.fase 2 | I | 0 | -25 | 0 | 0 | 0 Subtotaal | 50 | 547 | 0 | 0 | 0 BW perceel grond nabij Abdissenbos | U | 0 | 121 | 0 | 0 | 0 BW Van Stolberglaan 13 | U | 3 | 26 | 0 | 0 | 0 R&D Belgiëlaan | U | 0 | 0 | 170 | 320 | 290 R&D Centrum West | U | 0 | 860 | 0 | 0 | 0 R&D Denemarkenlaan | U | 200 | 0 | 0 | 0 | 0 R&D Entree Entreepoort 1 | U | 326 | 250 | 196 | 98 | 84 R&D Entree West 8 | U | 125 | 73 | 73 | 121 | 287 R&D Europaweg/Ondineschouw | U | 200 | 450 | 0 | 0 | 0 R&D kosten algemeen nog te verdelen | U | 820 | 1.020 | 0 | 0 | 0 R&D Luxemburglaan | U | 115 | 0 | 0 | 0 | 0 R&D Paltelaan | U | 255 | 295 | 0 | 0 | 0 R&D Vurentorenplein | U | 0 | 100 | 75 | 80 | 0 Strategische aankopen vastgoed | U | 2.500 | 2.500 | 2.500 | 2.500 | 0 Tijdelijke werkloods het lange land 5A | U | 95 | 0 | 0 | 0 | 0 Vastgoedverwerving ASP - R&D kosten | U | 200 | 200 | 200 | 200 | 200 Subtotaal | 4.839 | 5.895 | 3.214 | 3.319 | 861 Totaal | 70.958 | 74.923 | 74.206 | 89.309 | 50.241 * Vervangingsinvestering 298 299 Bijlage 7 EMU-saldo EMU-saldo
300 Bijlage 8 Basisset verplichte indicatoren BBV Basisset verplichte indicatoren BBV Het herziene Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft verplicht voor, dat gemeenten een standaard set van (beleids) indicatoren in de begroting en het jaarverslag opnemen. Doel hiervan is de begrotingen inzichtelijker maken voor raadsleden en een betere onderlinge vergelijkbaarheid van gemeentebegrotingen. De gegevens komen van Waar Staat Je Gemeente (WSJG). De opbouw van door de raad vastgestelde programmabegroting is leidend. De effectindicatoren opgenomen in de programma’s zijn specifiek op Zoetermeerse maat gesneden meetfactoren. Deze meetfactoren zijn gekoppeld aan vastgestelde doelen, zodat er een duidel ijke samenhang is tussen effecten, doelen en budgetten. We volgen ook de regelgeving van het BBV en nemen dus de landelijk verplichte (beleids)indicatoren op in de programmabegrotin g via een link in deze bijlage. De gemeente Zoetermeer kan worden vergeleken met de andere gemeenten. Zie ook de website WSJG: https://www.waarstaatjegemeente.nl/home Bij de vergelijking van indicatoren met andere gemeenten past een aantal kanttekeningen: • Er zijn verschillen in uitgangspositie van gemeenten (vergelijk de hoge uitgaven van Zoetermeer voor jeugdzorg) en verschille n in beleid.
• De gegevens uit het dashboard zijn uiteenlopend van aard (appels en peren): er zijn input -, prestatie- en effectindicatoren, alsmede kerncijfers over aantallen inwoners en huishoudens. • Er bestaan verschillen in peiljaren. De verplichte indicatoren van de overhead zijn niet vermeld op de website WSJG. De overheadindicatoren komen voort uit de Zoe termeerse administratie.
301 Bijlage 9 Afkortingen en begrippen Lijst afkortingen AB Algemeen Bestuur ACM Autoriteit Consument en Markt AMIF Asiel-, Migratie- en Integratiefonds A&O Arbeidsmarkt- en Opleidingsfonds AOW Algemene Ouderdomswet AVA Algemene Vergadering van Aandeelhouders AVOI Algemene Verordening Ondergrondse Infrastructuur AZWA Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord BABS Buitengewoon Ambtenaar van de Burgerlijke Stand BAG Basisregistratie Adressen en Gebouwen BB De Binnenbaan BBP Bruto Binnenlands Product BBV Besluit Begroting en Verantwoording BBZ Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen BCF BTW-Compensatiefonds BDU Brede Doeluitkering BIBOB Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur/Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen BKOR Beeldende Kunst Openbare Ruimte BIO Baseline Informatiebeveiliging Overheid BLEIZO Bleiswijk - Zoetermeer BNG Bank Nederlandse Gemeenten BOA Buitengewoon opsporingsambtenaar BOFV Bestuurlijk Overleg Financiële Verhoudingen BOPA Buitenplanse Omgevingsplanactiviteiten BPH Businesspark Haaglanden BRP Basisregistratie Personen BRT Bus Rapid Transit BSN Burgerservicenummer BTW Belasting over Toegevoegde Waarde BUIG Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten BV Besloten Vennootschap BVO Bruto Vloeroppervlakte 302 Lijst afkortingen B&W Burgemeester en Wethouders BZK
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties CAK Centraal Administratie Kantoor CAO Collectieve Arbeidsovereenkomst CBS Centraal Bureau voor de Statistiek CDOKE Capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid. CKC Centrum voor Kunst en Cultuur CMS Client Management System COA Centraal Orgaan opvang asielzoekers COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden CPB Centraal Planbureau CV Centrale Verwarming CVW Centrum Veilig Wonen DIF Dutch Innovation Factory DIG Diversiteit, Inclusie en Gelijkwaardigheid DIP Dutch Innovation Park DNA De Nieuwe Arts DPIA Dataprotection Impact Assessment DSO Digitale Stelsel Omgevingswet DVO Dienstverleningsovereenkomst EBZ Economic Board Zuid-Holland ECB Europese Centrale Bank EMO Extremisme voortkomend uit Maatschappelijk ongenoegen / ideologie EMU Economische en Monetaire Unie ETHOS European Typology of Homelessness and Housing Exclusion EU Europese Unie EZZ Eerstelijnszorg Zoetermeer FG Functionaris Gegevensbescherming FIDO Wet Financiering Decentrale Overheden FINDO Financiële Informatie Decentrale Overheden FTE Full Time Equivalent (formatieplaats(en)) G40 Stedennetwerk middelgrote gemeenten 303 Lijst afkortingen GALA Gezond en Actief Leven Akkoord GBA Gemeentelijke Basisadministratie GDO Gemeenten voor Duurzame Ontwikkelingen GFT+E Groente-, Fruit-, en Tuinafval + Etensresten GGD Gemeentelijke Geneeskundige
Dienst GGZ Geestelijke Gezondheidszorg GHOR Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio GI Gecertificeerde Instelling GIP Gemeentelijk Informatiepunt GNB Gegevens niet Bekend GR Gemeenschappelijke regeling GSL Groen, Spelen, Leren GWh Gigawatt uur GZ Gemeente Zoetermeer HA Hectare HAR Hotel- en accommodatieregeling HBO Hoger Beroepsonderwijs HH Huishoudelijke Hulp HIC High Impact Crime HOV Hoogwaardig Openbaar Vervoer HR Hoge Raad HR Human Resource HSL Hogesnelheidslijn I&A Informatisering en Automatisering IBO Interdepartementaal Beleidsonderzoek ICT Informatie- en Communicatie Technologie IGWS Integraal Werken aan een Gezonde Stad IHP Integraal Huisvestingsplan IKC Integraal Kindcentrum IKK Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang IMOC Index Materiële Overheidsconsumptie IPI Informatiebeveiliging, Privacy en Informatiebeheer IPP Industrieschap Plaspoelpolder IPTA Integrale Persoonsgerichte Toeleiding naar Arbeid ISK Internationale Schakelklas 304 Lijst afkortingen IT Informatietechnologie IVN Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid IZA Integraal Zorgakkoord JBW Jeugdbescherming West JGZ Jeugd Gezondheidszorg JIP Jongeren Informatiepunt JOGG Jongeren Gewoon Gezond J&V Ministerie van Justitie en Veiligheid LAP Landelijk Afvalbeheerplan LEIZO Leiden - Zoetermeer LLO Leven Lang Ontwikkelen MBO Middelbaar Beroepsonderwijs MDA Multidisciplinaire Aanpak MDR Managed
Detection and Response MIRT Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport MJOP Meerjaren Onderhoud Planning MKA Meldkamer Ambulancezorg MKB Midden- en Kleinbedrijf MLN Miljoen MOVE Mobiliteit en Verstedelijking MPG Meerjarenperspectief Grondbeleid MRDH Metropoolregio Rotterdam Den Haag MTO Mantelzorgerstevredenheidsonderzoek MW Megawatt NAR / NARIS Nationaal Adviesbureau voor Risicomanagement NCW Netto Contante Waarde NDS Nederlandse Digitaliseringsstrategie NK Nederlands Kampioenschap NOM Nul op de Meter NOVEX Nationale Omgevingsvisie Extra NV Naamloze Vennootschap NVGM Nationaal Videogame Museum NVVK Nederlandse Vereniging Voor Volkskrediet 305 Lijst afkortingen OAD Overzicht Algemene Dekkingsmiddelen OAU Optoppen-Aanplakken-Uitplinten OCW Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap OCO Onafhankelijke Cliëntondersteuning ODH Omgevingsdienst Haaglanden OKE Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie OPOZ Openbaar Primair Onderwijs Zoetermeer OV Openbaar Vervoer OZB Onroerendezaakbelasting P1, P2 et cetera Programma 1, Programma 2 et cetera PA Powerful Ageing PARTA Persoonsgerichte Aanpak Radicalisering en Terroristische Activiteiten PB Programmabegroting P&C Planning & Control PBD Plastic, Blik, Drankenkartons PFAS Poly- en Perfluoralkylstoffen PGA Persoonsgerichte Aanpak Jeugd PGB Persoons Gebonden Budget PGA-R Persoonsgerichte Aanpak Radicalisering PIP
Persoonlijk Inburgeringsplan PMG Preventie met Gezag PN Perspectiefnota PSZ Peuterspeelzaal Q1 / Q2 / Q3 / Q4 1e, 2e, 3e, 4e Kwartaal R&D Research & Development RBHG Regionaal Beleidsoverleg Huiselijk Geweld RIEC Regionaal Informatie- en Expertisecentrum RIF Reserve Investeringsfonds 2030 RIO Re-integratie officier RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu RMC Regionale Meld- en Coördinatiefunctie voortijdige schoolverlaters RPA Robotic Process Automation RSIV Regionaal Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid 306 Lijst afkortingen RVC Raad van Commissarissen RVU Regeling voor Vervroegde Uittreding SASE Secure Access Service Edge SBO Speciaal Basisonderwijs SEBO Sociaal Economisch Betrokken Ondernemen SHV Schuldhulpverlening SMP Soortenmanagementplan SO Speciaal Onderwijs SOS School op SEEF SPUK Specifieke Uitkering SPV Strategische Plan Verkeersveiligheid SROI Social Return on Investment SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid SW Sociale Werkvoorziening TB1 TB2 Eerste / Tweede Tussenbericht TNO Toegepast-natuurwetenschappelijk Onderzoek UWV Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen UPV Uitgebreide Producentenverantwoording VNG Vereniging van Nederlandse Gemeenten VO Voortgezet Onderwijs VPB Vennootschapsbelasting VRH Veiligheidsregio Haaglanden VSO Vaststellingsovereenkomst VSV Voortijdig Schoolverlaten VT Veilig Thuis VTA Voorbereiding, Toezicht en
Administratie VT(H) Veilig Thuis (Haaglanden) VTH Vergunningsverlening, Toezicht en Handhaving VVE Vereniging van Eigenaren VVE Voor- en Vroegschoolse Educatie VWS Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport WAS Warenwetbesluit Attracties en Speeltoestellen 307 Lijst afkortingen WAS Wijk en Agent Samen WBH Wet Betaalbare Huur WEB Wet Educatie en Beroepsonderwijs WEC Wet op de Expertisecentra WGV Wet Goed Verhuurderschap WIN Work in Nederland WKO Wet Kinderopvang WKO Warmte Koude Opslag WMO Wet Maatschappelijke Ondersteuning WOO Wet Open Overheid WOT Wet op het Onderwijstoezicht WOZ Waardering Onroerende Zaken WPG Wet Publieke Gezondheid WPO Wet op het Primair Onderwijs WSJG Waar Staat je Gemeente WSW Wet Sociale Werkvoorziening WVO Wet op het Voortgezet Onderwijs WWB Wet Werk en Bijstand XDR Extended Detection and Response ZAGG Zoetermeerse Aanpak Gezond Gewicht ZIN Zorg in Natura ZM Zoetermeer ZOJA Zoetermeer's Onderwijsjeugdhulparrangement ZORO Zoetermeer - Rotterdam ZWPW Zoetermeerse Werkwijze Projectmatig Werken ZV Ziekteverzuim Begrippenlijst Accres Jaarlijkse groei van de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds, gekoppeld aan de groei van de netto gecorrigeerde Rijksuitgaven. Stijgen de Rijksuitgaven dan stijgt ook de omvang van het Gemeentefonds en andersom. Afschrijving Jaarlijkse afboeking van een deel van de boekwaarde van een geactiveerd goed.
De afschrijving wordt geacht waardevermindering van het actief tot uitdrukking te brengen. De afschrijving wordt ten laste gebracht van de raming van baten en lasten. Algemene reserves Deel van het eigen vermogen dat dienst doet als weerstandsvermogen en als buffer voor calamiteiten. 308 Begrippenlijst Algemene uitkering Uitkering uit het Gemeentefonds, aan alle gemeenten op basis van algemene verdeelmaatstaven, vastgelegd in de Financiële verhoudingswet, met het karakter van algemene, vrij te besteden middelen. Baten De aanduiding in het BBV voor de opbrengsten/inkomsten van de gemeente. Begroting Jaarlijkse verwachtingen op het gebied van beleid (programmaplan en paragrafen) en financiën (overzicht van baten en lasten met toelichting en uiteenzetting van de financiële positie met toelichting). Bestemmingsreserves Reserves waaraan de raad een bepaalde bestemming heeft gegeven. Budgettair neutraal Een maatregel die de begroting van baten en lasten per saldo niet beïnvloedt. Collegeprogramma Dit zijn de hoofdlijnen van het beleid voor een betreffende collegeperiode. Contractloonstijging Stijging van het inkomen per werknemer als gevolg van een afgesloten collectieve arbeidsovereenkomst (CAO). Dekkingspercentage Bepaalde gemeentelijke lasten kunnen aan de inwoners worden doorberekend (bijvoorbeeld de kosten van de riolering en reiniging).
De mate waarin dit gebeurt wordt tot uitdrukking gebracht door het dekkingspercentage. Bij een volledige doorberekening is er sprake van een dekkingspercentage van 100%. Doelmatigheid Verhouding tussen ingezette middelen (kosten) en gerealiseerde doelen (opbrengsten). Financiering De wijze waarop de gemeente in de behoefte aan geld en kapitaal voorziet: het geldbeheer. Uitgaven en inkomsten gaan niet altijd gelijk op en voor investeringen wordt in principe geld geleend. Daardoor kunnen overschotten of tekorten ontstaan. Op de geld- (kort geld) en kapitaalmarkt (lang geld) wordt dit glad gestreken. Gemeentefonds Het landelijke begrotingsfonds onder ministerieel beheer waarin een deel van de opbrengst van de meeste Rijksbelastingen wordt gestort. Uit dit fonds worden jaarlijks (algemene) uitkeringen gedaan aan de gemeenten ter dekking van een deel van hun uitgaven. Deze gelden zijn doorgaans vrij besteedbaar. Incidenteel Eenmalig, dat wil zeggen niet jaarlijks terugkerende lasten en baten. Integratie-uitkeringen Uitkering uit het Gemeentefonds van tijdelijk aard ter overbrugging van een gefaseerde overheveling van specifieke Rijksuitkeringen naar de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Investering met economisch nut Betreft een aanschaf van een bedrijfsmiddel waarvoor op de markt een prijs te krijgen is.
Investering in de openbare ruimte met maatschappelijk nut Betreft een aanschaf van een bedrijfsmiddel waarvoor op de markt geen prijs te krijgen is. Jaarstukken Jaarlijkse realisatie op het gebied van beleid (in het jaarverslag met een programmaverantwoording en de paragrafen) en financiën (in de jaarrekening met een programmarekening met toelichting en de balans met toelichting). Kapitaallasten Kapitaallasten bestaan uit de componenten afschrijving en rentekosten. Het zijn exploitatiekosten van activa. De rentekosten ontstaan omdat beslag op vermogen wordt gelegd. Door de dalende boekwaarde vanwege jaarlijkse afschrijving nemen de rentekosten in de loop van de jaren af. Kasgeldlimiet Deel van het financieringstekort dat maximaal tegen kort geld mag worden geleend. Is het financieringstekort hoger dan de kasgeldlimiet dan moet dat via lang geld worden gefinancierd. Kengetal Een absoluut getal of een verhoudingsgetal dat is uitgedrukt in fysieke- of in geldeenheden en dat de toestand van of de ontwikkeling op een beleidsterrein in beeld brengt. Kerngegevens Opsomming van relevante gegevens met het doel in één oogopslag een indruk te geven waar het in het desbetreffende werkterrein om gaat. Kort geld Gelden die worden geleend op de geldmarkt. Lang geld Gelden die worden geleend op de kapitaalmarkt.
Leges Betaling voor een gemeentelijk goed of een dienst op een publiekrechtelijke grondslag (bijvoorbeeld leges voor paspoorten, leges voor rijbewijzen). Leges mogen kostendekkend zijn. Liquiditeitsplanning Een liquiditeitsplanning geeft inzicht in tijdstip, omvang en periode waarvoor financieringsmiddelen moeten worden aangetrokken. Door een tijdig inzicht in het toekomstig liquiditeitsverloop wordt voorkomen dat dure ad-hoc maatregelen moeten worden genomen. Missie Bestaansrecht (boodschap) van de organisatie, bezien vanuit de maatschappelijke functie die zij vervult. Nominale compensatie De aanpassingen van de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds ter compensatie van loon- en prijsontwikkelingen. Onderuitputting Onderbesteding van budgetten in enig jaar. 309 Begrippenlijst Open-einde-regelingen Regeling op grond waarvan derden buiten de overheid recht hebben op geldelijke bijdrage van de overheid of de sociale fondsen ongeacht of deze overheid / fondsen voldoende budget daarvoor hebben. Deze derden moeten voldoen aan in de regeling vastgelegde voorwaarden. Anders dan door het aanpassen van deze voorwaarden kan de overheid het beroep op een openeinderegeling niet beheersen. Perspectiefnota Nota van het college aan de raad, die in het voorjaar verschijnt en tijdens het zogenoemde voorjaarsdebat wordt besproken.
Hierin worden de uitgangspunten voor het beleid voor de komende jaren voorgelegd. Daarvan afgeleid worden centrale thema's voor het volgende jaar aangegeven. Precariobelasting Belasting voor het gebruiken van openbare grond of water. De belasting kan worden geheven van degenen die voorwerpen onder, op of boven openbare gemeentegrond of water hebben of van degene voor wie dit gebeurt. Stelpost Een begrotingspost waarop bedragen worden geraamd die nog niet specifiek benoemd kunnen worden of nog te verdelen zijn. Treasury De treasury is het geheel van activiteiten in verband met de financiering. Treasurystatuut Hierin worden de uitgangspunten, doelstellingen, beleidsmatige en organisatorische kaders voor de treasuryfunctie vastgelegd. Tevens worden regels opgenomen over de inhoud, vorm en periodiciteit van de verantwoordingsinformatie van de ambtelijke organisatie aan het college. In het treasurystatuut worden ook regels opgenomen over de treasuryparagraaf. Tussenbericht Tussentijdse informatie van het college aan de raad over de realisatie van de begroting van het lopende boekjaar. Voorziening Bedrag gereserveerd voor toekomstige uitgaven waarvan de aard en in mindere mate de omvang bekend zijn of om fluctuaties in (exploitatie) kosten op te vangen. Voorzieningen vormen geen deel van het eigen vermogen maar kunnen wel als eigen financieringsmiddelen dienen.
310 Bijlage 10 Verbonden partijen NV Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) Doel Het doel/beleid van de gemeente is het gemeentelijke belang, samen met de andere aandeelhouders vanuit het publiek domein als bezitter van de BNG, handhaven. Beleid De gemeente ziet het aandelenbezit in de BNG als een duurzame belegging. Financiële effecten (gemeente) Het dividend 2025 in 2026 vastgesteld en ten gunste van het boekjaar 2026 gebracht, bedraagt € 5.000 (in 2024 € 8.800). Risico De politieke, economische en monetaire ontwikkelingen. BNG heeft als rating driemaal AAA. Financieel en bestuurlijk belang De gemeente heeft 3.510 aandelen (nominaal à € 2,50, totaal € 8.775). Dit is een belang van 0,0063%. Bijdrage aan doel- stelling programma Het dividend is een algemeen dekkingsmiddel. Relatie met programma Programma OAD. Beleidsvoornemens / beleidskader De gemeente heeft geen specifieke beleidsvoornemens. Vestigingsplaats Den Haag. Doel / openbaar belang BNG Bank is van en voor de publieke sector. Alles wat we doen staat in het teken van maatschappelijke impact. Bij ons draait het niet om zoveel mogelijk winst, maar om maximale maatschappelijke impact. Dat is onze drijfveer. • | BNG Bank biedt klanten kredieten tegen de scherpste tarieven, mogelijk gemaakt door onze lage organisatiekosten en financieringskosten.
• | BNG Bank biedt een digitale dienstverlening in combinatie met persoonlijk contact als dat nodig is. • | BNG Bank is aantoonbaar duurzaam. Beleid /voortgang | • | BNG Bank heeft efficiënte processen en richt zich op het continu verbeteren van deze processen. • | De data van BNG Bank zijn van hoge kwaliteiten ze zijn goed toegankelijk. • | BNG Bank heeft moderne en veilige IT. • | We zijn een bank met een hart, gericht op persoonlijke groei en samenwerking. Eigen vermogen | Per begin 2025 4.777 mln., waarvan € 4.468 mln. van aandeelhouders verbonden partij | Per eind 2024: € 4.863 mln., waarvan € 4.554 mln. van aandeelhouders Vreemd vermogen | Per begin 2025: € 123.164 mln. verbonden partij | Per eind 2025: € 110.701 mln. Resultaat verbonden partij | De nettowinst 2024 voor aandeelhouders bedraagt € 172 mln. (2023: € 279 mln.). Hiervan wordt 50,0% uitgekeerd als dividend. Stedin Doel | Het aandelenbezit in Stedin betreft een duurzame belegging. De gemeente ziet het aandelenbezit in Stedin in de gewone aandelen als een duurzame (langjarige) belegging. Beleid | De deelname in de cumulatief preferente aandelen ondersteunen Stedin in haar financieringsbehoefte in het kader van de energietransitie. De gemeente heeft geen prestatiedoelstellingen.
311 312 Financiële effecten (gemeente) Gewone aandelen Het dividend gewone aandelen 2025, in 2026 vastgesteld en ten gunste van het boekjaar 2026 gebracht, bedraagt € 1,4 miljoen (2023: € 1,0 mln.). Dit is ook begroot. Cumprefs (cumulatief preferente aandelen) Op de cumprefs wordt 3% rendement uitgekeerd, een vast rendement van € 267.000. Dit is ook begroot. Te begroten dividend De benodigde investeringen voor de Energietransitie omvatten aanzienlijke bedragen, waardoor de financieringsbehoefte de komende jaren sterk toeneemt. Tot voor kort mochten deze investeringen niet meegenomen worden in de tarieven. De ACM (Autoriteit Consument & Markt) heeft nu besloten dat dat wel mag waardoor Stedin de tarieven heeft kunnen verhogen en daarmee de winstgevendheid (vooral nodig voor het versterken van het eigen vermogen en daarmee de benodigde investeringen te kunnen financieren). Op basis daarvan is het dividend voor gewone aandelen in de begroting 2026 verhoogd naar € 0,5 miljoen naar € 1,5 mln. Risico Voor de energietransitie en beheer en onderhoud heeft Stedin berekend dat de komende jaren € 8 miljard moet worden geïnvesteerd. Om deze investeringen te kunnen realiseren wil Stedin het eigen vermogen verhogen om tegen zo gunstig mogelijke voorwaarden geld te kunnen lenen.
Stedin is, in overleg met de AHC (AandeelHoudersCommissie, een selecte groep aandeelhouders die alle aandeelhouders vertegenwoordigen), een onderzoek gestart naar de mogelijkheden van het verhogen van het eigen vermogen. De doelstellingen voor de energietransitie worden de laatste jaren steeds ambitieuzer, de snelheid van de energietransitie neemt toe, het verzorgingsgebied (aantal klanten) snel groeit sneller dan gedacht. Ook zijn de omstandigheden om de investeringen te realiseren uitdagend (personeelstekorten, ruimtevraag investeringen, de steeds grotere complexheid van het verkrijgen van vergunningen, verkrijgen materiaal, stikstofproblematiek). De vraag groeit nog steeds harder dan de beschikbar e capaciteit wat leidt tot verdere netcongestie. Vanaf 1 juli 2026 komt nu iedere aanvraag voor een nieuwe aansluiting of meer capaciteit op een wachtlijst te staan. Stedin richt zich de komende jaren op het realiseren van de energietransitie door het elektriciteitsnet uit te breiden, slimm er te benutten en betrouwbaar te beheren. De organisatie investeert in netverzwaring, nieuwe stations en innovatieve oplossingen om netcongestie tegen te gaan, zodat woningbouw, economische ontwikkeling en verduurzaming ook in de toekomst mogelijk blijven. De netbeheerders maken zich zorgen over de stijging van de netkosten.
Ze kunnen onbedoeld leiden tot energie -armoede bij huishoudens of Europese concurrentievervalsing voor bedrijven. Daarom pleiten netbeheerders voor een herijking van de manier waarop die kosten worden doorberekend. Oplossingen hiervoor zijn bijvoorbeeld door de capaciteit van het net – met prijsprikkels – veel beter te benutten. Hiermee kun je investeringen, en dus extra kosten, voorkomen. Consumenten kunnen zelf 313 ook helpen door bijvoorbeeld warmtepompen of laadpalen in de avondpiek (tussen 16.00 en 21.00 uur) zo min mogelijk te gebruiken. Stedin heeft als een rating van A-. Financieel en bestuurlijk belang De gemeente bezit 116.280 aandelen (een belang van 2,05%) en 18.518 cumulatief preferente aandelen (4,45%). Bijdrage aan doel- stelling programma Het aandelenbezit Stedin betreft een duurzame belegging. De deelname in de cumulatief preferente aandelen ondersteunen Stedin in haar financieringsbehoefte in kader van de energietransitie. De aandelen Stedin kunnen alleen vervreemd worden door een aan/verkoop aan overheidsinstellingen. Relatie met programma Programma 3: Leefbaarheid, duurzaam en groen. Programma 7: Inrichting van de Stad. Overzicht Algemene Dekkingsmiddelen. Beleidsvoornemens / beleidskader De aandelen Stedin kunnen alleen vervreemd worden door een aan/verkoop aan overheidsinstellingen. Vestigingsplaats Rotterdam.
Doel / openbaar belang Missie: Samen werk maken van een leefwereld vol nieuwe energie. Visie: De energietransitie mogelijk maken door het sneller bouwen., optimaal benutten en goed beheren van de netten. Beleid /voortgang Beter netbeheer • Betrouwbare netten: zodat levering van energie op hoog niveau verzekerd blijft. • Betaalbare en efficiënte dienstverlening: zodat de energie-infrastructuur zo betaalbaar mogelijk blijft. • Hoge kwaliteit van producten en diensten: zodat klanten en stakeholders goed worden bediend. De energietransitie mogelijk maken • Toekomstbestendige netten: onze netten geschikt maken en houden tijdens de energietransitie. • | Beschikbare netinformatie: om stakeholders (marktpartijen, gemeenten) te faciliteren. • | Versnellen door samenwerking: alleen door samen te werken is de energietransitie te realiseren. Duurzame bedrijfsvoering • | Veilige werkomstandigheden: veiligheid waarborgen voor medewerkers en de omgeving. • | Vakbekwame medewerkers nu en straks: onszelf ervan verzekeren dat we over de juiste vaardigheden beschikken. • | Financieel gezond: voldoen aan onze ratio’s en rendementsdoelstellingen. Positieve milieu | -impact: onze eigen bedrijfsvoering verduurzamen conform de One Planet Thinking gedachte. Eigen vermogen | Per begin 2025: € 3.370 mln., waarvan van aandeelhouders € 2.864 mln.
verbonden partij | Per eind 2025: € 3.586 mln., waarvan van aandeelhouders € 3.080 mln. Vreemd vermogen | Per begin 2025: € 5.704 mln. verbonden partij | Per eind 2025: € 6.489 mln. Resultaat verbonden | De nettowinst 2025 voor aandeelhouders bedraagt € 272 mln. (2024: € 153 mln.), waarvan € 6 mln. is gereserveerd voor de partij | cumprefs. Daarvan bedraagt het uit te keren dividend € 72 mln. (2024 € 50,3 mln.). Het resterende bedrag van € 194,8 mln. (2024: € 96,2 mln.) wordt toegevoegd aan het eigen vermogen. Dunea Doel | Het gemeentelijk belang, samen met de andere aandeelhouders vanuit het publiek domein als bezitter van Dunea, handhaven. Beleid | Het aandelenbezit Dunea betreft een duurzame belegging. Financiële effecten | Conform de statuten keert Dunea geen winst of dividend uit aan de aandeelhouders. (gemeente) 314 315 Risico Een grote uitdaging voor Dunea is het verhogen van de productie. Het aantal klanten (voornamelijk huishoudens) van Dunea groe it meer en sneller dan tot nu toe verwacht. Ook is de verwachting dat het watergebruik per persoon de komende jaren stijgt. Bijkomend probleem is dat een aantal systemen toe is aan groot onderhoud en dat dat tijdelijk ten koste gaat van de productie. Dit betekent naast het verhogen van de capaciteit ook dat geplande projecten en daarmee de investeringen naar voren moeten worden gehaald.
Dunea wil daarom de capaciteit van het duinwater snel uitbreiden (water wordt nu aangevoerd vanuit de bronnen de Maas en de Lek) en voor de nabije toekomst extra capaciteit realiseren uit nieuwe bronnen zonder gebruikmaking van het duingebied (in 20 25 is de Vliet als derde bron aangewezen). Hierbij komt kijken dat het steeds tijdrovender wordt om alle benodigde procedures (met name rond natuurvergunningen) te volgen voordat nieuwe investeringen en groot onderhoud kunnen worden uitgevoerd. Het beleid van Dunea is een reserve overcapaciteit water van 10% met een minimum van 5%. De reserve overcapaciteit is echter lager dan 5% en dreigt op kortere termijn richting 0% te gaan. Er moeten zich dan geen extreme situaties voordoen waardoor de gevraagde capaciteit niet gerealiseerd kan worden. Wanneer dit onverhoopt toch plaatsvindt, dan treedt het (landelijk vastgelegde) noodplan inwerking van het afsluiten van vooraf vastgelegde activiteiten/bedrijven. Huishoudens blijven daarbij voorzien van drinkwater, maar in het uiterste geval zal de waterdruk verlaagd kunnen worden. De kwaliteit van drinkwater vraagt als gevolg van toename in regelgeving op gebied van PFAS, de vervuiling van rivierwater en het onderhoud van het duingebied meer investeringen en beheer. Veiligheid van het drinkwater moet gewaarborgd zijn. Op cyberveiligheid en de vitale infrastructuur wordt steeds meer gefocus t.
Er is een discussie over de levering aan grootverbruikers (niet huishoudelijk gebruik). Mogelijk vervalt de zorgplicht voor drinkwaterbedrijven aan de grootverbruikers. Mogelijk betekent dit dat grootverbruikers andere bronnen/leveranciers voor wate r gaan zoeken. Dit betekent mogelijk meer concurrentie op het gebruik van grondwater. De drinkwaterbedrijven zijn bang voor wild west-taferelen en verwatering van de controle op het grondwater. Financieel en bestuurlijk belang Vastgelegd is dat de verdeling van de aandelen Dunea naar rato van het inwonertal van de aandeelhoudende gemeenten is: periodiek vindt herverdeling van het geplaatste aandelenkapitaal plaats om niet. November 2023 is in de aandeelhoudersvergadering een nieuwe verdeling vastgesteld. De gemeente bezit 373.309 (9,33%) aandelen à € 5 nominaal. Bijdrage aan doel- stelling programma Er zijn geen specifieke beleidsvoornemens. Relatie met programma Programma 3: Leefbaarheid, duurzaam en groen. Overzicht Algemene Dekkingsmiddelen. Beleidsvoornemens / beleidskader Dunea zet in om de betrouwbaarheid van haar leveringsplicht robuuster vorm te geven door te investeren in de multi -bronnen strategie, het vergroten van de strategische zoetwatervoorraad in de duinen en het optimaliseren van het huidige systeem. Vestigingsplaats | Zoetermeer.
Onze klanten kunnen elke dag rekenen op natuurlijk, goed drinkwater en op rust en ruimte in de Randstad. Dunea zorgt voor dui | n & Doel / openbaar | water. belang | Water en duinen dragen bij aan een goed leven. In een veranderende wereld werkt Dunea aan haar toekomstbestendigheid. Dat doen we samen met anderen. Luisterend naar onze omgeving, komen we op voor de belangen van onze klanten en verbeteren we onze dienstverlening continu. Op langere termijn willen we een gezond en groeiend bedrijf zijn dat midden in de maatschappij staat. De strategie Koers 2020 focust daarom op vier accenten: • | We zijn er voor onze klanten: onderscheidend in dienstverlening en kwaliteit. • | We zijn duinbeheerder van wereldklasse. • | We strijden voor het drinkwaterbelang van de Lek en de Maas. • | We zijn beter voorbereid op de toekomst door verbreding producten & diensten. Beleid /voortgang | Dunea is/wordt, vanwege haar kennis en leidingennetwerk, steeds meer betrokken/ingeschakeld bij projecten die een bijdrage leveren aan de energietransitie. De betrokkenheid van Dunea is van belang om bij de voorbereiding en/of realisatie van projec | ten waarbij gebruik wordt gemaakt van de fysieke ondergrond, de belangen van de watertaken in een zo vroeg mogelijk stadium te onderkennen.
Vanwege de bepalingen in de Waterwet en de eisen van de toezichthouder heeft Dunea voor haar inzet bij projecten op gebied va | n de energietransitie een dochter BV opgericht. Op die manier kunnen de taken van de dochter juridisch en financieel worden onderscheiden van taken die vallen onder de uitvoering van de Waterwet. Daarnaast heeft het ruimere taakgebied van Dunea geleid tot een aanpassing van de statuten met betrekking tot het doel van Dunea en de bepalingen rond governance. Eigen vermogen | Per begin 2025: € 260 mln. verbonden partij | Per eind 2025 € 268 mln. Vreemd vermogen | Per begin 2025: € 396 mln. verbonden partij | Per eind 2025: € 426 mln. Resultaat verbonden | De nettowinst 2024 bedraagt € 7,6 mln. (2024: € 6,0 mln.). partij 316 317 GR Gemeentelijke Gezondheidsdienst en Veilig Thuis Haaglanden Doel Doel van de Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijke Gezondheidsdienst en Veilig Thuis Haaglanden (hierna: GR GGD en VTH) is: 1. Het bevorderen, beschermen en bewaken van de publieke gezondheid. 2. Het voorkomen van en de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling De Wet publieke gezondheid verplicht gemeenten gezamenlijk een GGD in te stellen en in stand te houden.
De Wet maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet bieden de wettelijke grondslag voor een advies - en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling, dat op grond van de GR de uitvoeringsorganisatie Veilig Thuis wordt genoemd. De GR GGD en VTH is de voortzetting van de GR GGD Haaglanden en is per 1 januari 2018 aangegaan door de gemeenten Den Haag, Delft, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Westland en Zoetermeer. Beleid Het takenpakket van de GR GGD VT Haaglanden bestaat uit het basispakket GGD, het pluspakket GGD en het pakket VT. Het Algemeen Bestuur (AB) van de GR GGD en VTH stelt het uitvoeringsniveau van de takenpakketten vast. De uitvoeringsorganisaties GGD en VT Haaglanden van de gemeente Den Haag voeren de taken uit. Om de relatie opdrachtgever en opdrachtnemer invulling te geven en te versterken zijn afspraken en voorwaarden over de uitvoering vastgelegd in een raamovereenkomst en een dienstverleningshandvest tussen de GR (het openbaar lichaam) en de gemeente Den Haag. De uitwerking van het uitvoeringsniveau van de takenpakketten is vastgelegd in een uitvoeringsovereenkomst. Tot het basispakket GGD behoren de taken die de GGD wettelijk verplicht uitvoert.
Tot het pluspakket GGD behoren met name de forensische geneeskunde, de reizigersadvisering en –vaccinatie en de gemeenschappelijke taken inzake de inspectie van seksinrichtingen. Tot het pakket VT behoren de instandhouding van een advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling en taken als onderzoeken van meldingen, voorlichting, coördinatie huisverbod en het verstrekken van informatie en advies aan professionals en inwoners. De deelnemende gemeenten kunnen desgewenst ook kiezen voor een lokaal pakket. Dit valt buiten de scope van de GR GGD en VTH. De afspraken over de lokale taken worden vastgelegd in een dienstverleningsovereenkomst tussen de gemeente Den Haag en de betreffende regiogemeente. De lokale taken worden uitgevoerd door de betreffende uitvoeringsorganisatie GGD of VT van de gemeente Den Haag. De kosten voor de taken uit het basispakket GGD worden in rekening gebracht op basis van het inwonertal (inwonerbijdrage). Ee n uitzondering hierop betreft de taak Toezicht kinderopvang. Die wordt bekostigd op basis van een tarief per eenheid. Dat geldt ook voor de taken uit het pluspakket GGD. Voor het pakket VT is in de begroting een onderscheid gemaakt tussen een Wmo -deel en een jeugddeel. Het Wmo-deel komt voor rekening van de centrumgemeenten Delft en Den Haag. Bij het jeugddeel zijn de variabele 318 lasten verdeeld op basis van o.a.
het aantal meldingen en adviezen. Daarnaast worden de vaste lasten verdeeld op basis van een inwonerbijdrage. Financiële effecten (gemeente) De bijdrage van Zoetermeer aan de GGD voor 2027 is totaal € 1,926 mln. (excl. BTW), waarvan € 1,815 mln. voor het basispakket en € 0,111 mln. voor het pluspakket. De bijdrage Veilig Thuis voor Zoetermeer is voor 2027 vastgesteld op € 1,580 mln. (excl. BTW). De bijdrage voor de GR-ondersteuning bedraagt € 36.000(excl. BTW). De totale bijdrage 2027 aan de GR GGD en VTH bedraagt daarmee € 3,542 mln. (excl. BTW). Risico In de GR is bepaald dat financiële tekorten van de uitvoeringsorganisaties GGD en VTH, die niet worden gedekt door voorzienin gen daaromtrent in de dienstverleningsovereenkomst, niet ten laste van het openbaar lichaam komen. Kosten in verband met veranderingen in taken of eisen aan de GR als gevolg van wetswijzigingen, calamiteiten e.d. zijn – voor zover deze niet binnen bepaalde bandbreedtes vallen – voor rekening van het openbaar lichaam. Eventuele additionele kosten worden ten laste van het weerstandsvermogen van de GR gebracht en - als deze niet toereikend is - rechtstreeks in rekening gebracht bij de GR-deelnemers. Financieel en bestuurlijk belang De wethouder Zorg vertegenwoordigt de gemeente in het Algemeen Bestuur (AB).
Op grond van de GR kan het AB commissies van advies instellen, waaronder vaste bestuurlijke commissies, bestaande uit leden van colleges van B&W die deelnemen aan de regeling en Veilig Thuis en/of GGD in portefeuille hebben. In de vergadering van het AB van de GR GGD en VTH op 9 juli 2018 heeft het AB besloten om geen Bestuurlijke Advies Commissie voor zowel GGD als VTH in te stellen. Mocht daar behoefte aan zijn dan kan deze door het AB worden ingesteld. Daarnaast is besloten om de ambtelijke vaste commissies van advies Veilig Thuis en GGD, bestaande uit beleidsambtenaren met Veilig Thuis en/of GGD in portefeuille, in stand te houden. Bijdrage aan doel- stelling programma Van programma 2 Samen leven en ondersteunen zijn de volgende doelstellingen van belang: • 2.1 Bevorderen vroegtijdige, toegankelijke, passende en effectieve jeugdhulp • 2.3 Bevorderen gezondheid, veiligheid en welbevinden. Relatie met programma Programma 2 Samen leven en ondersteunen. Vestigingsplaats Den Haag. 319 Beleid /voortgang De 'Visie 2030' en de bijbehorende Bestuursagenda (2023-2026) vormen het kompas voor de GR GGD en Veilig Thuis Haaglanden. De organisaties richten zich op vijf hoofdambities: gelijke gezondheidskansen, een gezonde en veilige leefomgevin g, acute paraatheid, een betrouwbaar vangnet en een proactieve werkwijze. GGD Voor 2027 richt de GGD zich op: 1.
Gelijke kansen op een goede gezondheid: 1. Versterken van lokaal gezondheidsbeleid op gemeentelijk niveau door het adviseren en ondersteunen van preventieve activiteiten en door het versterken van de (regionale) preventie infrastructuur. 2. Versterken van het ouderengezondheidsbeleid op gemeentelijk niveau door activiteiten te organiseren die ouderen helpen zo zelfredzaam mogelijk te blijven, hun eigen regie te behouden en een goede kwaliteit van leven te ervaren. 3. Uitvoeren van de wettelijke inspecties o.b.v. de kwaliteitseisen die zijn vastgelegd in de Wet kinderopvang en de Wet Innovatie Kwaliteitseisen Kinderopvang. 4. Versterken van de Kinderopvang door: uitbreiding van capaciteit bij Toezicht en scholing toezichthouders. 5. Geven van publieksinformatie met extra aandacht voor kwetsbare groepen. 2. Adviseur voor een gezonde leefomgeving: 1. Adviseren met een integrale benadering door samen te werken met gezondheidsbevordering, epidemiologie, infectieziektebestrijding. In adviezen omgevingsbeleid en leefomgeving extra aandacht voorkomen van vermijdbare gezondheidsachterstanden. 2. Bevorderen van een veilige en hygiënische omgeving in instellingen en voorzieningen. 3. Inspecties op tatoeage- en piercing en juweliers. 4. Bevorderen veilige en hygiënische omgeving van seksinrichtingen. 3. Regionale partner acute problemen publieke gezondheid: 1.
Regionaal duiden en regie voeren bij vroegtijdig opsporen van infectieziekten. 2. Uitvoeren van reizigersadvisering en –vaccinaties. Met een mogelijke uitbreiding naar gordelroosvaccinatie campagne en de toekomstige ontwikkeling van een vaccinatiecentrum voor volwassenen. 3. Gerichte screenings en intensieve zorg voor risicogroepen m.b.t. tuberculose. 4. Bevorderen seksuele gezondheid en waarborgen aanpak voor het doorbreken van soa - en hiv-transmissieketens. 320 5. Continueren en verder versterken van gecoördineerde, efficiënte en effectieve inzet bij crises of calamiteiten. Voldoen aan de vereisten van het nieuwe kwaliteitskader 3.0. 4. Veilig vangnet waar dat ontbreekt: 1. Hoogwaardige dienstverlening op het gebied van lijkschouw en forensisch medische expertise. Hierbij samenwerking met de GGD Hollands Midden verder intensiveren. 5. Deskundige, proactieve organisatie: 1. Verstrekken gezondheidsinzicht op gemeentelijk niveau door o.a. epidemiologische adviezen (algemeen en op aanvraag) en signalen te duiden. 2. Beleidsadvisering aan gemeenten en ketenpartners voor lokaal en/of regionaal volksgezondheidsbeleid. 3. Algemene en zorggerelateerde taken om aan alle relevante wetten normen en regelgeving in - en rondom publieke gezondheid te voldoen. Een hercertiferingsaudit voor ISO 9001 en NEN7510. VTH Voor 2027 ligt de nadruk bij Veilig Thuis op: 1.
Kwaliteitsverbetering Veilig Thuis Uitvoering geven aan het verbeterplan 2026 naar aanleiding van het onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), met aandacht voor tijdige veiligheidsbeoordelingen, samenwerking met ketenpartners en versterking van de organisatie. 2. Uitvoering Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld 2026-2030 Versterken van preventie en vroegsignalering, duurzaam herstel en de samenwerking tussen zorg -, veiligheids- en strafrechtelijke partners. 3. Coördinatie huisverboden Verhogen van effectieve uitvoering van huisverboden door regie, ketensamenwerking en kwalitatief hoogwaardige zorgadviezen aan gemeenten. 4. Expertiseontwikkeling De expertgroepen versterken en delen specialistische kennis over complexe vormen van huiselijk geweld en kindermishandeling. De 7 expertgroepen zijn: Eer Gerelateerd Geweld (EGG), Complexe Scheiding, Ouderenmishandeling, Seksueel Geweld/Seksueel Misbruik, Ex-partner Stalking, Licht Verstandelijke Beperking (LVB) en Intieme Terreur en Femicide. Daarnaast werkt VTH ook mee aan de beleidslijn van het Landelijk Netwerk Veilig Thuis (LNVT), met specialistische thema’s, zo als: Kindermishandeling door Falsificatie (KMdF), strafbare kindermishandeling/ taxatiegesprekken, Traumasensitief werken, Pleger aanpak, Ervaringsdeskundigen en de Richtlijn Medisch complexe kindermishandeling. 5.
Doorontwikkeling veiligheids- en zorgaanpak Bijdragen aan de regionale proeftuin van het Toekomstscenario Kind | - en Gezinsbescherming en de verdere integratie van de vernieuwde aanpak. Het eigen vermogen per 31-12-2025 is € 3,044 mln. positief. Dit eigen vermogen bestaat uit: Eigen vermogen | • | Bestemmingsreserve Veilig Thuis: tijdelijke intensiveringen (€ | 6.000) verbonden partij | • | Bestemmingsreserve Veilig Thuis: Versterken lokale teams (€ | 1,152 mln.) • | Bestemmingsreserve GGD: Tijdelijke intensiveringen (€ 0,144 mln.) • | Onverdeeld resultaat van de jaarrekening 2025 (€ 1,742 mln.) Vreemd vermogen | Per eind 2025: € 0,573 mln. verbonden partij Het resultaat 2025 van de GR GGD en VTH is € 1,742 mln. voordelig. Dit valt uiteen in een voordeel op programma GGD van Resultaat verbonden | € 1,081 mln. (incl. overhead), een voordeel op het programma Veilig Thuis (VT) van € | 0,535 mln. (incl. overhead) en een voordeel partij | op de GR-ondersteuning van € 0,125 mln. Het voordeel op de GR-ondersteuning ontstaat door baten uit deelnemersbijdragen GR-ondersteuning en bijdragen van derden hoger zijn dan de lasten. Daarnaast waren de lasten lager dan begroot en vielen de rentebaten hoger uit dan geraamd.
GR Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden Het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is een bedrijfsvoeringsorganisatie die tot doel heeft om de belangen te behartigen van Doel | de deelnemende gemeenten bij de uitvoering van inkooptaken voor de specialistische jeugdhulp. De bedrijfsvoeringsorganisatie | is een samenwerkingsverband van de gemeenten Delft, Den Haag, Leidschendam | -Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Westland en Zoetermeer. Beleid | De samenwerking richt zich met name op het uitvoeren van de gezamenlijke inkoop en contractering. Het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden voert voor de gemeenten in de regio Haaglanden een aantal taken uit in het kader van de Jeugdwet. Dit betreft onde | r 321 andere de ondersteuning bij regionaal te contracteren jeugdhulp, het contractmanagement en het afwikkelen van het declaratie | - en betalingsverkeer. Ook verzorgt het Servicebureau de administratie over een aantal activiteiten die regionaal worden bekostigd | . De ambitie van het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden is om de dienstverlening verder te professionaliseren. De focus ligt daarbij op doorontwikkeling van de automatisering, professionalisering van de informatievoorziening en het stroomlijnen van de administratieve keten tussen jeugdhulpaanbieders, gemeenten en Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden.
In 2027 ondersteunt het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden de gemeenten bij het inkoopproces voor de regionaal ingekochte jeugdhulp vanaf 2028. Financiële effecten | De door het Servicebureau begrote uitgaven worden door de gemeenten gedragen overeenkomstig vastgelegde verdeelafspraken. (gemeente) | De bijdrage voor Zoetermeer is voor 2027 geraamd op € 572.652 (incl. BTW). Eventuele resterende tekorten worden verdeeld naar evenredigheid van het aantal inwoners van iedere gemeente. Risico | (Gedeeltelijk) Terugtredende deelnemers is een risico voor de continuïteit van het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden. Financieel en | Het bestuur van het Servicebureau bestaat uit een voorzitter, plaatsvervangend voorzitter en twee leden. De directeur van het bestuurlijk belang | Servicebureau treedt op als secretaris van het bestuur. Financiële tekorten worden verdeeld naar evenredigheid van het aantal inwoners van iedere gemeente per 1 januari van het jaar voorafgaande aan het jaar waarop de begroting betrekking heeft. Bijdrage aan doel- | Het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden draagt bij aan doelstelling 2.1 Bevorderen vroegtijdige, toegankelijke, passende en stelling programma | effectieve jeugdhulp. Relatie met | Programma 2 Samen leven en ondersteunen. programma Vestigingsplaats | Pijnacker-Nootdorp.
Beleid /voortgang | Het proces voor de hercontractering van de regionaal ingekochte jeugdhulp per 2028 loopt en is omvangrijk. Naast de reguliere werkzaamheden, ondersteunt het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden de gemeenten komend jaar bij het inkoopproces. Eigen vermogen | Eind 2025: € 0,204 mln. verbonden partij Vreemd vermogen | Eind 2025: € 5,147 mln.. verbonden partij 322 323 Resultaat verbonden partij 2025: € 6.000 (positief). GR Veiligheidsregio Haaglanden Doel De veiligheidsregio behartigt de regionale belangen van de gemeenten op het gebied van brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing, en geneeskundige hulpverlening. Beleid De taken van de GR VRH staan benoemd in artikel 2 van de GR. Aan het algemeen bestuur worden de taken overgedragen zoals genoemd in artikel 10 van de Wet veiligheidsregio’s: a. Het inventariseren van risico’s van branden, rampen en crises. b. Het adviseren van het bevoegd gezag over risico’s van branden, rampen en crises in de bij of krachtens de wet aangewezen gevallen alsmede in de gevallen die in het beleidsplan zijn bepaald. c. Het adviseren van het college van burgemeester en wethouders over de taak, bedoeld in artikel 3, eerste lid (brandweerzorg ). d. Het voorbereiden op de bestrijding van branden en het organiseren van de rampenbestrijding en de crisisbeheersing. e. Het instellen en in stand houden van een brandweer. f.